gregorius-nyssenus.ad-imaginem-dei-et-ad-similitudinem-sp pg044_0685.1
Γεγέννηται γὰρ ἀοράτως καὶ ἀνερμηνεύτως καὶ ἀκαταλήπτως ἐκ Πατρὸς πρὸ τῶν αἰώνων . Καὶ ἦν ἄγνωστος ὡς ἐν τινὶ ψυχῇ πρὸς τὸν Πατέρα , ἕως ὡςπερ ἐκ καρδίας τινὸς τῆς ἁγίας Παρθένου ἀφθόρως καὶ ἀσπέρως γεγέννηται κατὰ σάρκα , καὶ ἐνεφανίσθη τῷ κόσμῳ , μὴ χωρισθεὶς τῆς πατρικῆς κρυφίας οὐσίας τοῦ γεννήτορος Θεοῦ . Ὦστε δέδεικται ἐν τῇ μοναδικῇ τῆς ἀθανάτου ἡμῶν καὶ νοερᾶς ψυχικῆς οὐσίας ἐν εἰκόνι , τρεῖς τινες ὑποστατικαὶ ἰδιότητες , ἀγέννησις ψυχῆς , καὶ γέννησις λόγου , καὶ ἐκπόρευσις πνεύματος , ἤγουν τοῦ νοῦς . Καὶ καταβαρρῶ καὶ ἀποτολμῶ , καὶ λέγω ὅτι κατὰ ταύτην τὴν ἀόρατον τριαδικὴν τῆς ψυχῆς θεωρίαν , εἶπεν ὁ θεῖος Ἀπόστολος τὸν ἄνθρωπον εἶναι κατ’ εἰκόνα Θεοῦ τοῦ ἀράτου . Εἰ δὲ μὴ ταῦτα οὕτω , διὰ τί μὴ μᾶλλον διμερὴς ἢ τετραμερὴς ὑπὸ Θεοῦ γέγονεν , ἀλλὰ τριμερεῖαν τινὰ καὶ μόνην ἔχει ἀσύγχυτον ἢ ἡμετέρα ψυχή , κατ’ εἰκόνα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοούσιου [ ὁμοούσιου ] καὶ ζωοποιοῦ Τριάδος , ὥστε , εἰ θέμις εἰπεῖν ὅτι καὶ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ , καὶ μάλιστα τῷ δικαίῳ , κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος τυπικῶς , ἀλλ’ οὐ φυσικῶς , σκιαγραφῶν ἀμυδρῶς πῶς τὸν ἐν Τριάδι Θεόν ; Ὦθεν καὶ τριμερῆ πάλιν αὐτὴν τὴν ἡμετέραν ψυχὴν καθ’ ἑτέρον τινα τρόπον οἱ ἤξιοι σοφοὶ εἶναι ὡρίσαντο , ἐπιθυμητικὸν αὐτὴν φάσκοντες ἔχειν καὶ λογιστικὸν καὶ θυμικόν , ὅπως διὰ μὲν τοῦ ἐπιθυμητικοῦ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην συνάπτηται , διὰ δὲ τοῦ λογιστικοῦ τὴν παρ’ αὐτοῦ γνῶσιν καὶ σοφίαν εἰσδέχεται , διὰ δὲ τοῦ θυμοῦ πρὸς τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας ἀντιτάττεται , καὶ ἐν τούτοις πάλιν αὐτοῖς τοῖς τρισὶ τοῦ Θεοῦ διαγράφουσα . Τρισὶ γὰρ τρόποις ὁ ἐν Τριάδι Θεὸς τρία μέρη διοικεῖ καὶ διέπει , καὶ τὰ ἐπουράνια λέγω , καὶ τὰ ἐπίγεια , καὶ τὰ καταχθόνια , τῇ δημιουργικῇ αὐτοῦ δυνάμει καὶ τῇ προνοητικῇ καὶ τῇ κριτικῇ : καὶ πᾶν γὰρ ὁ Θεὸς διαπράττεται , καθ’ ἕνα τῶν τριῶν τούτων τρόπων αὐτὸ κατεργάζεται , ἢ δημιουργῶν , ἢ προνοοῦμενος , ἢ παιδεύων . Καὶ τοῦ μὲν δημιουργικοῦ τοῦ Θεοῦ τὸ κατ’ εἰκόνα ἐστὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἐπιθυμητικόν : ἢ γὰρ ἐπιθυμία εἰς πρᾶξιν ἄγει : τοῦ δὲ προνοητικοῦ αὐτοῦ πάλιν σύμβολον τῆς ψυχῆς τὸ λογιστικόν : τοῦ δὲ παιδευτικοῦ τὸ θυμικὸν καθέστηκεν σύστημα . Καὶ ἴσως ἴδιον μὲν τῆς ψυχῆς ἢ ἐπιθυμία . Πρὸ γὰρ πάσης λαλιᾶς τὰ νήπια ἐμφυχα γενόμενα εὐθέως ὀρέγονται τοῦ μαζοῦ καὶ τοῦ ὕπνου : τοῦ δὲ λογιστικοῦ ἐδῆλον ὅτι τοῦ λογικοῦ τυγχάνει βίου : τοῦ δὲ θυμικοῦ περὶ τὸν νοῦν συνίστασθαι πέφυκεν , ὅν καὶ ταράττεται ὁ παρὰ φύσιν θυμούμενος . Εἰ τις τούτων τοῦ πῶς κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος βούλοιτο μαθεῖν , ταῦτα ψηλαφάτω , ἐν τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις ἀδυτοῖς τῶν νοημάτων εἰσέτω , καὶ τὴν ἑαυτῷ κατασκευὴν τῆς φύσεως διασκοπεῖτω τὴν τῆς νοερᾶς ψυχῆς : ἀπανταλεπτῶς τε καὶ ἰχνῶς μαθινάτω τὰ ταύτης μέρη , τὰ μέρη τῶν μερῶν , τοὺς λόγους , τοὺς τρόπους καὶ προόδους , τὰς ἐνώσεις , τὰς διαπλοκὰς , τὰ ταύτης μονοεῖδη , τὸ τριμερὲς , τὸ ἐνιαῖον , τὸ διῦν , τὸ τριαδικόν , πῶς καὶ μία ἐστὶ , καὶ ἐν τρισὶ θεωρεῖται , κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ μονάδος ἐν τριάδι , καὶ τριάδος ἐν μονάδι τυπικῶς γνωριζομένη . Ὦτι γὰρ καὶ μία ἐστὶ τῇ οὐσία , καὶ οὐ μία τῇ θεωρίᾳ τῶν ἑαυτῆς μερῶν ,
Lemmas: γεννάω γάρ ἀόρατος καί ἀνερμήνευτος καί ἀκατάληπτος ἐκ πατήρ πρό ὁ αἰών . καί εἰμί ἄγνωστος ὡς ἐν τις Ψυχή πρός ὁ πατήρ , ἠώς ὡς ἐκ Καρδία τις ὁ ἅγιος παρθένος ἄφθορος καί ἄσπερος γεννάω κατά σάρξ , καί ἐμφανίζω ὁ κόσμος , μή χωρίζω ὁ πατρικός κρύφιος οὐσία ὁ γεννήτωρ Θεός . ὥστε δείκνυμι ἐν ὁ μοναδικός ὁ ἀθάνατος ἐγώ καί νοερός ψυχικός οὐσία ἐν εἰκών , τρεῖς τις ὑποστατικός ἰδιότης , ἀγέννησις Ψυχή , καί γέννησις λόγος , καί ἐκπόρευσις πνεῦμα , ἤγουν ὁ νόος . καί καταβαρέω καί ἀποτολμῶ , καί λέγω ὅτι κατά οὗτος ὁ ἀόρατος τριαδικός ὁ Ψυχή θεωρία , εἶπον ὁ θεῖος ἀπόστολος ὁ ἄνθρωπος εἰμί κατά εἰκών Θεός ὁ Ἄρατος . εἰμί δέ μή οὗτος οὗτος , διά τίς μή μᾶλλον διμερής ἢ τετραμερής ὑπό Θεός γίγνομαι , ἀλλά τριμέρεια τις καί μόνος ἔχω ἀσύγχυτος ἢ ἡμέτερος ψυχή , κατά εἰκών ὁ ἅγιος καί ομοούσιος [ ομοούσιος ] καί ζωοποιός Τριάς , ὥστε , εἰμί θέμις εἶπον ὅτι καί ἐν ὁ ἄνθρωπος , καί μάλιστα ὁ Δίκαιος , κατοικέω πᾶς ὁ πλήρωμα ὁ θεότης τυπικός , ἀλλά οὖον φυσικός , σκιαγράφος ἀμυδρός πῶς ὁ ἐν Τριάς Θεός ; ὤθω καί τριμερής πάλιν αὐτός ὁ ἡμέτερος ψυχή κατά ἕτερος τις τρόπος ὁ ἔξειμι σοφός εἰμί ὁρίζω , ἐπιθυμητικός αὐτός φάσκω ἔχω καί λογιστικός καί θυμικός , ὅπως διά μέν ὁ ἐπιθυμητικός πρός ὁ ὁ Θεός ἀγάπη συνάπτω , διά δέ ὁ λογιστικός ὁ παρά αὐτός γνῶσις καί σοφία εἰσδέχομαι , διά δέ ὁ θυμός πρός ὁ πνεῦμα ὁ πονηρία ἀντιτάσσω , καί ἐν οὗτος πάλιν αὐτός ὁ τρεῖς ὁ Θεός διαγράφω . τρεῖς γάρ τρόπος ὁ ἐν Τριάς θεός τρεῖς μέρος διοικέω καί διέπω , καί ὁ ἐπουράνιος λέγω , καί ὁ ἐπίγειος , καί ὁ καταχθόνιος , ὁ δημιουργικός αὐτός δύναμις καί ὁ προνοητικός καί ὁ κριτικός : καί πᾶς γάρ ὁ θεός διαπράσσω , κατά εἷς ὁ τρεῖς οὗτος τρόπος αὐτός κατεργάζομαι , ἢ δημιουργός , ἢ προνοέω , ἢ παιδεύω . καί ὁ μέν δημιουργικός ὁ Θεός ὁ κατά εἰκών εἰμί ὁ ὁ Ψυχή ἐπιθυμητικός : ἢ γάρ ἐπιθυμία εἰς πρᾶξις ἄγω : ὁ δέ προνοητικός αὐτός πάλιν σύμβολον ὁ Ψυχή ὁ λογιστικός : ὁ δέ παιδευτικός ὁ θυμικός καθίστημι σύστημα . καί ἴσως ἴδιος μέν ὁ Ψυχή ἢ ἐπιθυμία . πρό γάρ πᾶς λαλιά ὁ νήπιος ἐμφυχα γίγνομαι εὐθύς ὀρέγω ὁ μαστός καί ὁ ὕπνος : ὁ δέ λογιστικός δῆλος ὅτι ὁ λογικός τυγχάνω βίος : ὁ δέ θυμικός περί ὁ νόος συνίστημι φύω , ὅς καί ταράσσω ὁ παρά φύσις θυμόω . εἰμί τις οὗτος ὁ πῶς κατά εἰκών καί ὁμοίωσις Θεός ὁ ἄνθρωπος βούλομαι μανθάνω , οὗτος ψηλαφάω , ἐν οὗτος καί ὁ τοιοῦτος ἄδυτος ὁ νόημα εἴσω , καί ὁ ἑαυτοῦ κατασκευή ὁ φύσις διασκοπέω ὁ ὁ νοερός Ψυχή : ἀπανταλεπτῶς τε καί ἰχνῶς μανθάνω ὁ οὗτος μέρος , ὁ μέρος ὁ μέρος , ὁ λόγος , ὁ τρόπος καί πρόοδος , ὁ ένωση , ὁ διαπλοκή , ὁ οὗτος μονοειδής , ὁ τριμερής , ὁ ἐνιαῖος , ὁ διεύς , ὁ τριαδικόν , πῶς καί εἷς εἰμί , καί ἐν τρεῖς θεωρέω , κατά εἰκών καί ὁμοίωσις Θεός μόνος ἐν τριάς , καί τριάς ἐν μόνος τυπικός γνωρίζω . οὖς γάρ καί εἷς εἰμί ὁ οὐσία , καί οὖον εἷς ὁ θεωρία ὁ ἑαυτοῦ μέρος ,