georgius-cedrenus.compendium-historiarum 289
Τῷ κρʹ ἔτει Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβέστατος , κατὰ Γερμανῶν καὶ Σαυροματῶν καὶ Γότθων υτρατεύσας , νίκην ἤρατο κραταιὰν διὰ τῆς τοῦ σταυροῦ δυνάμεως , καὶ τούτους εἰς ἐσχάτην ἤγαγε δουλείαν . Καὶ Δρεπανᾶν τὸν ἐν Κικομηδείᾳ ἐπικτίσας εἰς τιμὴν Λουκιανοῦ τοῦ ἐκεῖσε μαρτυρήσαντος Ἐλενούπολιν διὰ τὴν μητέρα ἐκάλεσεν . Τῷ κγʹ´ καὶ δ´ καὶ εἐ ἔτει τὸ ἐν Ἀντιοχείᾳ ὀκτάγωνον Κυριακὸν ἤρξατο οἰκοδομεῖσθαι . Καὶ αὐτὸς τὸν Δάνουβιν περάσας γέφυραν ἐν αὐτῷ λιθίνην πεποίηκε , καὶ τοὺς Σκύθας ὑπέταξε , καὶ τὸν φόρον ἔκτισε μετά γε τῶν δύο μεγάλων ἐμβόλων , καὶ ἐν αὐτῷ τῷ φόρῳ κίονα μονόλιθον καὶ ὁλοπόρφυρον ἔστησεν , ἐκ Ῥώμης ἀγαγὼν , ἐκδήσας αὐτὸν διὰ χαλκῶν ζωνῶν γεγραμμένων . Ἱδρύσατο δὲ ἐπάνω αὐτοῦ ἀνδριάντα ἐπ´ ὀνόματι αὐτοῦ , ἐν ᾧ γέγραπται · ΙΡ . ἂθβ]ι.Κωνσταντῖνος . Ἔλαμψεν ἡλίου δίκην , ὃς ἡν ἔργον μὲν Φειδίου , ἤχθη δὲ ἐξ Ἀθηνῶν . » Καὶ τὰς ἐπτὰ σπυρίδας καὶ τοὺς βʹ κοφίνους , ἐν οἷς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐθαυματούργησεν , ὑπὸ τὴν βάσιν τοῦ κίονος ἔθετο . Καὶ τὰ λείψανα δὲ τῶν ἁγίων ἀποστόλων Λουκᾶ καὶ Τιμοθέου καὶ Ἀνδρέου διὰ τοῦ ἀγίου μάρτυρος Ἀρτεμίου ἐν τῆ πόλει εἰσήγαγε . Τῷ κϛʹ καὶ κζʹ ἔτει αὐτοῦ τὴν κατὰ τῶν εἰδώλων καὶ τῶν ναῶν αὐτῶν κατάλυσιν ἐπέτεινε , τὰς δὲ εἰσῥδους αὐτῶν ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ ἐκύρωσε . Τότε καὶ ἡ ἐν Νικομηδείᾳ βασιλικὴ πυρὶ θείῳ ἐφλέχθη . Τῷ κη´ ἔτει αὐτοῦ ὁ δυσσεβὴς Ἄρειος ἐπιπλάστῳ μετανοίᾳ καὶ λόγοις ἀπατηλοῖς μετὰ τὴν καθαίρεσιν αὐτοῦ καταγοητεύσας τὰς ἀκοὰς τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως , καὶ δύο βιβλία λαβὼν , τὸ μὲν ἓν τὴν ἑαυτοῦ διεστραμμένην περιέχον δόξαν ταῖς ἰδίαις χερσὶ γράψας ἐν κρυφῇ κατεῖχε , τὸ δὲ ἕτερον δι´ ἀλλοτρίας χειρὸς ὁμοφώνως τῇ ἐν Νικαίᾳ ἐκτεθείσῃ πίστει γεγραφὼς , καὶ τοῦτο ἐπιδοὺς τῷ βασιλεῖ , καὶ διομνύθενος ἦ μὴν οὕτως πιστεύειν ὥσπερ δὴ καὶ ἔγραψεν , οὔτω συνήρπασε τῇ αὐτοῦ δολιότητι τὸν βασιλέα ὥστε κελεῦσαι τοῦτον ἀνυπερθέτως ὑπὸ Ἀλεξάνδρου τοῦ ἀρχιερέως εἰς κοινωνίαν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας προσδεχθῆναι . Ἀγωνιάσας τοίνυν , ὡς εἰκὸς , ὁ ἀρχιερεὺς , καὶ δι´ ὅλης τῆς νυκτὸς δεηθεὶς τοῦ Θεοῦ , εὐχῆς ἔργον αὐτὸν ἐποιήσατο . Τῇ γὰρ ἑξῆς ὁ ἀνόσιος μετὰ φαντασίας καὶ γαυριάματος εἰς τὴν ἐκκλησίαν προερχόμενος , ἐπειδὴ ἐν τῷ φόρῳ πλησίον τοῦ λεγομένου σενάτου ἐγένετο , τῆς γαστρὸς νυξάσης αὐτὸν τοῖς ἐκεῖσε ἀφεδρῶσιν ἀποκεχωρηκὼς ἀγγελικῇ κατασπᾶται χειρὶ , τῆς τε κοιλίας αὐτοῦ καὶ τῶν τπλάγχνων σὺν τῇ ψυχῇ ῥαγέντων καὶ εἰς ἀφεδρῶνας καταβληθέντων . Τῷ κη ἔτει λιμὸς μέγας ἐγένετο ἐν τῇ Ἀνατολῇ · ὁ δὲ βασιλεὺς σῖτον πολὺν ἀποστείλας τοῦτον ἤμβλυνε .
Lemmas: ὁ πρό ἔτος Κωνσταντῖνος ὁ εὐσεβής , κατά Γερμανός καί Σαυρομάτης καί Γότθος υτρατευσος , Νίκη ἔραμαι κραταιός διά ὁ ὁ σταυρός δύναμις , καί οὗτος εἰς ἔσχατος ἄγω δουλεία . καί Δρεπανᾶς ὁ ἐν Κικομηδείᾳ ἐπικτίζω εἰς τιμή Λουκιανός ὁ ἐκεῖσε μαρτυρέω ελενουπολις διά ὁ μήτηρ καλέω . ὁ κγʹ´ καί δδʹ καί εἴλω ἔτος ὁ ἐν Ἀντιόχεια ὀκτάγωνον Κυριακός ἄρχω οἰκοδομέω . καί αὐτός ὁ Δάνουβιν πέρνημι γέφυρα ἐν αὐτός λίθινος ποιέω , καί ὁ Σκύθης ὑποτάσσω , καί ὁ φόρος κτίζω μετά γε ὁ δύο μέγας ἔμβολον , καί ἐν αὐτός ὁ φόρος κίων μονόλιθος καί ὁλοπόρφυρος ἵστημι , ἐκ Ῥώμη ἄγω , ἐκδέω αὐτός διά χαλκός ζώνη γράφω . ἱδρύω δέ ἐπάνω αὐτός ἀνδριάς ἐπι ὄνομα αὐτός , ἐν ὅς γράφω · ΙΡ . ἂθβ]ι.Κωνσταντῖνος . λάμπω ἥλιος δίκη , ὅς ἐάν ἔργον μέν Φειδίας , ἄγω δέ ἐκ Ἀθῆναι . » καί ὁ ἑπτά σπυρίς καί ὁ βε κόφινος , ἐν ὅς Χριστός ὁ θεός ἐγώ θαυματουργέω , ὑπό ὁ βάσις ὁ κίων τίθημι . καί ὁ λείψανον δέ ὁ ἅγιος ἀπόστολος Λουκᾶς καί Τιμόθεος καί Ἀνδρέας διά ὁ ἅγιος μάρτυς Αρτεμίου ἐν τῆ πόλις εἰσάγω . ὁ κϛʹ καί κζʹ ἔτος αὐτός ὁ κατά ὁ εἴδωλον καί ὁ ναός αὐτός κατάλυσις ἐπιτείνω , ὁ δέ εἰσοράω αὐτός ὁ ἐκκλησία ὁ Θεός κυρόω . τότε καί ὁ ἐν Νικομήδεια βασιλικός πῦρ θεῖον φλέγω . ὁ κη´ ἔτος αὐτός ὁ δυσσεβής Ἄρειος ἐπίπλαστος μετάνοια καί λόγος ἀπατηλός μετά ὁ καθαίρεσις αὐτός καταγοητεύω ὁ ἀκοή ὁ γαληνότατος βασιλεύς , καί δύο βιβλίον λαμβάνω , ὁ μέν εἷς ὁ ἑαυτοῦ διαστρέφω περιέχω δόξα ὁ ἴδιος χείρ γράφω ἐν κρυφῇ κατέχω , ὁ δέ ἕτερος δις ἀλλότριος χείρ ὁμόφωνος ὁ ἐν Νίκαια ἐκτίθημι πίστις γράφω , καί οὗτος ἐπιδίδωμι ὁ βασιλεύς , καί διόμνυμι εἰμί μήv οὕτως πιστεύω ὥσπερ δή καί γράφω , οὐτάω συναρπάζω ὁ αὐτός δολιότης ὁ βασιλεύς ὥστε κελεύω οὗτος ἀνυπερθέτως ὑπό Ἀλέξανδρος ὁ ἀρχιερεύς εἰς κοινωνία ἐπί ὁ ἐκκλησία προσδέχομαι . ἀγωνιάω τοίνυν , ὡς εἰκός , ὁ ἀρχιερεύς , καί δις ὅλος ὁ νύξ δέω ὁ Θεός , εὐχή ἔργον αὐτός ποιέω . ὁ γάρ ἑξῆς ὁ ἀνόσιος μετά φαντασία καί γαυρίαμα εἰς ὁ ἐκκλησία προέρχομαι , ἐπεί ἐν ὁ φόρος πλησίος ὁ λέγω σενάτον γίγνομαι , ὁ γαστήρ νύσσω αὐτός ὁ ἐκεῖσε ἀφεδρών ἀποχωρέω ἀγγελικός κατασπάω χείρ , ὁ τε κοιλία αὐτός καί ὁ τπλάγχνων σύν ὁ Ψυχή ῥήγνυμι καί εἰς ἀφεδρών καταβάλλω . ὁ καί ἔτος λιμός μέγας γίγνομαι ἐν ὁ Ἀνατολή · ὁ δέ βασιλεύς σῖτος πολύς ἀποστέλλω οὗτος ἀμβλύνω .