gregorius-nyssenus.in-ecclesiasten-homiliae-8 pg044_0382.1
ἰσπεν ὑψηλότερον . Ὦσπερ ὁ φιλονεικῶν ὑπὸ τὴν τοῦ λόγου σημασίαν καθέλκειν , λανθάνει πλημμελῶν εἰς τὸ θεῖον . Τὸ γὰρ ὑπὲρ πᾶν εἶναι παυσόμενον , καὶ ὑπὲρ λόγον πάντως ἐστίν . Ὁ δὲ λόγος διαλαμβάνειν ἐπιχειρῶν τὸ ἀόριστον , οὐκέτι δίδωσι τὸ ὑπὲρ πᾶν εἶναι ἐκεῖνο ὃ ἀνετέξατο , τὸν ἴδιον λόγον τοιούτον τι καὶ τοσοῦτον εἶναι οἴομενος , ὅν καὶ ἴσον εἰπεῖν ὁ λόγος ἐχώρησεν , οὐκ εἰδὼς ὅτι ἐν τῷ πατεῖσθαι ὑπὲρ γνῶσιν εἶναι τὸ θεῖον , ἐν τούτῳ ἡ θεοπραπὴς περὶ τοῦ δυναι · δυντος φυλάσσεσθαι ἔννοια · διότι πᾶν τὸ ἐν τῇ κτίσει ὧν , πρὸς τὸ συγγενὲς ἐκ φύσεως βλέπει . Καὶ οὐδὲν τῶν ὄντων ἐξ ἑαυτοῦ γεγόνμενον ἐν αὐτῷ εἶναι μένει . Οὐ πῦρ ἐν ὕδατι , οὐκ ἐν πυρὶ τὸ ὕδωρ , οὐκ ἐν τῷ βυθῷ ὁ χερασιον , οὐκ ἐν τῇ χέρσῳ τὸ ἔνυδρον , οὐκ ἐν ἀέρι τὸ ἔγγειον , οὐκ ἐν γῇ πάλιν τὸ ἐναέριον · ἀλλ' ἐν τοῖς ἰδίοις ἕκαστον μένον ὁροῖς τῆς φύσεως , ἕως τότε ἐστίν , ἕως ἂν τῶν ἰδίων ὁρῶν ἐντὸς μὴνῃ . Εἰ δὲ ἐξω ἑαυτοῦ γένοιτο , ἔκτός καὶ τοῦ εἶναι γενήσεται · καὶ ὡσπερ τῶν αἰσθητηρίων ἡ δινάμις , ταῖς κατὰ φύσιν ἐνεργείαις παραμένουσα , μεταβαίνειν πρὸς τὴν παρακειμένην οὐ δύναται . Οὔτε γὰρ ὀφθαλμὸς τὰ τῆς ἀκοῆς ἐνεργεῖται , οὔτε ἀκοὴ γεύεται , οὔτε ἀφὴ διαλέγεται , οὔτε ἡ γλῶσσα τὰ τῆς ὄψεως · ἡ τὰ τῆς ἀκοῆς ἐνεργεῖ , ἀλλ' ἕκαστος ὁρον ἔχει τῆς ἰδίας δυνάμεως , τὴν κατὰ φύσιν ἐνέργειαν · οὕτω καὶ πᾶσα ἡ κτίσις ἐξω ἑαυτῆς γενέσθαι διὰ τῆς καταληπτικῆς θεωρίας οὐ δύναται , ἀλλ' ἐν αὐτῇ μένει ἀεὶ , καὶ ὅπερ ἂν ἴδῃ , ἑαυτὴν βλέπει , χἂν οἴηθαι τι ὑπὲρ ἑαυτὴν βλέπειν , τὸ ἔκτὸς ἑαυτῆς φύσιν ἰδεῖν οὐκ ἔχει · σὼν τὴν διαστηματικὴν ἔννοιαν ἐν τῇ τῶν ὄντων θεωρίᾳ παρελθεῖν βιάζεται , ἀλλ' οὐ παρέρχεται . Παντὶ γὰρ τῷ εὐρισκομένῳ νοήματι συνοθεωρεῖ πάντως τὸ συγκαταλαμβανόμενον τῇ ὑποστάσει τοῦ νοουμένου διάστημα · τὸ δὲ διάστημα οὐδὲν ἄλλο , ἢ κτίσις ἐστίν . Ἐκεῖνο δὲ τὸ ἀγαθόν , ὃ ζητεῖν τε καὶ φυλάσσειν ἐμάθωμεν , ἄνω ἐν τῇς κτίσεως , ἄνω ἐπεὶ καταλήψεως . Ἡ γὰρ ἡμετέρα διάνοια τῇ διαστηματικῇ παρατάσει ἐνδιοδεύουσα , πῶς ἂν καταλάβῃ τὴν ἀδιάστατον φύσιν διὰ τοῦ χρόνου ἀνάλυσιν ἀεὶ διερευνομένη τὰ τῶν εὐρισκομένων πρεσβύτερα ; Καὶ τὰ μὲν γινωσκόμενα πάντα , διὰ τῆς πολυπραγμοσύνης παρέδραμε , τὴν δὲ τοῦ αἰῶνος ἔννοιαν παραδραμεῖν , οὐδεμίαν μηχανὴν ἐξευρίσκει , ὅπως ἂν ἐξω ἑαυτὴν στήσῃ , καὶ ὑπερβείη τοῦ προθεωρουμένου τῶν ὄντων καὶ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος · ἀλλ' ὡσπερ ἐπὶ τινος εὐρεῖς ἀκρωρείας . Ὑποκείσθω δὲ πέτρα τις εἴνα λεία καὶ ἀστόμος , κάτωθεν ἐν ἐρυθρῷ τῷ σχήματι , εἰς ἄπειρον μῆκος κατετεινομένη , καὶ ἄνωθεν ἐπὶ τὸ ὕψος τὴν ἄκραν ἐκείνην ἀνέχουσα , τὴν ἐν τῇ προβολῇ τῆς ὀρθίας εἰς τι βάθος ἄχανες καταπίπτουσαν ὅπερ οὐν εἴκως παθεῖν τὸν ἄκρω τῷ ποδὶ τῆς ἐπινευούσης πρὸ βάσει ῥαγίας ἐπιμαίνουσα , καὶ οὐδεμίαν ἐπὶ οὔτε τοῦ ποδὶ βάσιν , οὔτε τῇ ἰχειρὶ ἀνείληφ ἐξευρίσκουσα . Τοῦτό μοι καὶ ἡ ψυχὴ παρελθοῦσα τὸ ἐν τοῖς διαστηματικοῖς βάσιμον , ἐν τῇ ζητήσει τῆς προαιωνίου τε καὶ ἀδιαστάτου φύσεως πάσχει , οὐκ ἔχουσα ὃ περιράψῃται , οὐ τόπον , οὐ χρόνον , οὐ μέτρον , οὐκ ἄλλο τι τοιούτων οὐδὲν , οὐ δέχεται τῆς διανοίας ἡμῶν τὴν ἐπίβασιν · ἀλλὰ πανταχόθεν τῶν ἀληπτῶν ἀπολισθαίνουσα , ἰλιγγὰ
Lemmas: ἰσπεν ὑψηλός . ὥσπερ ὁ φιλονεικέω ὑπό ὁ ὁ λόγος σημασία καθέλκω , λανθάνω πλημμελέω εἰς ὁ θέω . ὁ γάρ ὑπέρ πᾶς εἰμί παύω , καί ὑπέρ λόγος πάντως εἰμί . ὁ δέ λόγος διαλαμβάνω ἐπιχειρέω ὁ ἀόριστος , οὐκέτι δίδωμι ὁ ὑπέρ πᾶς εἰμί ἐκεῖνος ὅς ἀντέχω , ὁ ἴδιος λόγος τοιοῦτος τίς καί τοσοῦτος εἰμί οἴομαι , ὅς καί ἴσος εἶπον ὁ λόγος χωρέω , οὐ εἰδοί ὅτι ἐν ὁ πατέω ὑπέρ γνῶσις εἰμί ὁ θέω , ἐν οὗτος ὁ θεοπραπὴς περί ὁ δύο · Δύντος φυλάσσω ἔννοια · διότι πᾶς ὁ ἐν ὁ κτίζω ὅς , πρός ὁ συγγενής ἐκ φύσις βλέπω . καί οὐδείς ὁ εἰμί ἐκ ἑαυτοῦ γίγνομαι ἐν αὐτός εἰμί μένω . οὖον πῦρ ἐν ὕδωρ , οὐ ἐν πῦρ ὁ ὕδωρ , οὐ ἐν ὁ βυθός ὁ χερασιον , οὐ ἐν ὁ χέρσος ὁ ἔνυδρος , οὐ ἐν ἀήρ ὁ ἔγγειος , οὐ ἐν γῆ πάλιν ὁ ἐναέριος · ἀλλά ἐν ὁ ἴδιος ἕκαστος μένω ὁράω ὁ φύσις , ἠώς τότε εἰμί , ἠώς εἄν ὁ ἴδιος ὁράω ἐντός μήνη . εἰμί δέ ἐξω ἑαυτοῦ γίγνομαι , ἕκτος καί ὁ εἰμί γίγνομαι · καί ὡς ὁ αἰσθητήριον ὁ δινάμις , ὁ κατά φύσις ἐνέργεια παραμένω , μεταβαίνω πρός ὁ παράκειμαι οὖον δύναμαι . οὔτε γάρ ὀφθαλμός ὁ ὁ ἀκοή ἐνεργέω , οὔτε ἀκοή γεύω , οὔτε ἀλφή διαλέγω , οὔτε ὁ γλῶσσα ὁ ὁ ὄψις · ὁ ὁ ὁ ἀκοή ἐνεργέω , ἀλλά ἕκαστος ὄρνυμι ἔχω ὁ ἴδιος δύναμις , ὁ κατά φύσις ἐνέργεια · οὗτος καί πᾶς ὁ κτίσις ἐξω ἑαυτοῦ γίγνομαι διά ὁ καταληπτικός θεωρία οὖον δύναμαι , ἀλλά ἐν αὐτός μένω ἀεί , καί ὅσπερ εἄν ὁράω , ἑαυτοῦ βλέπω , εἷς οἴομαι τίς ὑπέρ ἑαυτοῦ βλέπω , ὁ ἕκτος ἑαυτοῦ φύσις ὁράω οὐ ἔχω · σός ὁ διαστηματικός ἔννοια ἐν ὁ ὁ εἰμί θεωρία παρέρχομαι βιάζομαι , ἀλλά οὖον παρέρχομαι . Πᾶς γάρ ὁ εὐρισκομένῳ νόημα συνθεωρέω πάντως ὁ συγκαταλαμβάνω ὁ ὑπόστασις ὁ νοέω διάστημα · ὁ δέ διάστημα οὐδείς ἄλλος , ἢ κτίσις εἰμί . ἐκεῖνος δέ ὁ ἀγαθός , ὅς ζητέω τε καί φυλάσσω μανθάνω , ἄνω ἐν ὅς κτίσις , ἄνω ἐπεί κατάληψις . ὁ γάρ ἡμέτερος διάνοια ὁ διαστηματικός παράτασις ἐνδιοδεύω , πῶς εἄν καταλαμβάνω ὁ ἀδιάστατος φύσις διά ὁ χρόνος ἀνάλυσις ἀεί διερευνάω ὁ ὁ εὑρίσκω πρέσβυς ; καί ὁ μέν γιγνώσκω πᾶς , διά ὁ πολυπραγμοσύνη παρατρέχω , ὁ δέ ὁ αἰών ἔννοια παρατρέχω , οὐδείς μηχανή ἐξευρίσκω , ὅπως εἄν ἐξω ἑαυτοῦ ἵστημι , καί ὑπερβαίνω ὁ προθεωρέω ὁ εἰμί καί αὐτός ὁ αἰών · ἀλλά ὡς ἐπί τις εὐρύς ἀκρώρεια . ὑπόκειμαι δέ πέτρα τις εἶμαι λεῖος καί ἄστομος , κάτωθεν ἐν ἐρυθρός ὁ σχῆμα , εἰς ἤπειρος μῆκος κατατείνω , καί ἄνωθεν ἐπί ὁ ὕψος ὁ ἄκρος ἐκεῖνος ἀνέχω , ὁ ἐν ὁ προβολή ὁ ὀρθίαξ εἰς τίς βάθος αχανές καταπίπτω ὅσπερ ὀν ἵημι πάσχω ὁ ἄκρος ὁ πούς ὁ ἐπινεύω πρό βάσις ραγιάς ἐπιμαίνω , καί οὐδείς ἐπί οὔτε ὁ πούς βάσις , οὔτε ὁ ἰχειρὶ ἀναλαμβάνω ἐξευρίσκω . οὗτος ἐγώ καί ὁ ψυχή παρέρχομαι ὁ ἐν ὁ διαστηματικός βάσιμος , ἐν ὁ ζητέω ὁ προαιώνιος τε καί ἀδιάστατος φύσις πάσχω , οὐ ἔχω ὅς περιρράπτω , οὖον τόπος , οὖον χρόνος , οὖον μέτρον , οὐ ἄλλος τίς τοιοῦτος οὐδείς , οὖον δέχομαι ὁ διάνοια ἐγώ ὁ ἐπίβασις · ἀλλά πανταχόθεν ὁ ἄληπτος ἀπολισθάνω , ἶλιγξ