gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0042.1
A ὁῆναι τῷ λόγῳ , ὅτι ἐπὶ τῆς θείας φύσεως συνδρομὰς ἐστὶ τῇ βουλήσει ἡ δύναμις , καὶ μέτρον τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ τὸ θέλημα γίνεται · τὸ δὲ θέλημα σοφία ἐστίν . Σοφίας δὲ ἴδιον , τὸ μηδὲν ἀγνοεῖν ὅπως ἂν τὰ καθ' ἕκαστον γένοιτο . Τῇ δὲ γνώσει συμπέφυκε καὶ ἡ δύναμις · ὥστε ὁμοῦ ἔργον τὸ δεόν γενέσθαι , συνεδράμεν ἡ ἐξεργαστικὴ τῶν ὄντων λόγος , τὸ νοηθὲν εἰς ἐνέργειαν ἄγουσα , καὶ οὐδὲν μετὰ τὴν γνῶσιν ὑφεστέρησούσα , ἀλλὰ συνημμένως καὶ ἀδιαστάτως συναναδεικνύται τῇ βουλῇ καὶ τὸ ἔργον . Δύναμις γὰρ ἐστὶν ἡ βουλὴ κατὰ ταυτόν , καὶ ὅπως ἂν τὰ ὄντα γένοιτο προδουλεύουσα , καὶ τὰς ἀφορμὰς πρὸς τὴν τῶν νοηθέντων ὑπαρξιν ἐκπορίζουσα . Ἄς ὁμοῦ τὰ πάντα τοῦ Θεοῦ περὶ τὴν κτίσιν νοεῖσθαι , τὸ θέλημα , τὴν σοφίαν , τὴν δύναμιν , τὴν οὐσίαν τῶν ὄντων . Τούτου δὲ οὕτως ἔχοντος , οὐκέτ' ἂν τις στενοχωροῖτο περὶ τῆς ὕλης διερευνώμενος , τὸ πῶς καὶ τὸ πόθεν ἐπιζητῶν · οἷα δὴ λεγόντων ἐστὶν ἀκούειν , Εἰ ἀύλος ἐστὶν ὁ Θεός , πόθεν ἡ ὕλη , πῶς τὸ ποσὸν ἐκ τοῦ ἀπόσου , καὶ ἐκ τοῦ ἀτόπου τὸ ὁρατόν , καὶ ἐκ τοῦ ἀμεγεθοῦς τε καὶ ἀορίστου , τὸ πάντως ἔγχω τινὶ καὶ πηλικότητι ὁριζόμενον ; καὶ τὰ ἄλλα πάντα ὅσα περὶ τὴν ὕλην ὁράται , πῶς ἡ πόθεν παρήγαγεν ὁ μηδὲν ἐν τῇ ἑαυτοῦ φύσει τοιούτου ἔχων ; Μία γὰρ ἐκάστου τῶν περὶ τῆς ὕλης προφερομένων ἡμῖν ἡ λύσις , τὸ μήτε ἀδύνατον τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ ὑποτίθεσθαι , μήτε τὴν δύναμιν ἀτοφον · ἀλλὰ μετ' ἀλλήλων εἶναι ταῦτα , καὶ ἐν ἀμφοτέροις δεῖκνυσθαι , ὡς ἄμα καὶ κατὰ ταυτόν τῇ ἑτέρῳ συγκατορθᾶσθαι τὸ ἕτερον . Τὸ τε γὰρ σοφὸν αὐτοῦ θέλημα τῇ δυνάμει τῶν ἐνεργουμένων ἐφανερώθη , καὶ ἡ ἐνεργητικὴ αὐτοῦ δύναμις ἐν τῷ σοφῷ βηλήματι ἐτελειώθη . Εἰ οὖν ἐν τῷ αὐτῷ καὶ κατὰ ταυτόν ἐστὶν ἡ σοφία καὶ ἡ δύναμις οὔτε ἀγνοεῖ ὅπως ἂν ὕλη πρὸς τὴν κατασκευὴν εὑρεθῇ τῶν ὄντων , οὔτ' ἀδυνατεῖ τὸ νοηθὲν προαγαγεῖν εἰς ἐνέργειαν . Πάντα δὲ δυνάμενος , ὁμοῦ τὰ πάντα δι' ὧν ἡ ὕλη συνἰσταται τῷ σοφῷ τε καὶ δυνατῷ θελήματι κατεβάλετο πρὸς τὴν ἀπεργασίαν τῶν ὄντων , τὸ κοῦφον , τὸ βαρύ , τὸ ναστὸν , τὸ ἀραιόν , τὸ μαλακόν , τὸ ἀντίτυπον , τὸ ὑγρόν , τὸ ξηρόν , τὸ ψυχρόν , τὸ θερμόν , τὸ χρώμα , τὸ σχῆμα , τὴν περιγραφὴν , τὴν διάστασιν · ἅ πάντα μὲν καθ' ἑαυτὰ ἔννοιαι ἐστί καὶ ψιλὰ νοήματα . Οὐ γὰρ τι τούτων ἐφ' ἑαυτοῦ ὕλη ἐστίν , ἀλλὰ συνδραμόντα πρὸς ἄλληλα , ὕλη γίνεται . Εἰ οὖν τῷ ὑπερέχοντι τῆς σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως , καὶ πάντα οἷδε καὶ πάντα δύναται , τάχα πως προσεργάζομεν τῇ ὑψηλῇ τοῦ Μωϋσέως φωνῇ , ὃς φησιν · Ἐν κεφαλαίῳ ( τοῦτο γὰρ ἀντὶ τῆς ἀρχῆς Ἀκύλας ἐκδίδωκε ) πεποιηθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν . Ἐπειδὴ γὰρ εἰσαγωγικὸν πρὸς θεογνωσίαν τὸ τῆς γενέσεως βιβλίον ὁ προφήτης πεποίηται , καὶ σκοπὸς ἐστὶ τῷ Μωϋσῇ , τοὺς τῇ αἰσθήσει δεδουλωμένους χειραγωγῆσαι διὰ τῶν φαινομένων πρὸς τὰ ὑπερκείμενα τῆς αἰσθητικῆς καταλήψεως · οὐρανὸν δὲ καὶ τῇ γῇ ὁρίζεται ἡμῖν ἡ διὰ τῆς ὄψεως γνῶσις · διὰ τοῦτο ὡς περιεκτικὰ τῶν ὄντων τὰ ἔσχατα τῶν διὰ τῆς αἰσθήσεως ἡμῖν γινοσκομένων ὀλόγως ὠνόμασεν , ἵνα διὰ τοῦ τὰ περιέχοντα εἰπεῖν παρὰ Θεοῦ γεγενήσθαι , συμπεριλάβῃ πᾶν τὸ ἐντὸς τῶν ἄκρων περιεχό -
Lemmas: A ὁράω ὁ λόγος , ὅτι ἐπί ὁ θεῖος φύσις συνδρομάς εἰμί ὁ βούλομαι ὁ δύναμις , καί μέτρον ὁ δύναμις ὁ Θεός ὁ θέλημα γίγνομαι · ὁ δέ θέλημα σοφία εἰμί . Σοφία δέ ἴδιος , ὁ μηδείς ἀγνοέω ὅπως εἄν ὁ κατά ἕκαστος γίγνομαι . ὁ δέ γνῶσις συμφύω καί ὁ δύναμις · ὥστε ὁμοῦ ἔργον ὁ δήω γίγνομαι , συντρέχω ὁ ἐξεργαστικός ὁ εἰμί λόγος , ὁ νοέω εἰς ἐνέργεια ἄγω , καί οὐδείς μετά ὁ γνῶσις υφεστερησουω , ἀλλά συνημμένως καί ἀδιάστατος συναναδείκνυμι ὁ βουλή καί ὁ ἔργον . Δύναμις γάρ εἰμί ὁ βουλή κατά αὐτός , καί ὅπως εἄν ὁ εἰμί γίγνομαι προδουλευω , καί ὁ ἀφορμή πρός ὁ ὁ νοέω ὕπαρξις ἐκπορίζω . ἄς ὁμοῦ ὁ πᾶς ὁ Θεός περί ὁ κτίσις νοέω , ὁ θέλημα , ὁ σοφία , ὁ δύναμις , ὁ οὐσία ὁ εἰμί . οὗτος δέ οὕτως ἔχω , οὐκέτι εἄν τις στενοχωρέω περί ὁ ὕλη διερευνάω , ὁ πῶς καί ὁ πόθεν ἐπιζητέω · οἷος δή λέγω εἰμί ἀκούω , εἰμί Αὖλος εἰμί ὁ Θεός , πόθεν ὁ ὕλη , πῶς ὁ ποσός ἐκ ὁ ἄποσος , καί ἐκ ὁ ἄτοπος ὁ ὁρατός , καί ἐκ ὁ ἀμεγεθοῦς τε καί ἀόριστος , ὁ πάντως ἐγχέω τις καί πηλικότης ὁρίζω ; καί ὁ ἄλλος πᾶς ὅσος περί ὁ ὕλη ὁράω , πῶς ὁ πόθεν παράγω ὁ μηδείς ἐν ὁ ἑαυτοῦ φύσις τοιοῦτος ἔχω ; Μία γάρ ἕκαστος ὁ περί ὁ ὕλη προφέρω ἐγώ ὁ λύσις , ὁ μήτε ἀδύνατος ὁ σοφία ὁ Θεός ὑποτίθημι , μήτε ὁ δύναμις ἄτοπος · ἀλλά μετά ἀλλήλων εἰμί οὗτος , καί ἐν ἀμφότερος δείκνυμι , ὡς ἄμη καί κατά αὐτός ὁ ἕτερος συγκατορθᾶσθαι ὁ ἕτερος . ὁ τε γάρ σοφός αὐτός θέλημα ὁ δύναμις ὁ ἐνεργέω φανερόω , καί ὁ ἐνεργητικός αὐτός δύναμις ἐν ὁ σοφός βήλημα τελειόω . εἰμί οὖν ἐν ὁ αὐτός καί κατά αὐτός εἰμί ὁ σοφία καί ὁ δύναμις οὔτε ἀγνοέω ὅπως εἄν ὕλη πρός ὁ κατασκευή εὑρίσκω ὁ εἰμί , οὔτε ἀδυνατέω ὁ νοέω προάγω εἰς ἐνέργεια . Πάν δέ δύναμαι , ὁμοῦ ὁ πᾶς διά ὅς ὁ ὕλη συνίστημι ὁ σοφός τε καί δυνατός θέλημα καταβάλλω πρός ὁ ἀπεργασία ὁ εἰμί , ὁ κοῦφος , ὁ βαρύς , ὁ ναστός , ὁ ἀραιός , ὁ μαλακός , ὁ ἀντίτυπος , ὁ ὑγρός , ὁ ξηρός , ὁ ψυχρός , ὁ θερμός , ὁ χρώμα , ὁ σχῆμα , ὁ περιγραφή , ὁ διάστασις · ὅς πᾶς μέν κατά ἑαυτοῦ ἔννοια εἰμί καί ψιλός νόημα . οὖον γάρ τίς οὗτος ἐπί ἑαυτοῦ ὕλη εἰμί , ἀλλά συντρέχω πρός ἀλλήλων , ὕλη γίγνομαι . εἰμί οὖν ὁ ὑπερέχω ὁ σοφία καί ὁ δύναμις , καί πᾶς οἶδα καί πᾶς δύναμαι , τάχα πως προσεργάζομαι ὁ ὑψηλός ὁ Μωϋσῆς φωνή , ὅς φημί · ἐν κεφάλαιος ( οὗτος γάρ ἀντί ὁ ἀρχή Ἀκύλας ἐκδιώκω ) ποιέω παρά ὁ Θεός ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ . ἐπεί γάρ εἰσαγωγικός πρός θεογνωσία ὁ ὁ γένεσις βιβλίον ὁ προφήτης ποιέω , καί σκοπός εἰμί ὁ Μωϋσῆς , ὁ ὁ αἴσθησις δουλόω χειραγωγέω διά ὁ φαίνω πρός ὁ ὑπέρκειμαι ὁ αἰσθητικός κατάληψις · οὐρανός δέ καί ὁ γῆ ὁρίζω ἐγώ ὁ διά ὁ ὄψις γνῶσις · διά οὗτος ὡς περιεκτικός ὁ εἰμί ὁ ἔσχατος ὁ διά ὁ αἴσθησις ἐγώ γιγνώσκω ὀλόγως ὀνομάζω , ἵνα διά ὁ ὁ περιέχω εἶπον παρά Θεός γίγνομαι , συμπεριλαμβάνω πᾶς ὁ ἐντός ὁ ἄκρος περιέχω -