gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0062.2
Ὡς τοίνυν τῷ θερμῷ ξηρότης ἐμπέφυκε , καὶ οὐκ ἐστὶ μόνον ἐν τῷ ἑτέρῳ τὸ πῦρ δεχομένοις · οὕτως εἴκός ἐστιν ἡγνοῦσαι λέγειν τῷ ὕγρῳ τὴν ψυχρότητα , διὰ τὸ δεῖν ἑκατέρων τῶν τε ἐν τῷ πυρὶ θεωρουμένων εἶναι καὶ ἐν τῷ ὕδατι τὴν αντιστοιχοῦσαν ποιότητα , ὥστε μάχεσθαι τῷ μὲν ξηρῷ τὴν ὑγρότητα , τῷ δὲ ψυχρῷ τὴν θερμότητα . Εἰ οὖν ἐπίσης τῷ ὕγρῳ συμπληρωτικὸν τῆς τοῦ ὕδατος φύσεως καὶ τὸ ψυχρόν ἀπεδείχθη , ἀκόλουθον ἂν εἴη λογίζεσθαι , ὅτι τῆς ψυχρᾶς ποιότητος , καὶ τῇ γῇ φυσικῶς ἐγκειμένης δυνάμει , καὶ τὸ ὕδωρ ἐν τῇ γῇ ἐστι , καὶ ἡ γῆ ἐν τῷ ὕδατι . Ἡ γὰρ φυσικὴ τοῦ ὕγροῦ πρὸς τὸ ψυχρόν σύγκυια οὐκ ἐξ διαφευρήσεται τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον καθόλου · ἀλλὰ κἂν ποτε καταμνάς ἐφ’ ἑαυτοῦ τύχῃ τούτων ἑκάτερον , οὐκ ἀκριβῶς μόνον ἐστίν , ἀλλὰ τῇ δυνάμει τὸ συναμφότερον ἐν τῷ ἐνι καθορᾶται . Ὅσπερ γὰρ τοῦ ὕγροῦ πρὸς τὸν ἀέρα διαχυθέντος , καὶ ἡ φύσις τοῖς τῶν ὑγρῶν ἀτμῶν μορίοις ἐπηκολούθησεν · οὕτω τὸ ἐμπαιλὸν τῆς ψυχρότητος ἐν τῷ βάθει τῆς γῆς διατυμωμένης , οὐδ’ ἡ ὑγρότης τῆς συζύγου ποιότητος ἀπολείπεται , ἀλλ’ ἡ ψυχρὰ δύναμις φυσικῶς ἐγκειμένη τῇ γῇ , οἷον τι σπέρμα τῆς τοῦ ὕγροῦ φύσεως γίνεται , ἀεὶ δι’ ἑαυτῆς τὴν συνημμένην ταύτῃ ποιότητα φύουσα , τῆς δὲ ἀλλοιωτικῆς ἐνεργείας τὴν γῆν , διὰ τῆς ἄγαν ψύξεως , εἰς ὕδατος γένεσιν μεταβαλλούσης . Τούτων δὲ εἰ μὲν τὸν λόγον ἡμᾶς τις ἀπαίτει , πῶς ἐνεργεῖ τὴν τοῦ στερεοῦ πρὸς τὸ ὕγρον μεταβολὴν ἡ ἀλλοίωσις ἐπίσης , ἀμηχανήσομεν , ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πάντων . Πῶς γὰρ διαχέεται τὸ ὕδωρ πρὸς τὸν ἀέρα , τῷ κοῦφῳ τὸ κατωφερὲς ἐποχούμενον · ἢ πῶς τὸ βάρος εἰς κοῦφον μετεποίησεν ἡ ἀλλοίωσις ; Ταῦτα ὅτι μὲν γίνεται , τῇ αἰσθήσει καταλαμβάνομεν , λόγῳ δὲ παραστήσαι τὰ ἔργα τῆς φύσεως ἀδυνατοῦμεν . Εἰ δὲ τις τὴν πείραν εἰς μαρτυρίαν τῆς τοιαύτης ὑπολήψεως δέχοιτο , ἕτοιμὸς ἀποδείξομεν , μάρτυρας τοῦ λόγου τοὺς φρεαρύχους παράγοντες . Ἐπεὶ γὰρ τῶν ἐν βάθει καταλαμβανομένων ὑδάτων τὴν ἀνιχὸν γῆν διορύξαντες , ἐπὶ τὸ κάτω προῖόντες τῇ ἐργασίᾳ , οὐκ εὐθὺς ἐντυγχάνουσι τῇ συστάσει τοῦ ὕδατος , ἀλλὰ πρῶτον μὲν τῇ ἀφῇ μετέχειν τινὸς ἰχμῶδος τὴν γῆν ἔστοχάσαντο · εἶτα πρὸς τὸ μᾶλλον κατεψυγμένον διὰ τοῦ βάθους χωρήσαντες , πηλώδεστέραν τὴν βύλον καταλαμβάνουσι · μετὰ τοῦτο πρὸς τὸ μᾶλλον κατεψυγμένον βαθυνομένης τῆς ἐργασίας , ἰδρῶς τις ἀμυδρὸς ἀποφαίνεται · εἶτα πόρου τινὸς ἐντυπέντος ὑπὸ τὸν πυθμένα τοῦ λίθου · ἔνθα μᾶλλον εἴκός ἐστι
Lemmas: ὡς τοίνυν ὁ θερμός ξηρότης ἐμφύω , καί οὐ εἰμί μόνος ἐν ὁ ἕτερος ὁ πῦρ δέχομαι · οὕτως εἰκός εἰμί ηγνουω λέγω ὁ ὑγρός ὁ ψυχρότης , διά ὁ δήω ἑκάτερος ὁ τε ἐν ὁ πῦρ θεωρέω εἰμί καί ἐν ὁ ὕδωρ ὁ αντιστοιχώ ποιότης , ὥστε μάχομαι ὁ μέν ξηρός ὁ ὑγρότης , ὁ δέ ψυχρός ὁ θερμότης . εἰμί οὖν ἐπίσης ὁ ὑγρός συμπληρωτικός ὁ ὁ ὕδωρ φύσις καί ὁ ψυχρός ἀποδείκνυμι , ἀκόλουθος εἄν εἰμί λογίζομαι , ὅτι ὁ ψυχρός ποιότης , καί ὁ γῆ φυσικός ἔγκειμαι δύναμις , καί ὁ ὕδωρ ἐν ὁ γῆ εἰμί , καί ὁ γῆ ἐν ὁ ὕδωρ . ὁ γάρ φυσικός ὁ ὑγρός πρός ὁ ψυχρός σύγκυια οὐ ἐκ διαφευρήσεται ὁ ἕτερος ὁ ἕτερος καθόλου · ἀλλά κἀν ποτός καταμνάς ἐπί ἑαυτοῦ τυγχάνω οὗτος ἑκάτερος , οὐ ἀκριβῶς μόνος εἰμί , ἀλλά ὁ δύναμις ὁ συναμφότεροι ἐν ὁ ἐνι καθοράω . ὅσπερ γάρ ὁ ὑγρός πρός ὁ ἀήρ διαχέω , καί ὁ φύσις ὁ ὁ ὑγρός ἀτμός μόριον ἐπακολουθέω · οὗτος ὁ ἐμπαιλὸν ὁ ψυχρότης ἐν ὁ βάθος ὁ γῆ διατυμωμένης , οὐδέ ὁ ὑγρότης ὁ σύζυγος ποιότης ἀπολείπω , ἀλλά ὁ ψυχρός δύναμις φυσικός ἔγκειμαι ὁ γῆ , οἷος τίς σπέρμα ὁ ὁ ὑγρός φύσις γίγνομαι , ἀεί διά ἑαυτοῦ ὁ συνάπτω οὗτος ποιότης φύω , ὁ δέ ἀλλοιωτικός ἐνέργεια ὁ γῆ , διά ὁ ἄγαν ψῦξις , εἰς ὕδωρ γένεσις μεταβάλλω . οὗτος δέ εἰμί μέν ὁ λόγος ἐγώ τις ἀπαιτέω , πῶς ἐνεργέω ὁ ὁ στερεός πρός ὁ ὑγρός μεταβολή ὁ ἀλλοίωσις ἐπίσης , ἀμηχανάω , ὡς καί ἐπί ὁ ἄλλος πᾶς . Πῶς γάρ διαχέω ὁ ὕδωρ πρός ὁ ἀήρ , ὁ κοῦφος ὁ κατωφερής ἐποχέομαι · ἢ πῶς ὁ βάρος εἰς κοῦφος μεταποιέω ὁ ἀλλοίωσις ; οὗτος ὅτι μέν γίγνομαι , ὁ αἴσθησις καταλαμβάνω , λόγος δέ παρίστημι ὁ ἔργον ὁ φύσις ἀδυνατέω . εἰμί δέ τις ὁ πείρω εἰς μαρτυρία ὁ τοιοῦτος ὑπόληψις δέχομαι , ἑτοῖμος ἀποδείκνυμι , μάρτυς ὁ λόγος ὁ φρεαρύχους παράγω . ἐπεί γάρ ὁ ἐν βάθος καταλαμβάνω ὕδωρ ὁ ἀνέχω γῆ διορύσσω , ἐπί ὁ κάτω πρόειμι ὁ ἐργασία , οὐ εὐθύς ἐντυγχάνω ὁ σύστασις ὁ ὕδωρ , ἀλλά πρῶτος μέν ὁ ἀφίημι μετέχω τις ἰχμῶδος ὁ γῆ στοχάζομαι · εἶτα πρός ὁ μᾶλλον καταψύχω διά ὁ βάθος χωρέω , πηλώδης ὁ βύλος καταλαμβάνω · μετά οὗτος πρός ὁ μᾶλλον καταψύχω βαθύνω ὁ ἐργασία , ἱδρώς τις ἀμυδρός ἀποφαίνω · εἶτα πόρος τις ἐντυπέντος ὑπό ὁ πυθμήν ὁ λίθος · ἔνθα μᾶλλον εἰκός εἰμί