gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0054.1
πρὸς τούτοις πολλὴν ὁρῶμεν ἐν συγκρίσει τῶν δυναν τῃ πυρώδι οὐσίαν καὶ δύναμιν · καὶ τοῦτο σαφῶς ἐκ τῶν τὰ μεσώμα περιποσοφηκέντων εἰς ἀπόδειξιν ἔγεται , τὸ πολλαπλασίονα τὴς γῆς εἶναι τὸν ἥλιον · ὡς μὴδὲ πλὴ πολὺ τοῦ ἀέρος τὴν ἀπ' αὐτῆς σκιὰν ἐξικνεῖσθαι , τῷ ὑπερβάλλοντι τοῦ ἡλιακοῦ μεγέθους καὶνοειδῶς ἐν τῇ προσβολῇ τῶν ἀκτίνων συσταλλομένην . Εἰ οὖν οὕτως ὀλίγον τοῦτο ὡς πρὸς ἐκεῖνο κρινόμενον , ὥστε παλίοτον εἶναι τοῦ ἡλιακοῦ μεγέθους μετὰ πάσης τῆς γῆς τὸ ὕδωρ ἀντιμετρούμενον · εἰς πόσον ἂν χρόνον τὸ βραχύ τοῦτο τῷ τοσοῦτω πυρὶ πρὸς τὴν δαπάνην διήρκεσεν ; Ἄλλὰ μὴν διαπαντὸς ὁρῶμεν τὴν θάλασσαν ἐν τῷ ἴσῳ πληθμύρουσαν , καὶ τῶν ποταμῶν τὴν φοράν ἐν τοῖς ἰδίοις μένουσαν μέτροις · ἄρα τὸ μὴ δαπανᾶσθαι τι τοῦ ὕδατος , διὰ τῆς τοιαύτης μαρτυρεῖται πείρας . Ἄλλ' ὦσπερ παρὰ τὴν B πρώτην οὐκ ἐν τῇ φθορᾷ τῆς ὑγρότητος τὸ πῦρ ἔσχε τὴν γένεσιν , ἀλλὰ παρὰ τῆς αὐτῆς ὑπόστασις δυνάμεως · καὶ τοῦτο οὕτως κατὰ τὴν πρώτην τοῦ προχείρου σύστασιν , καὶ εἰς τὸ διηνεκὲς ἡ διαμονὴ φυλαχθήσεται , οὐδὲν τῆς ὑγρᾶς φύσεως πρὸς τὸ διαμεῖναι τὸ πῦρ διοχλουμένης . Ἄλλ' ὁρῶμεν , φησί , πολλάκις ὑγρανθεῖσαν ἐξ ἐπομβρίας τὴν γῆν , εἶτα σφοδρότερον τοῦ ἡλίου τὸ ὑποκείμενον θάλψαντος , ἡφρὰν γινωμένην τὴν πρὸ ὀλίγου διάβροχον · ποῦ τοίνυν , φησίν , ἡ ἐν τούτοις ὑγρότης , εἴπερ μὴ καθόλου τὸ θερμὸν τῆς ἀκτίνος ἐπαναλίσκοντος ; Ἄρ' οὖν καὶ τὸ ἐν τῷ κεράμω ὕδωρ εἰ μεταβληθεὶ πρὸς ἕτερον , καὶ κενὸν ἀθρόως τὸ πλήρες γένοιτο · ἐπεὶ δὲ ἐν τούτῳ οὐκ ἔστιν , οὐδὲ εἶναι ὅλως τὸ ἐν ἑτέρῳ γινόμενον λέγουσιν ; Ὁ γὰρ ἐνταῦθα γίνεται , τοῦτο καὶ ἐπ' ἐκεῖ - C ναι τις ὑπολαβὼν , τοῦ εἰκότος οὐχ ἀμαρτήσειαι . Ἰσον γὰρ ἔσται τὴν τε ἀπὸ τοῦ κοίλου τούτου ἐπὶ τὸ ἕτερον κοῖλον τοῦ ὑγροῦ μεταφορὴν γενέσθαι , καὶ τὴν νοτίδα τῆς γῆς ἐξικμασθεῖσαν , ἀναχθῆναι πρὸς τὸν ἀέρα , φυσικῶς τοῦ ὑγροῦ , ὅταν ἡ τῆς ὑπερκειμένου θερμότης πρὸς ἑαυτὴν ἐφέλκηται λεπτομερῶς ἐκ τῆς γῆς , πρὸς τὰ ἄνω διηθούμενου . Τεχνηρίων δὲ τῶν γινομένων , ὅτι παχυτέρων πολλάκις τῶν ἀτμῶν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς γῆς ἀναδιδομένων , νεφώδης τις σύστασις ἀναδρύειν δοκεῖ , καὶ τοσαύτη τῶν ἀτμῶν ἡ παχύτης γίνεται , ὡς καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτὴν ἐφακτὴν εἶναι . Γένοιτο δ' ἂν ποτε καὶ λεπτομερεστέρα τις ἡ τῆς νοτίδος ἀναθυμιάσις , ὡς ἐξίσουσαι πρὸς τὸν ἀέρα τρόπον τινὰ τῇ λεπτότητι , καὶ μὴ πρότερον φανερουσαὶ ταῖς ὄψεσι , πρὶν αὐτὴν πρὸς ἑαυτὴν συμπεσεῖν , τὴν τῶν τοιούτων ὑγρῶν ἀναθυμιάσιν , καὶ οὕτω γενέσθαι νέφος διὰ τῆς συμπλήσεως · ὥστε τὰς λεπτάς τε καὶ ἀτμοειδεῖς ἰχμάδας , τὰς μὲν ἐπιπολάζειν τῷ ἀέρι διὰ κουφότητα , καὶ ἐποχεῖσθαι τοῖς πνεύμασιν , εἰ δὲ πλεῖον ἢ τοῦ ὑγροῦ συγγένεια πρὸς αὐτὴν συρθεῖσα βαρεῖα γένοιτο , τότε ἐκπίπτουσαν τοῦ ἀέρος ἐπὶ τὴν γῆν σταγόνα γίνεσθαι . Οὐκοῦν οὐκ ἀνάλωσεν ἡ θερμότης ὅπερ ἐκ τῆς γῆς ἀνέμαζετο , ἀλλ' ἐξ αὐτῶν μὲν συνέστη τὸ νέφος , τὸ δὲ νέφος συνθλάδεν , ὕδωρ ἐγένετο · τοῦτο δὲ πάλιν τῇ γῇ καταμιχθέν , εἰς ἀτμὸν ἀνέχθη , καὶ ὁ ἀτμὸς νεφωδὴς , μεμβρὸς ἐγένετο . Ἐκ δὲ τούτου πάλιν ἡ γῇ τοὺς ἀτμοὺς ἀπεκύρσε · κάκεινοι παχυνθέντες ἐν τῇ συ -
Lemmas: πρός οὗτος πολύς ὁράω ἐν σύγκρισις ὁ δύο πῃ πυρώδης οὐσία καί δύναμις · καί οὗτος σαφῶς ἐκ ὁ ὁ μεσώμα περιποσοφηκέντων εἰς ἀπόδειξις ἐγώ , ὁ πολλαπλασίων σής γῆ εἰμί ὁ ἥλιος · ὡς μηδέ Πλῆ πολύς ὁ ἀήρ ὁ ἀπό αὐτός σκιά ἐξικνέομαι , ὁ ὑπερβάλλω ὁ ἡλιακός μέγεθος καινοοιδα ἐν ὁ προσβολή ὁ ἀκτίς συστέλλω . εἰμί οὖν οὕτως ὀλίγος οὗτος ὡς πρός ἐκεῖνος κρίνω , ὥστε πάλλω εἰμί ὁ ἡλιακός μέγεθος μετά πᾶς ὁ γῆ ὁ ὕδωρ ἀντιμετρέω · εἰς πόσος εἄν χρόνος ὁ βραχύς οὗτος ὁ τοσοῦτος πῦρ πρός ὁ δαπάνη διαρκέω ; ἀλλά μήv διαπαντός ὁράω ὁ θάλασσα ἐν ὁ ἴσος πληθμυρουω , καί ὁ ποταμός ὁ φορός ἐν ὁ ἴδιος Μένων μέτρον · ἄρα ὁ μή δαπανάω τίς ὁ ὕδωρ , διά ὁ τοιοῦτος μαρτυρέω πείρω . ἄλλος ὥσπερ παρά ὁ B πρῶτος οὐ ἐν ὁ φθορά ὁ ὑγρότης ὁ πῦρ ἔχω ὁ γένεσις , ἀλλά παρά ὁ αὐτός ὑπόστασις δύναμις · καί οὗτος οὕτως κατά ὁ πρῶτος ὁ πρόχειρος σύστασις , καί εἰς ὁ διηνεκής ὁ διαμονή φυλάσσω , οὐδείς ὁ ὑγρός φύσις πρός ὁ διαμένω ὁ πῦρ διοχλέω . ἄλλος ὁράω , φημί , πολλάκις ὑγραίνω ἐκ ἐπομβρία ὁ γῆ , εἶτα σφοδρός ὁ ἥλιος ὁ ὑπόκειμαι θάλπω , ἄφρα γίγνομαι ὁ πρό ὀλίγος διάβροχος · ποῦ τοίνυν , φημί , ὁ ἐν οὗτος ὑγρότης , εἴπερ μή καθόλου ὁ θερμός ὁ ἀκτίς ἐπαναλίσκω ; ἄρα οὖν καί ὁ ἐν ὁ κέραμος ὕδωρ εἰμί μεταβάλλομαι πρός ἕτερος , καί κενός ἀθρόος ὁ πλήρης γίγνομαι · ἐπεί δέ ἐν οὗτος οὐ εἰμί , οὐδέ εἰμί ὅλως ὁ ἐν ἕτερος γίγνομαι λέγω ; ὁ γάρ ἐνταῦθα γίγνομαι , οὗτος καί ἐπί ἐκεῖ - C ναι τις ὑπολαμβάνω , ὁ εἰκός οὐ ἀμάρτησις . Ἴσος γάρ εἰμί ὁ τε ἀπό ὁ κοῖλος οὗτος ἐπί ὁ ἕτερος κοῖλος ὁ ὑγρός μεταφορά γίγνομαι , καί ὁ νοτίς ὁ γῆ ἐξικμάζω , ἀνάγω πρός ὁ ἀήρ , φυσικός ὁ ὑγρός , ὅταν ὁ ὁ ὑπέρκειμαι θερμότης πρός ἑαυτοῦ ἐφέλκω λεπτομερῶς ἐκ ὁ γῆ , πρός ὁ ἄνω διηθώ . Τεχνηρίων δέ ὁ γίγνομαι , ὅτι παχύς πολλάκις ὁ ἀτμός ἀπό ὁ βάθος ὁ γῆ ἀναδίδωμι , νεφώδης τις σύστασις ἀνατρέχω δοκέω , καί τοσοῦτος ὁ ἀτμός ὁ παχύτης γίγνομαι , ὡς καί ὁ ὀφθαλμός αὐτός ἐπακτός εἰμί . γίγνομαι δέ εἄν ποτός καί λεπτομερής τις ὁ ὁ νοτίς ἀναθυμίασις , ὡς ἐξισόω πρός ὁ ἀήρ τρόπος τις ὁ λεπτότης , καί μή πρότερος φανερός ὁ ὄψις , πρίν αὐτός πρός ἑαυτοῦ συμπίπτω , ὁ ὁ τοιοῦτος ὑγρός ἀναθυμίασις , καί οὗτος γίγνομαι νέφος διά ὁ συμπλήσεως · ὥστε ὁ λεπτός τε καί ἀτμοειδής ἰκμάς , ὁ μέν ἐπιπολάζω ὁ ἀήρ διά κουφότης , καί ἐποχέομαι ὁ πνεῦμα , εἰμί δέ πλείων ἢ ὁ ὑγρός συγγένεια πρός αὐτός σύρω βαρύς γίγνομαι , τότε ἐκπίπτω ὁ ἀήρ ἐπί ὁ γῆ σταγών γίγνομαι . οὐκοῦν οὐ ἀναλίσκω ὁ θερμότης ὅσπερ ἐκ ὁ γῆ ἀνέμαζετο , ἀλλά ἐκ αὐτός μέν συνίστημι ὁ νέφος , ὁ δέ νέφος συνθλάω , ὕδωρ γίγνομαι · οὗτος δέ πάλιν ὁ γῆ καταμείγνυμι , εἰς ἀτμός ἀνέχω , καί ὁ ἀτμός νεφώδης , μεμβρὸς γίγνομαι . ἐκ δέ οὗτος πάλιν ὁ γῆ ὁ ἀτμός ἀποκυρόω · ἐκεῖνος παχύνω ἐν ὁ σῦς -