georgius-cedrenus.compendium-historiarum 533
βασίλεια ἐν τῇ Μαγναύρᾳ καὶ οὕτως ἐξ ἐκείνου ἀνηβάσκειν αἱ ἐπιστῆμαι ἤρξαντο . Τοῦτο τὸ ἔργον κάλλιστον καὶ περιβόητον ὃν οὐκ ἴσχυσεν ἀποπλῦναι τὰς ἐνούσας ἄλλας τῷ Βάρδᾳ κηλῖδας . Τῆς μὲν οὗν Κφιλοσοφίας ἐξηγεῖτο Λέων ἐκεῖνος ὁ μέγας τε καὶ φιλόσοφος , ἀνεψιὸς ὢν Ἰαννῆ τοῦ πατριάρχου , ὅς καὶ τὸν θρόνον ἔλαβεν τῆς . ὅαθ ] Θεσσαλονίκης . ἄρτι δὲ τῶν Εἰκονομάχων καθαιρεθέντων συγκαθηρέθη καὶ αὐτὸς , καὶ σχολάζων εἰς ταύτην προεβιβάζετο τὴν σχολήν . Ἐγένετο δὲ πρότερον γνώριμος Θεοφίλῳ τῷ βασιλεῖ τοῦτον τὸν τρόπον . Πάσας γὰρ κατορθώσας τὰς ἐπιστήμας ὡς οὐδὲ μίαν ἕτερος , ἐν εὐτελεῖ τινι καταλύματι διάγων τοὺς βουλομένους ἐμυσταγώγει ὁποίαν ἕκαστος βούλοιτο . Ὡς δ´ ἤδη χρόνος παρετείνετο καὶ πολλοὶ κατὰ τὰς ἐπιστήμας προέκοπτον , συνέβη τινὰ νεανίαν τῆς γεωμετρικῆς ἐπιστήμης εἰς ἄκρον ἐληλακότα ὑπογραφέα γενέσθαι τινὸς στρατηγοῦ . Οὗ γενομένου κατά τινα πόλεμον εἴπετο καὶ αὐτὸς , καὶ τροπῆς γενομένης ζωγρεῖται καί τινι τῶν ἐπιφανῶν εἰς δουλείαν ἐκδίδοται . Ὁ δὲ κατὰ τόνδε τὸν καιρὸν τῶν Ἰσμαηλιτῶν κατάρχων Μαμοὺμ ἄλλοις τε μαθήμασιν Ἐλληνικοῖς σχολάζων καὶ δὴ καὶ γεωμετρίας διαφερόντως ἐξεχόμενος ἦν . Λόγου δέ ποτε κινηθέντος παρὰ τοῦ τὸν νεανίαν ἔχοντος δεσπότου περὶ τῆς εἰς τὰ μαθήματα σπουδῆς τοῦ ἀμερμουμνῆ καὶ τῆς περὶ τὴν γεωμετρίαν ἐπιμελείας , « ʹἈκοῦσαι τούτου , » εἶπεν ὁ νεανίας , « ἐπιθυμῶ καὶ τῶν αὐτοῦ διδασκάλων , καὶ ἡν ἔχουσι περὶ τὴν γεωμετρίαν κατανοῆσαι σπουδήν . » Ἔμαθε τοῦτο ὁ Μαμοὺμ , καὶ μετὰ περιχαρείας εἰακαλεῖται τὸν νέον πολλῆς , καὶ παραγενόμενον ἐπυνθάνετο εἰ γνῶσιν ἔχει τῆς τοιαύτης δυνάμεως . Συγκαταθεμένου δ´ ἐκείνου ἠπίστει ὁ βάρβαρος , καὶ διετείνετο μηδένα ἕτερον εἶναι πλὴν τῶν ἐκείνου διδασκάλων τῆς γεωμετρικῆς ἐπιστήμης εἰδήμονα κατὰ τὴν τότε ἡμέραν . Ἱμείρεσθαι δὲ φήσαντος τοῦ νεανίσκου . τῶν αὐτοῦ διδασκάλων πεῖραν λαβεῖν , θᾶττον ἢ λόγος οὗτοι παρίστανται , καὶ διεχαράττοντο σχήματα τρίγωνα καὶ τετοάγωνα , καὶ κανόνες εἰς μέσον προὐτίθεντο τοῦ στοιχειωτοῦ , τὸ μὲν , ὅτι τὸ σχῆμα τόδε τήνδε φέρει τὴν κλῆσιν καὶ τόδε τήνδε , διδάσκοντες , αἰτίαν δὲ καὶ λόγον καὶ τὸ ῥιότι ἀπεδίδοσαν οὐδαμῶς . Ὡς οὖν ἑώρα γαυρουμένους αὐτοὺς ὁ νεανίας καὶ μέγα φρονοῦντας ἐπὶ τῇ τῶν σχημάτων καταγραφῇ , « Ἐπὶ παντὸς λόγου , ὦ οὗτοι , ὁ νεανίας ἔφη , καὶ πράγματος τὸ διότι τὸ κῦρος ἔχει · ὑμεῖς δὲ τὴν ὕπαρξιν μόνην λέγοντες , τοὺς δὲ λόγους παρατρέχοντες οὐχ ἥκιστά μοι διαμαρτάνειν δοκεῖτε , τὸ κυριώτερον ἀγνοοῦντες . » Τῶν δὲ διαπορησάντων καὶ τὰς αἰτίας τούτων διευκρινεῖν καὶ διδάσκειν παρακαλούντων , ἐπεὶ διερμηνεύοντα καὶ σαφηνίζοντα ταύτας εὔρισκον , ὡς τόδε μὲν διὰ τόδε , τόδε δὲ διὰ τόδε τὴν εἰρημένην κλῆσίν τε καὶ γραφὴν ἔχει , καὶ ἅμα ὁ νοῦς αὐτῶν διηνοίγετο καὶ τῶν λεγομένων συνίεσαν , θάμβει λοιπὸν συσχεθέντες , εἰ καὶ ἄλλους ἔχει τοιούτους τὸ Βυζάντιον ἐπηρώπων . Εἰρηκότος δὲ τούτου πλείστους ἐν αὐτῷ εἶναι , καὶ ἑαυτὸν τὸν ἔσχατον τῶν μαθητῶν ἀλλ´ οὐ τῶν διδασκόντων , περὶ τοῦ διδασκάλου πάλιν διεπυνθάνοντο ,
Lemmas: βασίλεια ἐν ὁ Μαγναύρα καί οὕτως ἐκ ἐκεῖνος ἀνηβάσκω ὁ ἐπιστήμη ἄρχω . οὗτος ὁ ἔργον καλῶς καί περιβόητος ὅς οὐ ἰσχύω ἀποπλύνω ὁ ἔνειμι ἄλλος ὁ Βάρδα κηλίς . ὁ μέν ἐν κφιλοσοφια ἐξηγέομαι Λέων ἐκεῖνος ὁ μέγας τε καί φιλόσοφος , ἀνεψιός εἰμί Ἰαννῆς ὁ πατριάρχης , ὅς καί ὁ θρόνος λαμβάνω ὁ . ὅς ] Θεσσαλονίκη . ἄρτι δέ ὁ εικονομάχος καθαιρέω συγκαθαίρω καί αὐτός , καί σχολάζω εἰς οὗτος προβιβάζω ὁ σχολή . γίγνομαι δέ πρότερος γνώριμος Θεόφιλος ὁ βασιλεύς οὗτος ὁ τρόπος . πάσσω γάρ κατορθόω ὁ ἐπιστήμη ὡς οὐδέ εἷς ἕτερος , ἐν εὐτελής τις κατάλυμα Διάγων ὁ βούλομαι μυσταγωγέω ὁποῖος ἕκαστος βούλομαι . ὡς δδʹ ἤδη χρόνος παρατείνω καί πολύς κατά ὁ ἐπιστήμη προκόπτω , συμβαίνω τις νεανίας ὁ γεωμετρικός ἐπιστήμη εἰς ἄκρος ἐλήλακα ὑπογραφεύς γίγνομαι τις στρατηγός . οὗ γίγνομαι κατά τις πόλεμος εἶπον καί αὐτός , καί τροπή γίγνομαι ζωγρέω καί τις ὁ ἐπιφανής εἰς δουλεία ἐκδίδωμι . ὁ δέ κατά ὅδε ὁ καιρός ὁ Ἰσμαηλίτης κατάρχω Μαμοὺμ ἄλλος τε μάθημα Ἑλληνικός σχολάζω καί δή καί γεωμετρία διαφερόντως ἐξέχω εἰμί . Λόγος δέ ποτός κινέω παρά ὁ ὁ νεανίας ἔχω δεσπότης περί ὁ εἰς ὁ μάθημα σπουδή ὁ ἀμερμουμνῆς καί ὁ περί ὁ γεωμετρία ἐπιμέλεια , « ʹακουω οὗτος , » εἶπον ὁ νεανίας , « ἐπιθυμέω καί ὁ αὐτός διδάσκαλος , καί ἐάν ἔχω περί ὁ γεωμετρία κατανοέω σπουδή . » μανθάνω οὗτος ὁ Μαμοὺμ , καί μετά περιχάρεια λαικάζω ὁ νέος πολύς , καί παραγίγνομαι πυνθάνομαι εἰμί γνῶσις ἔχω ὁ τοιοῦτος δύναμις . συγκατατίθημι δδʹ ἐκεῖνος ἀπιστέω ὁ βάρβαρος , καί διατείνω μηδείς ἕτερος εἰμί πλήν ὁ ἐκεῖνος διδάσκαλος ὁ γεωμετρικός ἐπιστήμη ειδήμων κατά ὁ τότε ἡμέρα . ἱμείρω δέ φημί ὁ νεανίσκος . ὁ αὐτός διδάσκαλος πείρω λαμβάνω , ταχύς ἢ λόγος οὗτος παρίστημι , καί διαχαράσσω σχῆμα τρίγωνος καί τετοαγων , καί κανών εἰς μέσος προτίθημι ὁ στοιχειωτής , ὁ μέν , ὅτι ὁ σχῆμα ὅδε ὅδε φέρω ὁ κλῆσις καί ὅδε ὅδε , διδάσκω , αἴτιος δέ καί λόγος καί ὁ ῥιότι ἀποδίδωμι οὐδαμῶς . ὡς οὖν ὁράω γαυρόω αὐτός ὁ νεανίας καί μέγας φρονέω ἐπί ὁ ὁ σχῆμα καταγραφή , « ἐπί πᾶς λόγος , εἰμί οὗτος , ὁ νεανίας φημί , καί πρᾶγμα ὁ διότι ὁ κῦρος ἔχω · σύ δέ ὁ ὕπαρξις μόνος λέγω , ὁ δέ λόγος παρατρέχω οὐ ἥκιστος ἐγώ διαμαρτάνω δοκέω , ὁ κύριος ἀγνοέω . » ὁ δέ διαπορέω καί ὁ αἴτιος οὗτος διευκρινέω καί διδάσκω παρακαλέω , ἐπεί διερμηνεύω καί σαφηνίζω οὗτος εὑρίσκω , ὡς ὅδε μέν διά ὅδε , ὅδε δέ διά ὅδε ὁ εἴρω κλῆσις τε καί γραφή ἔχω , καί ἅμα ὁ νόος αὐτός διανοίγω καί ὁ λέγω συνίημι , θάμβος λοιπός συνέχω , εἰμί καί ἄλλος ἔχω τοιοῦτος ὁ Βυζάντιον ἐπηρώπων . ἐρῶ δέ οὗτος πλεῖστος ἐν αὐτός εἰμί , καί ἑαυτοῦ ὁ ἔσχατος ὁ μαθητής ἀλ οὖον ὁ διδάσκω , περί ὁ διδάσκαλος πάλιν διαπυνθάνομαι ,