gregorius-nyssenus.apologia-in-hexaemeron pg044_0047.2
Φανερώτερον δὲ διὰ τῆς Συμμαχοῦ καὶ Θεοδοτίωνος γραφῆς τῇ νοῦσθαι διάνοια σαφηνίζεται · τοῦ μὲν εἰπόντος : « Ἡ δὲ γῆ ἦν ἀργὸν καὶ ἀδιάκριτον » τοῦ δὲ ἑτέρου , « Κένωμα καὶ οὐδέν » τοῦ δὲ ἄλλου , « Οὐδὲν καὶ οὐδέν . » Δηλοῦσι γὰρ διὰ τούτων , κατὰ τὸν ἐμὸν λόγον , διὰ μὲν τοῦ ἀργοῦ , ὅτι ἐνέργεια μὲν οὐπω ἦν · ἐν μόνῃ δὲ τῇ δυνάμει τὸ εἶναι εἶχε · διὰ δὲ τοῦ ἀδιακρίτου , τὸ μηδέπω ἀποστέηναι ἀπ’ ἀλλήλων καὶ ἐφ’ ἑαυτῆς ἰδιαζόντως ἐκάστην τῶν ποιότητων γνωρίζεσθαι , ἀλλ’ ἐν συγκεχυμένῃ τινὶ καὶ ἀδιακρίτῳ ποιότητι τὸ πᾶν καθορᾶσθαι , μὴ χρώματος , μὴ σχήματος , μὴ ὕψους , μὴ βάρους , μὴ πηλικότητος , μὴ ἄλλου τινὸς τοιούτων ἐφ’ ἑαυτοῦ κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ἐν τῷ ὑποκειμένῳ θεωρουμένου . Τὴν δὲ αὐτὴν διάνοιαν ἐνδεικνύται ἡμῖν , καὶ τὸ κένωμα καὶ οὐδέν . Τὴν γὰρ χωρητικὴν τῶν ποιότητων δύναμιν , τῇ τοῦ κενώματος φωνῇ παρεδηλώσαν · ὥστε διὰ τούτου μαθεῖν , ὅτι δεκτικὴ δύναμις τῶν ποιότητων ὁ τοῦ παντὸς κτίσης προκατεδάλλετο · κενὴ δὲ τις ἦν αὕτη καὶ ἐαυτὴν εἶχεν οὐδέν , πρὶν συμπληρωθῆναι αὐτὴν ταῖς ποιότησι . Τὸν δὲ τρίτον λόγον , ὡς ἐκ τῆς Ἐπικούρου φιλοσοφίας παραρεθέντα , καταλιπεῖν ὀφει ἀθώρητον . Ὁμοίως γὰρ τι καὶ ἐκεῖνός φησι περὶ τῆς πρώτης τῶν ὄντων ἀρχῆς , κενόφωνον δὲ καὶ μηδὲν τὴν ἀνυπόστατον τῶν ἀτόμων φύσιν διὰ τῶν τοιούτων φωνῶν ἐνδεικνύμενος , ὅπερ ὁμοῖόν ἐστι τῷ οὐδέν , καὶ οὐδέν . Ἄλλ’ ἐπὶ τὴν συνεχῆ τῆς θεωρίας πάλιν προσιώμεν , πῶς εἰσάπαξ τοῦ πυρὸς τὸν ἀκρότατον τῆς αἰσθητῆς φύσεως ὅρον περιιοδεύσαντος , ἀκολούθως τὸ στερέωμα γίνεται · ὅπερ μεσόριόν φησιν εἶναι τῶν τε ὑπερκειμένων καὶ τῶν ὑποκειμένων ὕδατων . Ἐγὼ γὰρ οἴμαι σῶμα μὲν τοῦ στερεοῦ καὶ ἀντίτυπον , εἰ τέ τι τῶν τεσσαράων , εἰ τέ τι καὶ παρὰ ταῦτα ἕτερον , καθὼς ἡ ἔξωθεν ἐραντάσθη φιλοσοφία , μηδὲν περὶ τὸ στερέωμα θεωρεῖσθαι , ἀλλὰ τὸ ἄκρον τῆς αἰσθητῆς οὐσίας , ὅπερ ἡ τοῦ πυρὸς φύσις κατὰ τὴν ἀεικίνητον δύναμιν περιπολεῖ , τοῦτο στερέωμα παρὰ τῇ Γραφῇ δηθῆναι , συγχρίσει τῆς ἀθίλου τε καὶ ἀσωμάτου καὶ ἀναφούς ἰδιότητος . Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι πᾶν τὸ στερεὸν διὰ τινὸς πάντως ἀντιστήσεως πεπυκνώται ; Τὸ δὲ πυκνὸν καὶ ἀντίτυπον , οὐ καθαρεύσει τῆς κατὰ τὸ βάρος ποιότητος · τὸ δὲ βαρὺ κατὰ τὴν φύσιν , ἀνωφερῆς εἶναι οὐ δύναται . Ἄλλα μὴν πάσης ὑπέρκειται τῆς αἰσθητῆς κτίσεως τὸ στερέωμα , οὐκ ἄρα
Lemmas: φανερός δέ διά ὁ συμμαχέω καί Θεοδοτίων γραφεύς ὁ νουω διάνοια σαφηνίζω · ὁ μέν εἶπον : « ὁ δέ γῆ εἰμί ἀργός1 καί ἀδιάκριτος » ὁ δέ ἕτερος , « κένωμα καί οὐδείς » ὁ δέ ἄλλος , « οὐδείς καί οὐδείς . » δηλόω γάρ διά οὗτος , κατά ὁ ἐμός λόγος , διά μέν ὁ ἀργός , ὅτι ἐνέργεια μέν οὔπω εἰμί · ἐν μόνος δέ ὁ δύναμις ὁ εἰμί ἔχω · διά δέ ὁ ἀδιάκριτος , ὁ μηδέπω ἀφίστημι ἀπό ἀλλήλων καί ἐπί ἑαυτοῦ ἰδιαζόντως ἕκαστος ὁ ποιότης γνωρίζω , ἀλλά ἐν συγχέω τις καί ἀδιάκριτος ποιότης ὁ πᾶς καθοράω , μή χρῶμα , μή σχῆμα , μή ὕψος , μή βάρος , μή πηλικότης , μή ἄλλος τις τοιοῦτος ἐπί ἑαυτοῦ κατά ὁ ἴδιος λόγος ἐν ὁ ὑπόκειμαι θεωρέω . ὁ δέ αὐτός διάνοια ἐνδείκνυμι ἐγώ , καί ὁ κένωμα καί οὐδείς . ὁ γάρ χωρητικός ὁ ποιότης δύναμις , ὁ ὁ κένωμα φωνή παραδηλόω · ὥστε διά οὗτος μανθάνω , ὅτι δεκτικός δύναμις ὁ ποιότης ὁ ὁ πᾶς κτίζω προκατεδάλλετο · κενός δέ τις εἰμί οὗτος καί ἑαυτοῦ ἔχω οὐδείς , πρίν συμπληρόω αὐτός ὁ ποιότης . ὁ δέ τρίτος λόγος , ὡς ἐκ ὁ Ἐπίκουρος φιλοσοφία παραλέγω , καταλείπω ὄφις ἀθώρητος . ὅμοιος γάρ τίς καί ἐκεῖνος φημί περί ὁ πρῶτος ὁ εἰμί ἀρχή , κενόφωνος δέ καί μηδείς ὁ ἀνυπόστατος ὁ ἄτομος φύσις διά ὁ τοιοῦτος φωνή ἐνδείκνυμι , ὅσπερ ὅμοιος εἰμί ὁ οὐδείς , καί οὐδείς . ἄλλος ἐπί ὁ συνεχής ὁ θεωρία πάλιν πρόσειμι , πῶς εἰσάπαξ ὁ πυρός ὁ ἄκρος ὁ αἰσθητός φύσις ὅρος περιοδεύω , ἀκόλουθος ὁ στερέωμα γίγνομαι · ὅσπερ μεσόριον φημί εἰμί ὁ τε ὑπέρκειμαι καί ὁ ὑπόκειμαι ὕδωρ . ἐγώ γάρ οἴμη σῶμα μέν ὁ στερεός καί ἀντίτυπος , εἰμί τε τίς ὁ τεσσάρα , εἰμί τε τίς καί παρά οὗτος ἕτερος , καθώς ὁ ἔξωθεν ἐραντάσθη φιλοσοφία , μηδείς περί ὁ στερέωμα θεωρέω , ἀλλά ὁ ἄκρος ὁ αἰσθητός οὐσία , ὅσπερ ὁ ὁ πυρός φύσις κατά ὁ ἀεικίνητος δύναμις περιπολέω , οὗτος στερέωμα παρά ὁ γραφή δατέομαι , συγχρίω ὁ ἀθίλου τε καί ἀσώματος καί ἀναφής ἰδιότης . Τῖς γάρ οὐ οἶδα ὅτι πᾶς ὁ στερεός διά τις πάντως ἀντιστήσεως πυκνόω ; ὁ δέ πυκνός καί ἀντίτυπος , οὖον καθαρεύω ὁ κατά ὁ βάρος ποιότης · ὁ δέ βαρύς κατά ὁ φύσις , ανωφερής εἰμί οὖον δύναμαι . ἄλλος μήv πᾶς ὑπέρκειμαι ὁ αἰσθητός κτίσις ὁ στερέωμα , οὐ ἄρα