georgius-pachymeres.suggrafikai-i-stori-ai-libri-vi-de-michaele-palaeologo pachymeris.40
Ὅπως ὁ πατριάρχης Ἀρσένιος ἐν φροντίσιν ἦν περὶ τῆς ἀρχῆς . Ἀρσενίῳ δὲ τῷ πατριαρχοῦντι νέων ἦρξε φροντίδων ἡ τῆς ἐπὶ τῇ βασιλείᾳ καταστάσεως τοῦ Παλαιολόγου ἀνάγκη , μεγάλη τις οὖσα καὶ ἀπαραίτητος . Πλὴν γὰρ ὀλίγων , καὶ τούτων καιρὸν οὐκ ἐχόντων διὰ τὴν τῶν ἄλλων , πολλῶν καὶ μεγάλων ὄντων , βούλησιν ἐφ' ᾧ ἐπίσχοιεν , φανερῶς οἱ ἄλλοι πάντες μιᾶς βουλῆς ἦσαν καὶ γνώμης , ἀγαπητῶς ἔχοντες , εἰ βασιλεύοιντο ὑπ' ἐκείνῳ · ἀρίστην γὰρ βασιλείαν εἶναι οὐ τὴν ἀπὸ γένους , οὐδέ γε τὴν κληρωτήν , ἣν ὀλίσθῳ τύχης τινὶ ἔστι λαγχάνειν καὶ τὸν ἀνάξιον , εἰς ἣν παρεισφθαρέντες πολλάκις λανθάνουσι καὶ οἱ κάκιστοι , οὓς δὴ καὶ ἀπο δοκιμάσειεν ἂν ὁ ἀγαθὸς ἄρχων καὶ ἐν ὑπηκόων ἐξετάζεσθαι μοίρᾳ , ἀλλὰ τὴν ἐξ ἀρετῆς καὶ δοκιμασίας ἀρίστης ὧν ἄρχειν μέλλει . Αὕτη γὰρ καὶ λυσιτελὴς τοῖς πλήθεσιν , ἐνδόντων τῶν εἰς ἀρχὴν καταστάντων ἐπὶ τίνι καὶ προσεκλήθησαν . Ἰατρὸν γὰρ οὔτε τὸν ἐκ τύχης οὔτε τὸν ἐκ γένους εἰς τὸ ποιεῖν ὑγείαν τοῖς νοσοῦσιν ἀξιόχρεων εἴποιμεν · καὶ εἰ ἐκ γένους τὸν κυβερνήσοντα ἐγκρινοῦμεν , καταποντιστὴν μᾶλλον ἢ κυβερνήτην ἐπιστήσομεν τῇ νηΐ . Κινδυνεύειν δ' οὕτως καὶ τὸν μᾶλλον καθάρσεως , εἴτ' οὖν παιδεύσεως , εἰς τὸ καλῶς βασιλεύειν δεόμενον ἀκάθαρτον εἶναι μάλιστα , ἅμα γεννηθέντα καὶ ἅμα τρυφαῖς καὶ σπατάλαις παραληφθέντα βασιλικαῖς , ἐφεδρευούσης τε κολακείας , ἐκποδὼν δ' οὔσης ἀληθείας καὶ τῶν κακίστων ὡς καλλίστων ὑποκοριζομένων . Ὡς ὁ παλαιὸς λόγος ἔχει , ὅτε καὶ τὸ ἐμμελῶς βήττειν ἀκούειν ἦν ἐκ κολάκων τῷ ἅμα μὲν ἄρχοντι , ἅμα δὲ πάσχοντι , κἄν τις νουθετῶν ὑπογρύξοι , ὡς δύσνους καὶ κάκιστος διεβάλλετο , ὡς τὴν παραίνεσιν πρόσταξιν ἐχόντων . Οἱ δὲ καὶ τὰ γενόμενα δυσχεραίνοντες οὐδὲν ἧττον κολακεύουσιν , ἀποσεμνύνοντες πλέον τοῦ μετρίου τὸν ἄρχοντα , καὶ τὸν τῦφον συναύξουσιν · ἐκεῖνοι δέ , ὥσπερ ἐπὶ σκηνῆς διάφορα προσωπεῖα περιτιθέμενοι , πρὸς τὸ ἀρίστως βασιλεύειν τὸ γένος ἐχέγγυον οἴονται , ὥσπερ ἐν ταῖς πρώταις τῶν σπερμάτων καταβολαῖς βασιλικῶν τινων δυνάμεων εἰς ἀρίστην ἡγεμονίαν ἐνουσῶν . Ταῦτα λέγοντες , ἐπέκειντο πλέον ἰδεῖν τὸν δεσπότην καὶ στεφηφόρον καὶ ἤνυτον , προσαναγκάζοντες συνεχῶς . Ἦν γὰρ καὶ ὁ Παλαιολόγος , ἐντεῦθεν συγκροτηθείς , τὰ αὐτὰ λέγων καὶ ὡς , εἰ μὴ ἄξιος τῆς ἡγεμονίας κριθείη καὶ ὁ ἐξ αὐτοῦ , αὐτὸς ἐντεῦθεν ἐκεῖνον ἀποψηφίζεται · πλὴν καὶ πολλά τινα κατορθοῦν ὑπισχνεῖτο , τὴν μὲν ἐκκλησίαν ἀνυψοῦν ὅσον , τοὺς δ' ἱερωμένους καὶ πλέον τοῦ μετρίου τιμᾶν , ἀξίαις τε μεγίσταις τοὺς ἀξίους τῶν ἐν τέλει προβιβάζειν καὶ κρίσεις ὑπεραποδέχεσθαι δικαίας καὶ τοὺς ἀρρεπῶς κρινοῦν τας ἐγκαθιστᾶν , ὧν καὶ μάλα καὶ πρώτιστον τὸν Κακὸν Μιχαήλ , τὸν καὶ Σεναχηρεὶμ ἐπικεκλημένον , εὖ τῶν λόγων καὶ τῶν νόμων ἔχοντα , ἐν τῷ δοῦναί οἱ καὶ πρωτοασηκρῆτις πάλαι σβεσθὲν ἀξίωμα καί οἱ θέλειν ἀσηκρῆτις ὑποτάξαι , ἐφ' ᾧ ἀδεκάστως καὶ ἀνεριθεύτως κρίνοιεν · ἔτι τε λόγον τιμῆσαι καὶ τοὺς ἐν λόγῳ περὶ πλείστου τῶν ἄλλων ποιεῖν · τὸ δέ γε στρατιωτικὸν ὑπεραγαπᾶν καὶ τὰς ἐκείνων προνοίας , κἂν ἐν πολέμῳ πίπτοιεν , κἂν ἀποθνῄσκοιεν , γονικὰς ἐγκαθιστᾶν τοῖς παισί , κἄν τισιν αἱ γυναῖκες κατὰ γαστρὸς ἔχοιεν τὸ κυοφορούμενον · εἰσπράξεων δ' ἀδίκων μηδ' ὄνομα εἶναι , μηδὲ χώραν διδόναι δια βολαῖς , ἀργοῦντος μὲν τοῦ ἐπὶ ταύταις μονομαχίου , ἀργοῦντος δὲ καὶ τοῦ σιδήρου , ὡς ἐπηρτημένου καὶ κινδύνου μεγίστου , εἴ τις τολμῴη τῶν δυναμένων καὶ ἐν ἀρχαῖς ὑπέχειν τὸν μύδρον καταναγκάζειν · τὰ δὲ τῆς πολιτείας οὕτως ἀφόβως ἐν εἰρήνῃ διατηρεῖσθαι ὥστε καὶ τοὺς εὐποροῦντας , ἱκανῶς τῆς περιουσίας ἔχοντας , ἐπιδεικνυμένους τὰ ὑπάρχοντα κυδροῦσθαι καὶ τὸ παράπαν μὴ δεδιέναι · ἐπὶ πᾶσιν ὑπακούειν τῆς ἐκκλησίας καὶ μητέρα ταύτην ὡς εἰκὸς ἡγεῖσθαι καὶ πᾶν τὸ εἰς κατάστασιν αὐτῆς πραγματεύεσθαι . Ταῦτα δὲ προσετίθει , ὅτι καὶ ἐν ὑπονοίαις ὁ προβασιλεύων ἦν τοῦ καταφρονεῖν τῶν ἐκείνης προνομίων καὶ βασιλικῶς κατεπαίρεσθαι , ὥστε καὶ ἐπὶ πολλοῖς τὸν πατριάρχην λυπεῖσθαι καὶ τὴν τοῦ λαοῦ προστασίαν ἀποπροσποιεῖσθαι , μηδέν , κἂν δικαίως ὑπέρ τινων λέγοι , εἰσακουόμενον . Ἦσαν οὖν τότε τῷ πατριάρχῃ καὶ οἷς τῶν ἀρχιερέων τὸ εἰς τὸ μέλλον προμηθὲς ἦν διττοί τινες λογισμοί , πρὸς ἀμφότερα κρούοντες καὶ ἑκατέρωθεν ἰσχυροί · ὅτε γὰρ πρὸς τὴν τῆς βασιλείας ἐντέλειαν ἀποβλέψαιεν , καὶ τὸ παρ' ἀμφοῖν βασιλέοιν , τοῦ μὲν νεοκομουμένου , τοῦ δ' ἐνεργοῦντος , ἄρχεσθαι ὡς καλὸν ὁμοῦ καὶ τῷ ὑπηκόῳ σωτήριον κατενόουν · πρὸς δὲ καὶ τὰ μέλλοντα προσγενήσεσθαι , ἅμα μὲν ἐξ ὧν τὴν ἱκανὴν πληροφορίαν ἐπὶ τἀνδρὶ εἶχον ἐκ πλείστου , ἅμα δὲ καὶ ἐξ ὧν τότε ὑπισχνουμένου κατήκουον , ὑπεραποδεχομένοις ἐῴκεσαν πραχθησόμενα . Ὅτε δ' αὖ πάλιν πρός τε τὸ τοῦ ἑνὸς ἀφιλονείκητόν τε καὶ ἀνερίθευτον καὶ τὸ ἐπὶ δυσὶ στασιαστικόν τε καὶ μάχιμον ἐννοήσαιεν , τάς θ' ἑκατέρωθεν ἐπιβουλὰς καὶ τὰς ὑποψίας ἑνὸς ἐπὶ θάτερον καὶ τέλος τὸν ἐφ' ἑνὶ κίνδυνον παρὰ τοῦ κρατήσαντος , διεφώνουν καὶ ἀπηγόρευον · εἶναι γὰρ τὴν βασιλείαν καὶ ἄλλως χρῆμα μὲν ὀρεκτὸν καὶ τοῦ παντὸς ἄξιον , ὑποπτικὸν δ' ἄλλως , ὥστε καὶ μὴ οὖσαν κακίαν εἰδωλοποιῆσαι διὰ τὴν ὑποψίαν καὶ οὖσαν μετιέναι παρασκευάζειν τὸν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς , ὡς οὕτω μόνως ἀσφαλῶς βασιλεύσοντα , ἂν καὶ τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα μετίῃ · ᾧ δέ τις πρὸς ταῦτα καὶ ὑποστέλλοιτ' ἄν ; Ἐπὶ τῷ μή τισιν ἄδικος δόξαι τῇ μοναρχίᾳ ἐπιτιθέμενος , σοφόν τιν' εἰδὼς λόγον καὶ παλαιὸν ἐκ τραγῳδίας εἶναι τὸν ἐξαιροῦντα τὸν ἐπὶ τῇ δόξῃ τῆς ἀδικίας μῶμον , λέγοντα , εἴπερ ἀδικεῖν δέοι , ὑπὲρ τυραννίδος κάλλιστον ἀδικεῖν . Ταῦτ' ἐκείνοις λογιζομένοις δέος ἐπῄει · καὶ παρὰ ταῦτα μὲν πλησίον ἦσαν τοῦ πράττειν , τούτων δὲ προσκρουόντων τοὺς λογισμούς , ἀργοὶ πρὸς τὸ δρᾶν ἦσαν , κἂν ὅσοι καὶ ὥρμων λέγειν . Νικᾷ δ' ὅμως τὸ μόρσιμον . Καὶ τοῦ μὲν τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίζειν ἐκείνῳ οἱ πλεῖστοι γίνονται , καὶ σχεδὸν πάντες · ὅμως δ' ἐμπεδοῦν ὅρκοις φρικώδεσι καὶ ἀραῖον ἔχειν ὑπὲρ θατέρου θάτερον τοῦ μή τι δεινὸν βουλεύσασθαι κατ' ἀλλήλων τοὺς βασιλέας , τῶν εἰκότων ἐνόμισαν .
Lemmas: ὅπως ὁ πατριάρχης Ἀρσένιος ἐν φροντίς εἰμί περί ὁ ἀρχή . Ἀρσένιος δέ ὁ πατριαρχέω νέος ἄρχω φροντίς ὁ ὁ ἐπί ὁ βασίλεια κατάστασις ὁ Παλαιολόγος ἀνάγκη , μέγας τις εἰμί καί ἀπαραίτητος . πλήν γάρ ὀλίγος , καί οὗτος καιρός οὐ ἔχω διά ὁ ὁ ἄλλος , πολύς καί μέγας εἰμί , βούλησις ἐπί ὅς ἐπέχω , φανερῶς ὁ ἄλλος πᾶς εἷς βουλή εἰμί καί γνώμη , ἀγαπητός ἔχω , εἰμί βασιλεύω ὑπό ἐκεῖνος · ἀγαθός γάρ βασίλειος εἰμί οὖον ὁ ἀπό γένος , οὐδέ γε ὁ κληρωτής , ὅς ὄλισθος τυγχάνω τις εἰμί λαγχάνω καί ὁ ἀνάξιος , εἰς ὅς παρεισφθείρω πολλάκις λανθάνω καί ὁ κακός , ὅς δή καί ἀπος δοκιμάζω εἄν ὁ ἀγαθός ἄρχω καί ἐν ὑπήκοος ἐξετάζω μοῖρα , ἀλλά ὁ ἐκ ἀρετή καί δοκιμασία ἀγαθός ὅς ἄρχω μέλλω . Ἄτη γάρ καί λυσιτελής ὁ πλῆθος , ἐνδίδωμι ὁ εἰς ἀρχή καθίστημι ἐπί τίς καί προσκαλέω . Ἰατρός γάρ οὔτε ὁ ἐκ τυγχάνω οὔτε ὁ ἐκ γένος εἰς ὁ ποιέω ὑγεία ὁ νοσέω ἀξιόχρεως εἶπον · καί εἰμί ἐκ γένος ὁ κυβερνάω ἐγκρίνω , καταποντιστής μᾶλλον ἢ κυβερνήτης ἐφίστημι ὁ ναῦς . κινδυνεύω δέ οὕτως καί ὁ μᾶλλον κάθαρσις , ἔτι οὖν παίδευσις , εἰς ὁ καλῶς βασιλεύω δήω ἀκάθαρτος εἰμί μάλιστα , ἅμα γεννάω καί ἅμα τρυφή καί σπατάλη παραλαμβάνω βασιλικός , ἐφεδρεύω τε κολακεία , ἐκποδών δέ εἰμί ἀλήθεια καί ὁ κακός ὡς καλός ὑποκορίζομαι . ὡς ὁ παλαιός λόγος ἔχω , ὅτε καί ὁ ἐμμελής βήσσω ἀκούω εἰμί ἐκ κόλαξ ὁ ἅμα μέν ἄρχω , ἅμα δέ πάσχω , ἄν τις νουθετέω ὑπογρύζω , ὡς δύσνους καί κακός διαβάλλω , ὡς ὁ παραίνεσις πρόσταξις ἔχω . ὁ δέ καί ὁ γίγνομαι δυσχεραίνω οὐδείς κακός κολακεύω , ἀποσεμνύνω πλέω ὁ μέτριος ὁ ἄρχω , καί ὁ τύφω συναυξάνω · ἐκεῖνος δέ , ὥσπερ ἐπί σκηνή διάφορος προσωπεῖον περιτίθημι , πρός ὁ Ἀρίστως βασιλεύω ὁ γένος ἐχέγγυος οἴομαι , ὥσπερ ἐν ὁ πρῶτος ὁ σπέρμα καταβολή βασιλικός τίνω δύναμις εἰς ἀγαθός ἡγεμονία ἔνειμι . οὗτος λέγω , ἐπίκειμαι πλέω ὁράω ὁ δεσπότης καί στεφηφόρος καί ἀνύω , προσαναγκάζω συνεχῶς . ἦς γάρ καί ὁ Παλαιολόγος , ἐντεῦθεν συγκροτώ , ὁ αὐτός λέγω καί ὡς , εἰμί μή ἄξιος ὁ ἡγεμονία κρίνω καί ὁ ἐκ αὐτός , αὐτός ἐντεῦθεν ἐκεῖνος ἀποψηφίζομαι · πλήν καί πολύς τις κατορθόω ὑπισχνέομαι , ὁ μέν ἐκκλησία ἀνυψόω ὅσος , ὁ δέ ἱεράομαι καί πλέω ὁ μέτριος τιμάω , ἄξιος τε μέγας ὁ ἄξιος ὁ ἐν τέλος προβιβάζω καί κρίσις ὑπεραποδέχομαι Δίκαιος καί ὁ ἀρρεπής κρίνω ὅς ἐγκαθίστημι , ὅς καί μάλα καί πρῶτος ὁ Κακός Μιχαήλ , ὁ καί Σεναχηρείμ ἐπικαλέω , εὕω ὁ λόγος καί ὁ νόμος ἔχω , ἐν ὁ δίδωμι ὁ καί πρωτοασηκρῆτις πάλαι σβέννυμι ἀξίωμα καί ὁ ἐθέλω ἀσηκρῆτις ὑποτάσσω , ἐπί ὅς ἀδέκαστος καί ἀνερίθευτος κρίνω · ἔτι τε λόγος τιμάω καί ὁ ἐν λόγος περί πλεῖστος ὁ ἄλλος ποιέω · ὁ δέ γε στρατιωτικός ὑπεραγαπάω καί ὁ ἐκεῖνος πρόνοια , κἀν ἐν πόλεμος πίπτω , κἀν ἀποθνῄσκω , γονικός ἐγκαθίστημι ὁ παῖς , ἄν τις ὁ γυνή κατά γαστήρ ἔχω ὁ κυοφορέω · εἴσπραξις δέ ἄδικος μηδέ ὄνομα εἰμί , μηδέ χώρα δίδωμι διά βολή , ἀργέω μέν ὁ ἐπί οὗτος μονομάχιον , ἀργέω δέ καί ὁ σίδηρος , ὡς ἐπαρτάω καί κίνδυνος μέγας , εἰμί τις τολμάω ὁ δύναμαι καί ἐν ἀρχή ὑπέχω ὁ μύδρος καταναγκάζω · ὁ δέ ὁ πολιτεία οὕτως ἄφοβος ἐν εἰρήνη διατηρέω ὥστε καί ὁ εὐπορέω , ἱκανῶς ὁ περιουσία ἔχω , ἐπιδείκνυμι ὁ ὑπάρχω κυδρόομαι καί ὁ παράπαν μή δείδω · ἐπί πᾶς ὑπακούω ὁ ἐκκλησία καί μήτηρ οὗτος ὡς εἰκός ἡγέομαι καί πᾶς ὁ εἰς κατάστασις αὐτός πραγματεύομαι . οὗτος δέ προστίθημι , ὅτι καί ἐν ὑπόνοια ὁ προβασιλεύω εἰμί ὁ καταφρονέω ὁ ἐκεῖνος προνόμιον καί βασιλικός κατεπαίρω , ὥστε καί ἐπί πολύς ὁ πατριάρχης λυπέω καί ὁ ὁ λαός προστασία ἀποπροσποιέομαι , μηδείς , κἀν δικαίως ὑπέρ τίνω λέγω , εἰσακούω . εἰμί οὖν τότε ὁ πατριάρχης καί ὅς ὁ ἀρχιερεύς ὁ εἰς ὁ μέλλω προμηθής εἰμί διττός τις λογισμός , πρός ἀμφότερος κρούω καί ἑκατέρωθεν ἰσχυρός · ὅτε γάρ πρός ὁ ὁ βασίλεια ἐντέλεια ἀποβλέπω , καί ὁ παρά ἄμφω βασιλεύς , ὁ μέν νεοκομέομαι , ὁ δέ ἐνεργέω , ἄρχω ὡς καλός ὁμοῦ καί ὁ ὑπήκοος σωτήριος κατανοέω · πρός δέ καί ὁ μέλλω προσγίγνομαι , ἅμα μέν ἐκ ὅς ὁ ἱκανός πληροφορία ἐπί ἀνήρ ἔχω ἐκ πλεῖστος , ἅμα δέ καί ἐκ ὅς τότε ὑπισχνέομαι κατακούω , ὑπεραποδέχομαι ἔοικα πράσσω . ὅτε δέ αὖος πάλιν πρός τε ὁ ὁ εἷς ἀφιλονείκητος τε καί ἀνερίθευτος καί ὁ ἐπί δύο στασιαστικός τε καί μάχιμος ἐννοέω , ὁ ὁ ἑκατέρωθεν ἐπιβουλή καί ὁ ὑποψία εἷς ἐπί ἕτερος καί τέλος ὁ ἐπί εἷς κίνδυνος παρά ὁ κρατέω , διαφωνέω καί ἀπαγορεύω · εἰμί γάρ ὁ βασίλειος καί ἄλλως χρῆμα μέν ὀρεκτός καί ὁ πᾶς ἄξιος , ὑποπτικός δέ ἄλλως , ὥστε καί μή εἰμί κακία εἰδωλοποιέω διά ὁ ὑποψία καί εἰμί μέτειμι παρασκευάζω ὁ ἐπί ὁ ἀρχή , ὡς οὗτος μόνος ἀσφαλῶς βασιλεύω , εἄν καί ὁ μή εἰμί ὡς εἰμί μέτειμι · ὅς δέ τις πρός οὗτος καί ὑποστέλλω ἄν ; ἐπί ὁ μή τις ἄδικος δόξα ὁ μοναρχία ἐπιτίθημι , σοφός τις εἰδοί λόγος καί παλαιός ἐκ τραγῳδία εἰμί ὁ ἐξαιρέω ὁ ἐπί ὁ δόξα ὁ ἀδικία μῶμος , λέγω , εἴπερ ἀδικέω δήω , ὑπέρ τυραννίς καλῶς ἀδικέω . ταῦτα ἐκεῖνος λογίζομαι δέος ἔπειμι · καί παρά οὗτος μέν πλησίος εἰμί ὁ πράσσω , οὗτος δέ προσκρούω ὁ λογισμός , ἀργός πρός ὁ δράω εἰμί , κἀν ὅσος καί ὁρμάω λέγω . νικάω δέ ὅμως ὁ Μόρσιμος . καί ὁ μέν ὁ ἀρχή ἐγχειρίζω ἐκεῖνος ὁ πλεῖστος γίγνομαι , καί σχεδόν πᾶς · ὅμως δέ ἐμπεδόω Ὅρκος φρικώδης καί ἀραῖος ἔχω ὑπέρ θατέρου ἕτερος ὁ μή τίς δεινός βουλεύω κατά ἀλλήλων ὁ βασιλεύς , ὁ εἰκός νομίζω .