gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0065.1
A φησιν ὁ Ἀπόστολος , « καὶ ἄλλη δόξα ἡλίου , καὶ ἄλλη δόξα ἀστέρων · ἄστηρ γὰρ ἀστέρου διαφέρει ἐν δόξῃ , » ὡς πολλῆς πάντως τῆς κατὰ τὸ φῶς οὐσίας διαφορᾶς . Εἰ γὰρ καὶ πάντα φωτίζειν πέφυκεν ὅσα ὁ Παῦλος ἀπηριθμήσατο , καὶ ἕκαστον ἐν ἰδιαίτῳ τινὶ δυνάμει καὶ δόξῃ καταλαμβάνεται · καλῶς ἂν ἔχοι , ἐν φῶς τὰ πάντα κατὰ τὸν γενικὸν ὀνομάζεσθαι λόγον , ἀσύγχυτον δὲ καὶ διηρημένην τὴν ἐν τούτοις διαφορὰν θεωρεῖν . Εἰ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον , οὐκ ἂν οἴμαι διαμαρτεῖν τῆς ἀκολουθίας τὴν ἡμετέραν ὑπόληψιν , εἰ τοῦτο ὑπολάβοιμεν νενοηκέναι τὸν Μωϋσῆν · ὅτι καταρχὰς μὲν πᾶσα ἡ φωτιστικὴ δύναμις πρὸς ἑαυτὴν ἀθροισθεῖσα ἐν ἑγένετο φῶς · ἐπεὶ δὲ πολλὰ τις τὴν ἐν τῷ λεπτῷ τε καὶ εὐκίνητῳ παρὰ τὸ μαλόν καὶ ἥτον τὴν διαφορὰν ἐν τῇ τῶν ὅλων φύσει θεωρούμενην , ἤρκεσε τὸ τριήμερον χρόνον διάστημα , τὴν ἑκάστου τούτων διάκρισιν τρανῶς τε καὶ ἀσύγχύτως ἀπ’ ἀλλήλων ποιήσασθαι , ὥστε τὸ μὲν ἄκρως λεπτόν τε καὶ κοῦφον τῆς πυρώδους οὐσίας , καὶ καθαρῶς ὁλόν , ἐν τῷ ἀκροτάτῳ γενέσθαι τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ( ὅπερ ἡ νοητὴ τε καὶ ἀσώματος διαδέχεται φύσις · τὸ δὲ ἀργότερον τε καὶ ναρκωδέστερον ἄπαν , ἐντὸς τῆς περιοχῆς τοῦ λεπτοῦ τε καὶ κοῦφου περὶ ἑαυτοῦ συστῆναι · τοῦτο δὲ πάλιν κατὰ τὴν διαφορὰν τῆς ἐγκειμένης αὐτῷ ἰδιότητος ἐπταχῇ μερισθῆναι · πάντων τῶν καλλήλων τε καὶ ὁμοφύλων τοῦ φωτὸς μορίων ἀλλήλοις κατὰ τὸ συγγενὲς συμφέροντων , καὶ ἀπὸ τῶν ἑτερογενῶς ἔχοντων διακριθέντων . Οὕτως οὖν ὅσον ἐν τῇ φωτιστικῇ οὐσίᾳ τῆς ἡλιακῆς φύσεως ἐνεσπαρμένον πάντων τῶν μορίων τούτων πρὸς ἀλλήλα συνδρομώντων , ἐν μέγα ἐγένετο · ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τῆς σελήνης καὶ ἐφ’ ἑκάστου τῶν ἄλλων τῶν περιπλανημένων καὶ τῶν κατεστηρημένων ἀστέρων , ἡ πρὸς τὰ ὁμογενῆ τῶν ἑκάστου μορίων συνδρομή , ἐν τι τῶν φαινομένων ἐποίησεν · καὶ οὕτω τὰ πάντα ἐγένετο . Ἡρεσάθη δὲ ὁ μέγας Μωϋσῆς τὰ γνωριμώτερα μόνον ἐν τούτοις κατονομάσας , τὸν μέγαν φωστήρα καὶ τὸν ἐλάσσον , τὰ ἄλλα πάντα γενικῶς προσεῖπειν τῷ τῶν ἀστέρων ὀνόματι . Εἰ δὲ κάμνει ἡμῶν ἡ τοῦ νοῦ παχύτης , μὴ δυναμένη τῇ λεπτότητι συνεξελθεῖν τῆς θείας σοφίας , ξενιζέσθω μὲν μηδὲν πρὸς τὴν πτωχείαν τῆς φύσεως ἡμῶν ἀποβλέπων · ἡ ἀγαπητὸν ἐστιν οὐ τὸ μηδενὸς διαμαρτεῖν , ἀλλὰ τὸ ἑνὸς γοῦν ἐπιτυχεῖν δυνηθῆναι . Ταῦτα δὲ φημι πρὸς ἐκεῖνο βλέπων , τίς ὁ λόγος τοῦ τριήμερου τούτου διαστήματος , ὥστε τὸν τοιοῦτον χρόνον ἀρκεῖσαι πρὸς τὴν ἑκάστου τῶν ἐν τῷ φωτὶ θεωρουμένων διάκρισιν . Δῆλον γὰρ ὅτι πάντως ἐστὶ τις λόγος , κἂν κρείττων ἢ τῆς ἡμετέρας ἐπόψεως , καθ’ ὃν συμβαλεῖν τὸ μέτριον τοῦ χρόνου τούτου πρὸς τὴν διάκρισιν τῆς φωτιστικῆς οὐσίας , τῇ μεμετρημένῃ παρατάξει τοῦ χρόνου , καὶ τῷ ποσῷ τῆς κατὰ τὴν κίνησιν τοῦ πυρὸς ἐνεργείας , τῆς τῶν φωτῶν διαστολῆς ἐν τῇ τῶν φωστήρων ἰδίῳ τῇ διαφεθείσης , ὥστε τὰς ἀπεῖρας ταύτας τῶν φωτῶν διαφορὰς πρὸς τὴν οἰκείαν θέσιν ἑκάστην ἀποκριθῆναι , ὑπὸ τῆς φωτισικῆς ἰδιότητος ἐκεῖ ταχθείσας , ὅπου ἡ ἐγχειμένη φυσικὴ δύναμις ἑκάστην ἤγαγεν , μηδεμιᾶς
Lemmas: A φημί ὁ ἀπόστολος , « καί ἄλλος δόξα ἥλιος , καί ἄλλος δόξα ἀστήρ · ἀστήρ γάρ Αστέρος διαφέρω ἐν δόξα , » ὡς πολύς πάντως ὁ κατά ὁ φάος οὐσία διαφορά . εἰμί γάρ καί πᾶς φωτίζω φύω ὅσος ὁ Παῦλος ἀπαριθμέω , καί ἕκαστος ἐν ἴδιος τις δύναμις καί δόξα καταλαμβάνω · καλῶς εἄν ἔχω , ἐν φάος ὁ πᾶς κατά ὁ γενικός ὀνομάζω λόγος , ἀσύγχυτος δέ καί διαιρέω ὁ ἐν οὗτος διαφορά θεωρέω . εἰμί δέ οὗτος οὗτος ἔχω ὁ τρόπος , οὐ εἄν οἴμη διαμαρτάνω ὁ ἀκολουθία ὁ ἡμέτερος ὑπόληψις , εἰμί οὗτος ὑπολαμβάνω νοέω ὁ Μωϋσῆς · ὅτι καταρχή μέν πᾶς ὁ φωτιστικός δύναμις πρός ἑαυτοῦ ἀθροίζω ἐν ἑγίγνομαι φάος · ἐπεί δέ πολύς τις ὁ ἐν ὁ λεπτός τε καί εὐκίνητος παρά ὁ μῆλον καί εἰμί ὁ διαφορά ἐν ὁ ὁ ὅλος φύσις θεωρέω , ἀρκέω ὁ τριήμερον χρόνος διάστημα , ὁ ἕκαστος οὗτος διάκρισις τρανής τε καί ἀσύγχυτος ἀπό ἀλλήλων ποιέω , ὥστε ὁ μέν ἄκρως λεπτός τε καί κοῦφος ὁ πυρώδης οὐσία , καί καθαρός ὀλός , ἐν ὁ ἄκρος γίγνομαι ὁ αἰσθητός κτίσις ( ὅσπερ ὁ νοητός τε καί ἀσώματος διαδέχομαι φύσις · ὁ δέ ἀργός τε καί ναρκώδης ἅπας , ἐντός ὁ περιοχή ὁ λεπτός τε καί κοῦφος περί ἑαυτοῦ συνίστημι · οὗτος δέ πάλιν κατά ὁ διαφορά ὁ ἔγκειμαι αὐτός ἰδιότης ἐπταχῇ μερίζω · πᾶς ὁ καλλήλων τε καί ὁμόφυλος ὁ φάος μόριον ἀλλήλων κατά ὁ συγγενής συμφέρω , καί ἀπό ὁ ἑτερογενής ἔχω διακρίνω . οὕτως οὖν ὅσος ἐν ὁ φωτιστικός οὐσία ὁ ἡλιακός φύσις ἐνσπείρω πᾶς ὁ μόριον οὗτος πρός ἀλλήλων συνδρομαω , ἐν μέγας γίγνομαι · ὡσαύτως καί ἐπί ὁ σελήνη καί ἐπί ἕκαστος ὁ ἄλλος ὁ περιπλανημένος καί ὁ κατεστηρημένων ἀστήρ , ὁ πρός ὁ ὁμογενής ὁ ἕκαστος μόριον συνδρομή , ἐν τίς ὁ φαίνω ποιέω · καί οὗτος ὁ πᾶς γίγνομαι . Ἡρεσάθη δέ ὁ μέγας Μωϋσῆς ὁ γνώριμος μόνος ἐν οὗτος κατονομάζω , ὁ μέγας φωστήρ καί ὁ ἐλαύνω , ὁ ἄλλος πᾶς γενικός προσεῖπον ὁ ὁ ἀστήρ ὄνομα . εἰμί δέ κάμνω ἐγώ ὁ ὁ νόος παχύτης , μή δύναμαι ὁ λεπτότης συνεξέρχομαι ὁ θεῖος σοφία , ξενίζω μέν μηδείς πρός ὁ πτωχεία ὁ φύσις ἐγώ ἀποβλέπω · ὁ ἀγαπητός εἰμί οὖον ὁ μηδείς διαμαρτάνω , ἀλλά ὁ εἷς γοῦν ἐπιτυγχάνω δύναμαι . οὗτος δέ φημί πρός ἐκεῖνος βλέπω , τίς ὁ λόγος ὁ τριήμερος οὗτος διάστημα , ὥστε ὁ τοιοῦτος χρόνος αρκούμαι πρός ὁ ἕκαστος ὁ ἐν ὁ φάος θεωρέω διάκρισις . Δῆλος γάρ ὅτι πάντως εἰμί τις λόγος , κἀν ἀγαθός ἢ ὁ ἡμέτερος ἔποψις , κατά ὅς συμβάλλω ὁ μέτριος ὁ χρόνος οὗτος πρός ὁ διάκρισις ὁ φωτιστικός οὐσία , ὁ μετρέω παράταξις ὁ χρόνος , καί ὁ ποσός ὁ κατά ὁ κίνησις ὁ πυρός ἐνέργεια , ὁ ὁ φάος διαστολή ἐν ὁ ὁ φωστήρ ἴδιος ὁ διαφέρω , ὥστε ὁ ἀπολέγω οὗτος ὁ φάος διαφορά πρός ὁ οἰκεῖος θέσις ἕκαστος ἀποκρίνω , ὑπό ὁ φωτισικεω ἰδιότης ἐκεῖ τάσσω , ὅπου ὁ ἐγχέω φυσικός δύναμις ἕκαστος ἄγω , μηδείς