gregorius-nyssenus.de-anima-sp pg045_0102.1
Τὰ σώματα τῇ οἰκείᾳ φύσει τρεπτὰ τε ὄντα καὶ σκεδαστὰ δι’ ὅλου , καὶ εἰς ἄπειρον τμητὰ , ἐν αὐτοῖς μηδενὸς ἀμεταβλήτου ὑπολειπομένου , δεῖται τοῦ συνἄγοντος καὶ συνάγοντος , καὶ ὅσπερ συσφῆγοντος καὶ συγχωροῦντος αὐτά , ὅπερ ψυχὴν λέγομεν . Εἰ τοίνυν σῶμά ἐστιν ἡ ψυχή , οἷον δὴ ποτε , εἰ καὶ λεπτομερέστατον , τί δὲ πάλιν ἐστὶ τὸ συμφέρον ἐκείνην ; Ἐδείγθη γὰρ πᾶν σῶμα δεῖσθαι τοῦ συνέχοντος · καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον , ἕως ἂν κατανατῶμεν εἰς ἀσῶματον . Εἰ δὲ λέγοιεν , ὥσπερ οἱ Στωϊκοί , τοινύχιν τινα εἶναι κίνησιν περὶ τὰ σώματα , εἰς τὸ ἔσω ἄμα κινοῦμεν , καὶ εἰς τὰ ἔξω , καὶ τὴν μὲν εἰς τὰ ἔξω , μεγεθῶν καὶ ποιότητων ἀποτελεστικὴν εἶναι , τὴν δὲ εἰς τὸ ἔσω , ἐνώσεων καὶ οὐσίας · ἐρωτητέον αὐτούς · Ἐπειδὴ πᾶσα κίνησις ἀπὸ τινὸς ἐστὶ δυνάμεως , τίς ἡ δυνάμεις αὕτη , καὶ τίνι οἰκεῖται ; Εἰ μὲν οὖν καὶ ἡ δύναμις αὕτη ὕλη τις ἐστὶ , τοῖς αὐτοῖς πάλιν χρησάμεθα λόγοις . Εἰ δὲ οὐχ ὕλη , ἀλλ’ ἐνυλον , ἑτέρὸν ἐστι τὸ ἐνυλον , παρὰ τὴν ὕλην . Τὸ γὰρ μετέχον ὕλης , ἐνυλον λέγεται · τί ποτε ἄρα ἐστὶ τὸ μετέχον τῆς ὕλης , πρότερον ὕλη καὶ αὐτό , ἢ ἀῦλον ; Εἰ μὲν οὖν ὕλη , πῶς ἐνυλον καὶ οὐχ ὕλη ; Εἰ δὲ οὐχ ὕλη , ἀῦλον ἄρα . Εἰ δὲ ἀῦλον , οὐ σῶμα · τὸ γὰρ σῶμα ἐνυλον . Εἰ δὲ λέγοιεν ὅτι τὰ σώματα τριχῇ διαστατὰ ἐστι , καὶ ἡ ψυχὴ δι’ ὅλου διήκουσα τοῦ σώματος , τριχῇ διαστατὴ ἐστι · καὶ διὰ τοῦτο πάντως καὶ σῶμα ἐροῦμεν , ὅτι πᾶν μὲν σῶμα τριχῇ διαστατὸν ἐστιν · οὐ πᾶν δὲ τὸ τριχῇ διαστατὸν σῶμα . Καὶ γὰρ ὁ τὸ ποσόν , καὶ τὸ ποιόν , ἀσώματα ὄντα καθ’ ἑαυτά , κατὰ συμβεβηκός , ἐν ὁγκῷ ποιοῦνται . Οὕτως οὖν καὶ τῇ ψυχῇ καθ’ ἑαυτὴν μὲν πρόσκειται τὸ ἀδιάστατον , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τῷ ἐν ὅ ἐστι , τριχῇ διαστατὸν ὄντι , συνδιεσθῆναι καὶ αὐτὴ τριχῇ διαστατή . Ἐπεὶ πᾶν ἢ ἐξωθεν κινεῖται ἢ ἐνδοθεν · ἀλλ’ εἰ μὲν ἐξωθεν , ἀναγκαίως ἀψυχον ἔσται . Εἰ δὲ ἐνδοθεν , ἐμψυχον . Εἰ δὲ σῶμα ἡ ψυχή · εἰ μὲν ἐξωθεν κινεῖται , ἀψυχὸς ἐστιν · εἰ ἐνδοθεν , ἐμψυχὸς ἄτοπον δὲ καὶ τὸ ἐμψυχον , καὶ τὸ ἀψυχον λέγειν τὴν ψυχήν . Οὐχ ἄρα σῶμα ἡ ψυχή . Ἐπεὶ ἡ ψυχή , εἰ μὲν τρέφεται , ὑπὸ ἀσωμάτου τρέφεται . Τὰ γὰρ μαθήματα τρέφει αὐτήν · οὐδὲν δὲ σῶμα ὑπὸ ἀσωμάτου τρέφεται · οὐχ ἄρα σῶμα ἡ ψυχή .
Lemmas: Τά σῶμα ὁ οἰκεῖος φύσις τρεπτός τε εἰμί καί σκεδαστός διά ὅλος , καί εἰς ἤπειρος τμητός , ἐν αὐτός μηδείς ἀμετάβλητος ὑπολείπω , δέω ὁ συνάγω καί συνάγω , καί ὅς συσφῆγοντος καί συγχωρέω αὐτός , ὅς ψυχή λέγω . εἰμί τοίνυν σῶμα εἰμί ὁ Ψυχή , οἷος δή ποτέ , εἰμί καί λεπτομερής , τίς δέ πάλιν εἰμί ὁ συμφέρω ἐκεῖνος ; Ἐδείγθη γάρ πᾶς σῶμα δέω ὁ συνέχω · καί οὕτως εἰς ἤπειρος , ἠώς ἄν κατανατῶμεν εἰς ἀσώματος . εἰμί δέ λέγω , ὥσπερ ὁ Στωϊκός , τοινύχιν τις ἔρχομαι κίνησις περί ὁ σῶμα , εἰς ὁ ἔσω ἄμη κινέω , καί εἰς ὁ ἔξω , καί ὁ μέν εἰς ὁ ἔξω , μέγεθος καί ποιότης ἀποτελεστικός ἔρχομαι , ὁ δέ εἰς ὁ ἔσω , ἕνωσις καί οὐσία · ἐρωτάω αὐτός · Ἐπειδή πᾶς κίνησις ἀπό τις εἰμί δύναμις , τίς ὁ δύναμις οὗτος , καί τίς οἰκέω ; εἰμί μέν οὖν καί ὁ δύναμις οὗτος ὕλη τις εἰμί , ὁ αὐτός πάλιν χράω λόγος . εἰμί δέ οὐ ὕλη , ἀλλά ένυλος , ἕτερος εἰμί ὁ ένυλος , παρά ὁ ὕλη . Τέ γάρ μετέχω ὕλη , ένυλος λέγω · τίς ποτέ ἄρα εἰμί ὁ μετέχω ὁ ὕλη , πρότερος ὕλη καί αὐτός , ἢ Αὖλος ; εἰμί μέν οὖν ὕλη , πῶς ένυλος καί οὐ ὕλη ; εἰμί δέ οὐ ὕλη , Αὖλος ἄρα . εἰμί δέ Αὖλος , οὐ σῶμα · ὁ γάρ σῶμα ένυλος . εἰμί δέ λέγω ὅτι ὁ σῶμα τριχῆ διαστατός εἰμί , καί ὁ ψυχή διά ὅλος διακούω ὁ σῶμα , τριχῆ διαστατός εἰμί · καί διά οὗτος πάντως καί σῶμα λέγω , ὅτι πᾶς μέν σῶμα τριχῆ διαστατός εἰμί · οὐ πᾶς δέ ὁ τριχῆ διαστατός σῶμα . καί γάρ ὁ ὁ ποσός , καί ὁ ποιός , ἀσώματος εἰμί κατά ἑαυτοῦ , κατά συμβαίνω , ἐν ὄγκος ποιέω . οὕτως οὖν καί ὁ ψυχή κατά ἑαυτοῦ μέν πρόσκειμαι ὁ ἀδιάστατος , κατά συμβαίνω δέ ὁ ἐν ὁ εἰμί , τριχῆ διαστατός εἰμί , συνδιεσθῆναι καί αὐτός τριχῆ διαστατός . Ἐπεί πᾶς ἢ ἐξωθεν κινέω ἢ ἔνδοθεν · ἀλλά εἰμί μέν ἐξωθεν , ἀναγκαῖος ἄψυχος εἰμί . εἰμί δέ ἔνδοθεν , ἔμψυχος . εἰμί δέ σῶμα ὁ Ψυχή · εἰμί μέν ἐξωθεν κινέω , άψυχος εἰμί · εἰμί ἔνδοθεν , έμψυχος ἄτοπος δέ καί ὁ ἔμψυχος , καί ὁ ἄψυχος λέγω ὁ ψυχή . οὐχ ἄρα σῶμα ὁ Ψυχή . Ἐπεί ὁ Ψυχή , εἰμί μέν τρέφω , ὑπό ἀσώματος τρέφω . Τά γάρ μάθημα τρέφω αὐτός · οὐδείς δέ σῶμα ὑπό ἀσώματος τρέφω · οὐ ἄρα σῶμα ὁ Ψυχή .