gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0046.1
ἐν τοῖς ἄκροῖς τῆς κτίσεως ὁροῖς τὸ πῦρ γεγόνενον , ἀναγκαίως κυκλοειδῆ ποιεῖται τὴν κίνησιν , πρὸς μὲν τὸ πᾶν φέρεσθαι ὑπὸ τῆς ἐχρεμένης τῇ φύσει δυνάμεως συναλλομένου , τῆς δὲ κατ’ εὐθείας φοράς χώραν οὐκ ἔχουσης · πᾶσα γὰρ ἡ αἰσθητὴ κτίσις , ἰδίως ὁροῖς περιέχεται · τῷ ἄκρῳ πέρας τῆς αἰσθητῆς φύσεως ἐνδιέσθαι · ἐν οἷς εὐδοκεῖται κινούμενον , τῆς νοητῆς φύσεως , καθὼς ψάσαντες ἐπιομεν , οὐ παραδεχομένης ἐν ἑαυτῇ τοῦ πυρὸς τὸν δρόμον . Διὰ τοῦτο δὲ Μωϋσῆς ἐπακολουθήσας διὰ τῆς διανοίας τῇ τοῦ πυρὸς κινήσει , μὴ τοῖς αὐτοῖς μέρεσιν ἐπιμεμηνέναι φησι τὸ γεγόνενον φῶς , ἀλλ’ ἐκπεριεχόμενον τὴν παχυτέραν τῶν δυνεων ὑπόστασιν , ἐν τῇ σφοδρῇ τῆς κινήσεως ἀντιμετάξειν διὰ τῆς περιόδου , τοῖς τε ἀνωτίστοις τὸ φέγγος , καὶ τοῖς παρωτισμένοις τὸν ὄφρον . Ἵσως δὲ κατὰ τὰ χρονικὰ διαστήματα τῆς τοιαύτης διαδοχῆς περὶ τὸν κύκλον χώραν γινομένης , τοῦ φωτὸς φημι καὶ τοῦ σκότους · πάλιν τῷ Θεῷ τὴν ὀνοματοποιίαν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς ὁ Μωϋσῆς ἀνατίθησιν , οὐδὲν τῶν κατὰ τὸ ἀκρόλατον γεγενημένων αὐτομάτως , ἢ ἀρ’ ἑτέρου τινὸς ἐσχέχεναι τὴν ἀρχὴν ἔνοσιν ἐπιτρέπων . Διὰ τοῦτο φησίν · « Ὁ Θεὸς ἐκάλεσε τὸ φῶς ἡμέραν , καὶ τὸ σκότος ἐκάλεσε νύκτα . » Τῆς γὰρ φωτιστικῆς δυνάμεως ἀτρεμεῖν ἐκ φύσεως ἀδυνατούσης , ὅτε τῷ ἄνω μέρει τοῦ κύκλου διεξῆλθε τὸ φέγγος , καὶ πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἤν ἡ φορά , ἐξ ἀνάγκης τῇ ὑποδρομῇ τοῦ πυρὸς τὸ ὑπερκείμενον στενιχάσθαι , τῆς παχυτέρας , ὡς εἰκὼς , φύσεως τὴν αὐτὴν ἐπιπροσθούσης . Τὴν οὖν τοῦ φωτὸς ὑποχώρησιν , ἐσπέραν ὀνόμασεν . Καὶ πάλιν ἐκπεριδραμόντος τοῦ πυρὸς τὸν ὑποκείμενον κύκλον , καὶ τοῖς ἄνω τὴν αὐτὴν ἐπαναγαγόντος , πρωΐαν τὸ γινόμενον προσηγόρευσεν , οὕτως ὀνομάσας τὸν ὄφρον . Μικρὸν δὲ τὸν λόγον ἐπαναλαβόντες , ὡς ἂν καὶ τὰ παραθέντα τῆς θείας Γραφῆς , πρὸς τὸν εἰρμὸν τῆς ἀποδοθείσης θεωρίας ἡμῖν συνεργήσειεν . Εἶπε γὰρ ἐν πρώτοις ὁ τῆς κοσμογονίας λόγος , ὅτι « Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν . » Τοῦτο δὲ ἡμεῖς ὑπελάβομεν , ὅτι ἀθρόον τῆς τῶν ὄντων συστάσεως ὁ λόγος παρίστησιν , ἐκ τοῦ περιὄντος καὶ τὸ ἔνθὸς ἐνδεικνύμενος . Τοῖς γὰρ ἄκροῖς καὶ τὰ μέσα πάντως ἐμπεριέχεται . Ἄκρα δὲ ὡς πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην αἴσθησιν , οὐρανός ἐστι καὶ γῆ . Διότι τοῦτο ἐκατέρουθεν ἡ τῶν ἀνθρώπων ὄψις ὁρίεται . Ἄστερ τοίνυν ὁ εἰπὼν ὅτι « Ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς , καὶ τὰ μέσα τῇ περιοχῇ τῶν περάτων συμπεριέλαβεν · οὕτω καὶ ὁ Μωϋσῆς τῆς ὀλικῆς τοῦ παντὸς κόσμου καταβολῆς τὴν ἐνδείξιν διὰ τῶν περάτων πεποίηται · συνεργεῖν δὲ φαμεν πρὸς τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν , τὰ διὰ μέσου ρήματα . Γέγραπται γὰρ , ὅτι « Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος · » ὡς ἐκ τούτου ὁρῆλον εἶναι , ὅτι τῇ μὲν δυνάμει τὰ πάντα ἦν ἐν πρώτῃ τοῦ Θεοῦ περὶ τὴν κτίσιν ὀρμῇ , σινεὶ σκερματικῆς τινὸς δυνάμεως πρὸς τὴν τοῦ παντὸς γένεσιν καταβληθείσης , ἐνεργεία δὲ τὰ καθ’ ἕκαστον οὕτω ἦν . Ἡ γὰρ γῆ , φησίν , ἦν ἀόρατος , καὶ ἀκατασκεύαστος . Ὑπερ
Lemmas: ἐν ὁ ἄκρος ὁ κτίσις ὁράω ὁ πῦρ γίγνομαι , ἀναγκαῖος κυκλοειδής ποιέω ὁ κίνησις , πρός μέν ὁ πᾶς φέρω ὑπό ὁ χράω ὁ φύσις δύναμις συναλλομενω , ὁ δέ κατά εὐθύς φορός χώρα οὐ ἔχω · πᾶς γάρ ὁ αἰσθητός κτίσις , ἰδίως ὁράω περιέχω · ὁ ἄκρος πέρας ὁ αἰσθητός φύσις ἐνδίημι · ἐν ὅς εὐδοκέω κινέω , ὁ νοητός φύσις , καθώς ψάω πίνω , οὖον παραδέχομαι ἐν ἑαυτοῦ ὁ πυρός ὁ δρόμος . Ζεύς οὗτος δέ Μωϋσῆς ἐπακολουθέω διά ὁ διάνοια ὁ ὁ πυρός κινέω , μή ὁ αὐτός μέρος ἐπιμαίνομαι φημί ὁ γίγνομαι φάος , ἀλλά εκπεριεχω ὁ παχύς ὁ δυνεος ὑπόστασις , ἐν ὁ σφοδρός ὁ κίνησις αντιμεταξεω διά ὁ περίοδος , ὁ τε ἀνότιστος ὁ φέγγος , καί ὁ παρωτισμένοις ὁ ὄφρον . ἴσως δέ κατά ὁ χρονικός διάστημα ὁ τοιοῦτος διαδοχή περί ὁ κύκλος χώρα γίγνομαι , ὁ φάος φημί καί ὁ σκότος · πάλιν ὁ Θεός ὁ ὀνοματοποιία ἡμέρα τε καί νύξ ὁ Μωϋσῆς ἀνατίθημι , οὐδείς ὁ κατά ὁ ακρολατος γίγνομαι αὐτόματος , ἢ ἀρά ἕτερος τις ἔχω ὁ ἀρχή ἔνοσις ἐπιτρέπω . Ζεύς οὗτος φημί · « ὁ θεός καλέω ὁ φάος ἡμέρα , καί ὁ σκότος καλέω νύξ . » ὁ γάρ φωτιστικός δύναμις ἀτρεμέω ἐκ φύσις ἀδυνατέω , ὅτε ὁ ἄνω μέρος ὁ κύκλος διεξέρχομαι ὁ φέγγος , καί πρός ὁ ὑπόκειμαι ἐάν ὁ φορός , ἐκ ἀνάγκη ὁ ὑποδρομή ὁ πυρός ὁ ὑπέρκειμαι στενιχαω , ὁ παχύς , ὡς ἔοικα , φύσις ὁ αὐτός ἐπιπροσθέω . ὁ οὖν ὁ φάος ὑποχώρησις , εἰσπεράω ονομάζω . καί πάλιν ἐκπεριτρέχω ὁ πυρός ὁ ὑπόκειμαι κύκλος , καί ὁ ἄνω ὁ αὐτός ἐπανάγω , πρωΐα ὁ γίγνομαι προσαγορεύω , οὕτως ὀνομάζω ὁ ὄφρον . μικρός δέ ὁ λόγος ἐπαναλαμβάνω , ὡς εἄν καί ὁ παρατίθημι ὁ θεῖος γραφή , πρός ὁ εἱρμός ὁ ἀποδίδωμι θεωρία ἐγώ συνεργέω . εἶπον γάρ ἐν πρῶτος ὁ ὁ κοσμογονία λόγος , ὅτι « ἐν ἀρχή ποιέω ὁ θεός ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ . » οὗτος δέ ἐγώ ὑπολαμβάνω , ὅτι ἀθρόος ὁ ὁ εἰμί σύστασις ὁ λόγος παρίστημι , ἐκ ὁ περίειμι καί ὁ ἔρχομαι ἐνδείκνυμι . ὁ γάρ ἄκρος καί ὁ μέσος πάντως ἐν-περιέχω . Ἄκρα δέ ὡς πρός ὁ ἀνθρώπινος αἴσθησις , οὐρανός εἰμί καί γῆ . διότι οὗτος ἐκατέρουθεν ὁ ὁ ἄνθρωπος ὄψις ὁρίζω . Ἀστήρ τοίνυν ὁ εἶπον ὅτι « ἐν ὁ χείρ αὐτός ὁ πέρας ὁ γῆ , καί ὁ μέσος ὁ περιοχή ὁ πέρας συμπεριλαμβάνω · οὗτος καί ὁ Μωϋσῆς ὁ ολικός ὁ πᾶς κόσμος καταβολή ὁ ἔνδειξις διά ὁ πέρας ποιέω · συνεργέω δέ φημί πρός ὁ τοιοῦτος ὑπόληψις , ὁ διά μέσος ῥῆμα . γράφω γάρ , ὅτι « ὁ δέ γῆ εἰμί ἀόρατος καί ἀκατασκεύαστος · » ὡς ἐκ οὗτος ὁράω εἰμί , ὅτι ὁ μέν δύναμις ὁ πᾶς εἰμί ἐν πρῶτος ὁ Θεός περί ὁ κτίσις ὁρμή , σίνομαι σκερματικεω τις δύναμις πρός ὁ ὁ πᾶς γένεσις καταβάλλω , ἐνέργεια δέ ὁ κατά ἕκαστος οὗτος εἰμί . ὁ γάρ γῆ , φημί , εἰμί ἀόρατος , καί ἀκατασκεύαστος . ὑπερ