gregorius-nazianzenus.de-theologia-orat-28 13
Οὐ πνεῦμα καὶ πῦρ καὶ φῶς , ἀγάπη τε καὶ σοφία καὶ δικαιοσύνη , καὶ νοῦς καὶ λόγος , καὶ τὰ τοιαῦτα , αἱ προσηγορίαι τῆς πρώτης φύσεως ; τί οὖν ; ἢ πνεῦμα νοήσεις δίχα φορᾶς καὶ χύσεως ; ἢ πῦρ ἔξω τῆς ὕλης , καὶ τῆς ἄνω φορᾶς , καὶ τοῦ ἰδίου χρώματός τε καὶ σχήματος ; ἢ φῶς οὐκ ἀέρι σύγκρατόν τε καὶ ἄφετόν τοῦ οἷον γεννῶντός τε καὶ φωτίζοντος ; νοῦν δὲ τίνα ; μὴ τὸν ἐν ἄλλῳ , καὶ οὗ κινήματα τὰ διανοήματα , ἠρεμοῦντα ἢ προβαλλόμενα ; λόγον δὲ τίνα παρὰ τὸν ἡσυχάζοντα ἐν ἡμῖν , ἢ χεόμενον ; ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν , λυόμενον . εἰ δὲ καὶ σοφίαν , τίνα παρὰ τὴν ἕξιν , καὶ τὴν ἐν τοῖς θεωρήμασιν , εἴτε θείοις , εἴτε καὶ ἀνθρωπίνοις ; δικαιοσύνην τε καὶ ἀγάπην , οὐ διαθέσεις ἐπαινουμένας , καὶ τὴν μὲν τῆς ἀδικίας , τὴν δὲ τοῦ μίσους ἀντίπαλον , ἐπιτεινομένας τε καὶ ἀνιεμένας , προσγινομένας τε καὶ ἀπογινομένας , καὶ ὅλως ποιούσας ἡμᾶς καὶ ἀλλοιούσας , ὥσπερ αἱ χρόαι τὰ σώματα ; ἢ δεῖ τούτων ἀποστάντας ἡμᾶς αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ θεῖον ἐκ τούτων ἰδεῖν , ὡς οἷόν τε , μερικήν τινα φαντασίαν ἐκ τῶν εἰκασμάτων συλλεγομένους ; τίς οὖν ἡ μηχανὴ ἐκ τούτων τε καὶ μὴ ταῦτα ; ἢ πῶς ταῦτα πάντα , καὶ τελείως ἕκαστον , τὸ ἓν τῇ φύσει ἀσύνθετον καὶ ἀνείκαστον ; οὕτω κάμνει ἐκβῆναι τὰ σωματικὰ ὁ ἡμέτερος νοῦς , καὶ γυμνοῖς ὁμιλῆσαι τοῖς ἀσωμάτοις , ἕως σκοπεῖ μετὰ τῆς ἰδίας ἀσθενείας τὰ ὑπὲρ δύναμιν . ἐπεὶ ἐφίεται μὲν πᾶσα λογικὴ φύσις θεοῦ καὶ τῆς πρώτης αἰτίας · καταλαβεῖν δὲ ἀδυνατεῖ , δι’ ἃς εἶπον αἰτίας . κάμνουσα δὲ τῷ πόθῳ , καὶ οἷον σφαδάζουσα , καὶ τὴν ζημίαν οὐ φέρουσα , δεύτερον ποιεῖται πλοῦν , ἢ πρὸς τὰ ὁρώμενα βλέψαι , καὶ τούτων τι ποιῆσαι θεόν , κακῶς εἰδυῖα,—τί γὰρ τῶν ὁρατῶν τοῦ ὁρῶντος καὶ πόσον ἐστὶν ὑψηλότερόν τε καὶ θεοειδέστερον , ἵν ἦ τὸ μὲν προσκυνοῦν , τὸ δὲ προσκυνούμενον;—ἢ διὰ τοῦ κάλλους τῶν ὁρωμένων καὶ τῆς εὐταξίας θεὸν γνωρίσαι , καὶ ὁδηγῷ τῇ ὄψει τῶν ὑπὲρ τὴν ὄψιν χρήσασθαι , ἀλλὰ μὴ ζημιωθῆναι θεὸν διὰ τῆς μεγαλοπρεπείας τῶν ὁρωμένων .
Lemmas: οὖον πνεῦμα καί πῦρ καί φάος , ἀγάπη τε καί σοφία καί δικαιοσύνη , καί νόος καί λόγος , καί ὁ τοιοῦτος , ὁ προσηγορία ὁ πρῶτος φύσις ; τίς οὖν ; ἢ πνεῦμα νοέω δίχα φορός καί χύσις ; ἢ πῦρ ἔξω ὁ ὕλη , καί ὁ ἄνω φορός , καί ὁ ἴδιος χρῶμα τε καί σχῆμα ; ἢ φάος οὐ ἀήρ σύγκρατος τε καί ἀφίημι ὁ οἷος γεννάω τε καί φωτίζω ; νόος δέ τίς ; μή ὁ ἐν ἄλλος , καί ὅς κίνημα ὁ διανόημα , ἠρεμέω ἢ προβάλλω ; λόγος δέ τίς παρά ὁ ἡσυχάζω ἐν ἐγώ , ἢ χέω ; ὀκνέω γάρ εἶπον , λύω . εἰμί δέ καί σοφία , τίς παρά ὁ ἕξις , καί ὁ ἐν ὁ θεώρημα , εἴτε θεῖον , εἴτε καί ἀνθρώπινος ; δικαιοσύνη τε καί ἀγάπη , οὖον διάθεσις ἐπαινέω , καί ὁ μέν ὁ ἀδικία , ὁ δέ ὁ μῖσος ἀντίπαλος , ἐπιτείνω τε καί ἀνίημι , προσγίγνομαι τε καί ἀπογίγνομαι , καί ὅλως ποιέω ἐγώ καί ἀλλοιόω , ὥσπερ ὁ χροιά ὁ σῶμα ; ἢ δεῖ οὗτος ἀφίστημι ἐγώ αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ θέω ἐκ οὗτος ὁράω , ὡς οἷος τε , μερικός τις φαντασία ἐκ ὁ εἴκασμα συλλέγω ; τίς οὖν ὁ μηχανή ἐκ οὗτος τε καί μή οὗτος ; ἢ πῶς οὗτος πᾶς , καί τέλειος ἕκαστος , ὁ εἷς ὁ φύσις ἀσύνθετος καί ἀνείκαστος ; οὗτος κάμνω ἐκβαίνω ὁ σωματικός ὁ ἡμέτερος νόος , καί γυμνός ὁμιλέω ὁ ἀσώματος , ἠώς σκοπέω μετά ὁ ἴδιος ἀσθένεια ὁ ὑπέρ δύναμις . ἐπεί ἐφίημι μέν πᾶς λογικός φύσις θεός καί ὁ πρῶτος αἴτιος · καταλαμβάνω δέ ἀδυνατέω , διά ὅς εἶπον αἴτιος . κάμνω δέ ὁ πόθος , καί οἷος σφαδᾴζω , καί ὁ ζημία οὖον φέρω , δύο ποιέω πλόος , ἢ πρός ὁ ὁράω βλέπω , καί οὗτος τίς ποιέω θεός , κακῶς εἰδυῖα,—τί γάρ ὁ ὁρατής ὁ ὁράω καί πόσος εἰμί ὑψηλός τε καί θεοειδής , ἵνα εἰμί ὁ μέν προσκυνέω , ὁ δέ προσκυνέω διά ὁ κάλλος ὁ ὁράω καί ὁ εὐταξία θεός γνωρίζω , καί ὁδηγός ὁ ὁράω ὁ ὑπέρ ὁ ὄψις χράω , ἀλλά μή ζημιόω θεός διά ὁ μεγαλοπρέπεια ὁ ὁράω .