gregorius-nyssenus.de-creatione-hominis-sermo-alter-sp pg044_0147.1
ἑκάποτον ἄ τε εἶχον ἐν τῇ ἑμαυτοῦ διανοίᾳ , καὶ ἄ παρὰ τῆς Γραφῆς δεδιδάγμενος ἤμην περὶ τοῦ ἀνθρώπου . Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐλογιζόμην , ὅτι πῶς μέγα ἀνθρώπος , τὸ ἐπίκινητον ζῷον , τὸ μυρίους πάθεσιν ὑποκείμενον , τὸ ἐκ γεννητῆς εἰς γῆρας μυρίων κακῶν ἱσπὸν ἐξαντιλόν . περὶ οὗ εἴρηται : « Κύριε , πῶς ἐστι ἀνθρώπος , ὅτι ἐμνήσθης αὐτοῦ ; ἢ υἱὸς ἀνθρώπου , ὅτι ἐγνώσθης αὐτῷ ; » Καὶ ὁ μὲν Ἠλσαμὲθ καταφρονεῖ ὡς εὐτελοῦς τοῦ ζώου , καὶ ἡ Παροιμία ἀποσεμύνει ὡς μέγα τι τὸν ἄνθρωπον . Ἄλλα μοι τὴν τοιαύτην διαπόρησιν ἔδωκεν ἡ ἱστορία τῆς γενέσεως τοῦ ἀνθρώπου ἀναγνωσθεῖσα . Ἠκούομεν γὰρ νῦν ὅτι Θεὸς ἔλαβε χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς , καὶ ἐπλασε τὸν ἄνθρωπον . Εἰρὸν δὲ ἐκ τοῦ ῥήματος τούτου ἀμφοτέρα , ὅτι οὐδὲν ἀνθρώπος καὶ μέγα ἀνθρώπος . Ἐὰν πρὸς τὴν φύσιν μόνον ἀποβλέψης , τὸ μηδὲν καὶ τοῦ μηδενὸς ἄξιος : ἐὰν δὲ πρὸς τὴν τιμὴν ἣν ἐτιμήθη , μέγα ἀνθρώπος . Ποίαν ; « Εἶπεν ὁ Θεός , Γενηθήτω φῶς , καὶ ἐγένετο φῶς . » Σύγκρινον ἀνθρώπου γένεσιν καὶ φωτὸς γένεσιν . Ἐκεῖ εἶπε , « Γενηθήτω στερέωμα . » Ὁ μέγας οὐρανὸς ἄνωθεν ἡμῖν ὑπερέταται ῥήματι Θεοῦ γενόμενος : ἀστέρες , καὶ ἥλιος , καὶ σελήνη , καὶ πάντα ὅσα θεωροῦμεν ὀφθαλμῷ , καὶ ὅσα ἄνω καταλαμβάνομεν μεγέθη , ῥήματι ἔσχε τὸ εἶναι . Θάλασσα καὶ γῆ , καὶ ἡ ἐν αὐτῇ διακόσμησις , ζῴων γένη παντοδαπά φυτῶν διάφοροι ποικιλίαι , πάντα ταῦτα τῷ ῥήματι γέγονεν . Ἄνθρωπος δέ , πῶς ; Οὐκ εἶληχεν , Γενηθήτω ἄνθρωπος , ὡς , Γενηθήτω στερέωμα . Ἄλλὰ πλεῖόν τι ὁρᾷς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ὑπὲρ φῶς , ὑπὲρ οὐρανόν , ὑπὲρ φωστήρας ὑπὲρ πάντα ἡ ἀνθρώπου γένεσις . « Ἔλαβε Κύριος ὁ Θεός » καταθεῖς ἰδίᾳ χειρὶ διαπλάσαι τὸ ἡμέτερον σῶμα . Οὐ προσέταξεν ἀγγέλῳ οὐχ ἡ γῆ αὐτομάτως ὡσπερ τοὺς τέττιγας ἡμᾶς ἐξέβαλεν , οὐκ εἰπε τῷδε καὶ τῷδε ποιήσαι λειτουργικαῖς δυνάμεσιν . Ἄλλ ' ἰδίᾳ χειρὶ φιλοτεχνεῖ , γῆν ἔλαβεν . Ὅταν πρὸς τὸ ληφθὲν ἀπλῶς , τί ἐστιν ἄνθρωπος ; ὅταν πρὸς τὸν πλάσαντα κατανοήσης , μέγα ἀνθρώπος , ὥστε καὶ τὸ μηδὲν διὰ τὴν ὕλην , καὶ μέγα διὰ τὴν τιμήν . σὲς προpter effectoris dignitatem præclarius nihil . « Καὶ ἔλαβεν ὁ Θεός . » Ἄλλὰ πῶς ; Ἐκεῖ ἐν τοῖς κατόπιν , « Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον » ἐνταῦθα δέ , ἄνωθεν ἀνθρώπου γένεσις ὡς μηδὲν περὶ ἀνθρώπου δεδιδάγμενον ἡμῶν , ἱστορία λέγει : « Καὶ ἔλαβεν ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς » καὶ ἐπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον . « Ἦδη τινὲς ἔφασαν , τὸ μὲν « ἐπλασεν » ἐπὶ τοῦ σώματος εἰρήθαι : τὸ δὲ « ἐποίησεν » ἐπὶ τῆς ψυχῆς . Ἴσως οὐδὲ ἔξω τῆς ἀληθείας ὁ λόγος . Ὅπου μὲν γὰρ εἴρηται , « Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον , » κατ ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν , τὸ « ἐποίησεν » εἴρηται : ὅπου δὲ λοιπὸν περὶ τῆς σωματικῆς ὑποστάσεως ἡμῖν διηγείται , τὸ « ἐπλασε » λέγει . Διαχωρῶν δὲ ποιήσεως καὶ πλάσεως καὶ ὁ Ἠλσαμὲθ ἐδίδαξεν εἰπών . « Αἱ χεῖρές σου ἐποίησάν με καὶ ἐπλάσαν με . » Ἐποίησεν τὸν ἔσω ἄνθρωπον , ἐπλασε τὸν ἔξω . Καὶ γὰρ πρέπει τὴ μὲν πλάσιν πηλῷ ἡ δὲ ποιήσις τῷ κατ ' εἰκόνα . Ὦστε ἐπλάσθη μὲν ἡ σάρξ , ἐποιήθη δὲ ἡ ψυχή . Ἄνω τοίνυν εἰπών περὶ ψυχῆς ὑποστάσεως , νῦν περὶ τῆς κατὰ τὸ σῶμα διαπλάσεως
Lemmas: κάπτω ὅς τε ἔχω ἐν ὁ ἐμαυτοῦ διάνοια , καί ὅς παρά ὁ Γραφής διδάσκω ἀείδω περί ὁ ἄνθρωπος . αὐτός μέν γάρ λογίζομαι , ὅτι πῶς μέγας ἄνθρωπος , ὁ ἐπικινέω ζῷον , ὁ μυρίος πάθος ὑπόκειμαι , ὁ ἐκ γεννητής εἰς γῆρας μυρίος κακός ἱσπὸν ἐξαντιλόν . περί ὅς λέγω : « κύριος , πῶς εἰμί ἄνθρωπος , ὅτι μιμνήσκω αὐτός ; ἢ γιός ἄνθρωπος , ὅτι γιγνώσκω αὐτός ; » καί ὁ μέν Ἠλσαμὲθ καταφρονέω ὡς εὐτελής ὁ ζῷον , καί ὁ παροιμία ἀποσεμύνει ὡς μέγας τίς ὁ ἄνθρωπος . Ἀλλᾶ ἐγώ ὁ τοιοῦτος διαπόρησις δίδωμι ὁ ἱστορία ὁ γένεσις ὁ ἄνθρωπος ἀναγιγνώσκω . ἀκούω γάρ νῦν ὅτι θεός λαμβάνω χοῦς ἀπό ὁ γῆ , καί πλάσσω ὁ ἄνθρωπος . εἴρω δέ ἐκ ὁ ῥῆμα οὗτος ἀμφότερος , ὅτι οὐδείς ἄνθρωπος καί μέγας ἄνθρωπος . ἐάν πρός ὁ φύσις μόνος ἀποβλέπω , ὁ μηδείς καί ὁ μηδείς ἄξιος : ἐάν δέ πρός ὁ τιμή ὅς τιμάω , μέγας ἄνθρωπος . Ποίας ; « λέγω ὁ θεός , γίνομαι φάος , καί γίνομαι φάος . » συγκρίνω ἄνθρωπος γένεσις καί φάος γένεσις . ἐκεῖ λέγω , « γίνομαι στερέωμα . » ὁ μέγας οὐρανός ἄνωθεν ἐγώ ὑπερέταται ῥῆμα θεός γίγνομαι : ἀστήρ , καί ἥλιος , καί σελήνη , καί πᾶς ὅσος θεωρέω ὀφθαλμός , καί ὅσος ἄνω καταλαμβάνω μέγεθος , ῥῆμα ἔχω ὁ ἔρχομαι . Θάλασσα καί γῆ , καί ὁ ἐν αὐτός διακόσμησις , ζῷον γένος παντοδαπός φυτόν διάφορος ποικιλία , πᾶς οὗτος ὁ ῥῆμα γίγνομαι . Ἄνθρωπος δέ , πῶς ; οὐ λαγχάνω , γίνομαι ἄνθρωπος , ὡς , γίνομαι στερέωμα . ἀλλά πολύς τίς ορώ ἐν ὁ ἄνθρωπος ὑπέρ φάος , ὑπέρ οὐρανός , ὑπέρ φωστήρας ὑπέρ πᾶς ὁ ἄνθρωπος γένεσις . « λαμβάνω κύριος ὁ θεός » κατατίθημι ἴδιος χείρ διαπλάσσω ὁ ἡμέτερος σῶμα . οὐ προστάσσω ἄγγελος οὐ ὁ γῆ αὐτόματος ὡς ὁ τέττιξ ἐγώ ἐκβάλλω , οὐ εἶπον ὅδε καί ὅδε ποιέω λειτουργικός δύναμις . ἄλλος ' ἴδιος χείρ φιλοτεχνέω , γῆ λαμβάνω . ὅταν πρός ὁ λαμβάνω ἀπλόος , τίς εἰμί ἄνθρωπος ; ὅταν πρός ὁ πλάσσω κατανοέω , μέγας ἄνθρωπος , ὥστε καί ὁ μηδείς διά ὁ ὕλη , καί μέγας διά ὁ τιμή . σής προΐημι effectoris dignitatem præclarius nihil . « καί λαμβάνω ὁ θεός . » ἀλλά πῶς ; ἐκεῖ ἐν ὁ κατόπιν , « καί ποιέω ὁ θεός ὁ ἄνθρωπος » ἐνταῦθα δέ , ἄνωθεν ἄνθρωπος γένεσις ὡς μηδείς περί ἄνθρωπος διδάσκω ἐγώ , ἱστορία λέγω : « καί λαμβάνω ὁ θεός χοῦς ἀπό ὁ γῆ » καί πλάσσω ὁ θεός ὁ ἄνθρωπος . « ἤδη τις φημί , ὁ μέν « πλάσσω » ἐπί ὁ σῶμα λέγω : ὁ δέ « ποιέω » ἐπί ὁ ψυχή . ἴσος οὐδέ ἔξω ὁ ἀλήθεια ὁ λόγος . ὅπου μέν γάρ λέγω , « καί ποιέω ὁ θεός ὁ ἄνθρωπος , » κατά ' εἰκών θεός ποιέω αὐτός , ὁ « ποιέω » λέγω : ὅπου δέ λοιπός περί ὁ σωματικός ὑπόστασις ἐγώ διηγέομαι , ὁ « πλάσσω » λέγω . διαχωρέω δέ ποίησις καί πλάσις καί ὁ Ἠλσαμὲθ διδάσκω λέγω . « ὁ χείρ σύ ποιέω ἐγώ καί πλάσσω ἐγώ . » ποιέω ὁ ἔσω ἄνθρωπος , πλάσσω ὁ ἔξω . καί γάρ πρέπω ὁ μέν πλάσις πηλός ὁ δέ Ποιῆσις ὁ κατά ' εἰκών . Ὥστος πλάσσω μέν ὁ σάρξ , ποιέω δέ ὁ Ψυχή . ἄνω τοίνυν λέγω περί ψυχή ὑπόστασις , νῦν περί ὁ κατά ὁ σῶμα διάπλασις