gregorius-nyssenus.oratio-catechetica-magna pg045_0019.2
Ἄλλ' ἀντιλέγει τυχὸν τοῖς εἰρημένοις ὁ πρὸς τὰ παρόντα βλέπων , καὶ οἴεται διελῆχθαι τὸν λόγον οὐκ ἀληθεύοντα , τῷ μὴ ἐν ἐκείνοις νῦν , ἀλλ' ἐν πᾶσι σχεδὸν τοῖς ὑπεναντίοις ὁρᾶσθαι τὸν ἄνθρωπον . Ποῦ γὰρ τῆς ψυχῆς τὸ θεοειδές ; ποῦ δὲ ἡ ἀπάθεια τοῦ σώματος ; Ποῦ δὲ ζωὴς τὸ ἀίδιον ; Ὀκὐμόρον , ἐμπαθὲς , ἐπίκλιν , πρὸς πᾶσαν παθημάτων ἰδέαν κατὰ τε ψυχὴν καὶ σῶμα ἐπιπτήσιον . Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα λέγων καὶ κατατρέχων τῆς φύσεως , ἀνατρέψειν τὸν ἀποδοθέντα περὶ τοῦ ἀνθρώπου λόγον οἴσεται . Ἄλλ' ὡς ἀν μηδαμοῦ τοῦ ἀκολούθου ὁ λόγος παρατραπῇ , καὶ περὶ τούτων ἐν ὀλίγοις διαληφθῆμεθα . Τὸ νῦν ἐν ἀτόποις εἶναι τὴν ἀνθρωπίνην ζωὴν , οὐχ ἰκανὸς ἐστὶν ἔλεγχος , τοῦ μηδέποτε τὸν ἄνθρωπον ἐν ἀγαθοῖς γεγεννηθῆναι . Ἐπεὶδὴ γὰρ θεοῦ ἔργον ὁ ἄνθρωπος , τοῦ δι' ἀγαθότητα τοῦ ζῴου τοῦτο παραγαγόντος εἰς γένεσιν , οὐκ ἂν τις εὐλόγως οὗ ἡ αἰτία τῆς συστάσεως ἀγαθότης ἐστὶ καὶ ὑποπτευοίσειαν . Ἄλλ' ἑτέρων ἐστὶν αἴτιον , τοῦ ταῦτά τε νῦν περὶ ἡμᾶς εἶναι , καὶ τῶν προτιμωτέρων ἐρημωθῆναι . Ἀρχὴ δὲ πάλιν καὶ πρὸς τούτων ἡμῖν τὸν λόγον , οὐκ ἔξωθεν τῆς τῶν ἀντιλεγόντων ἐστὶ συγκαταθέσεως . Ὁ γὰρ ἐπὶ μετουσίαν τῶν ἰδίων ἀγαθῶν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον , καὶ πάντων αὐτῷ τῶν καλῶν τὰς ἀφορμὰς ἐγκατασκευάσας τῇ φύσει , ὡς ἂν δι' ἑκάστου πρὸς τὸ ὁμοῖον ἡ ὁρεξις φέροιτο , οὐκ ἂν τοῦ καλλίστου καὶ τιμιωτάτου τῶν ἀγαθῶν ἀπεστέρησε , λέγω δὴ τῆς κατὰ τὸ ἀδύνατον καὶ αὐτεξούσιον χάριτος . Εἰ γὰρ τις ἀνάγκη τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐπεστάτει ζωῇ , διεφθάρη ἂν ἡ εἰκὼν κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος , ἀλλοτριωθείσα τῷ ὀνοίμῳ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον . Τῆς γὰρ βασιλεύουσης φύσεως ἡ ἀνάγκαις τισὶ ὑπεζευγμένη τε καὶ δουλεύουσα , πῶς ἂν εἰκὼν ὀνομάζοιτο ; Οὐκοῦν τὸ διὰ πάντων πρὸς τὸ θεῖον ὁμοιωμένον ἔδει πάντως ἔχειν ἐν τῇ φύσει τὸ αὐτοκράτειρ καὶ ἀδύνατον , ὥστε ἅλῳν ἀρετῆς εἶναι τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν . Πόθεν οὖν , ἔρεις , ὁ διὰ πάντων τοῖς καλλίστοις τετιμημένος , τὰ χειρῶν τοῖς ἀγαθοῖς ἀντηλλάξατο ; Σαφὴς δὲ καὶ ὁ περὶ τούτου λόγος . Οὐδεμία κακοῦ γένεσις ἐκ θελοῦ βουλήσεως τὴν ἀρχὴν ἔσχεν · ἡ γὰρ ἐν ἔξω μέμψις ἦν ἡ κακία , θεὸν ἐκτὸς τῆς ἐπιπαραμορφῆς ποιητὴν καὶ Πατέρα · ἀλλ' ἐμφυτεύει πως τὸ κακὸν ἐνδύθεν , τῇ προαιρέσει τότε συνισταμένῳ , ὅταν τις ἀπὸ τοῦ καλοῦ γένεσιν τῆς ψυχῆς ἀναχωρήσῃ . Καθάρως γὰρ ἡ ὁρμὴς φύσεως ἐστὶν ἐνέργεια · ἡ δὴ πρῶσις , στέρησις ἐστὶ τῆς φυσικῆς ἐνεργείας · οὕτως καὶ ἡ ἀρετὴ πρὸς τὴν κακίαν ἀνθέστηκεν . Οὐ γὰρ ἐστὶν ἄλην κακίας γένεσιν ἐννοήσαι ,
Lemmas: ἄλλος ἀντιλέγω τυγχάνω ὁ εἴρω ὁ πρός ὁ πάρειμι βλέπω , καί οἴομαι διαλαγχάνω ὁ λόγος οὐ ἀληθεύω , ὁ μή ἐν ἐκεῖνος νῦν , ἀλλά ἐν πᾶς σχεδόν ὁ ὑπεναντίος ὁράω ὁ ἄνθρωπος . πός γάρ ὁ Ψυχή ὁ θεοειδής ; ποῦ δέ ὁ ἀπάθεια ὁ σῶμα ; πός δέ ζωή ὁ ἀίδιος ; Ὀκὐμόρον , ἐμπαθής , ἐπίκλη , πρός πᾶς πάθημα ἰδέα κατά τε ψυχή καί σῶμα ἐπίπτησις . οὗτος καί ὁ τοιοῦτος λέγω καί κατατρέχω ὁ φύσις , ἀνατρέπω ὁ ἀποδίδωμι περί ὁ ἄνθρωπος λόγος φέρω . ἄλλος ὡς εἰς μηδαμοῦ ὁ ἀκόλουθος ὁ λόγος παρατρέπω , καί περί οὗτος ἐν ὀλίγος διαλαμβάνω . ὁ νῦν ἐν ἄτοπος εἰμί ὁ ἀνθρώπινος ζωή , οὐ ἰκανός εἰμί ἔλεγχος , ὁ μηδέποτε ὁ ἄνθρωπος ἐν ἀγαθός γεννάω . ἐπειδή γάρ θεός ἔργον ὁ ἄνθρωπος , ὁ διά ἀγαθότης ὁ ζῷον οὗτος παράγω εἰς γένεσις , οὐ εἄν τις εὔλογος ὅς ὁ αἰτία ὁ σύστασις ἀγαθότης εἰμί καί ὑποπτεύω . ἄλλος ἕτερος εἰμί αἴτιος , ὁ οὗτος τε νῦν περί ἐγώ εἰμί , καί ὁ πρότιμος ἐρημόω . Ἀρχή δέ πάλιν καί πρός οὗτος ἐγώ ὁ λόγος , οὐ ἔξωθεν ὁ ὁ ἀντιλέγω εἰμί συγκατάθεσις . ὁ γάρ ἐπί μετουσία ὁ ἴδιος ἀγαθός ποιέω ὁ ἄνθρωπος , καί πᾶς αὐτός ὁ καλός ὁ ἀφορμή ἐγκατασκευάζω ὁ φύσις , ὡς εἄν διά ἕκαστος πρός ὁ ὅμοιος ὁ ὄρεξις φέρω , οὐ εἄν ὁ καλός καί τίμιος ὁ ἀγαθός ἀποστερέω , λέγω δή ὁ κατά ὁ ἀδύνατος καί αὐτεξούσιος χάρις . εἰμί γάρ τις ἀνάγκη ὁ ἀνθρώπινος ἐπιστατέω ζωή , διαφθείρω εἄν ὁ εἰκών κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος , ἀλλοτριόω ὁ ονοιμαω πρός ὁ ἀρχέτυπος . ὁ γάρ βασιλεύω φύσις ὁ ἀνάγκη τις ὑποζεύγνυμι τε καί δουλεύω , πῶς εἄν εἰκών ὀνομάζω ; οὐκοῦν ὁ διά πᾶς πρός ὁ θέω ὁμοιόω ἐσθίω πάντως ἔχω ἐν ὁ φύσις ὁ αὐτοκράτης καί ἀδύνατος , ὥστε ἅλως ἀρετή εἰμί ὁ ὁ ἀγαθός μετουσία . πόθεν οὖν , εἴρω , ὁ διά πᾶς ὁ καλός τιμάω , ὁ χείρ ὁ ἀγαθός ἀνταλλάσσω ; σαφής δέ καί ὁ περί οὗτος λόγος . οὐδείς κακός γένεσις ἐκ θέλω βούλησις ὁ ἀρχή ἔχω · ὁ γάρ ἐν ἔξω μέμψις εἰμί ὁ κακία , θεός ἐκτός ὁ ἐπιπαραμορφῆς ποιητής καί πατήρ · ἀλλά ἐμφυτεύω πως ὁ κακός ἐνδύω , ὁ προαίρεσις τότε συνίστημι , ὅταν τις ἀπό ὁ καλός γένεσις ὁ Ψυχή ἀναχωρέω . καθαρός γάρ ὁ ὁρμή φύσις εἰμί ἐνέργεια · ὁ δή πρᾶσις , στέρησις εἰμί ὁ φυσικός ἐνέργεια · οὕτως καί ὁ ἀρετή πρός ὁ κακία ἀνθίστημι . οὖον γάρ εἰμί ἄλη κακία γένεσις ἐννοέω ,