gregorius-nyssenus.contra-eunomium pg045_0482.1
τις ὁ κατανοήσας , εἰπὶ μοι ; Καὶ τί περὶ τῆς ψυχῆς ἀναλέγω ; Ἄλλ’ οὐδὲ τῆς σαρκὸς αὐτῆς τὰς σωματικὰς ἀναδειδεῖ μένον ποιότητας ἐναργεῖ τινὶ καταλήψει μέχρι τοῦ δεῦρο τεθῆραται . Ἐὰν γὰρ τις τῷ λόγῳ τὸ φαινόμενον εἰς τὰ ἐξ ὧν σύγκειται διάλυσῃ , καὶ ψιλώσας τῶν ποιοτήτων ἐφ’ ἑαυτοῦ κατανοήσῃ φιλονεητικῶν , ὁποκεῖμενον , τί καταληφθήσεται τῇ θεωρίᾳ οὐ συνορῶ . Ὅταν γὰρ ἀφελῇ τοῦ σώματος τὸ χρῶμα , τὸ σχῆμα , τὴν ἀντιτυπίαν , τὸ βάρος , τὴν πηλικότητα , τὴν ἐπὶ τόπου θέσιν , τὴν κίνησιν , τὴν παθητικὴν τε καὶ ἐνεργητικὴν . τὸ πρὸς τί πως ἔχειν · ὧν ἕκαστον οὐδὲν ἐφ’ ἑαυτοῦ σῶμά ἐστι , περὶ δὲ τὸ σῶμα τὰ πάντα , τί λοιπὸν ἔσται δ τὸν τοῦ σώματος δέξεται λόγον ; Οὐτε δι’ ἑαυτῶν συνιδεῖν ἔχομεν , οὔτε παρὰ τῆς Γραφῆς μεμαθήκαμεν . Ὁ δ’ ἑαυτὸν ἀγνοῶν , πῶς ἄν τι τῶν ὑπὲρ αὐτὸν ἐπιγνοῖ ; Καὶ ὁ τῇ περὶ αὐτοῦ γνώσει προτειθισμένος , ἆρα οὐχὶ φανερώς δι’ αὐτοῦ τούτου διδάσκεται πρὸς μηδὲν τῶν ἔξωθεν ἀποκεχυμένων ἐνεῖζεσθαι ; Διὰ τοῦτο καὶ τὰ τοῦ κόσμου στοιχεῖα , τῇ μὲν αἰσθήσει τοσοῦτον γινώσκομεν , ὅσον δι’ αὐτ’ ἕκαστον χρησίμων πρὸς τὴν ζωὴν ἡμῶν δέχεσθαι . Τὸν δὲ τῆς οὐσίας αὐτῶν λόγον , οὔτε ἐμάθωμεν , οὔτε τὸ μὴ εἰδέναι ζημία ποιοῦμεθα . Τί γὰρ μοι πολυπραγμονεῖν τοῦ πυρὸς τὴν φύσιν , πῶς ἐκτρίβεται , πῶς ἐξάπτεται , πῶς τῆς παρακειμένης δρασσομένου ὕλης , οὐ πρότερον ἀποχωρεῖ , πρὶν διαφανεῖν καὶ ἐξανθίσαι τὸ ὑποκείμενον ; πῶς λανθάνει ὁ σπινθὴρ τῷ λιλίῳ ἐγκαείμενος ; Πῶς ψυχρὸς ὢν τοῖς ἀπτομένοις ὁ σίδηρος , ἀπογεννᾷ τὴν φλόγα ; Πῶς τριβόμενα πρὸς ἑαυτὰ τὰ ξύλα πῦρ ἀνάπτουσιν ; Πῶς ἀπαντῶν ἐν ἡλίῳ τὸ ὕδωρ φλόγα ποιεῖ ; Τῆς τε ἐπὶ τὸ ἄνω φοράς τὴν αἰτίαν , καὶ τὴν ἀεικίνητον δύναμιν , καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα παρέντες πολυπραγμονεῖν τε καὶ ἐξετάζειν , μόνων τὰ ἀπ’ αὐτοῦ χρήσιμον εἰς τὸν βίον αὐτῶν ἐνοήσαμεν · εἰδότες ὅτι οὐδὲν ἑλαττον ἔχει τοῦ πολυπραγμονούντος , ὁ ἀπραγμονῶν τὴν ἀφέλειαν δεχόμενος . Ies , tantum quod ex ipso emolumentum capi potest , ad vitam nostram cognovimus , scientes quod nihil minus curioso inquisitore habet ille , qui absque tali cura et anxietate utilitatem capit .
Lemmas: τις ὁ κατανοέω , ἶψ ἐγώ ; καί τίς περί ὁ Ψυχή ἀναλέγω ; ἄλλος οὐδέ ὁ σάρξ αὐτός ὁ σωματικός αναδίδω μένω ποιότης ἐναργής τις καταλαμβάνω μέχρι ὁ δεῦρο θηράω . ἐάν γάρ τις ὁ λόγος ὁ φαίνω εἰς ὁ ἐκ ὅς σύγκειμαι διάλυση , καί ψιλόω ὁ ποιότης ἐπί ἑαυτοῦ κατανοέω φιλονεητικως , οποκειμαι , τίς καταλαμβάνω ὁ θεωρία οὖον σύνορος . ὅταν γάρ ἀφαιρέω ὁ σῶμα ὁ χρῶμα , ὁ σχῆμα , ὁ ἀντιτυπία , ὁ βάρος , ὁ πηλικότης , ὁ ἐπί τόπος θέσις , ὁ κίνησις , ὁ παθητικός τε καί ἐνεργητικός . ὁ πρός τίς πως ἔχω · ὅς ἕκαστος οὐδείς ἐπί ἑαυτοῦ σῶμα εἰμί , περί δέ ὁ σῶμα ὁ πᾶς , τίς λοιπός εἰμί δ ὁ ὁ σῶμα δέχομαι λόγος ; οὐ διά ἑαυτοῦ συνοράω ἔχω , οὔτε παρά ὁ γραφή μανθάνω . ὁ δέ ἑαυτοῦ ἀγνοέω , πῶς ἄν τίς ὁ ὑπέρ αὐτός ἐπιγιγνώσκω ; καί ὁ ὁ περί αὐτός γνῶσις προτίθημι , ἆρα οὐ φανερῶς διά αὐτός οὗτος διδάσκω πρός μηδείς ὁ ἔξωθεν ἀποχέω ἐνέζομαι ; Ζεύς οὗτος καί ὁ ὁ κόσμος στοιχεῖον , ὁ μέν αἴσθησις τοσοῦτος γιγνώσκω , ὅσος διά αὐτω ἕκαστος χρήσιμος πρός ὁ ζωή ἐγώ δέχομαι . ὁ δέ ὁ οὐσία αὐτός λόγος , οὔτε μανθάνω , οὔτε ὁ μή οἶδα ζημία ποιέω . τις γάρ ἐγώ πολυπραγμονέω ὁ πυρός ὁ φύσις , πῶς ἐκτρίβω , πῶς ἐξάπτω , πῶς ὁ παράκειμαι δράσσομαι ὕλη , οὖον πρότερος ἀποχωρέω , πρίν διαφαίνω καί ἐξανθίζω ὁ ὑπόκειμαι ; πῶς λανθάνω ὁ σπινθήρ ὁ λίλιος ἐγκαίω ; Πῶς Ψυχρὸς εἰμί ὁ ἅπτω ὁ σίδηρος , ἀπογεννάω ὁ φλόξ ; Πῶς τρίβω πρός ἑαυτοῦ ὁ ξύλον πῦρ ἀνάπτω ; Πῶς ἀπαντάω ἐν ἥλιος ὁ ὕδωρ φλόξ ποιέω ; ὁ τε ἐπί ὁ ἄνω φορός ὁ αἴτιος , καί ὁ ἀεικίνητος δύναμις , καί πᾶς ὁ τοιοῦτος παρίημι πολυπραγμονέω τε καί ἐξετάζω , μόνος ὁ ἀπό αὐτός χρήσιμος εἰς ὁ βίος αὐτός νοέω · οἶδα ὅτι οὐδείς μικρός ἔχω ὁ πολυπραγμονώ , ὁ ἀπράγμων ὁ ἀφέλεια δέχομαι . Ies , tantum quod ex ipso emolumentum capi potest , ad vitam nostram cognovimus , scientes quod nihil minus curioso inquisitore habet ille , qui absque tali cura et anxietate utilitatem capit .