georgius-cedrenus.compendium-historiarum 318
νίκῃ σφαγὴ τῶν ιεʹ χιλιάδων τοῦ λαοῦ ὑπὸ Θεοδοσίου γίνεται , καὶ τὰ παρὰ τοῦ ἁγίου Ἀμβροσίου ἐπισκόπου Μεδιολάνων εἰς αὐτὸν βασιλέα πραχθέντα . Λιὸ καὶ νόμον ἐκτίθεται τοῖς καταδικαζομένοις θανάτῳ ἢ δημεύσει προθεσμίαν λʹ ἡμερῶν εἰς διάσκεψιν δίδοσθαι . Τῷ [ Ρ . ὅᾶθὶ δὲ αὐτῷ ἔτει τοῦ ποταμοῦ Νείλου κατὰ τὸ ἔθος μὴ ἀναβάντος ἔχαιρον οἱ Ἕλληνες , λέγοντες αἴτιον εἶναι τούτου τὸ κωλυθῆναι θύειν τοῖς θεοῖς αὐτῶν . Ὅπερ μαθὼν ὀ εὐσεβής βασιλεὺς εἶπε · Μὴ γένοιτό ποτε ποταμὸν θυσίαις χαίροντα ἐπὶ τὴν γῆν πλημμυρῆσαι . Ὁ δὲ Θεὸς τοῦτο ἀποδεξάμενος εὐλόγησε τὴν ἀνάβασιν τοῦ ποταμοῦ , ὥστε ἅπαντας τοὺς κατ´ Αἴγυπτον φοβηθῆναι μὴ καὶ αὐτὴν τὴν Ἀλεξάνδρειαν κατακλύσῃ ἡ πλημμύρα τοῦ ὕδατος . Ἐν Μεδιολάνῳ ὑπάρχοντος τοῦ βασιλέως Θεοδοσίου οἱ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως Ἰουδαῖοι , ἐκ προστάξεως Ὁνωράτου ἐπάρχου , συναγωγὴν ἐν τοῖς Χαλκοπράτοις πολλῶν ταλάντων εἰργάσαντο . Τῶν δὲ Χριστιανῶν δυσφημούντων κατὰ τοῦ ἐπάρχου , αὐτὸς οὐπροσέσχεν · ἦν γὰρ Ἔλλην . Πῦρ οὐν ἐμβαλόντες νυκτὸς ταύτην κατέκαυσαν . Γράφει τοῦτο ὁ ἔπαρχος πρὸς Θεοδόσιον , ἐγκαλῶν τοῖς πολίταις · ὁ δὲ ὁρίζει ζημίαν ὑποστῆναι τοὺς τοῦτο δράσαντας καὶ κτισθῆναι τὴν συναγωγήν . Προσφεύγουσιν οἱ πολῖται πρὸς τὸν μέγαν Ἀμβρόσιον . Ὁ δ τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστοῦ γενεθλίων ἐνστάσης καὶ τοῦ βασιλέως εἴσοδον ποιήσασθαι μέλλοντος , δημηγορεῖ ὁ μέγας Ἀμβρόσιος ὀλίγα μὲν περὶ τῆς ἑορτῆς , τὰ πλείω δὲ τοῦ βασιλέως καθαπτόμενος σφοδρῶς , φάσκων οὕτως ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ · Οὐκ ἐγώ σε ποιμένα ὄντα προβάτων ἐξόπισθεν τῶν λοχευομένων ἔλαβον , καὶ τοῦ λαοῦ μου ποιμένα καὶ βασιλέα κατέστησα ; Οὐκ ἐγῴ σου τὴν κεφαλὴν αὐχμῶσαν καὶ φθειριῶσαν χρυσῷ στεφάνῳ κατεκαλλώπισα καὶ ταινίᾳ χρυσοπορφύρῳ ἐκόσμησα ; Καὶ ἵνα τί τοὺς σφαγέας τοῦ υἱοῦ μου προκρίτους ἄγεις καὶ τὸν ἐμὸν λαὸν κατατρύχεις , ποινηλατῶν τὴν κληρονομίαν μου Καὶ ὁ βασιλεύς · Τίποιεῖς , ἐπίσκοπε ; Τὴν ἑορτὴν καταλιπὼν ὅλην ἐπ´ ἐμὲ τὴν δημηγορίαν ἐξήρτησας ; Καὶ ὁ Ἀμβρόσιος · Οὐ κατὰ σοῦ , βασιλεῦ , ἀλλ´ ὑπὲρ σοῦ . Τί γὰρ ἔσται Χριστιανοῖς ἄλλο δεινότερον , ἵνα καὶ Ἰουδαίων συναγωγὰς ἁπαρτίζωσι ; Καὶ ὁ βασιλεύς · Καὶ δίκαιόν ἐστιν ἴνα ὃ ἐὰν δόξῃ δήμῳ ἀτάκτῳ ἐπὶ βασιλικῇ πόλει κατεργάζηται ; Καὶ ὁ Ἀμβρόσιος · Καὶ τοῦτο δίκαιόν ἐστι , βασιλέων θεοσεβέστατε , ἵν´ ἐπὶ πόλεως βασιλευούσης Ἰουδαῖοι βλασφήμους ᾠδάς ἀναπέμπωσι ; Μὴ τούτῳ στοιχήσῃς , βασιλέων πανάριστε · αἱ γὰρ ἐκείνων εὐχαὶ βλασφημίαι καὶ ὕβρεις καὶ ἀῤἀητολογίαι τυγχάνουσι . Καὶ ταῦτα λέγοντος Ἀμβοα σίου ἀφῆκεν ὁ βασιλεὺς τὸ ἐπιτίμιον , νόμον ἐκθέμενος μὴ ἔχειν Ἰουδαίους ἐν Βυζαντίῳ συναγωγὴν μήτε τολμᾷν δημοσίᾳ προσεύχεσθαι . Ἐν τούτοις ἥ τε τῶν Ὁλυμπιάδων ἀπέσβη πανἡγυριο , ἥτις κατὰ [ Ρ . ὅεῖ ] τετραετῆχρόνον ἐπετελεῖτο .
Lemmas: Νίκη σφαγή ὁ ἵημι χιλιάς ὁ λαός ὑπό Θεοδόσιος γίγνομαι , καί ὁ παρά ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος ἐπίσκοπος Μεδιόλανον εἰς αὐτός βασιλεύς πράσσω . Λιός καί νόμος ἐκτίθημι ὁ καταδικάζω θάνατος ἢ δήμευσις προθεσμία λίαν ἡμέρα εἰς διάσκεψις δίδωμι . ὁ [ Ρ . ὅς δέ αὐτός ἔτος ὁ ποταμός Νεῖλος κατά ὁ ἔθος μή ἀναβαίνω χαίρω ὁ Ἕλλην , λέγω αἴτιος εἰμί οὗτος ὁ κωλύω θύω ὁ θεός αὐτός . ὅπερ μανθάνω ὁ εὐσεβής βασιλεύς εἶπον · μή γίγνομαι ποτός ποταμός θυσία χαίρω ἐπί ὁ γῆ πλημμυρέω . ὁ δέ θεός οὗτος ἀποδείκνυμι εὐλογέω ὁ ἀνάβασις ὁ ποταμός , ὥστε ἅπας ὁ κατ´ Αἴγυπτος φοβέω μή καί αὐτός ὁ Ἀλεξάνδρεια κατακλύζω ὁ πλημμύρα ὁ ὕδωρ . ἐν Μεδιόλανον ὑπάρχω ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ὁ ἐκ Κωνσταντινούπολις Ἰουδαῖος , ἐκ πρόσταξις Ὁνωράτος ἔπαρχος , συναγωγή ἐν ὁ χαλκοπρωτος πολύς τάλαντον ἐργάζομαι . ὁ δέ Χριστιανός δυσφημέω κατά ὁ ἔπαρχος , αὐτός ουπροσεχω · εἰμί γάρ Ἕλλην . πῦρ ὀν ἐμβάλλω νύξ οὗτος κατακαίω . γράφος οὗτος ὁ ἔπαρχος πρός Θεοδόσιος , ἐγκαλέω ὁ πολίτης · ὁ δέ ὁρίζω ζημία ὑφίστημι ὁ οὗτος δράω καί κτίζω ὁ συναγωγή . προσφεύγω ὁ πολίτης πρός ὁ μέγας Ἀμβρόσιον . ὁ δ ὁ ἑορτή ὁ Χριστός γενέθλιος ἐνίστημι καί ὁ βασιλεύς εἴσοδος ποιέω μέλλω , δημηγορέω ὁ μέγας Ἀμβρόσιος ὀλίγος μέν περί ὁ ἑορτή , ὁ πλείων δέ ὁ βασιλεύς καθάπτω σφοδρός , φάσκω οὕτως ὡς ἐκ πρόσωπον ὁ Θεός · οὐ ἐγώ σύ ποιμήν εἰμί πρόβατον ἐξόπισθεν ὁ λοχεύω λαμβάνω , καί ὁ λαός ἐγώ ποιμήν καί βασιλεύς καθίστημι ; οὐ ἐγώ σύ ὁ κεφαλή αὐχμέω καί φθειρίζω χρυσός στέφανος κατακαλλωπίζω καί ταινία χρυσοπόρφυρος κοσμέω ; καί ἵνα τίς ὁ σφαγεύς ὁ υἱός ἐγώ πρόκριτος ἄγω καί ὁ ἐμός λαός κατατρύχω , ποινηλατέω ὁ κληρονομία ἐγώ καί ὁ βασιλεύς · τιποιεω , ἐπίσκοπος ; ὁ ἑορτή καταλείπω ὅλος ἐπι ἐγώ ὁ δημηγορία ἐξαρτάω ; καί ὁ Ἀμβρόσιος · οὖον κατά σύ , βασιλεύς , ἀλ ὑπέρ σύ . τις γάρ εἰμί Χριστιανός ἄλλος δεινός , ἵνα καί Ἰουδαῖος συναγωγή ἁπαρτίζω ; καί ὁ βασιλεύς · καί δίκαιος εἰμί ἵνα ὅς ἐάν δόξα δῆμος ἄτακτος ἐπί βασιλικός πόλις κατεργάζομαι ; καί ὁ Ἀμβρόσιος · καί οὗτος δίκαιος εἰμί , βασιλεύς θεοσεβής , ὅς ἐπί πόλις βασιλεύω Ἰουδαῖος βλάσφημος ᾠδή ἀναπέμπω ; μή οὗτος στοιχέω , βασιλεύς πανάριστος · ὁ γάρ ἐκεῖνος εὐχή βλασφημία καί ὕβρις καί αραητολογιος τυγχάνω . καί οὗτος λέγω Ἀμβοα σίον ἀφίημι ὁ βασιλεύς ὁ ἐπιτίμιον , νόμος ἐκτίθημι μή ἔχω Ἰουδαῖος ἐν Βυζάντιον συναγωγή μήτε τολμάω δημόσιος προσεύχομαι . ἐν οὗτος ὅς τε ὁ Ὀλυμπιάς ἀποσβέννυμι πανηγύριν , ὅστις κατά [ Ρ . ὅς ] τετραετῆχρόνον ἐπιτελέω .