gregorius-nyssenus.ad-graecos-ex-communibus-notionibus pg045_0100.1
Τρία τοίνυν ἐστιν ὀνόματα περὶ ὧν ἡ ζήτησις , A οὐσία , ἄτομον , ἄνθρωπος · καὶ τῇ μὲν οὐσίᾳ συνάπτομεν τὰ τοιαῦτα , καὶ συζεύγνυμεν , πρὸς διάκρισιν , ὡς εἶπον , τῶν ὑπ’ αὐτὴν εἰδῶν κατ’ οὐσίαν ἀλλήλων διαφερόντων . Τῇ δὲ ὑποστάσει πάλιν ὁμοίως τὰ τοιαῦτα συζεύγνυμεν , πρὸς διαίρεσιν προσώπων τῶν ἀλλήλοις κοινωνούντων τούτου τοῦ ὀνόματος , τοῦτέστι τῆς ὑποστάσεως , διαφερόντων ἀλλήλων οὐ τοῖς οὐσίας χαρακτηρίζουσιν , ἀλλὰ τοῖς λεγομένοις συμβεβηκόσιν . Τίνι οὖν βούλονται τρόπῳ συνάφει τῷ ἄνθρωπος ὀνόματι τὸ τοιοῦτο ; Ἐκ γὰρ τῶν κοινῶς ὁμολογουμένων , τὰ ἀμφιβαλλόμενα δέχεται τὴν λύσιν · ὡς τῇ οὐσίᾳ ἔσται τὰ ὑπ’ αὐτὴν οὐσιώδη · διαφορὰ διακρεμένα ἀλλήλων · ὅπερ οὐκ ἐστιν . Οὐδὲν γὰρ διαφέρει κατ’ οὐσίαν Παῦλος Πέτρου , καθ’ ὃν κατηγορεῖται τὸ ἄνθρωπος · ἀλλ’ ὡς τῇ ὑποστάσει προσώπου . Ἄρα δηλωτικὸν τὸ B ἄνθρωπος οὐχ οὐσίας , ὅπερ ἄτομον λέγεται · τὸ κοινὸν γὰρ τῆς οὐσίας σημαίνει τὸ ἄνθρωπος , καὶ οὐχ ἰδίον πρόσωπον , Παύλου φέρε εἰπεῖν , ἢ Βαρνάβα . Οὐκ ἄρα οὐδενὶ τρόπῳ τοιαῦτα συνέπεται τῷ ἄνθρωπος κατὰ γε τὸν ἐπιστημονικὸν λόγον . Εἰ δὲ κοινὴ χρήσις ἀποροῖ τοῦτο , καὶ καταχρήσται τοῖς τῆς οὐσίας ὀνόμασιν εἰς προσώπων δήλωσιν , οὐδὲν πρὸς τὸν ἀκριβῆ κανόνα τῆς λογικῆς ἐπιστήμης . Ἄλλὰ τί κατατρέχω τῆς συνήθους καταχρήσεως , ἀπορούσης εἰς τὰ τοιαῦτα , λανθάνων ὅτι πολλὰκις κυρίως οὐχ εὐποροῦντες , ἑτέροις καὶ αὐτοὶ καταχρώμεθα ὀνόμασι καταχρηστικοῖς πρὸς παράστασιν τοῦ λεγομένου ; Πλὴν ἐκεῖνο σαφὲς ἡμῖν ἔστω , ὅπερ εἰ ἐλέγομεν ἐπὶ Πέτρου καὶ Παύλου , Ἄνθρώπου ἄνθρώπου , ἢ ἄν - C θρωπος , οὐδὲν διαφέρει · ἀλλ’ ἢ τοιοῦδε ἄνθρωπος · καὶ , Οὐσία οὐσίας , ἢ οὐσία , οὐδὲν διαφέρει , ἀλλ’ ἢ τοιαῦδε οὐσία , λέγειν ἐπ’ αὐτῶν ἠδυνάμεθα . Εἰ δὲ τοῦτο λέγειν μὴ δυνατὸν , ἐπεὶ καὶ ἡ αὐτὴ οὐσία Πέτρου καὶ Παύλου , οὐδὲ ἄρα οὐδὲ ἐκεῖνο · ἐπεὶπερ οὐσίας δηλωτικὸν τὸ ἄνθρωπος ὄνομα · εἰ δὲ τὸ τοιαῦδε καὶ τοιοῦδε οὐχ ἀκολουθὸν συνάφει τῷ ἄνθρωπος ὀνόματι · οὐδ’ ἄρα οὐδὲ δύο , ἢ τρεῖς κυρίως λέγομεν ἀνθρώπους . Καὶ εἰ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου ταῦτα δέδεικται · πῶς μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀθλίου καὶ θείας οὐσίας κυριώτερον ἀρμόσει τὸ μὴ τοιαῦδε Θεὸς καὶ τοιοῦδε λέγεσθαι τῶν ὑποστάσεων ἑκάστην · μηδὲ Θεὸν καὶ Θεὸν καὶ Θεὸν ἐκφωνεῖσθαι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα · μηδὲ τρεῖς , κἂν ἐν τῇ ἐνθυμήσει , δογματίζεσθαι . Συνέπεσχε οὖν ἄρα τῷ πρὸς D ἡμῶν δικαίῳ καὶ ἀκολουθῶ καὶ ἐπιστημονικῷ τὰ τῷ λόγῳ , ὡς ἕνα Θεὸν φαμεν τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργὸν , εἰ καὶ ἐν τρισὶ προσώποις ἢ ὡς ὑποστάσεσι θεωρεῖται , Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος .
Lemmas: τρεῖς τοίνυν εἰμί ὄνομα περί ὅς ὁ ζήτησις , A οὐσία , ἄτομος , ἄνθρωπος · καί ὁ μέν οὐσία συνάπτω ὁ τοιοῦτος , καί συζεύγνυμι , πρός διάκρισις , ὡς λέγω , ὁ ὑπό αὐτός εἶδος κατά οὐσία ἀλλήλων διαφέρω . ὁ δέ ὑπόστασις πάλιν ὅμοιος ὁ τοιοῦτος συζεύγνυμι , πρός διαίρεσις πρόσωπον ὁ ἀλλήλων κοινωνέω οὗτος ὁ ὄνομα , τουτέστι ὁ ὑπόστασις , διαφέρω ἀλλήλων οὐ ὁ οὐσία χαρακτηρίζω , ἀλλά ὁ λέγω συμβαίνω . τίς οὖν βούλομαι τρόπος συναφής ὁ ἄνθρωπος ὄνομα ὁ τοιοῦτος ; ἐκ γάρ ὁ κοινός ὁμολογέω , ὁ ἀμφιβάλλω δέχομαι ὁ λύσις · ὡς ὁ οὐσία εἰμί ὁ ὑπό αὐτός οὐσιώδης · διαφορά διακρεμένα ἀλλήλων · ὅς οὐ εἰμί . οὐδείς γάρ διαφέρω κατά οὐσία Παῦλος Πέτρος , κατά ὅς κατηγορέω ὁ ἄνθρωπος · ἀλλά ὡς ὁ ὑπόστασις πρόσωπον . Ἀρά δηλωτικός ὁ B ἄνθρωπος οὐ οὐσία , ὅς ἄτομος λέγω · ὁ κοινός γάρ ὁ οὐσία σημαίνω ὁ ἄνθρωπος , καί οὐ ἴδιος πρόσωπον , Παῦλος φέρω λέγω , ἢ Βαρνάβας . οὐ ἄρα οὐδείς τρόπος τοιοῦτος συνέπομαι ὁ ἄνθρωπος κατά γε ὁ ἐπιστημονικός λόγος . εἰμί δέ κοινός χρῆσις ἀφοράω οὗτος , καί καταχράω ὁ ὁ οὐσία ὄνομα εἰς πρόσωπον δήλωσις , οὐδείς πρός ὁ ἀκριβής κανών ὁ λογικός ἐπιστήμη . ἀλλά τίς κατατρέχω ὁ συνήθης κατάχρησις , ἀφοράω εἰς ὁ τοιοῦτος , λανθάνω ὅτι πολλάκις κυρίως οὐ εὐπορέω , ἕτερος καί αὐτός καταχράομαι ὄνομα καταχρηστικός πρός παράστασις ὁ λέγω ; πλήν ἐκεῖνος σαφής ἐγώ εἰμί , ὅς εἰμί λέγω ἐπί Πέτρος καί Παῦλος , Ἄνθρωπος ἄνθρωπος , ἢ ἄν - C θρωπος , οὐδείς διαφέρω · ἀλλά ἢ τοιόσδε ἄνθρωπος · καί , οὐσία οὐσία , ἢ οὐσία , οὐδείς διαφέρω , ἀλλά ἢ τοιαύς οὐσία , λέγω ἐπί αὐτός δύναμαι . εἰμί δέ οὗτος λέγω μή δυνατός , ἐπεί καί ὁ αὐτός οὐσία Πέτρος καί Παῦλος , οὐδέ ἄρα οὐδέ ἐκεῖνος · ἐπεί οὐσία δηλωτικός ὁ ἄνθρωπος ὄνομα · εἰμί δέ ὁ τοιαύς καί τοιόσδε οὐ ἀκόλουθος συναφής ὁ ἄνθρωπος ὄνομα · οὐδέ ἄρα οὐδέ δύο , ἢ τρεῖς κυρίως λέγω ἄνθρωπος . καί εἰμί ἐπί ὁ ἄνθρωπος οὗτος δείκνυμι · πῶς μᾶλλον ἐπί ὁ ἄθλιος καί θεῖος οὐσία κύριος ἁρμόζω ὁ μή τοιαύς θεός καί τοιόσδε λέγω ὁ ὑπόστασις ἕκαστος · μηδέ θεός καί θεός καί θεός ἐκφωνέω ὁ Πατέρας καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος πνεῦμα · μηδέ τρεῖς , κἀν ἐν ὁ ἐνθύμησις , δογματίζω . συνεπέχω οὖν ἄρα ὁ πρός D ἐγώ δίκαιος καί ἀκολουθέω καί ἐπιστημονικός ὁ ὁ λόγος , ὡς εἷς θεός φημί ὁ ὁ ἅπας δημιουργός , εἰμί καί ἐν τρεῖς πρόσωπον ἢ ὡς ὑπόστασις θεωρέω , Πατρός καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα .