gregorius-nyssenus.ad-imaginem-dei-et-ad-similitudinem-sp pg044_0682.2
Ἐοχάτον δὲ πάντων ὡσπερὶ τῷ ἐκτρώματι δωθη κάμολ ἕνα περὶ τούτου εἰπεῖν · καὶ πρῶτον γε πάντων ἐκεῖνο ζητήσαι ἄξιον , τὸ , τί ὁρῶπτε μὴ μᾶλλον τοὺς νεογνὸς καὶ ἀβλους , καὶ οὐρανίους , καὶ πλήσιοῦδους ἀγγέλους ἀνῴασεν ὁ Θεὸς κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν αὐτοῦ ; Καὶ γὰρ καὶ τὸ ἀρχικὸν καὶ ἐξουσιαστικὸν πάσης τῆς γῆς , καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ ἔχουσι , μᾶλλον δὲ ὑπὲρ τὸν ἄνθρωπον . Ὁμοίως καὶ τὸ ἀφθαρτον , καὶ τὸ ὅλιον , καὶ τὸ ἀόρατον , καὶ τὸ καθαρόν , καὶ πάντα ὅσα ἄλλα ἐγκώμια περὶ τοῦ Ἄδαμ εἴποις , ὑπερβαλλόντως εἰσὶν ἐν τοῖς νοεροῖς καὶ οὐρανίοις τῶν ἀσωμάτων χοροῖς . Οὐκοῦν τι βαθύτερον ἡμῖν τῶν προκειμένων τὸ κατ' εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου αἰνίττεται . Οὐ γὰρ μίαν τινὰ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος κέκτηται , ἀλλὰ καὶ δευτέραν , καὶ τρίτην ἐξεικονίζων ὡσπερ ἐν ἐσόπτρῳ τινὶ καὶ σκιαγραφία τυπικῇ , οὐ φυσικῇ , τῆς τρισυποστάτου Θεότητος τὸ μυστήριον · οὐ μόνον δὲ , ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος Θεοῦ Λόγου σαφῶς προγράφων . Καὶ τάχα κατ' εἰκόνα μὲν ἐστι γυμνὴ ἡ ψυχὴ τῆς Θεότητος , καθ' ὁμοίωσιν δὲ τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως τὸ σύνθετον τῆς ἡμῶν ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος . Μᾶλλον δὲ ἐπ' αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ἀναδράμυμεν , ἔχειν δὲ ὡσπερ ἐκ τινος βαθυτάτης πηγῆς πρῶτον ζητοῦντες το , τί δήποτε μὴ καθ' ὁμοιότητα τῶν λοιπῶν λογικῶν , ἤγουν τῶν ἀγγέλων , ἢ πάλιν κατ' ἰσότητα τῶν ἐμφύλων ζῴων ὁμοιοτρόπους τὰς προπατορικὰς καὶ χορυφαίας ἡμῶν ὁ Θεὸς ὑποστάσεις , τοῦ Ἄδαμ λέγω καὶ τῆς Εὔας , καὶ τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτῶν υἱοῦ πεποίηκεν ; Ἄλλὰ τὸν μὲν Ἄδαμ ἀναιτίως καὶ ἀγεννήτως ὑπέστησε , τὸν δὲ δεύτερον αὐτοῦ ἀνθρώπου τὸν υἱὸν γεννητῶν · τὴν δὲ Εὔαν οὐ γεννητῶς , οὐδὲ πάλιν ἀναιτῶς , ἀλλὰ ληπτῶς , ἤτοι ἐκπορευτῶς ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ ἀναιτίου Ἄδαμ ἐξελθοῦσα ἀρρήτως οὐσίως . Καὶ μήπως ἄρα τρεῖς αὐταὶ τῶν πρωτογόνων κεφαλαὶ πάσης τῆς ἀνθρωπότητος ὁμοούσιοι ὑποστάσεις κατ' εἰκόνα τινά , ὡς Μεθοδίῳ δοκεῖ , τυπικῶς γεγόνασι τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος ; τοῦ μὲν ἀναιτίου καὶ ἀγεννήτου Ἄδαμ τύπον καὶ εἰκόνα ἔχοντος τοῦ ἀναιτίου καὶ πάντων αἰτίου παντοκράτορος Θεοῦ καὶ Πατρός · τοῦ δὲ γεννητοῦ υἱοῦ αὐτοῦ εἰκόνα προδιαγράφοντος τοῦ γεννητοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ · τῆς δ' ἐκπορευτῆς Εὔας σημαίνουσης τὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπορευτὴν ὑπόστασιν ; Διὸ οὐδὲ ἀνεψύωσεν αὐτὸ ὁ Θεὸς πνοὴν ζωῆς , διὰ τὸ τύπον αὐτὴν εἶναι τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος πνοῆς καὶ ζωῆς , καὶ διὰ τὸ μέλλειν αὐτὴν δι' ἁγίου Πνεύματος δεξάσθαι Θεὸν τὸν ὄντως ὄντα πάντων πνοὴν καὶ ζωὴν . Ὦθεν ἔστιν ἰδεῖναι καὶ θαυμάσαι ὅτι ὁ μὲν ἀγεννητος Ἄδαμ , ἄλλον ἀγεννητον ἢ ἀναίτιον ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἔσχεν ὅμοιον , ὡσπερ οὐδὲ ἡ ἐκπορευτὴ Εὐα , ὡς τύποι ἀληθεῖς ὑπάρχοντες τοῦ ἀγεννήτου Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος · ὁ δὲ γεννητὸς υἱὸς πάντας ἀνθρώπους , γεννητοὺς υἱοὺς ὄντας , ἀδελφοὺς
Lemmas: εοχατος δέ πᾶς ὥσπερ ὁ ἔκτρωμα δωθη κάμολ εἷς περί οὗτος εἶπον · καί πρῶτος γε πᾶς ἐκεῖνος ζητέω ἄξιος , ὁ , τίς ὁράω μή μᾶλλον ὁ νεογνός καί ἄβλος , καί οὐράνιος , καί πλήσιος ἄγγελος ἀνασῴζω ὁ θεός κατά εἰκών καί κατά ὁμοίωσις αὐτός ; καί γάρ καί ὁ ἀρχικός καί ἐξουσιαστικός πᾶς ὁ γῆ , καί αὐτός ὁ ἄνθρωπος αὐτός ἔχω , μᾶλλον δέ ὑπέρ ὁ ἄνθρωπος . ὅμοιος καί ὁ ἄφθαρτος , καί ὁ ὅλιον , καί ὁ ἀόρατος , καί ὁ καθαρός , καί πᾶς ὅσος ἄλλος ἐγκώμιον περί ὁ Άδαμ εἶπον , ὑπερβαλλόντως εἰμί ἐν ὁ νοερός καί οὐράνιος ὁ ἀσώματος χορός . οὐκοῦν τίς βαθύς ἐγώ ὁ πρόκειμαι ὁ κατά εἰκών ὁ ἄνθρωπος αἰνίσσομαι . οὖον γάρ εἷς τις εἰκών καί ὁμοίωσις Θεός ὁ ἄνθρωπος κτάομαι , ἀλλά καί δύο , καί τρίτος ἐξεικονίζω ὡς ἐν εἴσοπτρον τις καί σκιαγραφία τυπικός , οὖον φυσικός , ὁ τρισυπόστατος θεότης ὁ μυστήριον · οὖον μόνος δέ , ἀλλά καί ὁ ἐνανθρώπησις ὁ εἷς ὁ ἅγιος Τριάς Θεός Λόγος σαφῶς προγράφω . καί τάχα κατά εἰκών μέν εἰμί γυμνός ὁ ψυχή ὁ θεότης , κατά ὁμοίωσις δέ ὁ ὁ Λόγος σάρκωσις ὁ συντίθημι ὁ ἐγώ Ψυχή καί ὁ σῶμα . μᾶλλος δέ ἐπί αὐτός ὁ ἀρχή ὁ λόγος ἀνατρέχω , ἔχω δέ ὡς ἐκ τις βαθύς πηγή πρῶτος ζητέω ὁ , τίς δήποτε μή κατά ὁμοιότης ὁ λοιπός λογικός , ἤγουν ὁ ἄγγελος , ἢ πάλιν κατά ἰσότης ὁ ἔμφυλος ζῷον ὁμοιότροπος ὁ προπατορικός καί χορυφαιος ἐγώ ὁ θεός ὑπόστασις , ὁ Άδαμ λέγω καί ὁ Εὔα , καί ὁ προέρχομαι ἐκ αὐτός υἱός ποιέω ; ἀλλά ὁ μέν Άδαμ ἀναίτιος καί ἀγέννητος ὑφίστημι , ὁ δέ δύο αὐτός ἄνθρωπος ὁ υἱός γεννητής · ὁ δέ Εὔα οὖον γεννητός , οὐδέ πάλιν αναιος , ἀλλά ληπτός , ἤτοι εκπορευος ἐκ ὁ οὐσία ὁ ἀναίτιος Άδαμ ἐξέρχομαι ἄρρητος οὖσις . καί μήπως ἄρα τρεῖς αὐτός ὁ πρωτόγονος κεφαλή πᾶς ὁ ἀνθρωπότης ὁμοούσιος ὑπόστασις κατά εἰκών τις , ὡς Μεθόδιος δοκέω , τυπικός γίγνομαι ὁ ἅγιος καί ὁμοούσιος Τριάς ; ὁ μέν ἀναίτιος καί ἀγέννητος Άδαμ τύπος καί εἰκών ἔχω ὁ ἀναίτιος καί πᾶς αἴτιος παντοκράτωρ Θεός καί πατήρ · ὁ δέ γεννητής υἱός αὐτός εἰκών προδιαγράφω ὁ γεννητής υἱός καί Λόγος ὁ Θεός · ὁ δέ εκπορευος Εὔα σημαίνων ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα εκπορευος ὑπόστασις ; Διὸ οὐδέ ανεψυωθεω αὐτός ὁ θεός πνοή ζωή , διά ὁ τύπος αὐτός εἰμί ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα πνοή καί ζωή , καί διά ὁ μέλλω αὐτός διά ἅγιος πνεῦμα δέχομαι θεός ὁ εἰμί εἰμί πᾶς πνοή καί ζωή . ὤθω εἰμί οἶδα καί θαυμάζω ὅτι ὁ μέν αγέννητος Άδαμ , ἄλλος αγέννητος ἢ ἀναίτιος ἐν ἄνθρωπος οὐ ἔχω ὅμοιος , ὡς οὐδέ ὁ ἐκπορευτὴ Εὔα , ὡς τύπος ἀληθής ὑπάρχω ὁ ἀγέννητος πατήρ καί ὁ ἅγιος πνεῦμα · ὁ δέ γεννητός υἱός πᾶς ἄνθρωπος , γεννητός υἱός εἰμί , ἀδελφός