gregorius-nyssenus.oratio-catechetica-magna pg045_0014.2
Ἄλλ᾽ ἐπειδὴ καὶ ὁ τῆς εὐσεβείας λόγος οἷδὲ τινὰ διάκρισιν ὑποστάσεων ἐν τῇ ἐνότητι τῆς φύσεως βλέπειν , ὡς ἂν μὴ τῇ πρὸς τοὺς Ἕλληνας μάχῃ , πρὸς τὸν Ἰουδαϊσμὸν ἡμῖν ὁ λόγος ὑπενεχθῇ , πάλιν προσἦκει διαστολὴ τινὶ τεχνικῇ , καὶ τὴν περὶ τούτο πλάνην ἐπανορθώσασθαι . Οὐδὲ γὰρ τοῖς ἔξω τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς δόγματος ἄλογον εἶναι τὸ Θεῖον ὑπεληπται · τοῦτο δὲ παρ᾽ ἐκείνοις ὁμολογουμένον ἰκανῶς διαρθρῶσει τὸν ἡμέτερον λόγον . Ὁ γὰρ ὁμολογῶν μὴ ἄλογον εἶναι τὸν Θεόν , πάντως λόγον ἔχειν τὸν μὴ ἄλογον συγκαταθήσεται . Ἄλλ᾽ μὴ ἄνθρωπινος ὁμωνύμως λέγεται λόγος . Οὐκοῦν εἰ λέγοι καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν παρ᾽ ἡμῖν καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ὑπονοεῖν , οὕτω μετααχθήσεται πρὸς τὴν ὑψηλοτέραν ὑπόληψιν . Ἄνάγκη γὰρ πᾶσα καταλλήλον εἶναι πεισεὶ τῇ φύσει τὸν λόγον , καὶ καὶ τὰ ἄλλα πάντα . Καὶ γὰρ δύναμὶς τις καὶ ζωὴ , καὶ σοφία , περὶ τὸ ἀνθρώπινον βλέπεται · ἀλλ᾽ οὐχ ἂν τις ἐκ τῆς ὁμωνυμίας τοιαύτην καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὴν ζωὴν , ἢ τὴν δύναμιν , ἢ τὴν σοφίαν ὑπονοήσειεν , ἀλλὰ πρὸς τὸ τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας μέτρον , συνταπεινούσαι αἱ τῶν τοιούτων ὀνομάτων ἐμφράσεις . Ἐπειδὴ γὰρ φθαρτὴ καὶ ἀσθενὴς ἡμῶν ἡ φύσις , διὰ τοῦτο ὑκώμωρος ἡ ζωὴ , ἀνυπόστατος ἡ δύναμις , ἀπαγὴς ὁ λόγος . Ἐπὶ δὲ τῆς ὑπερχειμένης φύσεως τῷ μεγάλει τὸ θεωρούμενον πᾶν τὸ περὶ αὐτὴν λεγόμενον συνεταιρίζεται . Οὐκοῦν κἂν Λόγος Θεοῦ λέγεται , οὐχ ἐν τῇ ὀρμῇ τοῦ φθεγγομένου καὶ τὴν ὑπόστασιν ἔχειν νομισθήσεται , καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρο μεταχωρῶν εἰς ἀνύπαρκτον . Ἄλλ᾽ ὥσπερ ἡ ἡμετέρα φύσις ἐπίκηρος οὖσα , καὶ ἐπίκηρον τὸν λόγον ἔχει · οὕτως ἡ ἀφθαρτος καὶ ἀεὶ ἐστώσα φύσις , αἰδίον ἔχει καὶ ὑφεστῶτα τὸν λόγον . Εἰ δὴ τοῦτο κατὰ τὸ ἀκλόυθον ὁμολογήσῃ τὸ ὑφεστάναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον αἰδίως , ἀνάγκη πᾶσα ἐν ζωῇ τοῦ Λόγου τὴν ὑπόστασιν εἶναι ὁμολογεῖν . Οὐ γὰρ καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν λίθων ἀψύχων ὑφεστάναι τὸν Λόγον , εὐαγὲς ἐστιν οἴεσθαι . Ἄλλ᾽ εἰ ὀφέστινχε νοερόν τι χρῆμα καὶ ἀσώματον ὄν , ζῇ πάντως . Εἰ δὲ τοῦ ζῆν κεχώρισται , οὐδὲ ἐν ὑποστάσει πάντως ἐστίν . Ἄλλ᾽ μὴν ἀσέβει ἀπεδείχθη τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀνυπόστατον εἶναι . Οὐκοῦν συνταπειδεῖχθῆ κατὰ τὸ ἀκλόυθον τὸ ἐν τῇ ζωῇ τοῦτον θεωρεῖσθαι τὸν Λόγον . Ἀπλῆς δὲ τῆς τοῦ Λόγου φύσεως κατὰ τὸ εἴκός εἶναι πεπιστευμένης , καὶ οὐδεμιαν διπλὴν καὶ σύνθεσιν ἐν ἑαυτῇ δεικνυούσης , οὐκ ἔτι ἂν τις κατὰ μετασίαν ζωῆς ἐν ζωῇ θεωροῖ τὸν Λόγον . Οὐ γὰρ ἂν ἐκτὸς εἴη συνθέσεως ἡ τοιαύτη ὑπόληψις , τὸ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ λέγειν εἶναι · ἀλλ᾽ ἀνάγκη πᾶσα τῆς ἀπλότητος ὁμολογουμένης , αὐτεκὴν εἶναι τὸν Λόγον οἴεσθαι , οὐ ζωῆς μετουσίαν . Εἰ οὖν ζῇ ὁ Λόγος , ὁ ζωὴ ὤν , καὶ πρααιρετικὴν δύναμιν ἔχει πάντως . Οὐδὲν γὰρ ἀπροαιρετον τῶν ζώντων ἐστίν . Τὴν δὲ προαἵρεσιν ταύτην καὶ δυνατὴν εἶναι κατὰ τὸ ἀκλόυθον , εἰσέσθαι ἐστὶ λογίζεσθαι . Εἰ γὰρ μὴ τις τὸ δυνατὸν ὁμολογοῖν , τὸ ἀδύνατον πάντως κατασκευάσει . Ἄλλ᾽ μὴ πρῶτον τῆς περὶ τὸ Θεῖον ὑπολήψεως ἐστι τὸ
Lemmas: ἄλλος ἐπεί καί ὁ ὁ εὐσέβεια λόγος οἶδα τις διάκρισις ὑπόστασις ἐν ὁ ἐνότητι ὁ φύσις βλέπω , ὡς εἄν μή ὁ πρός ὁ Ἕλλην μάχομαι , πρός ὁ Ἰουδαϊσμός ἐγώ ὁ λόγος ὑποφέρω , πάλιν προσήκω διαστολή τις τεχνικός , καί ὁ περί οὗτος πλάνη ἐπανορθόω . οὐδέ γάρ ὁ ἔξω ὁ κατά ἐγώ δόγμα ἄλογος εἰμί ὁ θεῖον ὑπολαμβάνω · οὗτος δέ παρά ἐκεῖνος ὁμολογέω ἱκανῶς διάρθρωσις ὁ ἡμέτερος λόγος . ὁ γάρ ὁμολογέω μή ἄλογος εἰμί ὁ Θεός , πάντως λόγος ἔχω ὁ μή ἄλογος συγκατατίθημι . ἄλλος μή ἀνθρώπινος ὁμώνυμος λέγω λόγος . οὐκοῦν εἰμί λέγω κατά ὁμοιότης ὁ παρά ἐγώ καί ὁ ὁ Θεός ὑπονοέω , οὗτος μεταχέω πρός ὁ ὑψηλός ὑπόληψις . Ἀνάγκη γάρ πᾶς καταλαλέω εἰμί πείθω ὁ φύσις ὁ λόγος , καί καί ὁ ἄλλος πᾶς . καί γάρ δύναμις τις καί ζωή , καί σοφία , περί ὁ ἀνθρώπινος βλέπω · ἀλλά οὐ εἄν τις ἐκ ὁ ὁμωνυμία τοιοῦτος καί ἐπί ὁ Θεός ὁ ζωή , ἢ ὁ δύναμις , ἢ ὁ σοφία ὑπονοέω , ἀλλά πρός ὁ ὁ φύσις ὁ ἡμέτερος μέτρον , συνταπεινόομαι ὁ ὁ τοιοῦτος ὄνομα ἐμφράζω . ἐπεί γάρ φθαρτός καί ἀσθενής ἐγώ ὁ φύσις , διά οὗτος ὑκώμωρος ὁ ζωή , ἀνυπόστατος ὁ δύναμις , ἀπαγής ὁ λόγος . ἐπί δέ ὁ ὑπερχέω φύσις ὁ μέγας ὁ θεωρέω πᾶς ὁ περί αὐτός λέγω συνεταιρίζομαι . οὐκοῦν κἀν Λόγος Θεός λέγω , οὐ ἐν ὁ ὁρμή ὁ φθέγγομαι καί ὁ ὑπόστασις ἔχω νομίζω , κατά ὁμοιότης ὁ ημέτερος μεταχωρέω εἰς ἀνύπαρκτος . ἄλλος ὥσπερ ὁ ἡμέτερος φύσις ἐπίκηρος εἰμί , καί ἐπικηρος ὁ λόγος ἔχω · οὕτως ὁ ἄφθαρτος καί ἀεί ἵστημι φύσις , ἀΐδιος ἔχω καί ὑφίστημι ὁ λόγος . εἰμί δή οὗτος κατά ὁ ἀκλόυθον ὁμολογέω ὁ ὑφίστημι ὁ ὁ Θεός Λόγος ἀΐδιος , ἀνάγκη πᾶς ἐν ζωή ὁ Λόγος ὁ ὑπόστασις εἰμί ὁμολογέω . οὖον γάρ κατά ὁμοιότης ὁ λίθος ἄψυχος ὑφίστημι ὁ Λόγος , εὐαγής εἰμί οἴομαι . ἄλλος εἰμί ὀφέστινχε νοερός τίς χρῆμα καί ἀσώματος εἰμί , ζῶ πάντως . εἰμί δέ ὁ ζῶ χωρίζω , οὐδέ ἐν ὑπόστασις πάντως εἰμί . ἄλλος μήv ἀσεβέω ἀποδείκνυμι ὁ ὁ Θεός Λόγος ἀνυπόστατος εἰμί . οὐκοῦν συνταπειδεικνυμι κατά ὁ ἀκλόυθον ὁ ἐν ὁ ζωή οὗτος θεωρέω ὁ Λόγος . ἁπλόος δέ ὁ ὁ Λόγος φύσις κατά ὁ εἰκός εἰμί πιστεύω , καί οὐδείς διπλός καί σύνθεσις ἐν ἑαυτοῦ δείκνυμι , οὐ ἔτι εἄν τις κατά μετασίαν ζωή ἐν ζωή θεωρέω ὁ Λόγος . οὖον γάρ εἄν ἐκτός εἰμί σύνθεσις ὁ τοιοῦτος ὑπόληψις , ὁ ἕτερος ἐν ἕτερος λέγω εἰμί · ἀλλά ἀνάγκη πᾶς ὁ απλοτητη ὁμολογέω , αὐτεκὴν εἰμί ὁ Λόγος οἴομαι , οὖον ζωή μετουσία . εἰμί οὖν ζῶ ὁ Λόγος , ὁ ζωή εἰμί , καί πρααιρετικὴν δύναμις ἔχω πάντως . οὐδείς γάρ απροαειρω ὁ ζῶ εἰμί . ὁ δέ προαίρεσις οὗτος καί δυνατός εἰμί κατά ὁ ἀκλόυθον , εἰσίημι εἰμί λογίζομαι . εἰμί γάρ μή τις ὁ δυνατός ὁμόλογος , ὁ ἀδύνατος πάντως κατασκευάζω . ἄλλος μή πρῶτος ὁ περί ὁ θεῖον ὑπόληψις εἰμί ὁ