georgius-pachymeres.suggrafikai-i-stori-ai-libri-vi-de-michaele-palaeologo pachymeris.34
κζʹ . Ὅπως κατεδημαγώγουν τοὺς πλείστους οἱ ὑπὲρ τοῦ μεγάλου δουκὸς λέγοντες καὶ δεσπότης γέγονεν . Τῷ γὰρ ὑπούλῳ τῆς γνώμης καὶ τῷ τῶν τρόπων θωπευτικῷ οὕτως ἑάλωσαν πάντες ὡς , ἐκκλησίας γενομένης , ἐφ' ᾧ τοὺς ἱεράρχας συνάμα τοῖς ἐν τέλει περὶ τῆς ἀρχῆς σκέπτεσθαι καὶ ὁ καιρὸς ἐζήτει τὸν τῶν πραγμάτων ἀφηγησόμενον , τοὺς τοῦ ἱεροῦ καταλόγου πάντας ὑπὲρ ἐκείνου λέγειν καὶ μὴ λαλοῦντος · ὡς οὐ χρὴ τὸν τῆς βασιλείας ἐπίτροπον , καὶ ταῦτα τοιοῦτον ὄντα , κατὰ τοὺς ἄλλους εἶναι , ἀλλ' ἐξῃρημένον τῶν πολλῶν , μεγίστῳ σεμνύνεσθαι καὶ βασιλικῷ ἀξιώματι . Ἐπὶ τί γὰρ καὶ φροντίζων ὁσημέραι πονοίη καὶ φόβον ἐφ' ἑαυτὸν τὸν μέγιστον ἕλκοι , εἰ μή τι καὶ κερδαίνειν ἔχοι ὁ τόσον ὄχλον ἀναδεξάμενος ; Καὶ ἄλλως οὕτως αὐτῷ καὶ τὸ τῆς ἐπιταγῆς ἀνυστόν , εἴπερ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ὢν ἐπιτάττοι . Καλὸν σεμνύνεσθαι δεσποτείᾳ τὸν τοῦ βασιλέως ἐπίτροπον · οὕτω γὰρ καὶ αὐτὸς τηρήσει τὰ τῆς εὐνοίας ἀθόλωτα πρὸς τὸν ἐκ γένους βασιλεύοντα , ἀξίαν νομί ζων ἀμοιβὴν τὸ ἀξίωμα . Τί δὲ καὶ ξένον κεκλῆσθαι δεσπότῃ ᾧ δὴ καὶ ὁ πρὸς μητρὸς πάππος δεσπότης ἦν καὶ κατ' Ἰταλῶν κατώρθου τὰ μέγιστα ; Ἦ γὰρ οὐκ οἴδαμεν τοῦτον ὡς θεοφιλῆ , ὡς ζῆλον ἔχοντα τοῦ καλοῦ , ὡς φιλομόναχον καὶ τὰ τῆς ἐκκλησίας ἐκτόπως σέβοντα ; Μαρτυρεῖ τὸ προσὸν αὐτῷ ταπεινὸν καὶ δημοτικὸν καὶ ἱλαρὸν πρὸς ἅπαντας , τὸ δέ γε φιλόδωρόν τε καὶ μεταδοτικὸν τὸ τῆς περιουσίας πενέστατον παραστήσει , ὥστε καλῶς ἂν ἔχοι καὶ συμφερόντως τοῖς πράγμασιν , εἰ πρὸς τῇ βασιλεωπατορίᾳ καὶ ἀξίως τιμῷτο ὁ ἐπιτροπεύων τοῦ βασιλεύοντος . Ταῦτά τινων προτεινόντων , πολλοὶ μὲν τῶν ἀρχιερέων ὡς δικαίοις δοκοῦσι τοῖς λόγοις συνῄνουν , καὶ τῶν ἐν τέλει τισὶ συνεδέδοκτο · οἱ ἄλλοι δὲ διεφιλονείκουν καὶ τὰς γνώμας ἀλλήλοις οὐμενοῦν οὐ συνέβαινον . Οἱ μὲν γάρ , καὶ μᾶλλον οἱ ἐκ τῶν Λασκαρίων Τζαμάντουροι , σὺν οἷς καὶ ὁ Νοστόγγος Γεώργιος , τὸ μὲν βασιλεωπάτορα καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι μόλις μέν , ἀλλ' ὅμως καὶ μὴ θέλοντες ἐνεδίδουν , ἱκανὸν δ' εἶναι τῷ ἐπιτρόπῳ τὸ τῆς δουκικῆς μεγαλεῖον ἀξίας διισχυρίζοντο · ὀφφικίῳ δὲ βασιλείας φέροντι ὄνομα σεμνύνεσθαι τοῦτον καὶ τοιαύταις ἀξίαις τιμᾶσθαι κρείττοσιν ἢ κατ' αὐτόν , μὴ καὶ ἐπὶ τοῖς μεγίστοις τε καὶ τιμίοις παράβασις εἴη · εἶναι γὰρ βασιλίδας ὡραίας γάμων , ἃς ἀνάγκη γαμεῖσθαι τοῖς προέχειν δοκοῦσιν · εἰ δ' οὖν , ἀλλ' αὐταῖς ἐξ αὐτῶν μέγα τὸ δίκαιον ἔχειν τοιούτοις μετὰ τῶν συζύγων σεμνύνεσθαι ἀξιώμασιν , αὐταδέλφαις βασιλέως οὔσαις καὶ βασιλίσιν ἐκ τριγονίας ἢ καὶ τετραγονίας μᾶλλον βασιλικῆς . Οἱ ἀμφὶ τὸν Στρατηγόπουλον δὲ Ἀλέξιον καὶ οἱ τοῦ Φιλῆ , καὶ σὺν αὐτοῖς οἱ Τορνίκιοι καὶ οἱ τυφλοὶ μᾶλλον , οἳ δὴ καὶ παθόντες ἀμύνειν ἤθελον , σὺν δ' αὐτοῖς καὶ ὅσοι κατὰ συγγένειαν ἢ οὖσαν ἢ ἐλπιζομένην τοῖς Παλαιολόγοις προσέκειντο , ἰσχυρῶς ἀντέσπων , δίκαιον εἶναι λέγοντες καὶ ἄλλως συμφέρον τὸν ἐγγὺς βασιλέως ὄντα καὶ πατρὸς ὄνομα φέροντα τιμᾶσθαι καὶ δεσποτείᾳ · οὕτω γὰρ εἶναι τὸ συγκεχωρηκὸς αὐτῷ παρὰ πάντων καὶ οὕτω τὰ πράγματα διιθύνεσθαι . Παιδὶ γὰρ μὴ οἵῳ τε φρονεῖν τίς ἂν καὶ προσέξοι ; Εἰ δὲ καὶ ὁ ἀντ' ἐκείνου προστάσσων ἰδιώτης εἴη , οὐδὲν τὸ πρὸς ἀνάγκην πεῖθον ἐσεῖται . Μιμητέον τοίνυν τοὺς ἐπὶ τῶν νεῶν · ἐκεῖνοι γὰρ καθ' αὑτοὺς τὸ ἐλεύθερον ἔχοντες καὶ αὐτόγνωμον , κατὰ πλοῦν ἀναγκαῖον ἐμβάντες , ἐπίτροπον ἐκλεξάμενοι ἐφιστᾶσι τοῖς σφῶν πράγμασιν , ᾧ δὴ καὶ πείθονται δουλωθέντες ἑκόντες , εἴ τι καὶ λέγοι · ὁ δέ γ' ἀπειθῶν δίδωσι τὰς δίκας ἀξίας , ὡς εἰς δεσπότην τὰ μέγιστα ἁμαρτών . Πλὴν οὐ καθ' αὑτοὺς καὶ ὡς ἕνα πάντων αὐτὸν καθιστᾶσιν , ἀλλὰ πρὸς τὸ σεμνότερον μετασχηματίζουσι καὶ τῷ τῆς καταστάσεως μεγαλειοτέρῳ τὸ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπ' αὐτοῦ φοβερὸν σχεδιάζουσιν . Οὕτω καὶ πόλις καὶ ἀρχὴ συσταθήσεται πᾶσα , τοῦ ἐφεστῶτος ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ὄντος . Οἱ δέ γε τυφλοὶ καὶ ἠλευθεροστόμουν καὶ παρρησιαστικώτερον · « Μὴ διὰ βρέφος ἕν , ἔλεγον , ἀρχὴ τοσαύτη καὶ τόσα πράγματα κινδυνεύσειαν , ἀλλὰ καταστατέον εἰς ἀρχὴν τὰ παρόντα , εἰ μέλλοιμεν σῴζεσθαι . Ἦ οὐκ οἴδαμεν ἐς ὁπόσον δυστυχίας ἡ τῶν Ρωμαίων προῆλθεν ἀρχή , ὥστε καὶ ἀπελαθῆναι τῆς πατρίδος καὶ τὸ πᾶν ἀπολέσαι , μικροῖς περιγραφομένους ὁρίοις , βασιλέων ὄντων καὶ ταῦτα ; Ἀλλ' ὅμως τῷ μὴ κατὰ τρόπον ἄρχεσθαι , ἐξ εὐπλοίας ὅτι θαυμαστῆς ἐναυάγησαν . Εἰ γοῦν τῷ μὴ καλῶς ἐς τὸ ἀκριβὲς ἄρχεσθαι τόσα συνέβη τὰ δυσχερῆ , τὸ μὴ ὅλως ἄρχεσθαι πόσον εἰς κίνδυνον ; Ἡμῖν μὲν οὖν καλὸν μὲν καὶ τὸ πρὸς τὴν βασιλείαν πιστὸν ἥγηται , καλὸν δὲ καὶ τὸ τοῖς ὅρκοις ἐμμένοντας σῴζεσθαι · κἂν ἀπῇ τὸ σῴζεσθαι , μάταιον τὸ πιστόν . Κατὰ τί δὲ καὶ λυμανεῖται τῇ βασιλείᾳ , εἰ προσέσται τῷ φροντιστῇ τὸ ἀξίωμα ; Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ συνοίσει τὰ πλεῖστα · ὄνομα γὰρ τίμιον περιθέμενος , ἐπ' αὐτῶν τῶν πραγμάτων κρατυνεῖ μᾶλλον τὴν ἀρχὴν τῷ κρατοῦντι · ἐκ γὰρ πολλοῦ τοῦ περιόντος πρέσβεσι μὲν χρηματίσοι , λαοῖς δ' ὁμιλήσοι , ἐπιτάξοι δὲ στρατιώταις καὶ ἄρχουσι , καὶ οὐδὲν ὅ τι μὴ ὡς εἰκὸς καταστήσοι , δυσωπουμένων τὸ ἀξίωμα πάντων . Εἰ δέ τις τοῖς ἐξ ἴσου , κἂν ἄρχοι , προσφέροιτο , οὐ πείσει ῥᾳδίως ὅ τι προστάσσοι , μηδὲν ἐξ ὑπερτέρας χειρὸς ἐπιτιμᾶν τοῖς ἀνθισταμένοις δυνάμενος . Ρωμαίων δὲ πολιτείαν εἰ καὶ ἄλλως ἢ κατὰ μοναρχίαν διοικεῖν ἐθέλοι τις , θαυμάζοιμεν ἄν . Ἀμέλει τοι καὶ προηγείσθω μέν , κἂν ἀτελὴς ὁ κρατῶν εἴη , τὸ μοναρχεῖν · μενεῖ γὰρ καὶ οὕτως , κἂν δοκοίη , τὸ σύνηθες . Ἀρισταρχήσεται δὲ κατ' ἀνάγκην τὸ καθ' ἡμᾶς μαθὸν μοναρχεῖσθαι , ἄρξει δ' εἷς τῶν λοιπῶν , δυνάμει προέχων καὶ ἀξιώματι , ὡς ἂν τῷ μὲν εἷς εἶναι τὸ μόναρχον εἰκονίζοιτο , τὸ δὲ σὺν πολλοῖς πράττειν , ἀδυνατεῖν κινδυνεύων τοῦ μονήρους χάριν , νικῴη τῷ ἀξιώματι . Οὕτως ἐστὶν ἐπάναγκες τὸν ἐκλελεγμένον εἰς ἐπιτροπείαν τῷ βασιλεῖ μέγα φέρειν καὶ τὸ ἀξίωμα . Κἂν ὁ ταχθεὶς ἐξ ἡμῶν εἴη , αὐτῷ προσέσται καὶ τοῦτο · εἰ δ' οὖν , ἀλλ' ἄλλος ζητείσθω , ὅτι μηδ' αὐτὸς ἀκλεῶς τὰς ἐπὶ τούτῳ φροντίδας εὐμαρῶς ὑπέρχεται . Κἂν ἐκεῖνος καὶ δίχα σεμνώματος καταδέχοιτο τὴν ἐπὶ τοῖς πράγμασι προσεδρείαν , ἀλλ' οὖν ὁ τῆς ἀνάγκης λόγος οὕτως ἀπαιτεῖ , καθὼς καὶ λέλεκται , τὴν ἐπιτροπείαν γίγνεσθαι . »
Lemmas: κζʹ . ὅπως καταδημαγωγώ ὁ πλεῖστος ὁ ὑπέρ ὁ μέγας δούξ λέγω καί δεσπότης γίγνομαι . ὁ γάρ ὕπουλος ὁ γνώμη καί ὁ ὁ τρόπος θωπευτικός οὕτως ἁλίσκομαι πᾶς ὡς , ἐκκλησία γίγνομαι , ἐπί ὅς ὁ ἱεράρχης συνάμα ὁ ἐν τέλος περί ὁ ἀρχή σκέπτομαι καί ὁ καιρός ζητέω ὁ ὁ πρᾶγμα ἀφηγέομαι , ὁ ὁ ἱερός κατάλογος πᾶς ὑπέρ ἐκεῖνος λέγω καί μή λαλέω · ὡς οὖον χρή ὁ ὁ βασίλεια ἐπίτροπος , καί οὗτος τοιοῦτος εἰμί , κατά ὁ ἄλλος εἰμί , ἀλλά ἐξαιρέω ὁ πολύς , μέγας σεμνύνω καί βασιλικός ἀξίωμα . ἐπί τίς γάρ καί φροντίζω ὁσημέραι πονέω καί φόβος ἐπί ἑαυτοῦ ὁ μέγας ἕλκω , εἰμί μή τίς καί κερδαίνω ἔχω ὁ τόσος ὄχλος ἀναδέχομαι ; καί ἄλλως οὕτως αὐτός καί ὁ ὁ ἐπιταγή ἀνυστός , εἴπερ ὑπέρ ὁ ἄλλος εἰμί ἐπιτάσσω . κηλόν σεμνύνω δεσποτεία ὁ ὁ βασιλεύς ἐπίτροπος · οὗτος γάρ καί αὐτός τηρέω ὁ ὁ εὔνοια αθόλωτος πρός ὁ ἐκ γένος βασιλεύω , ἄξιος νωμι ζῶ ἀμοιβή ὁ ἀξίωμα . τις δέ καί ξένος καλέω δεσπότης ὅς δή καί ὁ πρός μήτηρ πάππος δεσπότης εἰμί καί κατά Ἰταλός κατορθόω ὁ μέγας ; ἦς γάρ οὐ οἶδα οὗτος ὡς θεοφιλής , ὡς ζῆλος ἔχω ὁ καλός , ὡς φιλομόναχος καί ὁ ὁ ἐκκλησία ἔκτοπος σέβω ; μαρτύρομαι ὁ πρόσειμι1 αὐτός ταπεινός καί δημοτικός καί ἱλαρός πρός ἅπας , ὁ δέ γε φιλόδωρος τε καί μεταδοτικός ὁ ὁ περιουσία πένης παρίστημι , ὥστε καλῶς εἄν ἔχω καί συμφέρω ὁ πρᾶγμα , εἰμί πρός ὁ βασιλεωπατορία καί ἀξίως τιμάω ὁ ἐπιτροπεύω ὁ βασιλεύω . ταῦτα τίνω προτείνω , πολύς μέν ὁ ἀρχιερεύς ὡς Δίκαιος δοκέω ὁ λόγος συναινέω , καί ὁ ἐν τέλος τις συνδίδωμι · ὁ ἄλλος δέ διεφιλονεικεω καί ὁ γνώμη ἀλλήλων οὐμενοῦν οὖον συμβαίνω . ὁ μέν γάρ , καί μᾶλλον ὁ ἐκ ὁ Λασκάριος τζαμαντουροος , σύν ὅς καί ὁ Νοστόγγος Γεώργιος , ὁ μέν βασιλεοπάτωρ καί εἰμί καί ὀνομάζω μόλις μέν , ἀλλά ὅμως καί μή ἐθέλω ἐνδίδωμι , ἱκανός δέ εἰμί ὁ ἐπίτροπος ὁ ὁ δουκικός μεγαλεῖον ἄξιος διισχυρίζομαι · ὀφφικίῳ δέ βασίλεια φέρω ὄνομα σεμνύνω οὗτος καί τοιοῦτος ἄξιος τιμάω ἀγαθός ἢ κατά αὐτός , μή καί ἐπί ὁ μέγας τε καί τίμιος παράβασις εἰμί · εἰμί γάρ βασιλίς ὡραῖος γάμος , ὅς ἀνάγκη γαμέω ὁ προέχω δοκέω · εἰμί δέ οὖν , ἀλλά αὐτός ἐκ αὐτός μέγας ὁ Δίκαιος ἔχω τοιοῦτος μετά ὁ σύζυγος σεμνύνω ἀξίωμα , αὐταδέλφη βασιλεύς εἰμί καί βασιλίς ἐκ τριγονία ἢ καί τετραγονία μᾶλλον βασιλικός . ὁ ἀμφί ὁ Στρατηγόπουλος δέ Ἀλέξιος καί ὁ ὁ φιλέω , καί σύν αὐτός ὁ Τορνίκιος καί ὁ τυφλός μᾶλλον , ἕ δή καί πάθος ἀμύνω ἐθέλω , σύν δέ αὐτός καί ὅσος κατά συγγένεια ἢ εἰμί ἢ ἐλπίζω ὁ παλαιολογέω πρόσκειμαι , ἰσχυρῶς ἀντισπάω , Δίκαιος εἰμί λέγω καί ἄλλως συμφέρω ὁ ἐγγύς βασιλεύς εἰμί καί πατήρ ὄνομα φέρω τιμάω καί δεσποτεία · οὗτος γάρ εἰμί ὁ συγχωρέω αὐτός παρά πᾶς καί οὗτος ὁ πρᾶγμα διιθύνω . Παῖς γάρ μή οἷος τε φρονέω τίς εἄν καί προσέχω ; εἰμί δέ καί ὁ ἀντί ἐκεῖνος προστάσσω ἰδιώτης εἰμί , οὐδείς ὁ πρός ἀνάγκη πείθω σέω . μιμέω τοίνυν ὁ ἐπί ὁ νέος · ἐκεῖνος γάρ κατά ἑαυτοῦ ὁ ἐλεύθερος ἔχω καί αὐτόγνωμος , κατά πλόος ἀναγκαῖος ἐμβαίνω , ἐπίτροπος ἐκλέγω ἐφίστημι ὁ σφεῖς πρᾶγμα , ὅς δή καί πείθω δουλόω ἑκών , εἰμί τίς καί λέγω · ὁ δέ γε ἀπειθέω δίδωμι ὁ δίκη ἄξιος , ὡς εἰς δεσπότης ὁ μέγας ἁμαρτάνω . πλήν οὖον κατά ἑαυτοῦ καί ὡς εἷς πᾶς αὐτός καθίστημι , ἀλλά πρός ὁ σεμνός μετασχηματίζω καί ὁ ὁ κατάστασις μεγαλεῖος ὁ πρός ὁ ἄλλος ἀπό αὐτός φοβερός σχεδιάζω . οὕτως καί πόλις καί ἀρχή συνίστημι πᾶς , ὁ ἐφίστημι ὑπέρ ὁ πολύς εἰμί . ὁ δέ γε τυφλός καί ἐλευθεροστομέω καί παρρησιαστικός · « μή διά βρέφος εἷς , λέγω , ἀρχή τοσοῦτος καί τόσος πρᾶγμα κινδυνεύω , ἀλλά καταστατέον εἰς ἀρχή ὁ πάρειμι , εἰμί μέλλω σῴζω . ἦς οὐ οἶδα εἰς ὁπόσος δυστυχία ὁ ὁ Ῥωμαῖος προέρχομαι ἀρχή , ὥστε καί ἀπελαύνω ὁ πατρίς καί ὁ πᾶς ἀπόλλυμι , μικρός περιγράφω ὅριον , βασιλεύς εἰμί καί οὗτος ; ἀλλά ὅμως ὁ μή κατά τρόπος ἄρχω , ἐκ εὔπλοια ὅτι θαυμαστός ναυαγέω . εἰμί γοῦν ὁ μή καλῶς εἰς ὁ ἀκριβής ἄρχω τόσος συμβαίνω ὁ δυσχερής , ὁ μή ὅλως ἄρχω πόσος εἰς κίνδυνος ; ἡμῖν μέν οὖν καλός μέν καί ὁ πρός ὁ βασίλειος πιστόν ἡγέομαι , καλός δέ καί ὁ ὁ Ὅρκος ἐμμένω σῴζω · κἀν ἄπειμι ὁ σῴζω , μάταιος ὁ πιστός . κατά τίς δέ καί λυμαίνομαι ὁ βασίλεια , εἰμί πρόσειμι ὁ φροντιστής ὁ ἀξίωμα ; μᾶλλος μέν οὖν καί συμφέρω ὁ πλεῖστος · ὄνομα γάρ τίμιος περιτίθημι , ἐπί αὐτός ὁ πρᾶγμα κρατύνω μᾶλλον ὁ ἀρχή ὁ κράτος · ἐκ γάρ πολύς ὁ περίειμι πρέσβυς μέν χρηματίζω , λαός δέ ὁμιλέω , ἐπιτάσσω δέ στρατιώτης καί ἄρχω , καί οὐδείς ὅς τίς μή ὡς εἰκός καθίστημι , δυσωπέω ὁ ἀξίωμα πᾶς . εἰμί δέ τις ὁ ἐκ ἴσος , κἀν ἄρχω , προσφέρω , οὖον πείθω ῥᾳδίως ὅς τίς προστάσσω , μηδείς ἐκ ὑπέρτερος χείρ ἐπιτιμάω ὁ ἀνθίστημι δύναμαι . Ῥωμαῖος δέ πολιτεία εἰμί καί ἄλλως ἢ κατά μοναρχία διοικέω ἐθέλω τις , θαυμάζω ἄν . ἀμέλει ὅς καί προηγέομαι μέν , κἀν ἀτελής ὁ κράτος εἰμί , ὁ μοναρχέω · μένω γάρ καί οὕτως , κἀν δοκέω , ὁ συνήθης . Ἀρισταρχέω δέ κατά ἀνάγκη ὁ κατά ἐγώ μανθάνω μοναρχέω , ἄρχω δέ εἷς ὁ λοιπός , δύναμις προέχω καί ἀξίωμα , ὡς εἄν ὁ μέν εἷς εἰμί ὁ μόναρχος εἰκονίζω , ὁ δέ σύν πολύς πράσσω , ἀδυνατέω κινδυνεύω ὁ μονήρης χάρις , νικάω ὁ ἀξίωμα . οὕτως εἰμί ἐπανάγκης ὁ ἐκλέγω εἰς ἐπιτροπεία ὁ βασιλεύς μέγας φέρω καί ὁ ἀξίωμα . κἀν ὁ τάσσω ἐκ ἐγώ εἰμί , αὐτός πρόσειμι καί οὗτος · εἰμί δέ οὖν , ἀλλά ἄλλος ζητέω , ὅτι μηδέ αὐτός ἀκλεής ὁ ἐπί οὗτος φροντίς εὐμαρής ὑπέρχομαι . κἀν ἐκεῖνος καί δίχα σέμνωμα καταδέχομαι ὁ ἐπί ὁ πρᾶγμα προσεδρεία , ἀλλά οὖν ὁ ὁ ἀνάγκη λόγος οὕτως ἀπαιτέω , καθώς καί λέγω , ὁ ἐπιτροπεία γίγνομαι . »