gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0045.1
A γας μαρτυρεται Μωυσής , εν οίς φησιν , ότι « Καὶ εἶπεν ὁ Θεός · Γενηθήτω φῶς · » τοῦτο διὰ τῶν εἰρημένων , ὡς οἶμαι , διδούς , ότι θεὸς λόγος ἐστὶ τοῦ φωτὸς ἔργον πᾶσαν ἔννοιαν παριών ἀνθρωπίνην . Ἡμεῖς μὲν γὰρ πρὸς μόνον τὸ γινόμενον βλέπομεν , καὶ τῇ αἰσθήσει τὸ θαῦμα δεχόμεθα . Πῶς δὲ τὸ πῦρ διατιθέμενον ἀθρόως ἀπογεννᾶται · εἰ ἐκ τῆς συμπτώσεως τῶν ψηφίδων ἀναπαλλόμενον , ἐκ τίνων · ἢ ἐκ τίνος ἄλλης πρὸς ἑαυτὴν τριβείσης · καὶ τίς ἡ δύναμισ , ἡ τὸ μὲν περιδραχθὲν ὑπ’ αὐτοῦ διασπῶσα , τὸν δὲ ἀέρα τῇ φλογὶ καταυγάζουσα , οὔτε ἰδεῖν δυνάμεθα , οὔτε ἔννοιάν τινα περὶ τούτου λαβεῖν · ἀλλ’ ἐν μόνῳ τῷ Θεῷ τὸν λόγον τῆς παραδόξου ταύτης θαυματοποιίας ἀποκείσθαι φαμεν , τῷ ποιήσαντι κατὰ τὸν ἀρρήτον τῆς δυνάμεως λόγον , γεννηθῆναι τῷ πυρὶ τὸ φῶς . Καθὼς ὁ Μωυσὴς ἐν τῷ ἰδίῳ λόγῳ μαρτυρεῖται , ότι « Καὶ εἶπεν ὁ Θεός , Γενηθήτω φῶς , καὶ ἐγένετο φῶς · καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ὅτι καλόν . » Μόνου γὰρ ὡς ἀληθῶς Θεοῦ τὸ ἰδεῖν , ὅτιπε ἂν γένοιτο τοῦ οὕτω καλοῦ · ἡ δὲ τῆς ἡμετέρας φύσεως πτωχεία , τὸ μὲν γινόμενον βλέπει , τὸν δὲ καθ’ ὃν γίνεται λόγον , οὔτε ἰδεῖν , οὔτε ἐπαινέσαι δυνατῶς ἔχει . Τῶν γὰρ γνωριζομένων , οὐχὶ τῶν ἀγνοουμένων ἐστὶν ὁ ἔπαινος . « Εἶδεν » οὖν , φησίν , « ὁ Θεὸς τὸ φῶς ὅτι καλόν , καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους . » Πάλιν τὸ ἀναγκαίως κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς φύσεως ἐν τάξει τινὶ καὶ ἀρμονίᾳ γινόμενον , εἰς θείαν ἐνέργειαν ὁ Μωυσὴς ἀνάγει · διδάσκων , « ἴμαι , διὰ τῶν εἰρημένων , τὰ πάντα προκατανενοήσθαι τῷ τοῦ Θεοῦ σοφῇ , τὰ διὰ τινος ἀναγκαίας τάξεως κατὰ τὴν ἀκολουθίαν ἐκδηλόμενα . Τῆς γὰρ φωτιστικῆς οὐσίας τῆς τῷ παντὶ κατεσπαρμένης , πρὸς τὸ συγγενὲς συνδραμοῦσης , καὶ πάσης περὶ ἑαυτὴν ἀθροισθείσης , ἀναγκαίως τὰ ἐπιπροσθούμενα τῇ λοιπῇ τῶν στοιχείων ὑλῇ κατεσκιάζετο , καὶ τὸ ἀποσκίασμα , σκότος ἦν . Τοῦτο τοίνυν τὸ ἀκολούθως γενόμενον , ὡς ἂν μὴ τις ἀνάγκη πρὸς αὐτομάτον τινα συντυχίαν , Θεοῦ φησιν ἔργον ὁ Μωυσῆς , τοῦ τὴν δύναμιν ταύτην ἐναποθεμένου τοῖς γενομένοις · ἀλλὰ μὴν τὸ ὀξεῖαν τε καὶ ἀνωφερῆ καὶ ἀεικίνητον τοῦ πυρὸς εἶναι τὴν φύσιν , παντὶ δῆλον ἐκ τῶν φαινομένων ἐστίν · ἡ δὲ διὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐκ τοῦ ἀκολούθου νοεῖν ὑποτίθεται ὁ λόγος , ἱστορικῶς παρὰ τοῦ Μωυσέως ἐν διηγήματι εἰδεὶ συγκαταγεγραμται , τοῦ , « Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα , καὶ ἐγένετο πρωί . » Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι διχῇ τῆς κτίσεως νοουμένης , εἰς τε τὸ νοητὸν καὶ αἰσθητόν , ἡ πᾶσα σπουδὴ τῷ νομοθέτῃ γυν ἐστίν , οὐ τὰ νοητὰ ἐξηγήσασθαι , ἀλλὰ ὑποδείξαι διὰ τῶν φαινομένων ἡμῖν τὴν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς διακόσμησιν ;
Lemmas: A γῆ μαρτυρέω Μωυσής , εν οἶς φημί , ότι « καί εἶπον ὁ Θεός · γίγνομαι φάος · » οὗτος διά ὁ εἴρω , ὡς οἴομαι , δίδωμι , ότι θεός λόγος εἰμί ὁ φάος ἔργον πᾶς ἔννοια πάρειμι ἀνθρώπινος . ἐγώ μέν γάρ πρός μόνος ὁ γίγνομαι βλέπω , καί ὁ αἴσθησις ὁ θαῦμα δέχομαι . Πῶς δέ ὁ πῦρ διατίθημι ἀθρόος ἀπογεννάω · εἰμί ἐκ ὁ σύμπτωσις ὁ ψηφίς ἀναπάλλω , ἐκ τίνω · ἢ ἐκ τίς ἄλλος πρός ἑαυτοῦ τρίβω · καί τίς ὁ δύναμις , ὁ ὁ μέν περιτρέχω ὑπό αὐτός διασπάω , ὁ δέ ἀήρ ὁ φλόξ καταυγάζω , οὔτε ὁράω δύναμαι , οὔτε ἔννοια τις περί οὗτος λαμβάνω · ἀλλά ἐν μόνος ὁ Θεός ὁ λόγος ὁ παράδοξος οὗτος θαυματοποιία αποκειμαι φημί , ὁ ποιέω κατά ὁ ἄρρητος ὁ δύναμις λόγος , γεννάω ὁ πῦρ ὁ φάος . καθώς ὁ Μωυσῆς ἐν ὁ ἴδιος λόγος μαρτυρέω , ότι « καί εἶπον ὁ Θεός , γίγνομαι φάος , καί γίγνομαι φάος · καί ὁράω ὁ θεός ὁ φάος ὅτι καλός . » Μόνος γάρ ὡς ἀληθής Θεός ὁ ὁράω , ὅτι εἄν γίγνομαι ὁ οὗτος καλός · ὁ δέ ὁ ἡμέτερος φύσις πτωχεία , ὁ μέν γίγνομαι βλέπω , ὁ δέ κατά ὅς γίγνομαι λόγος , οὔτε ὁράω , οὔτε ἐπαινέω δυνατῶς ἔχω . ὁ γάρ γνωρίζω , οὐ ὁ ἀγνοέω εἰμί ὁ ἔπαινος . « εἶδον » οὖν , φημί , « ὁ θεός ὁ φάος ὅτι καλός , καί διαχωρίζω ὁ θεός ἀνά μέσος ὁ φάος καί ἀνά μέσος ὁ σκότος . » πάλιν ὁ ἀναγκαῖος κατά ὁ ἀκολουθία ὁ φύσις ἐν τάξις τις καί ἁρμονία γίγνομαι , εἰς θεῖος ἐνέργεια ὁ Μωυσῆς ἀνάγω · διδάσκω , « ἱμάς , διά ὁ εἴρω , ὁ πᾶς προκατανοέω ὁ ὁ Θεός σοφός , ὁ διά τις ἀναγκαῖος τάξις κατά ὁ ἀκολουθία ἐκδηλόω . ὁ γάρ φωτιστικός οὐσία ὁ ὁ πᾶς κατασπείρω , πρός ὁ συγγενής συντρέχω , καί πᾶς περί ἑαυτοῦ ἀθροίζω , ἀναγκαῖος ὁ ἐπιπροσθέω ὁ λοιπός ὁ στοιχεῖον ὕλη κατασκιάζω , καί ὁ ἀποσκίασμα , σκότος εἰμί . οὗτος τοίνυν ὁ ἀκόλουθος γίγνομαι , ὡς εἄν μή τις ἀνάγκη πρός αὐτόματος τις συντυχία , Θεός φημί ἔργον ὁ Μωυσῆς , ὁ ὁ δύναμις οὗτος ἐναποτίθημι ὁ γίγνομαι · ἀλλά μήv ὁ ὀξύς τε καί ἀνωφερής καί ἀεικίνητος ὁ πυρός εἰμί ὁ φύσις , πᾶς δῆλος ἐκ ὁ φαίνω εἰμί · ὁ δέ διά ὁ ἀρχή οὗτος ἐκ ὁ ἀκόλουθος νοέω ὑποτίθημι ὁ λόγος , ἱστορικός παρά ὁ Μωυσῆς ἐν διήγημα εἶδος συγκαταγράφω , ὁ , « καί γίγνομαι ἑσπέρα , καί γίγνομαι πρωί . » Τῖς γάρ οὐ οἶδα ὅτι διχή ὁ κτίσις νοέω , εἰς τε ὁ νοητός καί αἰσθητός , ὁ πᾶς σπουδή ὁ νομοθέτης γυμν εἰμί , οὖον ὁ νοητός ἐξηγέομαι , ἀλλά ὑποδείκνυμι διά ὁ φαίνω ἐγώ ὁ ἐν ὁ αἰσθητός διακόσμησις ;