gregorius-nyssenus.oratio-catechetica-magna pg045_0018.1
τοῦ παντὸς ἐπιστήσονται . Εἰ δὲ τοῦτο ἀποπὸν τε καὶ ἀσεβὲς , ὁμολογεῖται πάντως ὅτι Λόγον τε καὶ σοφίαν ἠγνοοῦμεν τῶν ὄντων ὁμολογουμένως . Ἄλλὰ μὴν ἐν τοῖς φθάσασιν ἀποδεδεῖκται , μὴ αὐτὸ τοῦτο ῥῆμα ὂν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος , ἢ ἐξ ἐπιστήμης τινὸς ἢ σοφίας · ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν τις ὁρρισμένη δύναμις , προαιρετική τε παντὸς ἀγαθοῦ , καὶ ἐν ἰσχύι πᾶν τὸ κατὰ προαἵρεσιν ἔχουσα . Ἄγαθοὶ δὲ ὄντος τοῦ κόσμου , τὴν τῶν ἀγαθῶν ὀρεκτὴν τε καὶ ποιητικὴν δύναμιν αἰτίαν εἶναι . Εἰ δὲ τοῦ κόσμου παντὸς ἡ ὑπόστασις τῆς τοῦ Λόγου δυνάμεως ἐξῆπται , καθὼς ἡ ἀκολουθία παρἔδειξεν · ἀνάγκη πᾶσα καὶ τῶν τοῦ κόσμου μερῶν μὴ ἄλλην ἐπινοεῖν αἰτίαν τινὰ τῆς συστάσεως , ἀλλ’ ἢ τὸν Λόγον αὐτόν , δι’ οὗ τὰ πάντα τὴν εἰς τὸ γενέσθαι παράφορον ἔσχε . Τοῦτο δὲ εἴτε Λόγον , εἴτε σοφίαν , εἴτε δύναμιν , εἴτε Θεόν , εἴτε ἄλλο τῶν ὑψηλῶν τε καὶ τιμιῶν ὀνομάζειν τις ἐθέλει , οὐ διοισόμεθα . Ὅ τι γὰρ ἂν εὑρεθῇ δεικτικὸν τοῦ ὑποκειμένου ῥῆμα ἢ ὄνομα , ἐν ἐστὶ τὸ διὰ τῶν φωνῶν σημαίνόμενον , ἢ αἴδιος τοῦ Θεοῦ δύναμις , ἢ ποιητικὴ τῶν ὄντων , ἢ εὐρετική τῶν μὴ ὄντων , ἢ συνεκτική τῶν γεγονότων , ἢ προορατική τῶν μελλόντων . Οὕτως τοίνυν ὁ Θεός , ὁ Λόγος , ἡ σοφία , ἡ δύναμις , ἀπεδείχθη κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ποιητής , οὐκ ἀνάγκη τινὶ πρὸς τὴν τοῦ ἀνθρώπου κατασκευὴν ἐναχθεῖς , ἀλλ’ ἀγάπης περιουσία τοῦ τοιούτου ζωῶν δημιουργήσας τὴν γένεσιν . Ἔδει γὰρ μήτε τὸ φῶς ἀθέατον , μήτε τὴν δόξαν ἀμάρτυρον , μήτε ἀναπόλαυστον αὐτοῦ εἶναι τὴν ἀγαθότητα , μήτε τὰ ἄλλα πάντα ὅσα περὶ τὴν θείαν καθορᾶται φύσιν , ἀργὰ κεῖσθαι , μὴ ὄντος τοῦ μετέχοντος τε καὶ ἀπολαύοντος . Εἰ τοίνυν ἐπὶ τούτοις ὁ ἄνθρωπος εἰς γένεσιν ἔρχεται , ἐφ’ ᾧ τε μέτοχος τῶν θείων ἀγαθῶν γενέσθαι , ἀναγκαίως τοιούτος κατασκευάζεται , ὡς ἐπιθυδεῖν πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν ἔχειν . Καθάπερ γὰρ ὁ ὀφθαλμὸς διὰ τῆς ἐγκεκμημένης αὐτῷ φυσικῶς αὐτῆς τε κοινωνίας τοῦ φωτὸς τῆς γένεσι , διὰ τὴν ἐμφυτὸν δύναμιν ὁ συγγενὲς ἐξελκόμενος · οὕτως ἀναγκαῖον ἦν ἐγкраθῆναι τι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει συγγενὲς πρὸς τὸ Θεῖον , ὡς ἂν διὰ τοῦ καταλλήλου πρὸς τὸ οἰκεῖον τὴν ἔρεσιν ἔχοι . Καὶ γὰρ καὶ ἐν τῇ τῶν ἀλόγων φύσει , ὅσα τὸν ἐνὸνδρον καὶ ἐναέριον ἔλαχε βίον , καταλλήλως ἑκάστον πρὸς τῆς ζωῆς εἶδει κατεσκευάσθη , ὡς οἰκεῖον ἑκάτερόν καὶ ὁμόφυλον , διὰ τῆς ποιδὸς τοῦ σώματος διαπλάσεως , τῷ μὲν τὸν ἀέρα , τῷ δὲ τὸ ὕδωρ εἶναι . Οὕτως οὖν καὶ τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τῇ τῶν θείων ἀγαθῶν ἀπολαύσει γενόμενον , ἔδει τι συγγενὲς ἐν τῇ φύσει πρὸς τὸ μετεχόμενον ἔχειν . Διὰ τοῦτο καὶ ζωῇ , καὶ λόγῳ , καὶ σοφίᾳ , καὶ πᾶσι τοῖς θεοπρεπεσὶν ἀγαθοῖς , κατεσχομήθη , ὡς ἂν δι’ ἑκάστου τούτων πρὸς τὸ οἰκεῖον τὴν ἐπιθυμίαν ἔχοι . Ἐπεὶ οὖν ἐν τῶν περὶ τὴν θείαν φύσιν ἀγαθῶν καὶ ἡ ἀιδιότης ἐστιν , ἔδει πάντως μηδὲ τούτου τὴν κατασκευὴν εἶναι τῆς φύσεως ἡμῶν ἀπόκληρον , ἀλλ’ ἔχειν ἐν ἑαυτῇ τὸ ἀθάνατον , ὡς ἂν διὰ τῆς ἐγκεκμηνῆς δυνάμεως γνωρίζοιτο τὸ ὑπερκείμενον , καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ τῆς θείας ἀιδιότητος εἴη . Ταῦτα τῇ περιληπτικῇ φωνῇ δι’ ἑνὸς ῥήματος ὁ τῆς κοσμογονίας ἐνδείξατο λόγος , κατ’ εἰκόνα Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον γεγενῆσθαι λέγων . Ἐν γὰρ τῇ ὁμοιώσει τῇ κατὰ τὴν εἰκόνα πάντως ;
Lemmas: ὁ πᾶς ἐφίστημι . εἰμί δέ οὗτος ἀποπίνω τε καί ἀσεβής , ὁμολογέω πάντως ὅτι Λόγος τε καί σοφία ἀγνοέω ὁ εἰμί ὁμολογουμένως . ἀλλά μήv ἐν ὁ φθάνω ἀποδείκνυμι , μή αὐτός οὗτος ῥῆμα εἰμί ὁ ὁ Θεός Λόγος , ἢ ἐκ ἐπιστήμη τις ἢ σοφία · ἀλλά κατά οὐσία τις ὁρίζω δύναμις , προαιρετικός τε πᾶς ἀγαθός , καί ἐν ἰσχύς πᾶς ὁ κατά προαίρεσις ἔχω . Ἀγαθός δέ εἰμί ὁ κόσμος , ὁ ὁ ἀγαθός ὀρεκτός τε καί ποιητικός δύναμις αἴτιος εἰμί . εἰμί δέ ὁ κόσμος πᾶς ὁ ὑπόστασις ὁ ὁ Λόγος δύναμις ἐξάπτω , καθώς ὁ ἀκολουθία παραδείκνυμι · ἀνάγκη πᾶς καί ὁ ὁ κόσμος μέρος μή ἄλλος ἐπινοέω αἴτιος τις ὁ σύστασις , ἀλλά ἢ ὁ Λόγος αὐτός , διά ὅς ὁ πᾶς ὁ εἰς ὁ γίγνομαι παράφορος ἔχω . οὗτος δέ εἴτε Λόγος , εἴτε σοφία , εἴτε δύναμις , εἴτε Θεός , εἴτε ἄλλος ὁ ὑψηλός τε καί τίμιος ὀνομάζω τις ἐθέλω , οὖον διαφέρω . ὅς τίς γάρ εἄν εὑρίσκω δεικτικός ὁ ὑπόκειμαι ῥῆμα ἢ ὄνομα , ἐν εἰμί ὁ διά ὁ φωνή σημαίνω , ἢ ἀΐδιος ὁ Θεός δύναμις , ἢ ποιητικός ὁ εἰμί , ἢ εὑρετικός ὁ μή εἰμί , ἢ συνεκτικός ὁ γίγνομαι , ἢ προορατικός ὁ μέλλω . οὕτως τοίνυν ὁ Θεός , ὁ Λόγος , ὁ σοφία , ὁ δύναμις , ἀποδείκνυμι κατά ὁ ἀκολουθία ὁ ἀνθρώπινος φύσις ποιητής , οὐ ἀνάγκη τις πρός ὁ ὁ ἄνθρωπος κατασκευή ἐνάγω , ἀλλά ἀγάπη περιουσία ὁ τοιοῦτος ζωή δημιουργέω ὁ γένεσις . δέω γάρ μήτε ὁ φάος ἀθέατος , μήτε ὁ δόξα ἀμάρτυρος , μήτε ἀναπόλαυστος αὐτός εἰμί ὁ ἀγαθότης , μήτε ὁ ἄλλος πᾶς ὅσος περί ὁ θεῖος καθοράω φύσις , ἀργός2 κεῖμαι , μή εἰμί ὁ μετέχω τε καί ἀπολαύω . εἰμί τοίνυν ἐπί οὗτος ὁ ἄνθρωπος εἰς γένεσις ἔρχομαι , ἐπί ὅς τε μέτοχος ὁ θεῖον ἀγαθός γίγνομαι , ἀναγκαῖος τοιούτος κατασκευάζω , ὡς επιθυδηω πρός ὁ ὁ ἀγαθός μετουσία ἔχω . καθά γάρ ὁ ὀφθαλμός διά ὁ ἐγκάμνω αὐτός φυσικός αὐτός τε κοινωνία ὁ φάος ὁ γένεσις , διά ὁ ἔμφυτος δύναμις ὁ συγγενής ἐξέλκω · οὕτως ἀναγκαῖος εἰμί ἐγγίγνομαι τίς ὁ ἀνθρώπινος φύσις συγγενής πρός ὁ θεῖον , ὡς εἄν διά ὁ κατάλληλος πρός ὁ οἰκέω ὁ ἔρος ἔχω . καί γάρ καί ἐν ὁ ὁ ἄλογος φύσις , ὅσος ὁ ἐνὸνδρον καί ἐναέριος λαγχάνω βίος , κατάλληλος ἕκαστος πρός ὁ ζωή εἶδος κατασκευάζω , ὡς οἰκέω ἑκάτερος καί ὁμόφυλος , διά ὁ πίθος ὁ σῶμα διάπλασις , ὁ μέν ὁ ἀήρ , ὁ δέ ὁ ὕδωρ εἰμί . οὕτως οὖν καί ὁ ἄνθρωπος ἐπί ὁ ὁ θεῖον ἀγαθός ἀπολαύω γίγνομαι , ἐσθίω τίς συγγενής ἐν ὁ φύσις πρός ὁ μετέχω ἔχω . Ζεύς οὗτος καί ζωή , καί λόγος , καί σοφία , καί πᾶς ὁ θεοπρεπής ἀγαθός , κατέχω , ὡς εἄν διά ἕκαστος οὗτος πρός ὁ οἰκέω ὁ ἐπιθυμία ἔχω . ἐπεί οὖν ἐν ὁ περί ὁ θεῖος φύσις ἀγαθός καί ὁ ἀιδιότης εἰμί , ἐσθίω πάντως μηδέ οὗτος ὁ κατασκευή εἰμί ὁ φύσις ἐγώ ἀπόκληρος , ἀλλά ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ ἀθάνατος , ὡς εἄν διά ὁ ἐγκεκμηνῆς δύναμις γνωρίζω ὁ ὑπέρκειμαι , καί ἐν ἐπιθυμία ὁ θεῖος ἀιδιότης εἰμί . οὗτος ὁ περιληπτικός φωνή διά εἷς ῥῆμα ὁ ὁ κοσμογονία ἐνδείκνυμι λόγος , κατά εἰκών Θεός ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι λέγω . ἐν γάρ ὁ ὁμοιόω ὁ κατά ὁ εἰκών πάντως ;