gregorius-nyssenus.in-canticum-canticorum-homiliae-15 pg044_0531.2
B Ὁ δὲ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἡμῖν βεβαίου τὴν προθεωρηθεῖσαν διάνοιαν , ὅτι οὐκ ἐν τῷ καταλαμβάνεσθαι τὸ μέγεθος τῆς θείας γνωρίζεται φύσεως , ἀλλ’ ἐν τῷ παρεινὰν πᾶσαν καταληπτικὴν φαντασίαν καὶ δύναμιν . Ἡ γὰρ ἐκβάσας ἤδη τὴν φύσιν ψυχή , ὡς ἂν μηδενὶ τῶν συνήθων πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν δοράτων χωλῶτο · οὔτε ζητοῦσα τὸ μὴ εὑρισκόμενον ἴσταται , οὔτε καλοῦσα τὸ ἀνεκφωνήτων παύεται . Φησὶ γὰρ · ὅτι Ἐζήτησα αὐτόν , καὶ οὐχ εὗρον αὐτόν . Πῶς γὰρ ἂν εὑρεθείη , ὁ μηδὲν τῶν γνωσκομένων οὐδὲν · οὐχ εἶδος , οὐ χρώμα , οὐ περιγραφή , οὐ ποσότης , οὐ τόπος , οὐ σχῆμα , οὐ στοχασμός , οὐχ εἰκασμός , οὐχ ἀναλογία · ἀλλὰ πάσης καταληπτικῆς ἐφόδου ἐξώτερον ἀεὶ εὑρισκόμενον , ἐκφεύγει πάντων τῶν τῶν ζητούντων λαβήν · διὰ τοῦτο φησιν , Αὐτὸν ἐζήτησα , διὰ τῶν εὐρητικῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων , ἐν λογισμοῖς καὶ νοήμασι · καὶ πάντως ἐξώτερος ἦν , τῶν προσεγγισμῶν τῆς διανοίας διαδιδάσκων . Ὁ δὲ πάντως γνωριστικοῦ χαρακτήρος ἐξώτερος ἀεὶ εὑρισκόμενος , πῶς ἂν διὰ τινὸς ὀνομαστικῆς σημασίας περιληφθείη ; Τοῦτο γάρ ἐπινούει μὲν παντοίαν ὀνομάτων δύναμιν εἰς τὴν τοῦ ἀφράστου ἀγαθοῦ σημασίαν , ἥττηται δὲ πᾶσα φραστικὴ λόγου δύναμις , καὶ τῆς ἀληθείας ἐλάττων ἐλέγχεται . Διὰ φησιν · Ἐγὼ μὲν ἐκάλεσα ὡς ἐδυνάμην , ἐπινουῦσα φωνὰς ἐνδεικτικὰς τῆς ἀφράστου μακαριότητος · ὁ δὲ κρείττων ἦν τῆς τῶν σημαινόμενων ἐνδείξεως . Οἷον δὴ ποιεῖ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ , πολλάκις μυρίοις ὀνόμασι τὸ θεῖον καλῶν , καὶ ἥττηθαι τῆς ἀληθείας ὁμολογῶν . Σὺ γάρ , φησίν , ὁ Θεός , οἰκτείρων , καὶ ἐλεήμων , μακρόθυμος , καὶ πολυέλεος , καὶ ἀληθινός , καὶ ἰσχύς , καὶ στερέωμα , καταφυγή , καὶ δύναμις , καὶ βοηθός , καὶ ἀνελήπτωρ , καὶ κέρας σωτηρίας , καὶ τὰ τοιαῦτα . Καὶ πάλιν ὁμολογεῖ ὅτι ὄνομα αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ οὐχὶ γινώσκεται , ἀλλὰ θαυμάζεται . Ὅς θαυμαστὸν γάρ , φησὶ , τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ γῇ ! Οὕτως φησὶ καὶ πρὸς τὸν Μανωὴ ὁ περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ χρηματίας , ὅτε ἠρωτήθη περὶ τοῦ ὀνόματος , ὅτι θαυμαστὸν ἐστι τοῦτο καὶ κρείττον ἢ ὥστε ὑπὸ τῆς ἀνθρωπίνης ἀκοῆς χωρηθῆναι . Διὰ τοῦτο καὶ ἡ ψυχὴ τὸν Λόγον καλεῖ μὲν ὡς δύναται · δύναται δὲ οὐχ ὡς βούλεται . Βούλεται γὰρ πλέον ἢ δύναται · οὐ μὴν οὐδὲ τοσοῦτον βούλεται , ὅσον ἐκεῖνό ἐστιν , ἀλλ’ ὅσον βουληθῆναι ἡ προαίρεσις δύναται . Ἐπεὶ οὖν ἀνεφικτὸς ἐστιν ὁ καλούμενος τῇ τοῦ καλοῦντος ὁρμῇ , διὰ τοῦτο φησιν · Ἐκάλεσα αὐτόν , καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου .
Lemmas: B ὁ δέ ἐφεξῆς λόγος μᾶλλον ἐγώ βέβαιος ὁ προθεωρέω διάνοια , ὅτι οὐ ἐν ὁ καταλαμβάνω ὁ μέγεθος ὁ θεῖος γνωρίζω φύσις , ἀλλά ἐν ὁ παρειναω πᾶς καταληπτικός φαντασία καί δύναμις . ὁ γάρ ἐκβαίνω ἤδη ὁ φύσις ψυχή , ὡς εἄν μηδείς ὁ συνήθης πρός ὁ γνῶσις ὁ δόρυ χωλάω · οὔτε ζητέω ὁ μή εὑρίσκω ἴστημι , οὔτε καλέω ὁ ἀνακόπτω παύω . φημί γάρ · ὅτι ζητέω αὐτός , καί οὐ εὑρίσκω αὐτός . Πῶς γάρ εἄν εὑρίσκω , ὁ μηδείς ὁ γιγνώσκω οὐδείς · οὐ εἶδος , οὖον χρώμα , οὖον περιγραφή , οὖον ποσότης , οὖον τόπος , οὖον σχῆμα , οὖον στοχασμός , οὐ εἰκασμός , οὐ ἀναλογία · ἀλλά πᾶς καταληπτικός ἔφοδος ἐξώτερος ἀεί εὑρίσκω , ἐκφεύγω πᾶς ὁ ὁ ζητέω λαβή · διά οὗτος φημί , αὐτός ζητέω , διά ὁ ευρητικως ὁ Ψυχή δύναμις , ἐν λογισμός καί νόημα · καί πάντως ἐξώτερος εἰμί , ὁ προσεγγισμός ὁ διάνοια διαδιδάσκω . ὁ δέ πάντως γνωριστικός χαρακτήρ ἐξώτερος ἀεί εὑρίσκω , πῶς εἄν διά τις ὀνομαστικός σημασία περιλαμβάνω ; οὗτος γάρ ἐπινοέω μέν παντοῖος ὄνομα δύναμις εἰς ὁ ὁ ἄφραστος ἀγαθός σημασία , ἡσσάομαι δέ πᾶς φραστικός λόγος δύναμις , καί ὁ ἀλήθεια μικρός ἐλέγχω . Ζεύς φημί · ἐγώ μέν καλέω ὡς δύναμαι , ἐπινέω φωνή ἐνδεικτικός ὁ ἄφραστος μακαριότης · ὁ δέ ἀγαθός εἰμί ὁ ὁ σημαινόμενο ἔνδειξις . οἷος δή ποιέω καί ὁ μέγας Δαυίδ , πολλάκις μυρίος ὄνομα ὁ θέω καλός , καί ἡσσάομαι ὁ ἀλήθεια ὁμολογέω . σύ γάρ , φημί , ὁ Θεός , οἰκτείρω , καί ἐλεήμων , μακρόθυμος , καί πολυέλεος , καί ἀληθινός , καί ἰσχύς , καί στερέωμα , καταφυγή , καί δύναμις , καί βοηθός , καί ἀνελήπτωρ , καί κέρας σωτηρία , καί ὁ τοιοῦτος . καί πάλιν ὁμολογέω ὅτι ὄνομα αὐτός ἐν πᾶς ὁ γῆ οὐ γιγνώσκω , ἀλλά θαυμάζω . ὅς θαυμαστός γάρ , φημί , ὁ ὄνομα σύ ἐν πᾶς ὁ γῆ ! οὕτως φημί καί πρός ὁ Μανωὴ ὁ περί ὁ παῖς αὐτός χρημάτιος , ὅτε ἐρωτάω περί ὁ ὄνομα , ὅτι θαυμαστός εἰμί οὗτος καί ἀγαθός ἢ ὥστε ὑπό ὁ ἀνθρώπινος ἀκοή χωρέω . Ζεύς οὗτος καί ὁ ψυχή ὁ Λόγος καλέω μέν ὡς δύναμαι · δύναμαι δέ οὐ ὡς βούλομαι . βούλομαι γάρ πλέω ἢ δύναμαι · οὖον μήv οὐδέ τοσοῦτος βούλομαι , ὅσος ἐκεῖνος εἰμί , ἀλλά ὅσος βούλομαι ὁ προαίρεσις δύναμαι . ἐπεί οὖν ἀνέφικτος εἰμί ὁ καλέω ὁ ὁ καλέω ὁρμή , διά οὗτος φημί · καλέω αὐτός , καί οὐ ὑπακούω ἐγώ .