gregorius-nyssenus.de-creatione-hominis-sermo-primus-sp pg044_0143.3
« Αὐξάνεσθε , » ἵνα μὴ ἐν ἑνὶ περιορισθῇ ἡ κτῆσις · « πληθύνεσθε , » ἵνα μὴ εἰς ἕν , ἀλλὰ καὶ εἰς πολλούς . « Καὶ πληρώσατε τὴν γῆν : » πληρώσατε δὲ οὐ τῇ κατοικίᾳ · οὕτω γὰρ ἂν στενοχωρηθῶμεν ζῶντες , εἰ τοσαύτη ἦν ἡ γῆ ὅση ἡμᾶς ἐχμὲτραί · ἀλλὰ πληρώσατε τῇ ἐξουσίᾳ . « Ἡμῖν γὰρ κυρίεψαμε τῆς τῆς ἔδαφος . » Πληρώσατε τὴν γῆν . » Οὐ δήπου καὶ ταύτην οἱ ἄνθρωποι κατ' ἀνάγκην πληροῦσι , ἀλλὰ κυρίους ἡμᾶς ἐποίησε πληροῦν , καὶ πληρούμεν ἐκεῖνην τῷ λογισμῷ . « Ὅταν εἰδῶμεν πόσον μέτρον τῆς διακεκαυμένης καὶ ἀοικήτου · ἔπαν εἰδῶμεν πόσον τὸ χλῖμα τὸ βόρειον , δι' διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν ψύξιν ἀγυώργητον ἐστὶ καὶ ἀχρηστον , οὐχὶ ἐπληρώσαμεν τὴν γῆν ; Οὐ τὸ χρησίμον ἐκλεξάμεθα , τὸ δσον ἀχρηστον εἰς διαγωγὴν ἀνθρώπου ἀπατιμμάζομε ; ὥστε « Πληρώσατε τὴν γῆν , » κυρίους ἡμᾶς ἐποίησεν . Οὐχ ἐπειδὴ πάσης οὐχ ἔχομεν τὴν χρείαν , οὐχ ἔχομεν πάσης τὸ κυριεύειν . Οὐδὲ γὰρ σὺ τὸν σῶτον ἀγοράσας , οὐχ εἰ τοῦ παντὸς κύριος , ἐπειδὴ ἐν τῷ σίτῳ τὸ μὲν ἐδωδίμον , τὸ δὲ ἀπορρίπτόμενον ἔχεις . Ἡ τοὺς λίθους μὲν ὡς ἀχρήστους ἀπορρίπτεις , καὶ εἰ τὸ ἄλλο ἐπιμιγνύεται πρὸς βρώσιν ἀναπτήθεσιν , καὶ τὸ ἀχυρον ἀπορρίψας καὶ τὸ ξιζάνιον ἀπακρίνας , τὸ δσον καθαρόν πρὸς τὴν τοῦ βίου σύστασιν , τοῦτο ἐκλεξάμενος . Οὕτως τοίνυν ἡ γῆ ἡ μὲν ἑαρισθὴ πρὸς οἰκητον ἐπιτηδείων , ἡ δὲ πρὸς γεωργίαν ἀναγκαῖα , ἀλλὰ πρὸς βόσκημα τῶν τετραπόδων ἀνεῖλη . Εἴπέ μοι , ἐστὶ διατάξασθαι τὸ βούλομαι , επειδὴ γέγονα κύριος κατὰ τὸν τοῦ ἀποτοῦ τοῦ κτίσαντός με δωρεάν ; « Καὶ πληρώσατε τὴν γῆν , καὶ ἄρχετε τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης , καὶ τῶν πτενῶν τοῦ οὐρανοῦ , καὶ τῶν θηρίων τῆς γῆς . » Αὕτη λοιπὸν εὐλογία , αὕτη νομοθεσία , τοῦτο ἀξίωμα τὸ δεδομένον ἡμῖν παρὰ Θεοῦ . « Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν . » Ἄρα οὐχ ἐπεσημήνω δι' ἐλλείψεως ἦν τῇ ἀποδείξει ; « Ποήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν . » Ἡ βουλή δύο εἶχε , « κατ' εἰκόνα , » καὶ « καθ' ὁμοίωσιν . » Ἡ δημιουργία ἐν ἔχει . Μὴ ἄλλως ἐβουλήθη καὶ ἄλλως μετεβουλεύσατο ; μὴ μεταμελεία τις ἐν τῇ κτίσει παρακολουθῆσε ; μὴ ἀνοία τοῦ κτίσαντος ἀλλὰ προειλομένου καὶ ἀλλὰ ποιήσαντος ; ἢ ἀδυνατεία ἐν τοῖς λόγοις ; Τάχα γὰρ τοῦτο λέγεις , « Ποήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν . » Εἰπὼν γὰρ « κατ' εἰκόνα , » οὐκοῦν εἶπα « καθ' ὁμοίωσιν . » « Ὡσπερ ἂν ἐκλεξάμεθα , καταγραφῶμεν τοῦ γεγραμμένου . Εἰτε γὰρ τοῦτο λέγει , παρελκον ἐστὶ δις τὰ αὐτὰ λέγειν . Ἄργον ῥῆμα ἐν τῇ Γραφῇ λέγειν , βλασφημία δεινή . Ἄλλὰ μὴν οὐχ ἀργολογεῖ . Οὐκοῦν ἀναγκαῖόν ἐστι γενέσθαι ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν .
Lemmas: « αὐξάνω , » ἵνα μή ἐν εἷς περιορίζω ὁ κτῆσις · « πληθύνω , » ἵνα μή εἰς εἷς , ἀλλά καί εἰς πολύς . « καί πληρόω ὁ γῆ : » πληρόω δέ οὐ ὁ κατοικία · οὕτως γάρ ἄν στενοχωρέω ζάω , εἰμί τοσοῦτος εἰμί ὁ γῆ ὅσος ἐγώ ἐχμὲτραί · ἀλλά πληρόω ὁ ἐξουσία . « ἡμῖν γάρ κυριεύω ὁ ὁ ἔδαφος . » πληρόω ὁ γῆ . » οὐ δήπου καί οὗτος ὁ ἄνθρωπος κατά ἀνάγκη πληρόω , ἀλλά κύριος ἐγώ ποιέω πληρόω , καί πληρόω ἐκεῖνος ὁ λογισμός . « ὅταν οἶδα πόσος μέτρον ὁ διακεκαυμένος καί ἀοίκητος · ἐπήν οἶδα πόσος ὁ χλῖμα ὁ βόρειος , διά διά ὁ ὑπερβάλλω ψῦξις ἀγυώργητον εἰμί καί ἄχρηστος , οὐ πληρόω ὁ γῆ ; οὖον ὁ χρήσιμος ἐκλέγω , ὁ δέω ἄχρηστος εἰς διαγωγή ἄνθρωπος ἀπατιμάζω ; ὥστε « πληρόω ὁ γῆ , » κύριος ἐγώ ποιέω . οὐχ ἐπεί πᾶς οὐ ἔχω ὁ χρεία , οὐ ἔχω πᾶς ὁ κυριεύω . οὐδέ γάρ σύ ὁ σάω ἀγοράζω , οὐ εἰμί ὁ πᾶς κύριος , ἐπεί ἐν ὁ σῖτος ὁ μέν ἐδώδιμος , ὁ δέ ἀπορρίπτω ἔχω . ὁ ὁ λίθος μέν ὡς ἄχρηστος ἀπορρίπτω , καί εἰμί ὁ ἄλλος ἐπιμείγνυμι πρός βρῶσις ἀνάπτω , καί ὁ ἄχυρον ἀπορρίπτω καί ὁ ξιζάνιον απακριναω , ὁ δέω καθαρός πρός ὁ ὁ βίος σύστασις , οὗτος ἐκλέγω . οὕτως τοίνυν ὁ γῆ ὁ μέν ἑαρισθὴ πρός οἰκέω ἐπιτήδειος , ὁ δέ πρός γεωργία ἀναγκαῖος , ἀλλά πρός βόσκημα ὁ τετράπους ἀνειλέω . εἶπον ἐγώ , εἰμί διατάσσω ὁ βούλομαι , ἐπειδή γίνομαι κύριος κατά ὁ ὁ ἀποτίημι ὁ κτίζω ἐγώ δωρεάν ; « καί πληρόω ὁ γῆ , καί ἄρχω ὁ ἰχθύς ὁ θάλασσα , καί ὁ πτενός ὁ οὐρανός , καί ὁ θηρίον ὁ γῆ . » ἄτη λοιπός εὐλογία , οὗτος νομοθεσία , οὗτος ἀξίωμα ὁ δίδωμι ἐγώ παρά θεός . « καί ποιέω ὁ θεός ὁ ἄνθρωπος κατά εἰκών θεός ποιέω αὐτός . » Ἀρά οὐ ἐπισημαίνω διά ἔλλειψις εἰμί ὁ ἀπόδειξις ; « ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών ἡμέτερος καί κατά ὁμοίωσις . » ὁ βουλή δύο ἔχω , « κατά εἰκών , » καί « κατά ὁμοίωσις . » ὁ δημιουργία ἐν ἔχω . Μή ἄλλως βούλομαι καί ἄλλως μεταβουλεύω ; μή μεταμέλεια τις ἐν ὁ κτίσις παρακολουθώ ; μή ἄνοια ὁ κτίζω ἀλλά προλαμβάνω καί ἀλλά ποιέω ; ἢ ἀδυνατεία ἐν ὁ λόγος ; Τάχα γάρ οὗτος λέγω , « ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών καί κατά ὁμοίωσις . » εἶπον γάρ « κατά εἰκών , » οὐκοῦν λέγω « κατά ὁμοίωσις . » « ὡς ἄν ἐκλέγω , καταγράφω ὁ γράφω . εἴτε γάρ οὗτος λέγω , παρέλκω εἰμί δις ὁ αὐτός λέγω . Ἄργος ῥῆμα ἐν ὁ Γραφή λέγω , βλασφημία δεινός . ἀλλά μήν οὐ αργολογώ . οὐκοῦν ἀναγκαῖος εἰμί γίγνομαι ἄνθρωπος κατά εἰκών καί κατά ὁμοίωσις .