gregorius-nyssenus.de-oratione-dominica-orationes-v pg044_0581.1
A τερον ἡμῖν ἐκτεθεῖσα , καὶ οὐδὲν δοκομένη τῆς λεπτοτέρας κατανοήσεως , πλὴν δέον ἐξετάσαι , τί σημαίνει τῶν βαττολογίας τὸ ῥῆμα , ὡς ἂν μαθόντες τὴν διάνοιαν , ἔξω τοῦ ἀπηγορευμένου γενώμεθα . Δοκεῖ τοίνυν μοι σωφρονίζειν τὴν χυανότητα τῆς διανοίας , καὶ συστρέλλειν τῶν ταῖς ματαίαις ἐπιθυμίαις ἐμβαδυνόντων , καὶ διὰ τοῦτο τὴν ξένην ταύτην τῆς λέξεως καινοτομίαν ἐξευρεῖν , ἐπὶ ἐλέγχῳ τῆς ἀνοίας τῶν περὶ τὰ ἀνωφελῆ τε καὶ μάταια ταῖς ἐπιθυμίαις διαγεωμένων . Ὁ γὰρ ἐμφρων τε καὶ συνετὸς , καὶ πρὸς τὸ χρήσιμον βλέπων λόγος , κυρίως λέγεται λόγος · ὁ δὲ ταῖς ἀνυπάρκοις ἐπιθυμίαις διὰ τῆς ἀνυστοτάτου ἡδονῆς ἐπιχέμενος , οὐκ ἔστι λόγος , ἀλλὰ βαττολογία · ὡς ἂν τις Ἑλληνικώτερον ἐρμηνεύσων εἴποι τὸν νοῦν , φλυαρία , καὶ λήρος καὶ ψάληναφος , καὶ εἰ τι ἄλλο τῆς τοιαύτης σημασίας . Τί οὖν ἡμῖν συμβουλεύει ὁ λόγος ; μὴ ταῦτον πάσχειν ἐν φῷ καιρῷ τῶν προσευχῶν , οἷον ἐν τῇ τῶν νηπίων διανοίᾳ συνίσταται πάθος . Ὡσπερ γὰρ οἱ ἀτελεῖς τὴν διάνοιαν , οὐχ ὅπως ἂν τι γένοιτο τῶν κατὰ γνώμην αὐτῶν ἐπινοοῦσιν , ἀλλὰ κατ' ἐξουσίαν εὐλῆπίας τινὰς ἑαυτοῖς ἀναπλάττουσι , θησαυροὺς καὶ βασιλείας καὶ πόλεις μεγάλας ταῖς προσηγορίαις αὐτῶν ἐπονομαζομένας ἐποπτεύμενοι , εἰς ἐκεῖνο εἶναι τῇ διανοίᾳ φαντάζονται , ὅπερ ἂν αὐτοῖς ἡ ματαιότης τῶν λογισμῶν ὑπογράφη · εἰσὶ δὲ τινες οἱ καὶ νεανικώτερον τῆς ματαιότητος ταύτης ἀντιλαμβάνονται , καὶ ὑπερβάντες τὰ μέτρα τῆς φύσεως , πτηνοὶ γίνονται · ἢ κατὰ τοὺς ἀστέρας λάμπουσιν . ἢ δρὴ διὰ χειρὸς φέρουσιν , ἢ τὸν οὐρανὸν ἑαυτοῖς ὁδοποιούσιν , ἢ πρὸς μυριοσιν διαρκοῦσιν ἔτος , νέοι ἐκ παλαιῶν γινόμενοι · ἢ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα τοῖς νηπιαδετέροις τίκτει πομφολυγώδη καὶ διάκενα ἡ καρδία ποίηματα . Ὡσπερ τοίνυν ἐν τοῖς πράγμασιν ὁ μὴ ταῦτα λογιζόμενος , δι' ὧν ἂν γένοιτο τι ἀγαθὸν τῶν βουλευομένων , ἀλλ' ἐμματαιάζων ταῖς ἀνυπάρκοις ἐπιθυμίαις , ἀνήθης τις ἔστι καὶ θλιβὸς , τὸν τοῦ πράξεω τι τῶν λυστειλούτων βουλευσασθαι καιρὸν , τοῖς ἐνωπίοις τούτοις προσαναλίσκων · οὕτως ὁ ἐν καιρῷ προσευχῆς πρὸς τὰ συμφέροντα τῇ ψυχῇ μὴ τεταμένος , ἀλλὰ πρὸς τὰς ἐμπαθεῖς τῆς διανοίας κινήσεις συνδιατίθεσθαι τὸν Θεὸν ἀξίων , λήρος τις ἐστιν ὡς ἀληθῶς καὶ βαττολόγος , τῶν ἰδίων ματαιοτήτων συνεργὸν καὶ ὑπηρέτην τὸν Θεὸν γίνεσθαι προσευχόμενος . Οἷον τι λέγω · Πρόσεισι τις διὰ προσευχῆς τῷ Θεῷ , καὶ μὴ κατανοήσας τῇ διανοίᾳ τὸ ὕψος τῆς δυνάμεως ἧ προσέρχεται , λανθάνει καθυβρίζων τὸ μέγεθος ταῖς αἰσχαῖς καὶ ταπειναῖς τῶν αἰτήσεων . Ὡσπερ ἂν εἰ τις τὰ ἐκ πηλοῦ σχοῦ δι' ὑπερβολὴν πενίας ἢ ἀγροικίας τίμια νομίζων , ἐπειτα βασιλεῖ προσελθὼν , πλουτῶντος καὶ ἀξιώματα διανέμειν προαιρουμένου · ὁ δὲ καταλαλῶν τὰς βασιλικὰς αἰτήσεις , ἀξιοῖ τὸν τοσοῦτον τῷ ἀξιώματι , πηλὸν διαπλάσαντα ποιῆσαι τι τῶν ἐκείνῳ καταθυμίων·οὕτως καὶ ὁ ἀπαιδεύτως τῇ εὐχῇ χρώμενος , οὐ πρὸς τὸ ὕψος τοῦ διδόντος ἐαυτὸν ἐπαίρει , ἀλλὰ πρὸς τὸ ταπεινὸν τε καὶ γήινον τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας τὴν θείαν δύναμιν καταβῆναι ποθεῖ · καὶ τοῦτού χάριν τὰς ἐμπαθεῖς ὁρμὰς προτείνει τῷ τὰς καρδίας βλέποντι , οὐχ ὅπως ἂν θεραπεύσει τὰ ἄτοπα
Lemmas: A τέρος ἐγώ ἐκτίθημι , καί οὐδείς δοκέω ὁ λεπτός κατανόησις , πλήν δήω ἐξετάζω , τίς σημαίνω ὁ βαττολογία ὁ ῥῆμα , ὡς εἄν μανθάνω ὁ διάνοια , ἔξω ὁ ἀπαγορεύω γίγνομαι . δοκέω τοίνυν ἐγώ σωφρονίζω ὁ χυανοτηταω ὁ διάνοια , καί συστρέλλειν ὁ ὁ μάταιος ἐπιθυμία ἐμβαδυνόντων , καί διά οὗτος ὁ ξένος οὗτος ὁ λέξις καινοτομία ἐξευρίσκω , ἐπί ἔλεγχος ὁ ἄνοια ὁ περί ὁ ἀνωφελής τε καί μάταιος ὁ ἐπιθυμία διαγίγνομαι . ὁ γάρ ἔμφρων τε καί συνετός , καί πρός ὁ χρήσιμος βλέπω λόγος , κύριος λέγω λόγος · ὁ δέ ὁ ἀνυπάρκοις ἐπιθυμία διά ὁ ἀνύστος ἡδονή ἐπιχέω , οὐ εἰμί λόγος , ἀλλά βαττολογία · ὡς εἄν τις Ἑλληνικός ἐρμηνεύω εἶπον ὁ νόος , φλυαρία , καί λήρος καί ψάληναφος , καί εἰμί τίς ἄλλος ὁ τοιοῦτος σημασία . τις οὖν ἐγώ συμβουλεύω ὁ λόγος ; μή ταῦτος πάσχω ἐν φῷ καιρός ὁ προσευχή , οἷος ἐν ὁ ὁ νήπιος διάνοια συνίστημι πάθος . ὡς γάρ ὁ ἀτελής ὁ διάνοια , οὐ ὅπως εἄν τίς γίγνομαι ὁ κατά γνώμη αὐτός ἐπινοέω , ἀλλά κατά ἐξουσία εὐλῆπίας τις ἑαυτοῦ ἀναπλάσσω , θησαυρός καί βασίλεια καί πόλις μέγας ὁ προσηγορία αὐτός ἐπονομάζω εποπτεύω , εἰς ἐκεῖνος εἰμί ὁ διάνοια φαντάζω , ὅσπερ εἄν αὐτός ὁ ματαιότης ὁ λογισμός ὑπογράφω · εἰμί δέ τις ὁ καί νεανικός ὁ ματαιότης οὗτος ἀντιλαμβάνω , καί ὑπερβαίνω ὁ μέτρον ὁ φύσις , πτηνός γίγνομαι · ἢ κατά ὁ ἀστήρ λάμπω . ἢ δρὴ διά χείρ φέρω , ἢ ὁ οὐρανός ἑαυτοῦ ὁδοποιέω , ἢ πρός μύριος διαρκέω ἔτος , νέος ἐκ παλαιός γίγνομαι · ἢ ὅσος ἄλλος τοιοῦτος ὁ νηπιαδετέροις τίκτω πομφολυγώδης καί διάκενος ὁ καρδία ποίημα . ὡς τοίνυν ἐν ὁ πρᾶγμα ὁ μή οὗτος λογίζομαι , διά ὅς εἄν γίγνομαι τίς ἀγαθός ὁ βουλεύω , ἀλλά ἐμματαιάζω ὁ ἀνυπάρκοις ἐπιθυμία , ἀνατίθημι τις εἰμί καί θλίβω , ὁ ὁ πρᾶξις τίς ὁ λυστειλουτος βουλεύω καιρός , ὁ ἐνώπιος οὗτος προσαναλίσκω · οὕτως ὁ ἐν καιρός προσευχή πρός ὁ συμφέρω ὁ Ψυχή μή τείνω , ἀλλά πρός ὁ ἐμπαθής ὁ διάνοια κινέω συνδιατίθημι ὁ θεός ἄξιος , λήρος τις εἰμί ὡς ἀληθής καί βαττολόγος , ὁ ἴδιος ματαιότης συνεργός καί ὑπηρέτης ὁ θεός γίγνομαι προσεύχομαι . οἷος τίς λέγω · πρόσειμι τις διά προσευχή ὁ Θεός , καί μή κατανοέω ὁ διάνοια ὁ ὕψος ὁ δύναμις ἧ προσέρχομαι , λανθάνω καθυβρίζω ὁ μέγεθος ὁ αἰσχαῖς καί ταπεινός ὁ αἴτησις . ὡς εἄν εἰμί τις ὁ ἐκ πηλός ἔχω διά ὑπερβολή πενία ἢ ἀγροικία τίμιος νομίζω , ἔπειτα βασιλεύς προσέρχομαι , πλουτέω καί ἀξίωμα διανέμω προαιρέω · ὁ δέ καταλαλέω ὁ βασιλικός αἰτέω , ἀξιόω ὁ τοσοῦτος ὁ ἀξίωμα , πηλός διαπλάσσω ποιέω τίς ὁ ἐκεῖνος καταθυμιων·ουος καί ὁ ἀπαίδευτος ὁ εὐχή χράω , οὖον πρός ὁ ὕψος ὁ δίδωμι ἑαυτοῦ ἐπαίρω , ἀλλά πρός ὁ ταπεινός τε καί γήινος ὁ ἴδιος ἐπιθυμία ὁ θεῖος δύναμις καταβαίνω ποθέω · καί οὗτος χάρις ὁ ἐμπαθής ὁρμή προτείνω ὁ ὁ Καρδία βλέπω , οὐ ὅπως εἄν θεραπεύω ὁ ἄτοπος