gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0061.1
Ἐὰτε γὰρ ἐν τῷ πυρὶ τὸ ἀναβιζόμενον μείνοι , εἰτε καὶ ἔφραγὲν πάλιν ἐπὶ τὴν γῆν ἐπανῆρχοτο , ἴση καθ' ἕκαστον τῷ τοῦ ὕδατος ἐλάττωσις ἔσται · καὶ οὐδὲν ἦτον διὰ τῆς κατασκευῆς ταύτης ἀναγκαία δείκνυσιν ὁ τοῦ ὕγροῦ περίουσία , διὰ τὸ πάντως εἶναι δαπανηθῆσαι . Οὐκοῦν ἀναγκαῖον ἂν εἴη πρὸς τὸν λόγον τοῦτον , πάλιν τὴν φύσιν τῶν ὄντων κατανοῆσαι , ὡς ἂν δι' αὐτῆς ἡμῖν εὐδοθεῖ πρὸς τὸν προκειμένον σκοπὸν τὸ θεώρημα . Τίς οὖν ἡ φύσις ; Οὐδὲν τῶν στοιχειωδῶς ἐν τῇ φύσει τοῦ περιεχοῦ κόσμου θεωρουμένων ἀπρεπτόν τε καὶ ἀναλλοίωτον παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ τῶν ὅλων πεποίηται · ἀλλὰ πάντα ἐν ἀλλήλοις ἐστὶ , καὶ δι' ἀλλήλων διακράτεται , τῆς τρεπτικῆς δυνάμεως διὰ τινὸς ἐγκυκλίου περιφορᾶς πάντα εἰς ἄλληλα τὰ γεωθῆ μεταβαλλούσης , καὶ ἀπ' ἀλλήλων εἰς ἑαυτὰ πάλιν ἐπαναγούσης · αὕτη δὲ τῆς ἀλλοιώσεως ἀπαύστως ἐν τοῖς στοιχείοις ἐνεργουμένη , ἀνάγκη πάντα εἰς ἄλληλα μεταβαίνειν , ἐξιστάμενά τε ἀπ' ἀλλήλων , καὶ πάλιν κατὰ τὸν ἴσον ἀλλήλοις ἐπεμβαίνοντα . Οὐ γὰρ ἐν τούτων φυλαχθεῖς ἂν' ἑαυτοῦ , εἰ μὴ ἡ πρὸς τὸ ἐτερογενὲς ἐπιμείξια διακρατοῖ τὴν φύσιν . Πῶς οὖν εἰποι τις ἂν , διὰ τῶν τεσσάρων τὴν μεταδητικὴν τε καὶ ἀλλοιωτικὴν δύναμιν , περιουθεῖν κυκλεύουσαν ; Οὐ γὰρ πάντα δι' ἀλλήλων γίνεται , οὐδὲ δι' ὁμαλοῦ ὁ τῆς ἀλλοιώσεως κύκλος , δι' ἑκάστου τῶν ὄντων περιχωρεῖ , ἀλλὰ τὸ μὲν ὕδωρ πρὸς τὸν ἀέρα διὰ τῶν ἀτμῶν ἀνεχέθη , ὁ δὲ ἀτμὸς τὴν φλόγα θρέφαντες πάλιν ἀπεγεώθησαν , οἷον τις σποδία μετὰ τῷ πυρὶ καθομιλήσαι γενομένοι · ἡ δὲ γῆ ταῦτα δεξαμένη ἐστήσεν ἐν ἑαυτῇ τὸν τῆς ἀλλοιώσεως δρόμον . Οὕτω γὰρ ἐξίσταται , εἰ ἡ τοῦ ὕδατος φύσις ἐκ γῆς ἔχει τὴν γένεσιν . Οὐκοῦν τοῦτω τῷ σχήματι λείπεται , εἰ δυνατόν ἐστι τὴν γῆν εἰς ὕδατος μεταστήναι φύσιν . Πάντως δὲ οὐδεὶς ἡμῖν ἀδολεσχίαν ἐπεγχαλέσει , δι' ὧν ἂν ἡν δυνατὸν ἀναζητοῦσι τὸ ἐν τοῖς εἰρημένοις ἀχολούθον . Ὁρῶμεν τούτων πολλὰ τῶν ξηρῶν , αὐτομάτως ἐκ τινὸς φυσικῆς ἰδιότητος ὑγραίνόμενα , οἷον ἐπὶ τῶν ἁλῶν ἐστιν ἰδεῖν , τῶν τε μεταλλευομένων , καὶ τῶν ἐκ τινὸς ὕγροῦ καταφρογομένου συνισταμένων , ὧν ἑρότης μὲν ἐστὶ τὸ ἴδιωμα , εἰ δὲ τις αὐτῶν νοτία καθἴκοιτο , ἰκμαλεοὶ γίνονται , καὶ πρὸς τὴν ὑγρὴν ποιότητα τὸ ἐν σφίσι ξηρὸν μεταβάλλουσιν . Οὕτως ἔγνω καὶ τὴν τοῦ μελίτος φύσιν ἑρῆν τρόπον τινὰ διὰ τῆς ὀπτήσεως γινομένην , καὶ πάλιν ἐκ περιστάσεως τινὸς εἰς τὸ ὑγρὸν ἀναλύουσαν . Ἄλλὰ παρεῖσθω ταῦτα · χρεῖτον γὰρ ἐξ ἀρχῆς τινὸς ἀναγκαίας δυνάμεν τὴν ἀκολουθίαν τῷ θεωρηματί . Οὐ μὴν γινώσκομεν ἐφ' ἑκάστου τῶν στοιχείων ποιότητα , δι' ἧς συμπληροῦται ὁ ὑποκείμενον , καὶ τοῦ ἀντιστοιχοῦντος ἀποχωρίζεται , ἀλλ' ἐν διαφορᾷ ἑκάστον καταλαμβάνεται ταῖς ποιότησιν , ὧν αἱ μὲν ἀχοινωνήτως ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας , αἱ δὲ κατὰ τὸ ἴσον ἐνθεωροῦνται , οἷκεως τε καὶ ἀρμοδίως ἔχουσαι πρὸς τὰς μαχομένας ἀλλήλαις ποιότητας · οἷον ἐπὶ τῆς γῆς καὶ τοῦ ὕδατος , ἀμείκτως μὲν ἔχουσι πρὸς ἀλλήλας ἡ ξηρότης τε καὶ ὑγρότης , ἐπίσης δὲ ἑκάτερα τούτων σύνεστιν ἡ ψυχρότης , ἐνούσα τρόπον τινὰ δι'
Lemmas: ἐάω γάρ ἐν ὁ πῦρ ὁ ἀναβιβάζω μένω , εἴτε καί φράσσω πάλιν ἐπί ὁ γῆ ἐπανέρχομαι , ἴσος κατά ἕκαστος ὁ ὁ ὕδωρ ἐλάττωσις εἰμί · καί οὐδείς εἰμί διά ὁ κατασκευή οὗτος ἀναγκαῖος δείκνυμι ὁ ὁ ὑγρός περιουσία , διά ὁ πάντως εἰμί δαπανάω . οὐκοῦν ἀναγκαῖος εἄν εἰμί πρός ὁ λόγος οὗτος , πάλιν ὁ φύσις ὁ εἰμί κατανοέω , ὡς εἄν διά αὐτός ἐγώ ευδινω πρός ὁ πρόκειμαι σκοπός ὁ θεώρημα . Τῖς οὖν ὁ φύσις ; οὐδείς ὁ στοιχειωδῶς ἐν ὁ φύσις ὁ περιέχω κόσμος θεωρέω ἀπρεπτόν τε καί ἀναλλοίωτος παρά ὁ Δημιουργός ὁ ὅλος ποιέω · ἀλλά πᾶς ἐν ἀλλήλων εἰμί , καί διά ἀλλήλων διακρατέω , ὁ τρεπτικός δύναμις διά τις ἐγκύκλιος περιφορά πᾶς εἰς ἀλλήλων ὁ γεωθῆ μεταβάλλω , καί ἀπό ἀλλήλων εἰς ἑαυτοῦ πάλιν ἐπανάγω · οὗτος δέ ὁ ἀλλοίωσις ἄπαυστος ἐν ὁ στοιχεῖον ἐνεργέω , ἀνάγκη πᾶς εἰς ἀλλήλων μεταβαίνω , ἐξίστημι τε ἀπό ἀλλήλων , καί πάλιν κατά ὁ ἴσος ἀλλήλων ἐπεμβαίνω . οὖον γάρ ἐν οὗτος φυλάσσω ἄνω ἑαυτοῦ , εἰμί μή ὁ πρός ὁ ἑτερογενής ἐπιμειξία διακρατέω ὁ φύσις . Πῶς οὖν εἶπον τις εἄν , διά ὁ τέσσαρες ὁ μεταδητικὴν τε καί ἀλλοιωτικός δύναμις , περιουθεω κυκλεύω ; οὖον γάρ πᾶς διά ἀλλήλων γίγνομαι , οὐδέ διά ὁμαλός ὁ ὁ ἀλλοίωσις κύκλος , διά ἕκαστος ὁ εἰμί περιχωρέω , ἀλλά ὁ μέν ὕδωρ πρός ὁ ἀήρ διά ὁ ἀτμός ἀνέχω , ὁ δέ ἀτμός ὁ φλόξ θρέφω πάλιν ἀπογίγνομαι , οἷος τις σποδιά μετά ὁ πῦρ καθομιλέω γινόͅσκω · ὁ δέ γῆ οὗτος δέχομαι ἵστημι ἐν ἑαυτοῦ ὁ ὁ ἀλλοίωσις δρόμος . οὕτως γάρ ἐξίστημι , εἰμί ὁ ὁ ὕδωρ φύσις ἐκ γῆ ἔχω ὁ γένεσις . οὐκοῦν οὗτος ὁ σχῆμα λείπω , εἰμί δυνατός εἰμί ὁ γῆ εἰς ὕδωρ μεθίστημι φύσις . πάντως δέ οὐδείς ἐγώ ἀδολεσχία ἐπεγχαλάω , διά ὅς εἄν ἐάν δυνατός ἀναζητέω ὁ ἐν ὁ εἴρω ἀκόλουθος . ὁράω οὗτος πολύς ὁ ξηρός , αὐτόματος ἐκ τις φυσικός ἰδιότης ὑγραίνω , οἷος ἐπί ὁ ἅλς εἰμί ὁράω , ὁ τε μεταλλεύω , καί ὁ ἐκ τις ὑγρός καταφρογομενω συνίστημι , ὅς ἐροτή μέν εἰμί ὁ ἰδίωμα , εἰμί δέ τις αὐτός νότιος καθικνέομαι , ἰκμαλεοὶ γίγνομαι , καί πρός ὁ ὑγρός ποιότης ὁ ἐν ὅς ξηρός μεταβάλλω . οὕτως γιγνώσκω καί ὁ ὁ ἀρτό-μελι φύσις Ἐρῆν τρόπος τις διά ὁ ὄπτησις γίγνομαι , καί πάλιν ἐκ περίστασις τις εἰς ὁ ὑγρός ἀναλύω . ἀλλά παρίημι οὗτος · χρέω γάρ ἐκ ἀρχή τις ἀναγκαῖος δύναμαι ὁ ἀκολουθία ὁ θεώρημα . οὖον μήv γιγνώσκω ἐπί ἕκαστος ὁ στοιχεῖον ποιότης , διά ὅς συμπληρόω ὁ ὑπόκειμαι , καί ὁ ἀντιστοιχέω ἀποχωρίζω , ἀλλά ἐν διαφορά ἕκαστος καταλαμβάνω ὁ ποιότης , ὅς ὁ μέν ἀκοινώνητος ἔχω πρός ἀλλήλων , ὁ δέ κατά ὁ ἴσος ἐνθεωρέω , οἰκεύς τε καί ἁρμοδίως ἔχω πρός ὁ μάχομαι ἀλλήλων ποιότης · οἷος ἐπί ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ , ἄμικτος μέν ἔχω πρός ἀλλήλων ὁ ξηρότης τε καί ὑγρότης , ἐπίσης δέ ἑκάτερος οὗτος σύνειμι ὁ ψυχρότης , ἔνειμι τρόπος τις διά