gregorius-nyssenus.contra-eunomium pg045_0494.1
συμμετριαν , ἢ διακολοδῶσαι πρὸς τὸ γελοῖον τὰ μέτρα τῆς φύσεως , ἢ πηγᾶς τοὺς ἀνθρώπους καὶ δένδρα καὶ δρυας γενέσθαι διὰ μεταβολῆς διηγήσασθαι , δι’ ὧν ἐστι ψυχαγωγίαν τινὰ τοὺς διὰ τῶν τοιούτων ψυχαμένους εὑρεῖν · ἐναργεστάτην ἀπόδειξιν εἶναι φημ τοῦ καὶ τὰ κρεῖττω τῶν μαθημάτων δύνασθαι ἂν διὰ τῆς εὐρετικῆς δυνάμεως κατανοεῖν . Οὐ γὰρ πρὸς μὲν τὴν τῶν ἀνυπάρχοντων διαπλάσιν ἐντελῆς ἡμῖν ὁ νοῦς παρὰ τοῦ δεδωκότος ἐμπέφυκε · πρὸς δὲ τὴν τῶν ψυχωφελῶν εὕρεσιν , οὐδεμίαν δύναμιν ποριστικήν τῶν λυστελουμένων κεχλήρωται . Ἄλλὰ καθάπερ ἡ ὀρμητικὴ καὶ προαιρετικὴ τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις , κατὰ μὲν τὸ προηγούμενον πρὸς τὴν τῶν καλῶν τε καὶ ἀγαθῶν ἐφεσιν ἐχτασκευασθῆς τῇ φύσει · χρήσιαιτο δ’ ἂν τις καὶ πρὸς τὰ μὴ δέοντα τῇ τοιαύτῃ κινήσει · καὶ οὐκ ἂν τις εἴποι τοῦ πρὸς μηδὲν ἀγαθὸν τὴν προαίρεσιν ῥέπαιν , τεκμηρίων εἶναι τὸ πρὸς τὰ φαῦλὰ ποτε τὴν ὁρπὴν ἔχειν · οὕτως καὶ ἡ περὶ τὰ μάταιά τε καὶ ἀνόνητα τῆς ἐπινοίας κίνησις , οὐ κατηγορία τῆς πρὸς τὸ χρήσιμον ἀδυναμίας ἐστίν , ἀλλ’ ἀπόδειξις γίνεται τοῦ καὶ πρὸς τὰ ψυχωφελῆ τε καὶ ἀναγκαῖα μὴ ἀπρακτὸς εἶναι . Ὡς γὰρ ἐξεῦρεν ἐκεῖ τὸ πρὸς ἡδονὴν ἢ κατὰπληξιν , οὕτως καὶ ἐνταῦθα τῶν πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐφόδων οὐχ ἀμαρτάνεται . Ἐν δὲ τῶν ζητουμένων ἦν , εἰ τὸ πρῶτον αἴτιον , ὃ ἐστιν ὁ Θεός , ἀνάρχως ἐστιν , ἢ τινος ἀρχῆς ἐξημμένον ἔχει τὸ εἶναι . Καταλαβόντες δὲ τῇ διανοίᾳ , μὴ δύνασθαι πρῶτον εἶναι τὸ ἐξ ἑτέρου νοούμενον , ἐπενόησαμεν ὄνομα τῆς τοιαύτης ἐμφατικῆς ὑπολήψεως , καὶ φαμεν τὸν ἄνευ αἰτίας ὑπερχειμένης ὄντα , ἀνάρχως εἰτουν ἀγεννήτως εἶναι · τὸν δὲ οὕτως ὄντα , ἀγέννητὸν καὶ ἀναρχον ὠνομάσαμεν , οὐ τί ἐστιν , ἀλλὰ τί οὐκ ἐστιν , διὰ τοῦ ὀνόματος ἐνδεικνύμενοι . Ὡς δ’ ἂν μάλιστα καταφανὲς τὸ ὄνομα γένοιτο , δι’ ὑποδείγματος ἐναργεστέρου παραστήσθαι πειράσομαι . Δεδοθῶ περὶ δένδρου τινὸς εἶναι τὴν ζήτησιν , εἰτε φυτευτὸν ἐστιν , ἢ αὐτομάτως γενόμενον . Εἰ μὲν οὖν ἐξ φυτείας ἐῆ , φυτευτὸν πάντως προσρούμεν τὸ δένδρον , εἰ δὲ αὐτομάτως , ἀφυτευτον · τὸ δὲ τοιούτων ὄνομα καὶ τῆς ἀληθείας οὐ διασφάλεται . Πάντως γὰρ ἢ οὕτως ἢ ἑτέρως ἔσται τὸ δένδρον , καὶ τοῦ φυτοῦ τὴν ἰδιάζουσαν οὐχ ἐνδείκνυται φύσιν . Τὸ μὲν γὰρ αὐτοφρώς εἶναι , διὰ τοῦ ἀφυτεύτου ἐμάθομεν · εἰ δὲ πλάτανος , ἢ ἀμπelos , ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων φυτῶν ἐστι τὸ δηλούμενον , διὰ τῆς τοιαύτης ὀνομασίας οὐκ ἐδιδάχθην .
Lemmas: συμμετρία , ἢ διακολοδῶσαι πρός ὁ γελοῖος ὁ μέτρον ὁ φύσις , ἢ πηγή ὁ ἄνθρωπος καί δένδρον καί δρῦς γίγνομαι διά μεταβολεύς διηγέομαι , διά ὅς εἰμί ψυχαγωγία τις ὁ διά ὁ τοιοῦτος ψύχω εὑρίσκω · ἐναργής ἀπόδειξις εἰμί φημί ὁ καί ὁ ἀγαθός ὁ μάθημα δύναμαι εἄν διά ὁ εὑρετικός δύναμις κατανοέω . οὖον γάρ πρός μέν ὁ ὁ ἀνυπάρχοντων διάπλασις ἐντελής ἐγώ ὁ νόος παρά ὁ δίδωμι ἐμφύω · πρός δέ ὁ ὁ ψυχωφελής εὕρεσις , οὐδείς δύναμις ποριστικός ὁ λυστελουμην κληρόω . ἀλλά καθάπερ ὁ ορμητικός καί προαιρετικός ὁ Ψυχή ἐγώ δύναμις , κατά μέν ὁ προηγούμενος πρός ὁ ὁ καλός τε καί ἀγαθός ἔφεσις εχτασκευαειδω ὁ φύσις · χράω δέ εἄν τις καί πρός ὁ μή δήω ὁ τοιοῦτος κινέω · καί οὐ εἄν τις εἶπον ὁ πρός μηδείς ἀγαθός ὁ προαίρεσις ἐπιρρέπω , τεκμήριον εἰμί ὁ πρός ὁ φαῦλος ποτός ὁ ὁρπὴν ἔχω · οὕτως καί ὁ περί ὁ μάταιος τε καί ἀνόνητος ὁ ἐπίνοια κίνησις , οὖον κατηγορία ὁ πρός ὁ χρήσιμος ἀδυναμία εἰμί , ἀλλά ἀπόδειξις γίγνομαι ὁ καί πρός ὁ ψυχωφελής τε καί ἀναγκαῖος μή ἄπρακτος εἰμί . ὡς γάρ ἐξευρίσκω ἐκεῖ ὁ πρός ἡδονά ἢ κατάπληξις , οὕτως καί ἐνταῦθα ὁ πρός ὁ ἀλήθεια ἔφοδος οὐ ἁμαρτάνω . ἐν δέ ὁ ζητέω εἰμί , εἰμί ὁ πρῶτος αἴτιος , ὅς εἰμί ὁ Θεός , ἄναρχος εἰμί , ἢ τις ἀρχή ἐξάπτω ἔχω ὁ εἰμί . καταλαμβάνω δέ ὁ διάνοια , μή δύναμαι πρῶτος εἰμί ὁ ἐκ ἕτερος νοέω , ἐπινοέω ὄνομα ὁ τοιοῦτος ἐμφατικός ὑπόληψις , καί φημί ὁ ἄνευ αἴτιος ὑπερχέω εἰμί , ἄναρχος ειος ἀγέννητος εἰμί · ὁ δέ οὕτως εἰμί , ἀγέννητος καί ἄναρχος ὀνομάζω , οὖον τίς εἰμί , ἀλλά τίς οὐ εἰμί , διά ὁ ὄνομα ἐνδείκνυμι . ὡς δέ εἄν μάλιστα καταφανής ὁ ὄνομα γίγνομαι , διά ὑπόδειγμα ἐναργής παρίστημι πειράζω . δίδωμι περί δένδρον τις εἰμί ὁ ζήτησις , εἴτε φυτευτός εἰμί , ἢ αὐτόματος γίγνομαι . εἰμί μέν οὖν ἐκ φυτεία ἑός , φυτευτός πάντως προσρέω ὁ δένδρον , εἰμί δέ αὐτόματος , αφυτευος · ὁ δέ τοιοῦτος ὄνομα καί ὁ ἀλήθεια οὖον διασφάλλω . πάντως γάρ ἢ οὕτως ἢ ἑτέρως εἰμί ὁ δένδρον , καί ὁ φυτός ὁ ἰδιάζω οὐ ἐνδείκνυμι φύσις . ὁ μέν γάρ αὐτοφρώς εἰμί , διά ὁ αφύτευτος μανθάνω · εἰμί δέ πλάτανος , ἢ ἀμπelos , ἢ ἄλλος τίς ὁ τοιοῦτος φυτός εἰμί ὁ δηλέομαι , διά ὁ τοιοῦτος ὀνομασία οὐ διδάσκω .