georgius-cedrenus.compendium-historiarum 317
Γρατιανόν . Πὃλθὼν δὲ εἰς Ῥώμην ἔστεψεν Ὁνώριον τὸν υἱὸν αὐτοῦ βασιλέα , καὶ ἀνῆλθεν ἐν Κωνσταντινουπόλει . Καὶ τοῦ Ἀλεξανδρείας Θεοφίλου αἰτησαμένου τὰ ἱερὰ πάντα τῶν Ἑλλήνων καθῃρέθησαν καὶ τὰ εἴδωλα ἐχωνεύθησαν καὶ εἰς χρείας πενήτων ἐδόθη . Τότε καὶ Μάρκελλος ὁ ἐπίσκοπος Ἀπαμείας τῆς Συρίας ναοὺς Ἑλληνικοὺς καταστρέφων ὑπὸ Ἐλλήνων ἀναιρεῖται . Τοῦ δὲ ναοῦ τοῦ Σαράπιδος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ λυομένου ἱερογλυφικὰ γράμματα εὑρέθη σταυροῦ τύπον ἐπέχοντα , ἅπερ οἱ ἐξ Ἐλλήνων θεασάμενοι ἐπίστευσαν , λέγοντες σημαίνειν τὸν σταυρὸν κατὰ τὴν τῶν ἱερογλυφικῶν [ . ὅλῃ ] γραμμάτων ἔννοιαν ζωὴν ἐπερχομένην . τοῦτον τὸν Σάραπιν οἱ μὲν τὸν Δία εἶναι λέγουσιν , οἱ δὲ τὸν Νεῖλον διὰ τὸ τὸν μόδιον ἔχειν ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ τὸν πῆχυν . Οἱ δὲ Ἁπίν τινα ἄνθρωπον εὔπορον ἐν Αἰγύπτῳ γεγονέναι , ὃς ἐν καιρῷ λιμοῦ ἐκ τῶν ἰδίων ἐπήρκεσεν Ἀλεξανδρεῦσιν , ᾠ καὶ τελευτῶντι ναὸν καὶ στήλην ἀνέστησαν · καὶ βους αὐτοῦ ἐτρέφετο , ὃν καὶ Ἀπιν ἐκάλουν ὁμωνύμως τῷ δεσπότῃ . Σύμβολον οὗτος ἦν τοῦ γεωργοῦ . Μετωνόμασαν δὲ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον καὶ Γόρασιν , καὶ Σάραπιν τὴν στήλην . Ἐν τῷ ναῷ γοῦν τούτου ἄγαλμα μέγα καὶ φοβερὸν οἷον ἐκ διαφόρου κατεσκευασμένον ὕλης ἵστατο , ὡς ἑκατέραις χερσὶν ἑκατέρων ἔχεσθαι τῶν τοίχων . Ἔνδον δὲ τούτου τοῦ μεγίστου ἀγάλματος ἄλλος ναὸς καὶ εἴδωλον καὶ ξόανον ἀπῃώρητο χαλκοῦν , οὐ μέγα δέ . Τούτου τῇ κεφαλῇ σίδηρον ἐνείραντες , τοῖς φατνώμασι δὲ τῆς στέγης ἄνωθεν μαννῆτιν λίθον κατὰ κάθετον ἐνθέμενοι , μετέωρον τοῦτον τοῦ ἀέρος ἀφῆκαν ὁρᾶσθαι κρεμάμενον , καὶ οὔτε γῆς , οὔτ´ αὐτῆς τῆς στέγης ἐφαπτόμενον . Ἰστέον ὅτι τὸ μὲν εἴδωλον οὐδεμίαν ὑπόστασιν ἔχει , τὸ δ´ ἴνδαλμά τινός ἐστιν ὁμοίωμα καὶ ἀπεικόνισμα . Καὶ εἴδωλον μὲν Σφίγγες , Κένταυροι κυνοπρόσωπα καὶ βουκέφαλοι ἤγουν τὰ μὴ ὑφεστῶτα , ὁμοιώματαδὲ τῶν ὑφεστώτων εἰκάσματα , οἷον ἡλίου , σελήνης , ἄστρων , ἀνθρώπων , θηρίων , ἑρπετῶν καὶ τῶν τούτοις παραπλησίων . Ἰστέον ὅτι Χαλδαῖοι τὸ πῦρ ὡς πάντων ἀναιρετικὸν σέβονται , καὶ πάντας τοὺς Ἐλλήνων θεοὺς κατἔδραμον . Προσῆλθον δὲ καὶ τῷ Κάνωπος ἱερεῖ , καὶ αὐτὸς μηχανᾶται τι τοιοῦτον . Εἰς τύπον ἀγάλματος ὑδρίαν ὀστρακίνην κατασκευάσας τρήσεις ὑπέθηκε λεπτὰς , ἂς κηρῷ φραξάμενος καὶ χρώματι καλλύνας , παλαιοῦ ἀγάλματος ἀποτεμὼν κεφαλὴν καὶ ἐφαρμόσας τῷ σκεύει εὐφυῶς , καὶ τῷ πυρὶ προσαγαγὼν ἤλεγξεν αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν , κατὰ μικρὸν διὰ τοῦ ὕδατος ἀποσβεσθέντος . Τῷ ιεʹ καὶ ϛʹ ἕτει αὐτοῦ Θεοδόσιος νόμον γράφει γυναῖκα εἰς διακόνισσαν μὴ προβαίνειν , εἰ μὴ ὑπερβῇ τὰ ξʹ ἕτη . Τῷ αὐτῷ ἔτει Πλακίλλα ἡ γαμετὴ Θεοδοσίου ἐκοιμήθη , εὐσεβὴς οὗσα καὶ φιλόπτωχος , οἰκείαις χερσὶ λωβοῖς καὶ νοσοῦσιν ὑπηρετοῦσα . Ταύτης τὸν ἀνδριάντα κατέαξαν οἱ Ἀντιοχεῖς διὰ τὰ ἐπιτεθέντα δημόσια παρὰ τοῦ βασιλέως τελεῖν αὐτούς . Τότε καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος , πρεσβύτερος ὤν Ἀντιοχείας , λόγους περὶ τούτου θαυμαστοὺς ἐξέθετο , οὓς ἀνδριάντα ; ἐπέγραψε , Τότε καὶ ἡ ἐν Θεσσαλο
Lemmas: Γρατιανός . πόλτος δέ εἰς Ῥώμη στέφω Ὁνώριος ὁ υἱός αὐτός βασιλεύς , καί ἀνέρχομαι ἐν Κωνσταντινούπολις . καί ὁ Ἀλεξάνδρεια Θεόφιλος αἰτέω ὁ ἱερόv πᾶς ὁ Ἕλλην καθαιρέω καί ὁ εἴδωλον χωνεύω καί εἰς χρεία πένης δίδωμι . τότε καί Μάρκελλος ὁ ἐπίσκοπος Ἀπάμεια ὁ Συρία ναός Ἑλληνικός καταστρέφω ὑπό Ἕλλην ἀναιρέω . ὁ δέ ναός ὁ Σάραπις ἐν Ἀλεξάνδρεια λύω ἱερογλυφικός γράμμα εὑρίσκω σταυρός τύπος ἐπέχω , ὅσπερ ὁ ἐκ Ἕλλην θεάομαι πιστεύω , λέγω σημαίνω ὁ σταυρός κατά ὁ ὁ ἱερογλυφικός [ . ὅλος ] γράμμα ἔννοια ζωή ἐπέρχομαι . οὗτος ὁ Σάραπις ὁ μέν ὁ Ζεύς εἰμί λέγω , ὁ δέ ὁ Νεῖλος διά ὁ ὁ μόδιος ἔχω ἐν ὁ κεφαλή καί ὁ πῆχυς . ὁ δέ θέραψ τις ἄνθρωπος εὔπορος ἐν Αἴγυπτος γίγνομαι , ὅς ἐν καιρός λιμός ἐκ ὁ ἴδιος ἐπαρκέω Ἀλεξανδρεύς , ὀͅς καί τελευτή ναός καί στήλη ἀνίστημι · καί βοῦς αὐτός τρέφω , ὅς καί ἀπος καλέω ὁμώνυμος ὁ δεσπότης . Σύμβολον οὗτος εἰμί ὁ γεωργός . μετονομάζω δέ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος καί Γόρα , καί Σάραπις ὁ στήλη . ἐν ὁ ναός γοῦν οὗτος ἄγαλμα μέγας καί φοβερός οἷος ἐκ διάφορος κατασκευάζω ὕλη ἵστημι , ὡς ἑκάτερος χείρ ἑκάτερος ἔχω ὁ τοῖχος . ἔνδον δέ οὗτος ὁ μέγας ἄγαλμα ἄλλος ναός καί εἴδωλον καί ξόανον ἀπαιωρέομαι χάλκεος , οὖον μέγας δέ . οὗτος ὁ κεφαλή σίδηρος ἐνείρω , ὁ φάτνωμα δέ ὁ στέγω ἄνωθεν μαίνω λίθος κατά κάθετος ἐντίθημι , μετέωρος οὗτος ὁ ἀήρ ἀφίημι ὁράω κρεμάννυμι , καί οὔτε γῆ , οὔτ´ αὐτός ὁ στέγω ἐφάπτω . ἰστέον ὅτι ὁ μέν εἴδωλον οὐδείς ὑπόστασις ἔχω , ὁ δδʹ ἴνδαλμα τις εἰμί ὁμοίωμα καί ἀπεικόνισμα . καί εἴδωλον μέν Σφίγξ , Κένταυρος κυνοπρόσωπος καί Βουκέφαλος ἤγουν ὁ μή ὑφίστημι , ὁμοίωμα ὁ ὑφίστημι εἴκασμα , οἷος ἥλιος , σελήνη , ἄστρον , ἄνθρωπος , θηρίον , ἑρπετόν καί ὁ οὗτος παραπλήσιος . ἰστέον ὅτι Χαλδαῖος ὁ πῦρ ὡς πᾶς ἀναιρετικός σέβομαι , καί πᾶς ὁ Ἕλλην θεός κατατρέχω . προσέρχομαι δέ καί ὁ Κάνωβος ἱερεύς , καί αὐτός μηχανάομαι τίς τοιοῦτος . εἰς τύπος ἄγαλμα ὑδρία ὀστράκινος κατασκευάζω τετραίνω ὑποτίθημι λεπτός , ὅς κῆρ φράσσω καί χρῶμα καλλυναω , παλαιός ἄγαλμα ἀποτέμνω κεφαλή καί ἐφαρμόζω ὁ σκεῦος εὐφυής , καί ὁ πῦρ προσάγω ἐλέγχω αὐτός ὁ ἰσχύς , κατά μικρός διά ὁ ὕδωρ ἀποσβέννυμι . ὁ ἵημι καί ϛυʹ ἔτος αὐτός Θεοδόσιος νόμος γράφω γυνή εἰς διακόνισσα μή προβαίνω , εἰμί μή ὑπερβαίνω ὁ ξο ἔτος . ὁ αὐτός ἔτος Πλακίλλα ὁ γαμετή Θεοδόσιος κοιμάω , εὐσεβής ὕω καί φιλόπτωχος , οἰκεῖος χείρ λωβός καί νοσέω ὑπηρετέω . Ταύτη ὁ ἀνδριάς κατάγνυμι ὁ Ἀντιοχεύς διά ὁ ἐπιτίθημι δημόσιος παρά ὁ βασιλεύς τελέω αὐτός . τότε καί Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος , πρέσβυς εἰμί Ἀντιόχεια , λόγος περί οὗτος θαυμαστός ἐκτίθημι , ὅς ἀνδριάς ; ἐπιγράφω , τότε καί ὁ ἐν Θεσσαλός