gregorius-nyssenus.contra-eunomium pg045_0501.1
A καὶ οὕτως ἐπάγειν τὸ ἔργον συμφωνοῦν τῷ βουλήματι · ἡ δὲ Γραφὴ τῆς κοσμογονίας εἰσαγωγικὴ πως εἰς θεογνωσίαν τοῖς ἀρχομένοις ἐστίν , διὰ τὸν ἐτοιμοτέρων εἰς κατανόησιν τὴν ἰσχὺν τῆς θείας παρίστησι φύσεως , προχειρότερον δὲ εἰς γνῶσιν τῶν νοουμένων ἢ διὰ τῆς αἰσθήσεως κατάληψις γίνεται · τούτου χάριν ὁ Μωϋσῆς διὰ τοῦ εἰπεῖν τὸν Θεὸν τὸδε γενέσθαι προσταξά , τὴν ὀρμητικὴν τοῦ θελήματος ἐξομοίως παρίστησι · διὰ δὲ τοῦ προσθεῖναι τὸ , Καὶ ἐγένετο οὕτως , τὸ μηδεμίαν εἶναι διαφορὰν βουλήματός τε καὶ ἐνεργείας ἐπὶ τῆς θείας ἐνδείκνυται φύσεως , ἀλλὰ διδάσκει καθεῖσθαι μὲν ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τῆς ἐνεργείας τὴν νόησιν , οὐκ ἐφωστερίζειν δὲ μετὰ τὸ νοηθὲν τὴν ἐνέργειαν , ἀλλ’ ἅμα τὰ δύο , καὶ κατὰ ταῦτόν θεωρεῖσθαι , τὴν τε προαιρετικὴν τοῦ νοῦ κίνησιν , καὶ τὴν ἀποτελεστικὴν τοῦ πράγματος δύναμιν . Οὐδὲν γὰρ ἔδωκεν ἐννοῆσαι μέσον ὁ λόγος τῆς προαιρέσεως καὶ τῆς πράξεως , ἀλλ’ ὡσπερ τὴ ἐξάψει τῆς φλογὸς καὶ ἡ αὐγὴ συνεμφαίνεται , καὶ ἐξ ἐκείνης οὖσα , καὶ μετ’ αὐτῆς συνεκλάμπουσα , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἔργον μὲν τοῦ θελοῦ βουλήματος ἢ τῶν γεγενημένων ἐστὶν ὑπόστασις , οὐ μὴν δευτερεύει τῇ τάξει μετὰ τὸ βούλημα . Οὐ γὰρ , ὡσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων οἷς τις πρακτικὴ δύναμις ἐκ φύσεώς ἐστι , τὸ μὲν δυνάμει θεωρεῖται , τὸ δὲ κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἐκπλήρωσιν · ὡς , φέρε ἐπὶ πλεῖν , δὲ μὲν εἶναι ναυπηγὸν φαμεν τῇ δυνάμει τὴν ναυπηγικὴν ἔχοντα τέχνην , ἐνεργεῖν δὲ τότε ὅταν ἐπὶ τῶν ἔργων δείξῃ τὴν ἐπιστήμην . Οὐχ οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς μακαρίας ζωῆς , ἀλλ’ ὅλον ὃ τὶ πέρ ἐστιν ἐν ἐκείνῃ νοούμενον , ἐνεργές , καὶ πρᾶξις ἐστιν , ἀμέσως τοῦ βουλήματος πρὸς τὸ κατὰ πρόθεσιν τέλος μεταβαίνον . Ὡς τοίνυν μαρτυρεῖ τῷ Δημιουργῷ τὴν δόξαν ἢ ἐν τῷ οὐρανῷ διασπᾶται , καὶ ὁμολογεῖ τὸν πεποιηκότα , καὶ φωνῆς οὐ προσδέεται , οὕτω μοι τὸ ἐκμαλὶν ἐκ τῆς τοῦ Μωϋσέως Γραφῆς μεταλαβὼν ἄν τις λογίζατο , ὅτι καὶ ἐαυτοῦ κτίσμα ὁ Θεὸς λέγει τὸν κόσμον οἷ τῷ προσταγμάτων τὸ πᾶν οὐσίας , καὶ ῥημάτων πρὸς δήλωσιν τῆς ἐννοίας ταύτης οὐκ ἐπιδέεται . Ὡς οὖν ὁ ἀκούσας οὐρανοῦ διηγούμενον , διεξοδικὸν οὐκ ἐζήτησε λόγον · λαλεῖ γὰρ τῷ νοῦν ἔχοντι διὰ τῶν γινομένων ὁ κόσμος , τὴν διὰ τῶν ῥημάτων δήλωσιν χαίρειν ἔχασα · οὕτω κἂν τοῦ Μωϋσέως λέγοντος τὴς ἀκούσῃ , ὡς τοῦ Θεοῦ ὀνομαστὶ περὶ τῶν καθ’ ἕκαστον τοῦ κόσμου μερῶν διατάττοντος τε καὶ κελεύοντος , μήτε ψευδεσθαι τὸν προφήτην ὑπονοεῖτω , μήτε μικροῖς καὶ χαμαιζήλοις νοήμασι κατασυμπεριμέτω τῶν τῶν ὑψηλῶν θεωριῶν , ὅσον ἐξανθρωπίζων διὰ τῶν τοιούτων τὸ Θεῖον , καὶ κατὰ τὴν ἡμετέραν συνήθειαν φωνὴ τὰ προσταγμάτων διεξοδεύειν ὑποτιθέμενος , ἀλλὰ τὸ μὲν πρόσταγμα δηλοῦν τὴν βούλησιν · τὰ δὲ τῶν κτισθέντων ὀνόματα αὐτὴν διασημαινέτω τὴν τῶν γεγενημένων ὑπόστασιν · ὥστε τὰ δύο διὰ τῶν εἰρημένων μαθεῖν , ὅτι τὶ βουληθεὶς ὁ Θεὸς τὰ πάντα κατεῖργασται , καὶ ὅτι ἀπραγμόνως τε καὶ ἀκόπως τὸ θεῖον βούλημα φύσις ἐγίνετο .
Lemmas: A καί οὕτως ἐπάγω ὁ ἔργον συμφωνέω ὁ βούλημα · ὁ δέ γραφή ὁ κοσμογονία εισαγωγικός πως εἰς θεογνωσία ὁ ἄρχω εἰμί , διά ὁ ἑτοῖμος εἰς κατανόησις ὁ ἰσχύς ὁ θεῖος παρίστημι φύσις , πρόχειρος δέ εἰς γνῶσις ὁ νοέω ἢ διά ὁ αἴσθησις κατάληψις γίγνομαι · οὗτος χάρις ὁ Μωϋσῆς διά ὁ εἶπον ὁ θεός ὅδε γίγνομαι προστάζω , ὁ ὀρμητικός ὁ θέλημα εξομοιος παρίστημι · διά δέ ὁ προστίθημι ὁ , καί γίγνομαι οὕτως , ὁ μηδείς εἰμί διαφορά βούλημα τε καί ἐνέργεια ἐπί ὁ θεῖος ἐνδείκνυμι φύσις , ἀλλά διδάσκω καθίημι μέν ἐπί ὁ Θεός ὁ ἐνέργεια ὁ νόησις , οὐ εφωστεριζεω δέ μετά ὁ νοέω ὁ ἐνέργεια , ἀλλά ἅμα ὁ δύο , καί κατά αὐτός θεωρέω , ὁ τε προαιρετικός ὁ νόος κίνησις , καί ὁ ἀποτελεστικός ὁ πρᾶγμα δύναμις . οὐδείς γάρ δίδωμι ἐννοέω μέσος ὁ λόγος ὁ προαίρεσις καί ὁ πρᾶξις , ἀλλά ὡς ὅς ἐξάπτω ὁ φλόξ καί ὁ αὐγή συνεμφαίνω , καί ἐκ ἐκεῖνος εἰμί , καί μετά αὐτός συνεκλάμπω , κατά ὁ αὐτός τρόπος ἔργον μέν ὁ θέλω βούλημα ἢ ὁ γίγνομαι εἰμί ὑπόστασις , οὖον μήv δευτερεύω ὁ τάξις μετά ὁ βούλημα . οὖον γάρ , ὡς ἐπί ὁ ἄλλος ὅς τις πρακτικός δύναμις ἐκ φύσις εἰμί , ὁ μέν δύναμις θεωρέω , ὁ δέ κατά ὁ ἐνέργεια ἐκπλήρωσις · ὡς , φέρω ἐπί πλέω , δέ μέν εἰμί ναυπηγός φημί ὁ δύναμις ὁ ναυπηγικός ἔχω τέχνη , ἐνεργέω δέ τότε ὅταν ἐπί ὁ ἔργον δείκνυμι ὁ ἐπιστήμη . οὐχ οὕτως καί ἐπί ὁ μακάριος ζωή , ἀλλά ὅλος ὅς τίς περ εἰμί ἐν ἐκεῖνος νοέω , ἐνεργής , καί πρᾶξις εἰμί , ἀμέσως ὁ βούλημα πρός ὁ κατά πρόθεσις τέλος μεταβαίνω . ὡς τοίνυν μαρτυρέω ὁ Δημιουργός ὁ δόξα ἢ ἐν ὁ οὐρανός διασπάω , καί ὁμολογέω ὁ ποιέω , καί φωνή οὖον προσδέω , οὗτος ἐγώ ὁ ἐκμαλὶν ἐκ ὁ ὁ Μωϋσῆς γραφή μεταλαμβάνω ἄν τις λογίζομαι , ὅτι καί ἑαυτοῦ κτίσμα ὁ θεός λέγω ὁ κόσμος οἷ ὁ πρόσταγμα ὁ πᾶς οὐσία , καί ῥῆμα πρός δήλωσις ὁ ἔννοια οὗτος οὐ ἐπιδέω . ὡς οὖν ὁ ἀκούω οὐρανός διηγέομαι , διεξοδικός οὐ ζητέω λόγος · λαλέω γάρ ὁ νόος ἔχω διά ὁ γίγνομαι ὁ κόσμος , ὁ διά ὁ ῥῆμα δήλωσις χαίρω χάνω · οὗτος κἀν ὁ Μωϋσῆς λέγω σής ἀκούω , ὡς ὁ Θεός ὀνομαστί περί ὁ κατά ἕκαστος ὁ κόσμος μέρος διατάσσω τε καί κελεύω , μήτε ψεύδω ὁ προφήτης ὑπονοέω , μήτε μικρός καί χαμαίζηλος νόημα κατασυμπεριμέτω ὁ ὁ ὑψηλός θεωρία , ὅσος ἐξανθρωπίζω διά ὁ τοιοῦτος ὁ θεῖον , καί κατά ὁ ἡμέτερος συνήθεια φωνή ὁ πρόσταγμα διεξοδεύω ὑποτίθημι , ἀλλά ὁ μέν πρόσταγμα δηλόω ὁ βούλησις · ὁ δέ ὁ κτίζω ὄνομα αὐτός διασημαίνω ὁ ὁ γίγνομαι ὑπόστασις · ὥστε ὁ δύο διά ὁ εἴρω μανθάνω , ὅτι τίς βούλομαι ὁ θεός ὁ πᾶς κατεργάζομαι , καί ὅτι ἀπράγμων τε καί ἄκοπος ὁ θέω βούλημα φύσις γίγνομαι .