gaudentius.harmonica-introductio 6
6 . Περὶ μὲν δὴ τοῦ γένους ἱκανὰ τέως τὰ εἰρημένα · λέγωμεν δὲ ἀναλαβόντες τὸν ἀριθμὸν καὶ τάξιν καὶ διαστήματα τῶν φθόγγων , τέως ἐφʼ ἑνὸς τοῦ διατονικοῦ γένους τὸν λόγον ποιούμενοι . τοῦτο γὰρ μόνον τῶν τριῶν γενῶν ἐπίπαν ἐστὶ τὸ νυνὶ μελῳδούμενον . τῶν δὲ λοιπῶν δυοῖν ἡ χρῆσις ἐκλελοιπέναι κινδυνεύει . Οἱ παλαιοὶ τὸν πάντων βαρύτατον φθόγγον , ἀφʼ οὗ τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τὸ ὀξὺ τῆς ἁρμονίας ἐποιοῦντο προσλαμβανόμενον ἐκάλουν . τοῦτον δὲ οὐκ ἀεὶ φύσει βαρύτατον ἐλάμβανον , ἀλλὰ καὶ θέσει . καθʼ ἕκαστον γὰρ τῶν τρόπων οὐχ ὁ αὐτὸς ἦν προσλαμβανόμενος φθόγγος , ἀλλʼ ἐν ἄλλῳ ἄλλος , ὡς μετʼ ὀλίγον δειχθήσεται . μετὰ δὲ αὐτὸν ἔτασσον ὑπάτην ὑπάτων ἀεὶ τοῦ προσλαμβανομένου τονιαῖον ἀφεστῶσαν διάστημα κατὰ πάντα τὰ γένη τῆς ἁρμονίας . ἐφεξῆς δὲ παρυπάτην ὑπάτων ἐτίθεσαν ἡμιτονίῳ τῆς ὑπάτης ὀξυτέραν · ( p . 7 ) εἶτα λιχανὸν ὑπάτων τόνον ἀπέχουσαν τῆς παρυπάτης ἐπὶ τὸ ὀξὺ , τις καὶ διάτονος ὑπάτων ἐκαλεῖτο ἐν τῷ διατονικῷ γένει . μετὰ δὲ ταύτην ἡ ὑπάτη τῶν μέσων ἐτάσσετο τόνον ὁμοίως ἀπέχουσα τῆς λιχανοῦ ἤτοι διατόνου , καὶ μέχρι ταύτης τὸ τῶν ὑπάτων συνεπληροῦτο σύστημα τετράχορδον , ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς ὑπάτης τῶν ὑπάτων καὶ λῆγον εἰς τὴν ὑπάτην τῶν μέσων · ἀφʼ ἧς πάλιν ἀρχὴν ἐποιοῦντο τοῦ τετραχόρδου τῶν μέσων · ὡς εἶναι κοινὸν ἀμφοτέρων τῶν τετραχόρδων φθόγγον τὴν ὑπάτην τῶν μέσων , τοῦ μὲν πρώτου τετραχόρδου , τῶν ὑπάτων , ὀξυτάτην ὑπάρχουσαν , τοῦ δὲ δευτέρου τετραχόρδου , τῶν μέσων , βαρυτάτην . μετὰ δὲ ταύτην ἡ παρυπάτη τῶν μέσων ἐστὶν ἡμιτονίῳ τῆς ὑπάτης ὀξυτέρα . καὶ μετʼ αὐτὴν ἡ λιχανὸς τῶν μέσων ἤτοι διάτονος μέσων τόνῳ τῆς παρυπάτης ὁμοίως ὀξυτέρα . μετὰ δὲ ταύτην ἡ μέση , τόνῳ καὶ αὐτὴ τῆς τῶν μέσων λιχανοῦ διαφέρουσα . καὶ μέχρι μὲν ταύτης συνεπλήρουν τὸ δεύτερον σύστημα τετράχορδον τῶν μέσων . ἀπὸ δὲ ταύτης ποτὲ μὲν τὸ τῶν συνημμένων προσετίθεσαν τετράχορδον , πάλιν αὐτὴν τὴν μέσην τοῦ ἐφεξῆς τετραχόρδου , καλουμένου δὲ συνημμένου , ποιοῦντες ἀρχὴν καὶ διὰ τοῦτο συνημμένον αὐτὸ λέγοντες · ποτὲ δὲ τὸ τῶν διεζευγμένων , ὅπερ οὐκέτι τὴν ἀρχὴν ἀπὸ μέσης εἶχεν , ἀλλʼ ἀπὸ τῆς καλουμένης παραμέσης , ἥτις ἀπὸ τῆς μέσης ( p . 8 ) ἀπεῖχεν ἀεὶ τόνον , τουτέστι κατὰ πάντα τὰ γένη τῆς μελῳδίας . Δύο τοίνυν ἐποίουν οἱ παλαιοὶ συστήματα τέλεια , τὸ μὲν κατὰ συναφὴν καλοῦντες , τὸ δὲ κατὰ διάζευξιν . ὅτε μὲν οὖν τὸ κατὰ συναφὴν σύστημα ἐποίουν , ἐφεξῆς ἐτίθεσαν τῇ μέσῃ τρίτην συνημμένων νητῶν ἡμιτονίῳ τῆς μέσης ἀπέχουσαν . τρίτῃ δὲ ἐφεξῆς παρανήτην συνημμένων νητῶν τόνῳ τῆς τρίτης ὀξυτέραν . ταύταις δὲ ἐφεξῆς νήτην συνημμένων νητῶν τόνῳ τῆς παρανήτης ὀξυτέραν . ἐκάλουν δὲ τοῦτο τὸ τετράχορδον νητῶν συνημμένων · νητῶν μὲν διὰ τὸ νέατον καὶ πέρας εἶναι τῆς ἐπὶ τὸ ὀξὺ προόδου , συνημμένων δὲ διὰ τὸ μὴ ἀφεστάναι τῶν μέσων , ἀλλὰ συνῆφθαι τῷ πρὸ αὐτοῦ τετραχάρδῳ κατὰ κοινὸν φθόγγον τὴν μέσην . ἔλεγον δὲ τὴν μὲν ἐγγὺς τῆς μέσης τρίτην διὰ τὸ τρίτην ἀπὸ τέλους ὑπάρχειν , τὴν δὲ ἐφεξῆς τεταγμένην παρανήτην , τὴν δὲ τελευταίαν νήτην , ἅτε δὴ πέρας οὖσαν τῆς ἐπὶ τὸ ὀξὺ κινήσεως , ὡς εἰρήκαμεν . Ὅτε δὲ τὸ κατὰ διάζευξιν σύστημα ἐποίουν , τῇ μέσῃ παραμέσην ἐφεξῆς ἔταττον τόνῳ τῆς μέσης ἀφεστηκυῖαν ἀεὶ κατὰ πάντα τὰ γένη , καθάπερ κἀπὶ τοῦ προσλαμβανομένου καὶ τῆς τῶν ὑπάτων ὑπάτης εἴρηται · τοῦτον δὲ τὸν τόνον ἐκάλουν τῆς διαζεύξεως . ἀπὸ δὲ τῆς παραμέσης ἀρχὴν ἐποιοῦντο τοῦ τετραχόρδου ( p . 9 ) νητῶν διεζευγμένων καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον ἔτασσον ἡμιτονίῳ μὲν ὀξυτέραν τῆς παραμέσης τρίτην νητῶν διεζευγμένων , εἶτα παρανήτην τῶν διεζευγμένων νητῶν τόνῳ τῆς τρίτης ὀξυτέραν , καὶ ἐφεξῆς ταύτης ὀξυτέραν τόνῳ τὴν νήτην τῶν διεζευγμένων νητῶν . ἥντινα πάλιν ἀρχὴν ἐποιοῦντο τετραχόρδου νητῶν ὑπερβολαίων , τέλος μὲν οὗσαν καὶ ὀξυτάτην τοῦ τετραχόρδου τῶν διεζευγμένων νητῶν , ἀρχὴν δὲ καὶ βαρυτάτην τοῦ τετραχόρδου τῶν ὑπερβολαίων νητῶν . ἐφεξῆς γὰρ αὐτῇ τὴν τρίτην τῶν ὑπερβολαίων νητῶν ὀξυτέραν αὐτῆς ἡμιτονίῳ . ταύτῃ δὲ τὴν παρανήτην ἐφεξῆς ἐτίθεσαν τόνον ἀπέχουσαν τῆς τρίτης . εἶτα τὴν νήτην τῶν ὑπερβολαίων νητῶν , τόνον μὲν αὐτῆς ἀπέχουσαν ἐπὶ τὸ ὀξὺ , πέρας δὲ οὖσαν τοῦ δευτέρου συστήματος , τοῦ καλουμένου κατὰ διάζευξιν .
Lemmas: 6 . περι μέν δή ὁ γένος ἱκανός τέως ὁ λέγω · λέγω δέ ἀναλαμβάνω ὁ ἀριθμός καί τάξις καί διάστημα ὁ φθόγγος , τέως ἐπί εἷς ὁ διατονικός γένος ὁ λόγος ποιέω . οὗτος γάρ μόνος ὁ τρεῖς γένος ἐπίπαν εἰμί ὁ νυνί μελῳδέω . ὁ δέ λοιπός δύο ὁ χρῆσις ἐκλείπω κινδυνεύω . ὁ παλαιός ὁ πᾶς βαρύς φθόγγος , ἀπό ὅς ὁ ἀρχή ἐπί ὁ ὀξύς ὁ ἁρμονία ποιέω προσλαμβάνω καλέω . οὗτος δέ οὐ ἀεί φύσις βαρύς λαμβάνω , ἀλλά καί θέσις . κατά ἕκαστος γάρ ὁ τρόπος οὐ ὁ αὐτός εἰμί προσλαμβάνω φθόγγος , ἀλλά ἐν ἄλλος ἄλλος , ὡς μετά ὀλίγος δείκνυμι . μετά δέ αὐτός τάσσω ὕπατος ὕπατος ἀεί ὁ προσλαμβάνω τονιαῖος ἀφίστημι διάστημα κατά πᾶς ὁ γένος ὁ ἁρμονία . ἐφεξῆς δέ παρυπάτη ὕπατος τίθημι ἡμιτόνιον ὁ ὕπατος ὀξύς · ( p . 7 ) εἶτα λιχανός ὕπατος τόνος ἀπέχω ὁ παρυπάτη ἐπί ὁ ὀξύς , τις καί διάτονος ὕπατος καλέω ἐν ὁ διατονικός γένος . μετά δέ οὗτος ὁ ὑπάτη ὁ μέσος τάσσω τόνος ὅμοιος ἀπέχω ὁ λιχανός ἤτοι διάτονος , καί μέχρι οὗτος ὁ ὁ ὕπατος συμπληρόω σύστημα τετράχορδος , ἄρχω ἀπό ὁ ὕπατος ὁ ὕπατος καί λήγω εἰς ὁ ὕπατος ὁ μέσος · ἀπό ὅς πάλιν ἀρχή ποιέω ὁ τετράχορδος ὁ μέσος · ὡς ἔρχομαι κοινός ἀμφότερος ὁ τετράχορδος φθόγγος ὁ ὕπατος ὁ μέσος , ὁ μέν πρῶτος τετράχορδος , ὁ ὕπατος , ὀξύς ὑπάρχω , ὁ δέ δεύτερος τετράχορδος , ὁ μέσος , βαρύς . μετά δέ οὗτος ὁ παρυπάτη ὁ μέσος εἰμί ἡμιτόνιον ὁ ὕπατος ὀξύς . καί μετά αὐτός ὁ λιχανός ὁ μέσος ἤτοι διάτονος μέσος τόνος ὁ παρυπάτη ὅμοιος ὀξύς . μετά δέ οὗτος ὁ μέσος , τόνος καί αὐτός ὁ ὁ μέσος λιχανός διαφέρω . καί μέχρι μέν οὗτος συμπληρόω ὁ δεύτερος σύστημα τετράχορδος ὁ μέσος . ἀπό δέ οὗτος ποτέ μέν ὁ ὁ συνάπτω προστίθημι τετράχορδος , πάλιν αὐτός ὁ μέσος ὁ ἐφεξῆς τετράχορδος , καλέω δέ συνάπτω , ποιέω ἀρχή καί διά οὗτος συνάπτω αὐτός λέγω · ποτέ δέ ὁ ὁ διαζεύγνυμαι , ὅς οὐκέτι ὁ ἀρχή ἀπό μέσος ἔχω , ἀλλά ἀπό ὁ καλέω παραμέση , ὅστις ἀπό ὁ μέσος ( p . 8 ) ἀπέχω ἀεί τόνος , τουτέστι κατά πᾶς ὁ γένος ὁ μελῳδία . δύο τοίνυν ποιέω ὁ παλαιός σύστημα τέλειος , ὁ μέν κατά συναφή καλέω , ὁ δέ κατά διάζευξις . ὅτε μέν οὖν ὁ κατά συναφή σύστημα ποιέω , ἐφεξῆς τίθημι ὁ μέσος τρίτος συνάπτω νήτη ἡμιτόνιον ὁ μέσος ἀπέχω . τρίτος δέ ἐφεξῆς παρανήτη συνάπτω νήτη τόνος ὁ τρίτος ὀξύς . αὐτός δέ ἐφεξῆς νήτη συνάπτω νήτη τόνος ὁ παρανήτη ὀξύς . καλέω δέ οὗτος ὁ τετράχορδος νήτη συνάπτω · νήτη μέν διά ὁ νέατος καί πέρας ἔρχομαι ὁ ἐπί ὁ ὀξύς πρόοδος , συνάπτω δέ διά ὁ μή ἀφίστημι ὁ μέσος , ἀλλά συνάπτω ὁ πρό αὐτός τετραχάρδῳ κατά κοινός φθόγγος ὁ μέσος . λέγω δέ ὁ μέν ἐγγύς ὁ μέσος τρίτος διά ὁ τρίτος ἀπό τέλος ὑπάρχω , ὁ δέ ἐφεξῆς τάσσω παρανήτη , ὁ δέ τελευταῖος νήτη , ἅτε δή πέρας εἰμί ὁ ἐπί ὁ ὀξύς κίνησις , ὡς λέγω . Ὅτε δέ ὁ κατά διάζευξις σύστημα ποιέω , ὁ μέσος παραμέση ἐφεξῆς τάσσω τόνος ὁ μέσος ἀφίστημι ἀεί κατά πᾶς ὁ γένος , καθά ἐπί ὁ προσλαμβάνω καί ὁ ὁ ὕπατος ὕπατος λέγω · οὗτος δέ ὁ τόνος καλέω ὁ διάζευξις . ἀπό δέ Τῆς παραμέση ἀρχή ποιέω ὁ τετράχορδος ( p . 9 ) νήτη διαζεύγνυμαι καί ὁ αὐτός τρόπος τάσσω ἡμιτόνιον μέν ὀξύς ὁ παραμέση τρίτος νήτη διαζεύγνυμαι , εἶτα παρανήτη ὁ διαζεύγνυμαι νήτη τόνος ὁ τρίτος ὀξύς , καί ἐφεξῆς οὗτος ὀξύς τόνος ὁ νήτη ὁ διαζεύγνυμαι νήτη . ὅστις πάλιν ἀρχή ποιέω τετράχορδος νήτη ὑπερβολαῖος , τέλος μέν ὕω καί ὀξύς ὁ τετράχορδος ὁ διαζεύγνυμαι νήτη , ἀρχή δέ καί βαρύς ὁ τετράχορδος ὁ ὑπερβολαῖος νήτη . ἐφεξῆς γάρ αὐτός ὁ τρίτος ὁ ὑπερβολαῖος νήτη ὀξύς αὐτηες͂ς ἡμιτόνιον . οὗτος δέ ὁ παρανήτη ἐφεξῆς τίθημι τόνος ἀπέχω ὁ τρίτος . εἶτα Τάν νήτη ὁ ὑπερβολαῖος νήτη , τόνος μέν αὐτηες͂ς ἀπέχω ἐπί ὁ ὀξύς , πέρας δέ εἰμί ὁ δεύτερος σύστημα , ὁ καλέω κατά διάζευξις .