gregorius-nyssenus.de-opificio-hominis pg044_0097.1
τοιοῦτον ἐπαίνον τῇ ἀνθρωπίνῃ χαριζόμενοι φύσει , λελήθασιν ἑαυτοὺς τοὺς περὶ τὸν κῶνωπα καὶ τὸν μῦν ἰδιώμασι σεμνοποιούντας τὸν ἄνθρωπον . Καὶ γὰρ κάκεινοις ἐκ τῶν τεσσάρων τούτων ἡ κράσις ἐστι , διότι πάντως ἑκάστου τῶν ὄντων ἡ πλείων ἡ ἐλάττων τις μοῖρα περὶ τὸ ἐμψυχὸν θεωρεῖται , ὧν ἄνευ συστῆναι τι τῶν αἰσθήσεως μετεχόντων , φύσιν οὐκ ἔχει . Τί οὖν μέγα , κόσμου χαρακτῆρα καὶ ὁμοίωμα νομισθῆναι τὸν ἄνθρωπον ; οὐρανοῦ τοῦ περιερχομένου , γῆς τῆς ἀλλουομένης , πάντων τῶν ἐν τούτοις περιχρατουμένων τῇ παρόδῳ τοῦ περιέχοντος συμπαρερχομένων ; Ἄλλ’ ἐν τινὶ κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν λόγον τὸ ἀνθρώπινον μέγεθος ; Οὐχ ἐν τῇ πρὸς τὸν κτιστὸν κόσμον ὁμοιότητι , ἀλλ’ ἐν τῇ κατ’ εἰκόνα γενηθῆναι τῆς τοῦ κτίσαντος φύσεως . Τίς οὖν ὁ τῆς εἰκόνος λόγος ; ὅπως ἔρει · πῶς ὁμοιώσεται τῷ σώματι τὸ ἀσώματον ; πῶς τῷ ἀιδίῳ τὸ πρόσκαιρον ; τῷ ἀναλῴωτῳ τὸ διὰ τροφῆς ἀλλουούμενον ; τῷ ἀπαθεῖ τε καὶ ἀφθάρτῳ τὸ ἐμπαθὲς καὶ φθαρτόμενον ; τῷ ἀμὲν πάσης κακίας τὸ πάντοτε συνοιζοῦν ταύτῃ καὶ συνεργόμενον ; Πολλὰ γὰρ τὸ μέσον ἔστι , τοῦ τε κατὰ τὸ ἀρχέτυπον νοουμένου , καὶ τοῦ κατ’ εἰκόνα γεγενημένου . Ἡ γὰρ εἰκών , εἰ μὲν ἔχει τὴν πρὸς τὸ πρωτότυπον ὁμοιότητα , κυρίως τοῦτο κατονομάζεται . Εἰ δὲ παρεκχθεῖσι τῷ προκειμένῳ ἡ μίμησις . Ἄλλο τι , καὶ οὐχ εἰκὼν ἐκεῖνον τὸ τοιοῦτόν ἐστι . Πῶς οὖν ὁ ἄνθρωπος τὸ θνητὸν τοῦτο καὶ ἐμπαθὲς καὶ ὀλιχρόνον , τῆς ἀνηρτητοῦ καὶ καθαρᾶς καὶ ἀεὶ ὁσίας φύσεως ἐστὶν εἰκών ; Ἄλλὰ τὸν μὲν ἀληθῆ περὶ τούτου λόγον μόνη ἂν εἴδει σαφῶς ἡ δύναμις Ἀλήθεια . Ἡμεῖς δὲ καθ’ ὅσον χωροῦμεν , στοχαζοὺς τισι καὶ ὑπονοίαις τὸ ἀληθὲς ἀνιχνεύοντες , ταῦτα περὶ τῶν ζητουμένων ὑπολαμβάνομεν . Οὔτε ὁ θεὸς ψεύδεται · λόγος , κατ’ εἰκόνα θεοῦ εἰπὼν γεγενήσθαι τὸν ἄνθρωπον · οὔτε ἡ ἐλεεινὴ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ταλαιπωρία τῇ μακαριότητι τῆς ἀπαθούς ζωῆς καθωμοίωται . Ἀνάγκη γὰρ τῶν δύο τὸ ἕτερον ὁμολογεῖσθαι , εἰ τις συγκρίνοι τῷ θεῷ τὸ ἡμέτερον , ἡ παθητὸν εἶναι τὸ θεῖον , ἡ ἀπαθὲς τὸ ἀνθρώπινον , ὡς ἂν διὰ τῶν ἴσων ὁ τῆς ὁμοιότητος λόγος ἐπ’ ἀμφοτέρους καταλαμβάνοιτο . Εἰ δὲ οὔτε τὸ θεῖον ἐμπαθές , οὔτε τὸ καθ’ ἡμᾶς ἔξω πάθους ἐστίν , ἄρα τις ἕτερος ὑπολείπεται λόγος , καθ’ ὃν ἀληθεύειν φαμέν τὴν θείαν φωνήν , τὴν ἐν εἰκόνι θεοῦ γεγενῆσθαι τὸν ἄνθρωπον λέγουσαν . Οὐκοῦν αὐτὴν ἐπαναληπτέον ἡμῖν τὴν θείαν Γραφήν , εἰ τις ἄρα γένοιτο διὰ τῶν γεγραμμένων πρὸς τὸ ζητούμενον χειραγωγία . Μετὰ τὸ εἰπεῖν , ὅτι « Ποίησωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα , » καὶ ἐπὶ τισὶ ποιήσωμεν , ἐπάγει τοῦτον τὸν λόγον , ὅτι καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον , καὶ κατ’ εἰκόνα θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν . « Ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς . » Εἴρηταις μὲν οὖν ἤδη καὶ ἐν τοῖς ἐμπροσθεν , ὅτι πρὸς καθαίρεσιν τῆς αἱρετικῆς δοξείας ὁ τοιοῦτος προαναπεφώνηται λόγος , ἵνα διδάχθῃντες ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον ὁ μονογενὴς θεὸς κατ’ εἰκόνα θεοῦ , μηδενὶ λόγῳ τὴν θεότητα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ διακρίνωμεν , ἐπὶσης τῆς ἁγίας Γραφῆς θεὸν ἑκάτερον ὀνομαζούσης , τὸν τε πεποιηκότα τὸν ἄνθρωπον , καὶ « ὡς κατ’ εἰκόνα ἐγένετο .
Lemmas: τοιοῦτος ἔπαινος ὁ ἀνθρώπινος χαρίζομαι φύσις , λανθάνω ἑαυτοῦ ὁ περί ὁ κώνωψ καί ὁ μῦς ἰδίωμα σεμνοποιέω ὁ ἄνθρωπος . καί γάρ ἐκεῖνος ἐκ ὁ τέσσαρες οὗτος ὁ κρᾶσις εἰμί , διότι πάντως ἕκαστος ὁ εἰμί ὁ πλείων ὁ μικρός τις μοῖρα περί ὁ ἐμψύχω θεωρέω , ὅς ἄνευ συνίστημι τίς ὁ αἴσθησις μετέχω , φύσις οὐ ἔχω . τις οὖν μέγας , κόσμος χαρακτήρ καί ὁμοίωμα νομίζω ὁ ἄνθρωπος ; οὐρανός ὁ περιέρχομαι , γῆ ὁ αλλουω , πᾶς ὁ ἐν οὗτος περιχρατουμην ὁ πάροδος ὁ περιέχω συμπαρέχω ; ἄλλος ἐν τις κατά ὁ ἐκκλησιαστικός λόγος ὁ ἀνθρώπινος μέγεθος ; οὐχ ἐν ὁ πρός ὁ κτιστός κόσμος ὁμοιότης , ἀλλά ἐν ὁ κατά εἰκών γίγνομαι ὁ ὁ κτίζω φύσις . Τῖς οὖν ὁ ὁ εἰκών λόγος ; ὅπως ἔρομαι · πῶς ὁμοιόω ὁ σῶμα ὁ ἀσώματος ; πῶς ὁ ἀίδιος ὁ πρόσκαιρος ; ὁ ἀνάλωτος ὁ διά τροφή αλλουεω ; ὁ ἀπαθής τε καί ἄφθαρτος ὁ ἐμπαθής καί φθείρω ; ὁ ἄμι πᾶς κακία ὁ πάντοτε συνοιζεω οὗτος καί συνέργω ; Πολύς γάρ ὁ μέσος εἰμί , ὁ τε κατά ὁ ἀρχέτυπος νοέω , καί ὁ κατά εἰκών γίγνομαι . ὁ γάρ εἰκών , εἰμί μέν ἔχω ὁ πρός ὁ πρωτότυπος ὁμοιότης , κύριος οὗτος κατονομάζω . εἰμί δέ παρέχω ὁ πρόκειμαι ὁ μίμησις . ἄλλος τίς , καί οὐ εἰκών ἐκεῖνος ὁ τοιοῦτος εἰμί . Πῶς οὖν ὁ ἄνθρωπος ὁ θνητός οὗτος καί ἐμπαθής καί ολιχρονος , ὁ ἀνηρτητοῦ καί καθαρός καί ἀεί ὅσιος φύσις εἰμί εἰκών ; ἀλλά ὁ μέν ἀληθής περί οὗτος λόγος μόνος εἄν εἶδος σαφῶς ὁ δύναμις Ἀλήθεια . ἐγώ δέ κατά ὅσος χωρέω , στοχάζομαι τις καί ὑπόνοια ὁ ἀληθής ἀνιχνεύω , οὗτος περί ὁ ζητέω ὑπολαμβάνω . οὔτε ὁ θεός ψεύδω · λόγος , κατά εἰκών θεός εἶπον γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος · οὔτε ὁ ἐλεεινός ὁ ἀνθρώπινος φύσις ταλαιπωρία ὁ μακαριότης ὁ ἀπαθής ζωή καθομοιόω . Ἀνάγκη γάρ ὁ δύο ὁ ἕτερος ὁμολογέω , εἰμί τις συγκρίνω ὁ θεός ὁ ἡμέτερος , ὁ παθητός εἰμί ὁ θέω , ὁ ἀπαθής ὁ ἀνθρώπινος , ὡς εἄν διά ὁ ἴσος ὁ ὁ ὁμοιότης λόγος ἐπί ἀμφότερος καταλαμβάνω . εἰμί δέ οὔτε ὁ θέω ἐμπαθής , οὔτε ὁ κατά ἐγώ ἔξω πάθος εἰμί , ἄρα τις ἕτερος ὑπολείπω λόγος , κατά ὅς ἀληθεύω φημί ὁ θεῖος φωνή , ὁ ἐν εἰκών θεός γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος λέγω . οὐκοῦν αὐτός ἐπαναληπτέον ἐγώ ὁ θεῖος γραφή , εἰμί τις ἄρα γίγνομαι διά ὁ γράφω πρός ὁ ζητέω χειραγωγία . μετά ὁ εἶπον , ὅτι « ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών , » καί ἐπί τις ποιέω , ἐπάγω οὗτος ὁ λόγος , ὅτι καί ποιέω ὁ θεός ὁ ἄνθρωπος , καί κατά εἰκών θεός ποιέω αὐτός . « ἄρσην καί θῆλυς ποιέω αὐτός . » Εἴρω μέν οὖν ἤδη καί ἐν ὁ ἔμπροσθεν , ὅτι πρός καθαίρεσις ὁ αἱρετικός δοκέω ὁ τοιοῦτος προαναφωνέω λόγος , ἵνα διδάσκω ὅτι ποιέω ὁ ἄνθρωπος ὁ μονογενής θεός κατά εἰκών θεός , μηδείς λόγος ὁ θεότης ὁ πατήρ καί ὁ υἱός διακρίνω , ἐπίσης ὁ ἅγιος γραφή θεός ἑκάτερος ὀνομάζω , ὁ τε ποιέω ὁ ἄνθρωπος , καί « ὡς κατά εἰκών γίγνομαι .