gregorius-nyssenus.de-anima-sp pg045_0103.1
ἀπολειπόμενον αἷμα , ὅσον ἂν εἴη , ψυχὴ ἐστίν , εἴπερ ψυχὴ τὸ αἷμα . Ἐκεῖνο οὖν μᾶλλον λεκτέον , ὅτι εἰ τοῦτό ἐστι ψυχὴ , ὃ ἐξαιρουμένου θνήσκει τὸ ζῷον · πάντως καὶ τὸ φλέγμα ψυχὴ ἐστίν , καὶ αἱ χολαὶ ἀμφοτέραι · ὁποῖον γὰρ τούτων ἂν λείπη , τέλος ἐπάγει τῷ ζῷῳ · ἔτι δὲ καὶ τὸ ἥπαρ καὶ ὁ ἐγκέφαλος , καὶ ἡ καρδία , καὶ ὁ στόμαχος , καὶ οἱ νεφροί , καὶ τὰ ἔντερα , καὶ ἄλλα πολλά . Τίς γὰρ τούτων ἐξαιρεθέντος , οὐ τεθνάσεται τὸ ζῷον ; Ἄλλως τε πολλά ἐστιν , ἄναιμα μὲν , ἐμψυχα δέ , ὡς τὰ σμύραινα καὶ μαλάκια , οἷον σπηλας καὶ τευθίδες , καὶ σμύλοι , καὶ πάντα τὰ ὀστρακόδερμα , καὶ ἀπαλόστρακα , ὡς οἱ κάραβοι , καὶ οἱ καρκίνοι καὶ ἀστακοί . Εἰ τοίνυν ἐστὶν ἐμψυχα μὲν , ἄναιμα δέ , δῆλον ὡς οὐκ ἐστὶν αἷμα ἡ ψυχή . Πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ὕδωρ εἶναι τὴν ψυχὴν , ὅτι τὸ ὕδωρ φαίνεται ζωογοοῦν πάντα , καὶ χωρὶς ὕδατος βιοτεῦσαι ἀδύνατον , ποτὲ πολλά τὰ ἀντιπείποντα . Οὐδὲ γὰρ τροφῆς χωρὶς οὐδὲ τε ζῆν · ψυχὴν ἄρα , καὶ τὰς τροφὰς πάσας καθ’ ἑκάστην ῥητέον κατ’ αὐτάς · ἔπειτα πολλὰ τῶν ζῴων ἐστὶ μὴ πίνοντα , ὡς ἐπὶ τινων ἀετῶν ἱστόρηται · καὶ περδὶς δὲ δύναται ζῆν χωρὶς τοῦ πίνειν . Διὰ τί δὲ μᾶλλον τὸ ὕδωρ καὶ οὐχ ὁ ἀήρ ; Ὑδατος μὲν γὰρ καὶ ἐπὶ πολὺ δυνατὸν ἀπέχεσθαι · τοῦ δὲ ἀναπνεῖν τὸν ἀέρα , οὐδὲ τὸ βραχύτατον · ἀλλ’ οὐδὲ ὁ ἀήρ ψυχή . Πολλὰ γὰρ ἐστι ζῶντα μὲν , μὴ ἀναπνέοντα δὲ τὸν ἀέρα , ὡς τὰ ἔντομα πάντα , οἷον μέλισσαι , καὶ σφήκες , καὶ μύρμηκες , καὶ τὰ ἄναιμα , καὶ τῶν θαλαττίων τὰ πολλά , καὶ πάντα δσα οὐκ ἔχει πνεύμονα . Οὐδὲν γὰρ μὴ ἔχον πνεύμονα ἀναπνεῖ τὸν ἀέρα · καὶ ἀντιστρέφει , οὐδὲν μὴ ἀναπνέον τὸν ἀέρα , πνεύμονα ἔχει . Ἐπεὶ καὶ Κλεάνθους τοῦ Στωικοῦ , καὶ Χρυσίππου φέρονται λόγοι τινὲς οὐκ εὐκαταφρόνητοι , ἐκρητέον καὶ τούτων τὰς λύσεις , ὡς ἀπέλυσαν οἱ ἀπὸ Πλάτωνος . Ὁ Κλεάνθης τοιάνδε πλέκει συλλογισμόν · Οὐ μόνον , φησίν , ὁμοιοῖς τοῖς γονεύσι γινόμεθα κατὰ τὸ σῶμα , ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ψυχὴν , τοῖς πάθεσι , τοῖς ἤθεσι , ταῖς διαθέσεσι . Σώματος δὲ τὸ ὅμοιον καὶ τὸ ἄνὁμοιον , οὐχὶ δὲ ἀσωμάτου · σῶμα ἄρα ἡ ψυχή . Ἄλλα πρῶτον μὲν ἐκ τῶν ἐπὶ μέρους τὰ καθόλου συγκατασκευάζεται · πρὸς τούτῳ δέ , καὶ τὸ οὐχὶ δι’ ἀσωμάτου , ψευδὲς ἐστίν . Λέγωμεν γὰρ ἀριθμοὺς ὁμοίους εἶναι , ὧν αἱ πλευραὶ ἀνάλογοί εἰσιν · ὡς τὸν ἐξ καὶ τὸν εἰκοσιτέσσαρα . Πλευραὶ γὰρ τοῦ ἐξ καὶ ὁ δύο καὶ οἱ τρεῖς · τοῦ δὲ εἰκοσιτεσσάρων , ὁ τέσσαρα , καὶ ὁ ἐξ · ἀναλογίαν δὲ ἔχει ὁ δύο πρὸς τὰ τέσσαρα , καὶ ὁ τρία πρὸς τὸν ἐξ . Ἐν διπλασίῳ γὰρ λόγῳ θεωρεῖται . Τὰ γὰρ τέσσαρα τῶν δύο διπλάσιον , καὶ τὰ ἐξ τῶν τριῶν · ἀριθμῶν δὲ οἱ ὁμόμοιοι · τὰ σχήματα δὲ σχήμασιν ὁμοία ἐστιν , δσα τὰς τε γωνίας ἴσας ἔχει , καὶ τὰς περὶ τὰς ἴσας γωνίας πλευρὰς ἀνάλογον · τὸ δὲ σχῆμα καὶ αὐτὸ ἀσωμάτων καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦνται . Ἐπὶ ὡς τοῦ ποιοῦ ἴδιόν ἐστι τὸ ἴσον καὶ ἄνὁσον , οὕτω καὶ τοῦ ποιοῦ τὸ ὅμοιον καὶ τὸ ἄνὁμοιον · ἀσωμάτων δὲ ἡ ποίησις ἐστίν · ἄρα , καὶ ἀσωμάτων ἀσωμάτῳ ὅμοιον . Ἐπὶ δέ , φησίν ὁ Κλεάνθης , οὐδὲν ἀσωμάτων συμπάσχει σώματι , οὐδὲ ἀσωμάτῳ συμπάσχει σῶμα , ἀλλὰ σῶμα σώματι · συμπάσχει δὲ ἡ ψυχὴ τῷ σώματι νοσοῦντι , καὶ τεμνομένῳ , καὶ τῷ
Lemmas: ἀπολείπω αἷμα , ὅσον ἄν εἰμί , ψυχή εἰμί , εἴπερ ψυχή ὁ αἷμα . ἐκεῖνος οὖν μᾶλλον λεκτέος , ὅτι εἰμί τούτος εἰμί ψυχή , ὁ ἐξαιρέω θνῄσκω ὁ ζῷον · πάντως καί ὁ φλέγμα ψυχή εἰμί , καί ὁ χολή ἀμφότερος · ὁποῖος γάρ οὗτος ἄν λείπω , τέλος ἐπάγω ὁ ζῷον · ἔτι δέ καί ὁ ἧπαρ καί ὁ ἐγκέφαλος , καί ὁ Καρδίη , καί ὁ στόμαχος , καί ὁ νεφρός , καί ὁ ἔντερον , καί ἄλλος πολύς . Τῖς γάρ οὗτος ἐξαιρέω , οὐ θνῄσκω ὁ ζῷον ; ἄλλως τε πολύς εἰμί , ἄναιμος μέν , έμψυχος δέ , ὡς ὁ σμύραινα καί μαλάκιον , οἷος σπίλος καί τευθίς , καί σμύλος , καί πᾶς ὁ ὀστρακόδερμος , καί ἀπαλόστρακα , ὡς ὁ κάραβος , καί ὁ καρκίνος καί ἀστακός . εἰμί τοίνυν εἰμί έμψυχος μέν , ἄναιμος δέ , δῆλος ὡς οὐ εἰμί αἷμα ὁ Ψυχή . πρός δέ ὁ λέγω ὕδωρ ἔρχομαι ὁ ψυχή , ὅτι ὁ ὕδωρ φαίνω ζωογοοῦν πᾶς , καί Χωρὶς ὕδωρ βιοτεύω ἀδύνατος , ποτέ πολύς ὁ αντιπειπω . οὐδέ γάρ τροφή Χωρὶς οὐδέ τε ζάω · ψυχή ἄρα , καί ὁ τροφή πᾶς κατά ἕκαστος λέγω κατά αὐτός · ἔπειτα πολύς ὁ ζῷον εἰμί μή πίνω , ὡς ἐπί τις ἀετός ἱστορέω · καί περδὶς δέ δύναμαι ζάω Χωρὶς ὁ πίνω . Ζεύς τίς δέ μᾶλλον ὁ ὕδωρ καί οὐ ὁ ἀήρ ; ὑδατος μέν γάρ καί ἐπί πολύς δυνατός ἀπέχω · ὁ δέ ἀναπνέω ὁ αέρας , οὐδέ ὁ βραχύς · ἀλλά οὐδέ ὁ ἀήρ Ψυχή . Πολύς γάρ εἰμί ζάω μέν , μή ἀναπνέω δέ ὁ αέρας , ὡς ὁ ἔντομος πᾶς , οἷος μέλισσα , καί σφήξ , καί μύρμηξ , καί ὁ ἄναιμος , καί ὁ θαλάσσιος ὁ πολύς , καί πᾶς δσοι οὐ ἔχω πνεύμων . οὐδείς γάρ μή ἔχω πνεύμων ἀναπνέω ὁ αέρας · καί ἀντιστρέφω , οὐδείς μή ἀναπνέω ὁ αέρας , πνεύμων ἔχω . Ἐπεί καί Κλεάνθης ὁ Στωϊκός , καί Χρύσιππος φέρω λόγος τις οὐ εὐκαταφρόνητος , κρατέω καί οὗτος ὁ λύσις , ὡς ἀπολύω ὁ ἀπό Πλάτων . ὁ Κλεάνθης τοιόσδε πλέκω συλλογισμός · οὐ μόνος , φημί , ὅμοιος ὁ γονεύς γίγνομαι κατά ὁ σῶμα , ἀλλά καί κατά ὁ ψυχή , ὁ πάθος , ὁ ἦθος , ὁ διάθεσις . σῶμα δέ ὁ ὅμοιος καί ὁ ἀνόμοιος , οὐ δέ ἀσώματος · σῶμα ἄρα ὁ Ψυχή . Ἀλλᾶ πρῶτος μέν ἐκ ὁ ἐπί μέρος ὁ καθόλου συγκατασκευάζω · πρός οὗτος δέ , καί ὁ οὐ διά ἀσώματος , ψευδής εἰμί . λέγω γάρ ἀριθμός ὅμοιος ἔρχομαι , ὅς ὁ πλευρά ἀνάλογος εἰμί · ὡς ὁ ἐκ καί ὁ εἰκοσιτέσσαρες . Πλευρά γάρ ὁ ἐκ καί ὁ δύο καί ὁ τρεῖς · ὁ δέ εἰκοσιτέσσαρες , ὁ τέσσερα , καί ὁ ἐκ · ἀναλογία δέ ἔχω ὁ δύο πρός ὁ τέσσερα , καί ὁ τρεῖς πρός ὁ ἐκ . ἐν διπλάσιος γάρ λόγος θεωρέω . Τά γάρ τέσσερα ὁ δύο διπλάσιος , καί ὁ ἐκ ὁ τρεῖς · ἀριθμός δέ ὁ ὁμόμοιοι · ὁ σχῆμα δέ σχῆμα ὅμοιος εἰμί , δσοι ὁ τε γωνία ἴσος ἔχω , καί ὁ περί ὁ ἴσος γωνία πλευρά ἀνάλογος · ὁ δέ σχῆμα καί αὐτός ἀσώματος καί αὐτός ὁμολογέω . ἐπί ὡς ὁ ποιός ἴδιος εἰμί ὁ ἴσος καί ἄνοσος , οὕτως καί ὁ ποιός ὁ ὅμοιος καί ὁ ἀνόμοιος · ἀσώματος δέ ὁ ποίησις εἰμί · ἄρα , καί ἀσώματος ἀσώματος ὅμοιος . ἐπί δέ , φημί ὁ Κλεάνθης , οὐδείς ἀσώματος συμπάσχω σῶμα , οὐδέ ἀσώματος συμπάσχω σῶμα , ἀλλά σῶμα σῶμα · συμπάσχω δέ ὁ ψυχή ὁ σῶμα νοσέω , καί τέμνω , καί ὁ