gregorius-nyssenus.oratio-catechetica-magna pg045_0013.1
A Σαβέλλιον , διὰ τῶν αὐτῶν ὠφελήσει καὶ τὸν Ἀνομοῖον . Οὐδὲ ἡ πρὸς τὸν Μανιχαῖον μάχη καὶ τὸν Ἰουδαῖον δύνησιν , ἀλλὰ χρή , καθὼς εἴρηται , πρὸς τὰς ὑπολήψεις τῶν ἀνθρώπων βλέπειν , καὶ κατὰ τὴν ἐγκειμένην ἑκάστῳ πλάνην ποιεῖσθαι τὸν λόγον , ἀρχὰς τινὰς καὶ προτάσεις εὐλόγους ἐφ’ ἑκάστης διαλέξεως προβαλλόμενον , ὡς ἂν διὰ τῶν παρ’ ἀμφοτέροις ὁμολογουμένων ἐκκαλυφθῇ κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἡ διάνοια . Οὐκοῦν ὅταν πρὸς τινὰ τῶν Ἑλληνιζόντων ἡ διάληξις ᾖ , καλῶς ἂν ἔχοι ταύτην ποιεῖσθαι τοῦ λόγου τὴν ἀρχήν , πότερον εἶναι τὸ Θεὸν ὑπέληφε , ἢ τῶν τῶν ἀθέων συμφέρεται δόγματι . Εἰ μὲν οὖν μὴ εἶναι λέγει , ἐκ τῶν τεχνικῶς καὶ σοφῶς κατὰ τὸν κόσμον οἰκονομουμένων προσαχθήσεται , πρὸς τὸ διὰ τούτων εἶναι τινὰ δύναμιν τὴν ἐν τούτοις διαδεικνυμένην τοῦ παντὸς ὑπερεχόμενὴν ὁμολογήσαι . Εἰ δὲ τὸ μὲν εἶναι μὴ ἀμφιβάλλοι , εἰς πλῆθος δὲ θεοτήτων καὶ ὑπονοίας ἐκφέροιο , τοιαύτη χρυσόμεθα πρὸς αὐτὸν τῇ ἀκολουθίᾳ , πότερον τέλειον ἡ ἑλείπεσθῃ γέεται τὸ Θεῖον . Τοῦ δὲ κατὰ τὴν τελειότητα προσαρμυτρούντος τῇ θείᾳ φύσει , τὸ διὰ πάντων αὐτῶν τῶν ἐνθεωρουμένων τῇ θεότητι τέλειον ἀπαιτήσωμαί , ὡς ἂν μὴ σύμμικτον ἐκ τῶν ἐναντίων θεωροῖτο τὸ Θεῖον , ἐξ ἐλλειποῦς καὶ τελείου . Ἄλλ’ εἴτε κατὰ τὴν δύναμιν , εἴτε κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ ἐνοιαν , εἴτε κατὰ τὸ σοφὸν τε καὶ ἀφθαρτὸν καὶ αἰδίον , καὶ εἰ τ’ ἄλλο θεοπρεπὲς νόμῃ τῇ θεωρίᾳ προσκείμενον τύχοι , ἐν παντὶ τὴν τελειότητα θεωρεῖσθαι περὶ τὴν θείαν φύσιν κατὰ τὸ εὐλογὸν τῆς ἀκολουθίας ταύτης συγκαταθήσεται . Τοῦτο δὲ δοθέντος ἡμῖν , οὐχὲτι τὸ εἰς χαλεπὸν τὸ ἐσχεδασμένον τῆς διανοίας εἰς πλῆθος θεῶν πρὸς μίαν θεότητα περιάγειν ὁμολογίαν . Εἰ γὰρ τὸ τέλειον ἐν παντὶ δοθῇ περὶ τὸ ὑποκείμενον ὁμολογεῖσθαι , πολλὰ δὲ εἶναι τὰ τέλεια διὰ τῶν αὐτῶν χαρακτηριζόμενα λέγοι · ἀνάγκη πᾶσα ἐπὶ τῶν μηδεμιᾷ παραλλαγῇ διακρινομένων , ἄλλ’ ἐν τοῖς αὐτοῖς θεωρουμένων , ἢ ἐπιδείξαι τὸ ἴδιον , ἢ εἰ μηδὲν ἰδιαζόντως καταλάβοι ἡ ἐνοια , ἐφ’ ὧν τὸ διακρίνον οὐχ ἔστι · μὴ ὑπονοεῖν τὴν διάκρισιν . Εἰ γὰρ μήτε παρὰ τὸ πλέον καὶ ἔλαττον τὴν διαφορὰν εὕροιςχοι , διότι τὴν ἐλάττωσιν ὁ τῆς τελειότητος οὐ παραδέχεται λόγος · μήτε τὴν παρὰ τὸ χειρὸν καὶ προτιμότερον · οὐ γὰρ ἂν ἐκὶ θεότητος τὴς σχοῖν ὑπόληψιν , οὐ ἡ τοῦ χειρόνος οὐχ ἄπεισι προστηγορία · μήτε κατὰ τὸ ἀρχαῖον καὶ πρόσφατον · τὸ γὰρ μὴ ἀεὶ ὄν , ἐξω τῆς περὶ τὸ Θεῖόν ἐστιν ὑπολήψεως · ἀλλ’ εἰς καὶ ὁ αὐτὸς τῆς θεότητος λόγος , οὐδεμιᾶς ἰδιότητος ἐν οὐδενὶ κατὰ τὸ εὐλογον εὐρισκομένης · ἀνάγκη πᾶσα πρὸς μίαν θεότητα ὁμολογίαν συνθλίβειν τὴν πεπλανημένην περὶ τοῦ πλήθους τῶν θεῶν φαντασίαν . Εἰ γὰρ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ δίκαιον , καὶ τὸ σοφὸν καὶ τὸ δυνατὸν ὡσαύτως λέγοιτο , ἢ τε ἀφθαρσία καὶ αἰδιότης , καὶ πᾶσα εὐσεβὴς διάνοια , κατὰ τὸν αὐτὸν ὁμολογοῖτο τρόπον · πᾶσης κατὰ πάντα λόγου διαφορᾶς ὑφαρουμένης , συναφαιρεῖται κατ’ ἀνάγκην τὸ τῶν θεῶν πλῆθος ἀπὸ τοῦ δόγματος , τῆς διὰ πάντων ταυτότητος , εἰς τὸ ἐν τὸ δόγμα τὴν πίστιν περιηγούσης . καὶ εὐοὲμ μὲν δὶκῶν , ἰνκορρυπτιοὺς καὶ αἰτερνί - omni qualibet ratione sublata differentia , simul
Lemmas: A Σαβέλλιος , διά ὁ αὐτός ὠφελέω καί ὁ ἀνόμοιος . οὐδέ ὁ πρός ὁ Μανιχαῖος μάχη καί ὁ Ἰουδαῖος δύω , ἀλλά χρή , καθώς εἴρω , πρός ὁ ὑπόληψις ὁ ἄνθρωπος βλέπω , καί κατά ὁ ἔγκειμαι ἕκαστος πλάνη ποιέω ὁ λόγος , ἀρχή τις καί πρότασις εὔλογος ἐπί ἕκαστος διάλεξις προβάλλω , ὡς εἄν διά ὁ παρά ἀμφότερος ὁμολογέω ἐκκαλύπτω κατά ὁ ἀκόλουθος ὁ διάνοια . οὐκοῦν ὅταν πρός τις ὁ ἑλληνίζω ὁ διάληξις εἰμί , καλῶς εἄν ἔχω οὗτος ποιέω ὁ λόγος ὁ ἀρχή , πότερος εἰμί ὁ θεός ὑπολαμβάνω , ἢ ὁ ὁ ἄθεος συμφέρω δόγμα . εἰμί μέν οὖν μή εἰμί λέγω , ἐκ ὁ τεχνικός καί σοφός κατά ὁ κόσμος οἰκονομέω προσάγω , πρός ὁ διά οὗτος εἰμί τις δύναμις ὁ ἐν οὗτος διαδείκνυμι ὁ πᾶς ὑπερέχω ὁμολογέω . εἰμί δέ ὁ μέν εἰμί μή ἀμφιβάλλω , εἰς πλῆθος δέ θεότης καί ὑπόνοια ἐκφέρω , τοιοῦτος χρύσω πρός αὐτός ὁ ἀκολουθία , πότερος τέλειος ὁ ἑλείπεσθῃ γίγνομαι ὁ θεῖον . ὁ δέ κατά ὁ τελειότης προσαρμυτρούντος ὁ θεῖος φύσις , ὁ διά πᾶς αὐτός ὁ ἐνθεωρέω ὁ θεότης τέλειος ἀπαιτέω , ὡς εἄν μή σύμμικτος ἐκ ὁ ἐναντίος θεωρέω ὁ θεῖον , ἐκ ἐλλειπής καί τέλειος . ἄλλος εἴτε κατά ὁ δύναμις , εἴτε κατά ὁ ὁ ἀγαθός νοια , εἴτε κατά ὁ σοφός τε καί ἄφθαρτος καί ἀΐδιος , καί εἰμί τε ἄλλος θεοπρεπής Νόμη ὁ θεωρία πρόσκειμαι τυγχάνω , ἐν πᾶς ὁ τελειότης θεωρέω περί ὁ θεῖος φύσις κατά ὁ ευλογος ὁ ἀκολουθία οὗτος συγκατατίθημι . οὗτος δέ δίδωμι ἐγώ , οὐχὲτι ὁ εἰς χαλεπός ὁ σκεδάννυμι ὁ διάνοια εἰς πλῆθος θεός πρός εἷς θεότης περιάγω ὁμολογία . εἰμί γάρ ὁ τέλειος ἐν πᾶς δίδωμι περί ὁ ὑπόκειμαι ὁμολογέω , πολύς δέ εἰμί ὁ τέλειος διά ὁ αὐτός χαρακτηρίζω λέγω · ἀνάγκη πᾶς ἐπί ὁ μηδείς παραλλαγή διακρίνω , ἄλλος ἐν ὁ αὐτός θεωρέω , ἢ ἐπιδείκνυμι ὁ ἴδιος , ἢ εἰμί μηδείς ἰδιαζόντως καταλαμβάνω ὁ ἐνοια , ἐπί ὅς ὁ διακρίνω οὐ εἰμί · μή ὑπονοέω ὁ διάκρισις . εἰμί γάρ μήτε παρά ὁ πλέω καί μικρός ὁ διαφορά εὕροιςχοι , διότι ὁ ἐλάττωσις ὁ ὁ τελειότης οὖον παραδέχομαι λόγος · μήτε ὁ παρά ὁ χείρων καί πρότιμος · οὖον γάρ εἄν ἐπίτεξ θεότης σής ἔχω ὑπόληψις , οὖον ὁ ὁ χείρων οὐ ἄπειμι προστηγοριον · μήτε κατά ὁ ἀρχαῖος καί πρόσφατος · ὁ γάρ μή ἀεί εἰμί , ἐξω ὁ περί ὁ θεῖος1 εἰμί ὑπόληψις · ἀλλά εἰς καί ὁ αὐτός ὁ θεότης λόγος , οὐδείς ἰδιότης ἐν οὐδείς κατά ὁ εὐλογέω εὑρίσκω · ἀνάγκη πᾶς πρός εἷς θεότης ὁμολογία συνθλίβω ὁ πλανάω περί ὁ πλῆθος ὁ θεός φαντασία . εἰμί γάρ ὁ ἀγαθός καί ὁ Δίκαιος , καί ὁ σοφός καί ὁ δυνατός ὡσαύτως λέγω , ἢ τε ἀφθαρσία καί αιδιοτω , καί πᾶς εὐσεβής διάνοια , κατά ὁ αὐτός ὁμολογέω τρόπος · πᾶς κατά πᾶς λόγος διαφορά ὑφαιρέω , συναφαιρέω κατά ἀνάγκη ὁ ὁ θεός πλῆθος ἀπό ὁ δόγμα , ὁ διά πᾶς ταυτότης , εἰς ὁ ἐν ὁ δόγμα ὁ πίστις περιηγέομαι . καί εὐοὲμ μέν δίκη , ἰνκορρυπτιοὺς καί αἰτερνί - omni qualibet ratione sublata differentia , simul