georgius-cedrenus.compendium-historiarum 286
οἱ τὸ μεῖζον καὶ ἔλαττον ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ συγκρίνοντες , ἑτεροούσιον τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρὸς καὶ ἀνόμοιον δογματίζοντες . Οὐ γὰρ ἵσασιν , ὡς ἔοικεν . ὅτι μεῖζον καὶ ἔλαττον ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων ζητεῖται καὶ . κρίνεται , ὡς ἄνθρωπος ἀνθρώπου μείζων καὶ βοῦς βοὸς καὶ ἴππος ἵππου , καὶ ἁπαξαπλῶς ὁ κανὼν τῆς συγκρίσεως τοῖς ὁμογενέσιν ἁρμόζει . Ὁ τοίνυν τὰ τοῦ Θεοῦ τολμηρῶς περιεργαζόμενος , καὶ μείζονα λέγων τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα , τὴν σύγκρισιν ὡς ὁμοούσιον προσίεται , κἂν μὴ βούληται · ἑτεροούσια γὰρ ἀλλήλοις συγκρίνεσθαι οὐ δύναται , οὕτε λέγεται μείζων ἄνθρωπος Βοὸς ἢ μείζων ἄνθρωπος καμήλου ἢ μείζων ἄνθρωπος ἰχθύος . Τὰ μέντοι γε τὸν ἑνικὸν ἀριθμὸν ὑπερβαίνοντα ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ τῆς τῶν ὑποστάσεων διαφορᾶς εἰσι παΤαστατικὰ , τὰ δὲ ἑνικῶς ἐξενηνεγμένα τῆς ταυτότητος τῆς φύσεως . Τὰ μὲν γὰρ εἴρηται , ἵνα Σαβέλλιος καὶ Ἰουδαῖοι ἐπιστομισθῶσι , τὰ δὲ , ἵνα Ἄρειος καὶ Εὐνόμιος καὶ Ἕλληνες στηλιτευθῶσιν . Οἱ γὰρ πλατύνοντες μὲν εἰς τὴν ἀγίαν Τριάδα τὸν τῶν ἰδιοτήτων ἀριθμὸν , συστέλλοντες δὲ εἰς μίαν οὐσίαν , ὀρθότατα δογματίζουσι καὶ ταῖς τῶν οὐρανίων χρησμῶν ἕπονται διδασκαλίαις , μήτε εἰς πολυθεῖαν διὰ τὴν τῆς φύσεως διαφορὰν ἐκπίπτοντες , μήτε εἰς ἰουδαϊσμὸν διὰ τὴν τοῦ ἑνὸς προσώπου σύστασιν ὀλισθαίνοντες , Πῶς δὲ οὐκ ἐρυθριῶσι κτίσματι προσκυνοῦντες καὶ ταῖς ἑαυτῶν μαχόμενοι ψήφοις ; Ἀπαγορεύοντες γὰρ τὸ μὴ τῇ κτίσει προσκυνεῖν ὡς Ἑλληνικὸν , αὐτοὶ τοῦτο δρῶντες ἑαυτοὺς λανθάνουσι . Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰδέναι , ὡς οὐ τὰ αὐτὰ ὀνόματα πάντως καὶ τὰ αὐτὰ μηνύει πράγματα , οὔτε ἡ ὁμωνυμία συνωνυμίαν ἐκ παντὸς τρόπου ἐμφαίνει . Ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ Υἱοῦ κυρίως λέγεται ἡ γέννησις , ἐπὶ δὲ τῶν κτισμάτων καταχρηστικῶς , ἐπ´ ἐκείνου μὲν τῆς ἀληθείας ἕνεκεν καὶ τῆς ὁμοουσιότητος , ἐπὶ δὲ τούτων τιμῆς χάριν καὶ υἱοθεσίας . Βουληθεὶς γὰρ ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγω ἀληθείας . Μὴ τοίνυν ἡ ὁμωνυμία τὴν ὁμοτιμίαν ἐνταῦθα τικτέτω , μηδὲ τὰ καταχρηστικῶς εἰρημένα κυρίως λεχθῆναι νομιζέσθω , ἐπεὶ καὶ τὸν θυμὸν καὶ τὴν ὀργὴν καὶ τἄλλα πάντα τὰ τῆς θείᾳ μὴ πρέποντα φύσει καταχρηστικῶς λελεγμένα , οὐκ ἄν τις εὐφρονῶν κυρίως πεφράσθαι [ Ρ . Ζθ ] φαίη . Δῆλον γάρ ἐστιν ὅτι ἑκάστῳ χωρίῳ καὶ ἑκάστῃ λέξει ἡ προσήκουσα καὶ ἁρμόζουσα διασάφησις προσαγοΕΙπάτωσαν δέ γε καὶ οἱ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα βλασφημοῦντες καὶ τῆς θείας οὐσίας αὐτὸ χωρίζοντες , πῶς ὁ Θεὸς καὶ Σωτὴρ ἡμῶν ἐνανθρωπήσας παρέδωκε συμπληρωτικὸν εἶναι τῆς ἁγίας Τριάδος τὸ πανάγιον Πνεῦμα , καὶ ἐν τῇ ἐπικλήσει τοῦ θείου βαπτίσματος σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ ὡς ἐλευθεροῦν τῶν ἁμαρτημάτων τοὺς ἀνθρώπους ἀριθμούμενον . Καὶ ἐπὶ τῆς μυστικῆς τραπέζης τὸ σῶμα ἰδικὸν τῆς τοῦ Υἱοῦ σαρκώσεως ἀποφαῖνον , πῶς ἂν εἴη ποιητὸν ἢ κτιστὸν ἢ τῆς δουλικῆς φύσεως , ἀλλ´ οὐ τῆς δεσποτικῆς καὶ δημιουργοῦ καὶ βασιλίδος οὐσίας συγγενές καὶ ὁμοούσιον τὸ ἅγιον Πνεῦμα ; Εἰ γὰρ δοῦλον , μὴ
Lemmas: ὁ ὁ μείζων καί μικρός ἐπί ὁ πατήρ καί ὁ υἱός συγκρίνω , ἑτεροούσιος ὁ υἱός ὁ πατήρ καί ἀνόμοιος δογματίζω . οὖον γάρ οἶδα , ὡς ἔοικα . ὅτι μείζων καί μικρός ἐπί ὁ ὁμοούσιος ζητέω καί . κρίνω , ὡς ἄνθρωπος ἄνθρωπος μείζων καί βοῦς βοῦς καί ἵππος ἵππος , καί ἁπαξαπλῶς ὁ κανών ὁ σύγκρισις ὁ ὁμογενής ἁρμόζω . ὁ τοίνυν ὁ ὁ Θεός τολμηρός περιεργάζω , καί μείζων λέγω ὁ υἱός ὁ πατήρ , ὁ σύγκρισις ὡς ὁμοούσιος προσίημι , κἀν μή βούλομαι · ἑτεροούσιος γάρ ἀλλήλων συγκρίνω οὖον δύναμαι , ἵημι λέγω μείζων ἄνθρωπος Βοῦς ἢ μείζων ἄνθρωπος κάμηλος ἢ μείζων ἄνθρωπος ἰχθύς . ὁ μέντοι γε ὁ ἑνικός ἀριθμός ὑπερβαίνω ἐν ὁ θεῖος γραφή ὁ ὁ ὑπόστασις διαφορά εἰμί παΤαστατικὰ , ὁ δέ ἑνικός ἐκφέρω ὁ ταυτότης ὁ φύσις . ὁ μέν γάρ εἴρω , ἵνα Σαβέλλιος καί Ἰουδαῖος ἐπιστομίζω , ὁ δέ , ἵνα Ἄρειος καί Εὐνόμιος καί Ἕλλην στηλιτεύω . ὁ γάρ πλατύνω μέν εἰς ὁ ἅγιος Τριάς ὁ ὁ ἰδιότης ἀριθμός , συστέλλω δέ εἰς εἷς οὐσία , ὀρθός δογματίζω καί ὁ ὁ οὐράνιος χρησμός ἕπω διδασκαλία , μήτε εἰς πολυθεΐα διά ὁ ὁ φύσις διαφορά ἐκπίπτω , μήτε εἰς ἰουδαϊσμός διά ὁ ὁ εἷς πρόσωπον σύστασις ὀλισθάνω , Πῶς δέ οὐ ἐρυθριάω κτίσμα προσκυνέω καί ὁ ἑαυτοῦ μάχομαι ψῆφος ; ἀπαγορεύω γάρ ὁ μή ὁ κτίζω προσκυνέω ὡς Ἑλληνικός , αὐτός οὗτος δράω ἑαυτοῦ λανθάνω . χρή δέ καί οὗτος οἶδα , ὡς οὖον ὁ αὐτός ὄνομα πάντως καί ὁ αὐτός μηνύω πρᾶγμα , οὔτε ὁ ὁμωνυμία συνωνυμία ἐκ πᾶς τρόπος ἐμφαίνω . ἐπί μέν γάρ ὁ υἱός κύριος λέγω ὁ γέννησις , ἐπί δέ ὁ κτίσμα καταχρηστικός , ἐπι ἐκεῖνος μέν ὁ ἀλήθεια ἕνεκα καί ὁ ὁμοουσιότης , ἐπί δέ οὗτος τιμή χάρις καί υἱοθεσία . βούλομαι γάρ ἀποκυέω ἐγώ λόγος ἀλήθεια . μή τοίνυν ὁ ὁμωνυμία ὁ ὁμοτιμία ἐνταῦθα τίκτω , μηδέ ὁ καταχρηστικός εἴρω κύριος λέγω νομίζω , ἐπεί καί ὁ θυμός καί ὁ ὀργή καί ἄλλος πᾶς ὁ ὁ θεῖος μή πρέπω φύσις καταχρηστικός λέγω , οὐ ἄν τις εὔφρων κύριος φράζω [ Ρ . Ζθ ] φημί . Δῆλος γάρ εἰμί ὅτι ἕκαστος χωρίον καί ἕκαστος λέγω ὁ προσήκω καί ἁρμόζω διασάφησις προσαγοειπατωνω δέ γε καί ὁ εἰς ὁ ἅγιος πνεῦμα βλασφημέω καί ὁ θεῖος οὐσία αὐτός Χωρίζοντες , πῶς ὁ θεός καί Σωτήρ ἐγώ ἐνανθρωπέω παραδίδωμι συμπληρωτικός εἰμί ὁ ἅγιος Τριάς ὁ πανάγιος πνεῦμα , καί ἐν ὁ ἐπίκλησις ὁ θεῖον βάπτισμα σύν πατήρ καί υἱός ὡς ἐλευθερόω ὁ ἁμάρτημα ὁ ἄνθρωπος ἀριθμέω . καί ἐπί ὁ μυστικός τράπεζα ὁ σῶμα ἰδικός ὁ ὁ υἱός σάρκωσις ἀποφαίνω , πῶς εἄν εἰμί ποιητός ἢ κτιστός ἢ ὁ δουλικός φύσις , ἀλ οὖον ὁ δεσποτικός καί δημιουργός καί βασιλίς οὐσία συγγενής καί ὁμοούσιος ὁ ἅγιος πνεῦμα ; εἰμί γάρ δοῦλος , μή