gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0052.1
καὶ ὀρθῶν ἡ ἡμέρᾳ . Ὅρᾷς τὴν ἀναγκαίαν τάξιν τῆς φύσεως , πῶς τῆς γῆς ἀφελκυομένης τοῦ ὕδατος ἐπαινεται τὸ ἀποχρῆν τῆς ὑγρότητος , καὶ πῶς μμεῖτι πηλοειδὲς ἀνακεκραμένως πρὸς τὴν γὴν τῆς ὑγρότητος , ἀναγκαίως δοχεῖος τισὶ τοῦ ὕδατος περιστοιχίζεται ὡς ἂν μὴ τῷ ρευτῷ τῆς φύσεως εἰς ἀφανισμὸν ἔλθῃ , μηδενὸς τὴν διάχυσιν αὐτοῦ περισφίγγοντος . Ἄλλὰ μοι δοκεῖ μὴ ἀκαιρον εἶναι πάλιν τῶν ὑπερουρανίων ὕδάτων μνήμην ποιήσασθαι . Εἰ γὰρ ἀναγκαίως ἐνταῦθα πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ὕδάτων ἡ γὴ σχηματίζεται , οἷόν τινι χολπος τὸ μέσον αὐτῶν περιεργουσα , καὶ τῇ ἀτόπῳ τῶν ὕδάτων φύσει , τῷ ἰδίῳ σταθερῷ παρέχουμένη τὸ στάσιμον · πῶς ἂν τὸ ὕδωρ , εἴπερ τῷ ὄντι ὕδωρ ἐστιν , ἰσταται μὲν ἐπὶ τοῦ ἀτόπου , ἀδιάχυτον δὲ ἐπὶ τοῦ κυρτοῦ διαμένει ; Εἰ γὰρ μὴν τε καὶ τὴν φύσιν τῶν δύο ὕδάτων τὴν φύσιν ὑποτιθέμεθα , ἀνάγκη πᾶσα , ὅπερ ἐπὶ τούτων βλέπομεν , ταῦτα καὶ ἐπ’ ἐκείνων οἴσεσθαι · οἷον τὰ νότα τοῦ οὐρανοῦ σχίζεται εἰς ἀβλύνας , καθ’ ὁμοιότητα τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γινομένων πρὸς τὰς τῶν χρημάτων διαστάσεις ἐκφαρεγούμενα , ἵνα τὸ ὕδωρ ἐγκρατηθῇ καὶ κολληθῇ . Τί οὖν ἐροῦσιν , πρὸς ἡ ἐγκύλιος τοῦ πλοῦ περιφορά , πρὸς τὰ κάτω χλὴν τὸ νῦν ὑπεκείμενον , ὅρα μὴ σώματά τινα τοῖς κύκλοις ἐπισχοῦσιν , ὡς ἂν μὴ ἐκρεμὲς τὸ ὕδωρ γενόμενον , τῶν κυκλωμάτων ἐκρέφῃ ; Ἄλλὰ φησι δαπανητικὸν μὲν εἶναι τὸ πῦρ , χρεῖαν δὲ ἔχειν ἥλις τινὸς τῆς ὑποτρεφούσης εἰσαὶ τὴν φύλα , ὡς ἂν μὴ καταμαρανθείη , τῇ ἀπορίᾳ τοῦ ὑπεκκαίνοντος αὐτὸ περὶ ἑαυτὸ δαπανουμένου . Ἐγὼ δὲ κἂν ἡ μεγάλη τοῦ διδασκάλου ἡμῶν φωνὴ τῇ τοιαύτῃ ὑπολήψει συμφέρηται , παραίτησομαι τοὺς ἐντυχάνοντας , μὴ χαλεπῶς ἔχειν , εἰ πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων , πάντη δουλεύω τοῖς προκαθημένοις ἐν τῇ θεωρίᾳ τῶν θντων . Καὶ γὰρ καὶ τῷ διδασκάλῳ σκοπὸς ἦν , οὐ πάντων τὰς ἰδίας ὑπολήψεις τοῖς ἀκροαμαλιν νομοθετεῖν , ἀλλὰ ἐροδὸν τινα διὰ τῆς διδασκαλίας αὐτῆ πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐν τοῖς μαθητευομένοις γενέσθαι · καὶ ἡμεῖς τοίνυν ἐγγυμασάμενοι τοὺς παρ’ ἐκείνου καταλειφθείσι μαθήμασι , πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπομεν . Εἰ δ’ ἂν οὕτος , εἴπερ ἐπιτύχοι τοῦ εἰκότος ὁ λόγος , εἰς τὴν τοῦ διδασκάλου σοφίαν ἀναφερόμενος . Τί τοίνυν πρὸς τὴν ὑπενηχείαν ἀντίσειαν ἡμεῖς λογιζόμεθα ; Οὐ γὰρ μόνον ἐν τῷ πυρὶ καὶ ὕδατι θεωροῦμεν τὰς ἀντιστοιχοῦσας ποιότητας , ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν στοιχείων ἐστιν εὑρεῖν τινα πάντως ἐν τοῖς ἰδίοις πρὸς τὰ ἀντικείμενα μάχην . Ὅσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν μνημονευθέντων στοιχείων ἀντιβαίνει τῷ μὲν ψυχρῷ ἡ θερμότης , τῷ δὲ ὑγρῷ ἡ ξηρότης , οὕτω πάλιν κατὰ τὴν ἑτέραν διάμετρον ἐπὶ τῆς γῆς τε καὶ τοῦ ἀέρος ἐξ ἐναντίου εἰσὶν αἱ ἐν ἑκάτερω ποιότητες ἀλλήλαις ἀντικαθήμεναι · στερότης τε καὶ μαύτης , ἀντιτυπία καὶ ἀραιότης , βαρύτης τε καὶ κουφότης · καὶ ὅσα ἄλλα κατὰ τὰ ἰδιάζον ἐν ἑκάτερω τούτων , ἐκ τῶν ἐναντίων γνωρίζεται . Ὅσπερ τοίνυν ἐν τούτοις οὐκ ἐστιν εἰπεῖν τρέφεσθαι τῷ ἐναντίῳ τὸ ἕτερον · οὔτε γὰρ τῇ διαπνῇ τοῦ ἐμβριθοῦς ἢ ἐν τῷ ἀέρι κουφότης ἀθεῖται , οὔτε τὸ νασόν τῆς γῆς ἐνεργεῖ τοῦ ἀντιστοιχοῦντος τὴν ἀραιότητα , οὔτε τὰ λοιπὰ περὶ τὴν
Lemmas: καί ὀρθός ὁ ἡμέρα . ὁράω ὁ ἀναγκαῖος τάξις ὁ φύσις , πῶς ὁ γῆ ἀφέλκω ὁ ὕδωρ ἐπαινετός ὁ ἀποχράω ὁ ὑγρότης , καί πῶς μέμι πηλοοραω ἀνακεράννυμι πρός ὁ γή ὁ ὑγρότης , ἀναγκαῖος δοχεῖον τις ὁ ὕδωρ περιστοιχίζομαι ὡς εἄν μή ὁ ρεύομαι ὁ φύσις εἰς ἀφανισμός ἔρχομαι , μηδείς ὁ διάχυσις αὐτός περισφίγγω . ἀλλά ἐγώ δοκέω μή ἀκαιρέω εἰμί πάλιν ὁ ὑπερουράνιος ὕδωρ μνήμη ποιέω . εἰμί γάρ ἀναγκαῖος ἐνταῦθα πρός ὑποδοχή ὁ ὕδωρ ὁ γῆ σχηματίζω , οἷος τις χολπος ὁ μέσος αὐτός περιεργέω , καί ὁ ἄτοπος ὁ ὕδωρ φύσις , ὁ ἴδιος σταθερός παρέχω ὁ στάσιμος · πῶς εἄν ὁ ὕδωρ , εἴπερ ὁ εἰμί ὕδωρ εἰμί , ἵστημι μέν ἐπί ὁ ἄτοπος , ἀδιάχυτος δέ ἐπί ὁ κυρτός διαμένω ; εἰμί γάρ μήv τε καί ὁ φύσις ὁ δύο ὕδωρ ὁ φύσις ὑποτίθημι , ἀνάγκη πᾶς , ὅσπερ ἐπί οὗτος βλέπω , οὗτος καί ἐπί ἐκεῖνος φέρω · οἷος ὁ νότα ὁ οὐρανός σχίζω εἰς αβλυναω , κατά ὁμοιότης ὁ ἐπί ὁ γῆ γίγνομαι πρός ὁ ὁ χρῆμα διάστασις εκφαρεγουμην , ἵνα ὁ ὕδωρ ἐγκρατέω καί κολλάω . τις οὖν εἴρω , πρός ὁ εγκυλις ὁ πλόος περιφορά , πρός ὁ κάτω χλή ὁ νῦν υπεκειμενω , ὁράω μή σῶμα τις ὁ κύκλος ἐπέχω , ὡς εἄν μή κρεμάω ὁ ὕδωρ γίγνομαι , ὁ κύκλωμα ἐκρέφῃ ; ἀλλά φημί δαπανητικός μέν εἰμί ὁ πῦρ , χρεῖα δέ ἔχω Ἥλις τις ὁ ὑποτρέφω ἵημι ὁ φῦλον , ὡς εἄν μή καταμαραίνω , ὁ ἀπορία ὁ ὑποκαίω αὐτός περί ἑαυτοῦ δαπανάω . ἐγώ δέ κἀν ὁ μέγας ὁ διδάσκαλος ἐγώ φωνή ὁ τοιοῦτος ὑπολαμβάνω συμφέρω , παραιτέομαι ὁ ἐντυγχάνω , μή χαλεπῶς ἔχω , εἰμί πρός ὁ ἀκόλουθος βλέπω , πάντῃ δουλεύω ὁ προκάθημαι ἐν ὁ θεωρία ὁ θνῄσκω . καί γάρ καί ὁ διδάσκαλος σκοπός εἰμί , οὖον πᾶς ὁ ἴδιος ὑπόληψις ὁ ἀκροαμαλιν νομοθετέω , ἀλλά ἔρδω τις διά ὁ διδασκαλία αὐτῆ πρός ὁ ἀλήθεια ἐν ὁ μαθητεύω γίγνομαι · καί ἐγώ τοίνυν ἐγγυμασάμενοι ὁ παρά ἐκεῖνος καταλείπω μάθημα , πρός ὁ ἀκόλουθος βλέπω . εἰμί δέ εἄν οὗτος , εἴπερ ἐπιτυγχάνω ὁ εἰκός ὁ λόγος , εἰς ὁ ὁ διδάσκαλος σοφία ἀναφέρω . τις τοίνυν πρός ὁ ὑποφέρω ἀνθίζω ἐγώ λογίζομαι ; οὖον γάρ μόνος ἐν ὁ πῦρ καί ὕδωρ θεωρέω ὁ ἀντιστοιχέω ποιότης , ἀλλά καί ἐν ἕκαστος ὁ στοιχεῖον εἰμί εὑρίσκω τις πάντως ἐν ὁ ἴδιος πρός ὁ ἀντίκειμαι μάχη . ὅσπερ γάρ ἐπί ὁ μνημονεύω στοιχεῖον ἀντιβαίνω ὁ μέν ψυχρός ὁ θερμότης , ὁ δέ ὑγρός ὁ ξηρότης , οὗτος πάλιν κατά ὁ ἕτερος διάμετρος ἐπί ὁ γῆ τε καί ὁ ἀήρ ἐκ ἐναντίος εἰμί ὁ ἐν ἑκάτερος ποιότης ἀλλήλων ἀντικάθημαι · στεροος τε καί μαυος , ἀντιτυπία καί ἀραιότης , βαρύτης τε καί κουφότης · καί ὅσος ἄλλος κατά ὁ ἰδιάζον ἐν ἑκάτερος οὗτος , ἐκ ὁ ἐναντίος γνωρίζω . ὅσπερ τοίνυν ἐν οὗτος οὐ εἰμί εἶπον τρέφω ὁ ἐναντίος ὁ ἕτερος · οὔτε γάρ ὁ διαπνέω ὁ ἐμβριθής ἢ ἐν ὁ ἀήρ κουφότης ἠθέω , οὔτε ὁ νάσσω ὁ γῆ ἐνεργέω ὁ ἀντιστοιχέω ὁ ἀραιότης , οὔτε ὁ λοιπάς περί ὁ