galenus.synopsis-librorum-suorum-de-pulsibus 21
Νυνὶ δὲ πάλιν ἀναλαβόντες ἀπ’ ἀρχῆς τὸν λόγον , ἐροῦμεν ὁπόσοι τέ εἰσιν οἱ κατὰ τὴν διαστολὴν τῆς ἀρτηρίας φαινόμενοι σφυγμοὶ , τίς τε καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἐστι διάθεσις ὑφ’ ἧς γίνεται , τίς τε ἡ πρόγνωσις ἐξ ἑκάστης αὐτῶν . ἐπιβάλλειν δέ σε βούλομαι κατὰ τὰς ἀρτηρίας τοὺς ﻿ δακτύλους ἁπαλοὺς ὄντας , οὔτ’ ἐπιπολῆς ψαύοντας τήν γε πρώτην οὔτε θλίβοντας βιαίως . εἶτ’ ἂν μὲν ἰσχυρῶς αἰσθάνῃ πληττόμενος ὑπὸ τῆς ἀρτηρίας διαστελλομένης , ἔτι καὶ μᾶλλον ἐπιθλίβειν · ἐὰν δὲ αὐτὸ πράττοντος ἀναίσθητος ἡ κίνησις γίγνηται , παντάπασιν ἐπιπολῆς ψαύειν . ἰσχυρὰν μὲν γὰρ ἐνδείκνυται τὴν δύναμιν ὁ πρὸς τὴν θλίψιν ἀντιβαίνων σφυγμὸς , ἀσθενῆ δὲ ὁ καταπίπτων τε καὶ νικώμενος . ἐνίους γοῦν εὑρήσεις μεγίστους , ἐπιπολῆς ψαυόντων , μικροὺς δ’ , εἰ θλίψαις , φαινομένους · ἐνίοτε δ’ οὐδ’ ὅλως ἔτι σωζομένους , ἀλλ’ ἀπολλυμένους παντάπασιν . ὥστ’ ἐκ τοῦ κατὰ τὴν θλίψιν ποσοῦ τὸ ποσὸν τῆς κατὰ τὴν δύναμιν ἀσθενείας τε καὶ ῥώμης διαγινώσκεσθαί σοι , μέγιστον ἀγαθὸν τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς ὑπάρχον . ἐὰν γοῦν ποθ’ εὕρῃς ἐπ’ ἀνθρώπου πυρετῶδες νόσημα νοσοῦντος ἅμα τοῖς τῆς πέψεως σημείοις ἰσχυρὰν τὴν δύναμιν , ἀκινδυνότητα τοῦτον ἔχειν ἴσθι , διὰ ταχέων δὲ λύεσθαι τὴν νόσον . ἐὰν δὲ ἰσχυρὰ μὲν ἡ δύναμις ᾖ , τῆς δ’ ἐν τοῖς χυμοῖς πέψεως μηδὲν σημεῖον , ἐν χρόνῳ πλέονι νοσήσας σωθήσεται , μεμνημένων ἡμῶν , ἃ καὶ χωρὶς ἀναμνήσεως τῆς ἐμῆς οἱ νοῦν ἔχοντες ἴσασιν , ὡς ἅπαντα τὰ κατὰ τὰς προγνώσεις λέγεται χωρὶς τοῦ τοὺς νοσοῦντας ἁμαρτεῖν , ἤ τινα βλάβην ἔξωθεν γενέσθαι . μεγάλην δὲ ἔφην ἔχειν ἰσχὺν ἐν τοῖς πυρετώδεσι νοσήμασι τὴν ῥώμην τῆς τὰς ἀρτηρίας κινούσης δυνάμεως , ἣν καὶ ζωτικὴν ὀνομάζομεν , ἐπειδὴ πολλάκις , ὅταν ὁ κίνδυνος ᾖ διὰ τὸ νευρῶδες γένος , οὐδὲν μέγα συμβάλλονται τῆς ζωτικῆς δυνάμεως ὁ τόνος · ἀλλ’ ἐπισκεπτόμεθα τηνικαῦθ’ ὅπως ἔχει ῥώμης ἡ ψυχικὴ δύναμις . ἄμεινον μὲν οὖν ἀμφοτέρας ἐῤῥῶσθαι καὶ πρὸς αὐταῖς γε τρίτην τὴν φυσικὴν ὀνομαζομένην , ἧς ἀρχὴ τὸ ἧπάρ ἐστιν · ὥσπερ τῆς μὲν ζωτικῆς ἡ καρδία , τῆς ψυχικῆς δ’ ὁ ἐγκέφαλος . ἐπικρατεῖ δὲ καθ’ ἕκαστον εἶδος νοσήματος εἰς τὸ τῆς προγνώσεως βέβαιον ἡ τῆς οἰκείας δυνάμεως τῶν πεπονθότων μορίων ῥώμη . τοῦ μὲν οὖν ἰσχυροῦ σφυγμοῦ τὸν τόνον , ὁποῖός τις ἐστὶ , θλίβων διαγνώσῃ , συνεμφαινομένου μὲν αὐτῷ καὶ τοῦ μεγέθους τῆς διαστολῆς ἀκριβῶς τε διαγινωσκομένου . βεβαία δὲ καὶ ἡ γνῶσις γίνεται τῶν μεγάλων σφυγμῶν , ἐξ ἐπιπολῆς ψαυόντων · ἴσθι δὲ μέγιστον σφυγμὸν ἐκεῖνον , ὃς ἂν κατὰ πολλὰ μέρη τῆς ἀρτηρίας ψαύῃ , ἤτοι μήκους , πλάτους καὶ βάθους · ὡς καὶ μακρὸν , ὃς ἂν κατὰ τὸ μῆκος ἐπικρατοῖ , καὶ πλατὺν , ὃς ἂν κατὰ τὸ πλάτος , καὶ ὑψηλὸν παραπλησίως , ὅταν κατὰ τὸ ὕψος · εἴρηται δὲ καὶ βάθος . ὥσπερ δ’ ἐν ὅλῳ τῷ πρώτῳ περὶ διαγνώσεως σφυγμῶν ὑπὲρ τοῦ κατὰ τὴν συστολὴν αἰσθητοῦ τε καὶ ἀναισθήτου , οὕτως ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ τῆς κατὰ τὸ μέγεθός τε καὶ μικρότητα διαφορᾶς ἐπιδέδεικται , δεικνύντος μου παραβάλλειν χρῆναι τὸ ποσὸν τῆς κατὰ τὸν κύκλον διαστολῆς τῆς ἀρτηρίας , τὸ κατὰ τὸ περιὸν εὑρεῖν , καὶ ζητεῖν εἰς ὅσον ἐξαίρεται ( C . ἐξαιρεῖται ) μέγεθος ἀρτηρία εὐρυτάτη τῇ στενοτάτῃ ( F . add . συμβαλλομένη V . L . collata ) . κατὰ ταὐτὸν οὖν κἀπὶ τῶν παίδων ἔνιοι τὸν σφυγμὸν εἶναι μικρὸν λέγουσι , οὐ τῇ κατὰ τὴν ἀρτηρίαν εὐρυχωρίᾳ παραβάλλοντες τὴν διαστολὴν , ἀλλὰ τῇ τῶν ἀκμαζόντων · ὡς ἐάν γε λογίσηταί τις , ὁπηλίκη κατὰ κύκλον οὖσα τῶν παίδων ἡ ἀρτηρία τὸν σφυγμὸν πηλίκον ἐργάζεται , γνώσεται ὅτι καλῶς ὁ Ἡρόφιλος ἔφη τὸν σφυγμὸν αὐτῶν ἱκανὸν εἶναι τῷ μεγέθει . δύο μὲν δή σοι ταῦτα γένη σφυγμῶν ἐν τῇ διαστολῇ τῆς ἀρτηρίας ὑποπεσεῖται καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον ἐπιβάλλοντι τοὺς δακτύλους , τὸ μὲν ἕτερον ἐν ποσότητι μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους , τὸ δ’ ἕτερον ἐν τῷ τῆς πληγῆς εὐτόνῳ . καὶ καλεῖν γ’ ἔξεστί σοι τὸν ἰσχυρῶς πλήττοντα τὴν ἁφὴν ὅτῳ περ ἂν ἐθέλῃς ὀνόματι . καὶ γὰρ ἰσχυρὸν καὶ σφοδρὸν εὔτονόν τε καὶ ῥωμαλέον ὀνομάζων οὐδὲν βλάψεις τὰ τῆς τέχνης ἔργα . καλοῦμεν δ’ ἡμεῖς αὐτὸν σφοδρὸν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἑπόμενοι ὁμοίως σφυγμόν · καὶ ὅτι μάλιστα σύνθετός ἐστιν ἡ τῆς σφοδρότητος νόησις ἐξ ἰσχύος τε καὶ τόνου . ἐπεὶ δὲ τὸ προγινώσκειν ὀρθῶς οὐκ ἐκ τῆς τῶν ὀνομάτων , ἀλλ’ ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων ἀκριβοῦς γνώσεως γίνεται , χρήσθω μὲν ἕκαστος ὡς ἂν βούληται τοῖς ὀνόμασι , σπουδαζέτω δὲ τὴν τῶν πραγμάτων ἐπιστήμην . ὥσπερ δὲ ὁ σφοδρὸς σφυγμὸς ἀεὶ ῥώμην ἐνδείκνυται δυνάμεως , οὕτως ὁ σκληρὸς ἤτοι τετάσθαι τὴν ἀρτηρίαν ἢ σκληρὰν γεγονέναι , εἰ μὴ ἄρα καὶ τὸ τεταμένον σῶμα φαίη τις ἐξ αὐτοῦ τετάσθαι γεγονέναι σκληρόν · οὕτως γὰρ ὁ σκληρὸς ἀεὶ δηλώσει τὴν κατάστασιν τοῦ χιτῶνος τῆς ἀρτηρίας ποιότητα . φαίνεται δ’ οὖν ὁ τοιοῦτος σφυγμὸς ἐπὶ φλεγμοναῖς ἢ ἐμφράξεσιν ἢ πληρώσεσιν ἢ τάσεσι τῶν νευρωδῶν μορίων , ἢ ἐπὶ σκίῤῥοις οὐ μόνον τῶν νευρωδῶν , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων , ἐὰν ᾖ κύρια . καὶ γὰρ ἧπαρ καὶ γαστὴρ καὶ σπλὴν καὶ μήτρα τοιοῦτον ἐργάζονται τὸν σφυγμὸν , ὅταν σκιῤῥωθῶσι . γίνεται δὲ καὶ διὰ ψύξιν ἰσχυρὰν καὶ ξηρότητα , καὶ ὅταν γέ σοι κατὰ πρώτην εἴσοδον ὁ σφυγμὸς φανῇ τὸ μαλακὸν οὐκ ἔχων τῆς προσβολῆς τοιοῦτον ὁποῖον ἐν τῷ κατὰ φύσιν ἔχει , τῶν εἰρημένων τι παθῶν ἐννόει κατὰ τὸν ἄνθρωπον εἶναι . διακρινεῖς δὲ τί ποτ’ ἐστὶν ἔκ τε τῶν ἄλλων συμπτωμάτων καὶ τῶν προηγησαμένων αἰτίων , οἷον εἰ ψυχρὸν πόμα παρὰ τὸ ἔθος , ἢ ἐν ὕδατι ψυχρῷ διατριβὴ πολυχρόνιος , ἢ ἐν ἀέρι τοιούτῳ , καὶ μάλιστα μὴ προηραιωμένου τοῦ σώματος . ἀλλὰ καὶ δοῦλόν τις πλήξας τῇ χειρὶ , καὶ θλάσας τοῦ μέσου δακτύλου τὸν κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τένοντα , κατὰ συντυχίαν ἑτέρων αἰτίων ἐπύρεξεν . εὑρὼν δ’ ἐγὼ τὸν σφυγμὸν αὐτοῦ σαφῶς ἐνδεικνύμενον τετάσθαι τὴν ἀρτηρίαν , ἰδὼν δὲ καὶ τὴν χεῖρα περιβεβλημένην ἐρίῳ , τί ποτ’ ἐστὶ κατ’ αὐτὴν ἠρόμην . ﻿ ὁ δὲ οὐδὲν ἔφη πρᾶγμα κατά γε τοῦθ’ ὑπάρχειν αὐτῷ · πληγεὶς γὰρ ἐκ τοῦ πατάξαι τινὰ , κηρώτιον ἐπιτεθεικέναι σύνηθες αὐτῷ . ἐγὼ μὲν οὖν οὐδεμίαν ἑτέραν αἰτίαν εὑρίσκων τῆς κατὰ τὸν σφυγμὸν τάσεως , ἐκέλευον ὑπαλλάξαι τὴν θεραπείαν τοῦ δακτύλου , καὶ χρῆσθαι τῇ πρὸς τὰ τοιαῦτα πάθη τῶν νεύρων ἀγωγῇ . καταφρονήσας δέ μου τῆς συμβουλῆς ὁ ἄνθρωπος ἐσπάσθη διὰ τῆς ἐπιούσης νυκτός . καὶ πλευριτικοῖς τε καὶ φρενιτικοῖς καὶ ὅσοις αἱ φρένες φλεγμαίνουσι σκληρὸς ὁ σφυγμὸς φαίνεται , τετάσθαι τὴν ἀρτηρίαν ἐνδεικνύμενος . ὥσθ’ ὅταν ἀμφίβολος ᾖ τῶν παθῶν τούτων ἡ διάγνωσις ἔτ’ ἀρχομένων , οὐ σμικρὰν ἕξεις μοῖραν ἐπὶ διάγνωσιν αὐτῶν ἐκ τῶν τοιούτων σφυγμῶν . εἰ δὲ πρὸς ἤδη νοσοῦντα χρονίως παραγένοιο νῦν πρῶτον εἰσαχθεὶς , ἐὰν ὁ σφυγμὸς αὐτοῦ φαίνοιτό σοι σκληρὸς , ἐπισκέπτου σκιῤῥουμένην ἤδη φλεγμονὴν σπληνός . ἐνδείξεται δ’ αὐτὴν καὶ ἡ χροιὰ τοῦ προσώπου , καθάπερ γε κἂν ἧπαρ ᾖ τι τοιοῦτον πεπονθὸς , ἴδιον γὰρ ἐφ’ ἑκατέρων τῶν σπλάγχνων γίνεται τὸ χρῶμα , τῷ τετριμμένῳ σαφῶς ἐνδεικνύμενον , ὃ πρότερον πέπονθεν . ἀλλ’ οὐ νῦν ὁ περὶ τούτου λόγος · ὅσα γὰρ ἐκ σφυγμοῦ εἰς πρόγνωσίν ἐστι χρήσιμα , ταῦτα νῦν ἡμῖν πρόκειται διελθεῖν . ἐὰν οὖν ἴδῃς οὐ προτεθεαμένος τὸν ἄῤῥωστον ἐν πυρετώδει νοσήματι καθεστῶτα , χωρὶς τοῦ πεπονθέναι τὴν ἄνωθεν ἀρχὴν , ἐπανελθόντος δὲ ὁ σφυγμὸς φαίνηται σκληρὸς , ἢ ὕδωρ ψυχρὸν οὗτος ἔπιεν ἢ ὀπώραν ψύχουσαν ἐν τῷ μεταξὺ χωρισθέντος σου προσηνέγκατο . ταυτὶ μὲν οὖν ἴσθι γενόμενα . σφοδρὸν δὲ ὅταν εὑρίσκῃς ὁμαλόν τε καὶ μέγαν σφυγμὸν , ἅμα τῷ κατὰ φύσιν ἔχειν τὸν χιτῶνα τῆς ἀρτηρίας , μέγιστον τοῦτο σημεῖον εἰς σωτηρίαν τοῦ κάμνοντος ἔστω . τὸ γάρ τοι τοῦ τάχους ἢ τῆς βραδυτῆτος ἐπὶ τῶν οὕτως ἐχόντων οὐδὲν μέγα νῦν ἐνδείξεται πρὸς σωτηρίαν ἢ θάνατον · ἀλλὰ τὸ μὲν τάχος ἐπὶ θερμασίᾳ μείζονι γιγνόμενον εὕρῃς , τὴν βραδυτῆτα δὲ ἐπὶ ψύξει . ταυτὶ μὲν οὖν ἐν πυρετώδει νοσήματι κατὰ τὸν εἰρημένον σφυγμὸν οὐχ οἷόν τε γενέσθαι . τὸ τάχος δὲ συνεχέστατα γίνεται , καὶ τὰ πολλὰ δὲ ἐν τοῖς ἀκινδυνοτάτοις πυρετοῖς , ὧν εἰσὶ καὶ οἱ γνήσιοι τριταῖοι . μεγάλοι γάρ εἰσιν ἐπ’ αὐτῶν οἱ σφυγμοὶ καὶ ταχεῖς κατὰ τὴν ἀκμὴν τῶν παροξυσμῶν , γίνεται δὲ διὰ τὸ πλῆθος τῆς θερμασίας . εἴρηται δὲ ἐν τοῖς περὶ διαγνώσεως σφυγμῶν κατὰ τὸ τρίτον καὶ τοῦ δευτέρου τὰ πρῶτα περὶ τῆς τοῦ τάχους διαγνώσεως , ἐπιδεικνύντος μου σφαλλομένους τοὺς ἄνευ τοῦ συνεπιβλέπειν τὸ μέγεθος τῆς διαστολῆς ἐκ τοῦ χρόνου μόνου τῆς κινήσεως ἀποφαινομένους τι περὶ βραδυτῆτος ἢ τάχους σφυγμῶν · οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ ἐν ἐλάττονι χρόνῳ διαστελλομένης τῆς ἀρτηρίας γινόμενος σφυγμὸς ὠκύτερός ἐστι τοῦ πλέονι χρόνῳ διαστελλομένης ἀποτελουμένου · δυνατὸν γὰρ ἐν βραχυτάτῃ διαστολῇ , καίτοι μὴ ταχέως κινουμένης τῆς ἀρτηρίας , ὀλιγοχρόνιον γενέσθαι τὸν σφυγμόν · ὥσπερ αὖ πάλιν ἐν μεγίστῃ μὲν , ἀλλὰ κινουμένης ταχέως , πολυχρόνιον . ἄμεινον οὖν ἔφην εἶναι τῷ ῥοίζῳ τῆς κινήσεως προσέχειν , οὐ ποσότητι χρόνου τῆς ὅλης διαστολῆς . ὁ μὲν οὖν ταχὺς ἐπὶ πλήθει γίνεται θερμασίας , ἐῤῥωμένης δηλονότι τῆς δυνάμεως , ὁ δὲ βραδὺς ἐπὶ ψύξει · καὶ ὅταν γε βραδὺς ἅμα καὶ σμικρὸς καὶ ἄτονος ὁ σφυγμὸς ᾖ , πλησίον ἥκουσι θανάτου · μέμνησο δ’ ἐν πᾶσι τοῖς οὕτω λεγομένοις τῆς κατὰ τὰς ἡλικίας διαφορᾶς · οὐ γὰρ μόνον φλεβοπαλία παιδικὴ γέροντι κακὸν , ἀλλὰ γεροντικὴ παιδί . δέκα γοῦν χρόνων τῶν πρώτων , ὡς Ἡρόφιλος ἐμέτρει τοὺς σφυγμοὺς , εἰ παιδίῳ γεννηθείη ποτὲ τὸ μεταξὺ δύο πληγῶν διάστημα , ψύξεως ἐσχάτης καὶ διὰ τοῦτο καὶ νεκρώσεώς ἐστι σημεῖον · ὡσπερεὶ γέροντι πάλιν παιδίων σφυγμὸς , ἐν ᾧ τῆς διαστολῆς ὁ χρόνος ἴσος ἐστὶ τῷ τῆς συστολῆς , ἐκπεπυρῶσθαι σημαίνει τὴν φύσιν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐδ’ εἶδον ποτὲ , παιδίῳ δὲ πολλάκις ὁ τοιοῦτος ὤφθη σφυγμός . ὅ γε μὴν τοῦ γέροντος ὅταν οὕτω γένηται ταχὺς , ὡς τὸν μεταξὺ τῶν δυοῖν πληγῶν χρόνον διπλάσιον εἶναι τοῦ τῆς πληγῆς , ἔστι μὲν οὖν καὶ τοῦτο σπάνιον , ἀλλ’ οὐ προσωτέρω γ’ ἔτι προέρχεται · φθάνει γὰρ ἀποθνήσκειν . εἰς τοῦτο δ’ ἀφικνούμενος , εἰς τὸν ἴδιον μὲν ἔρχεται τῆς τοῦ κάμνοντος ἡλικίας σφυγμὸν , ἐφεξῆς δὲ ἐπὶ τὸν ἀραιότερον . ἔνθα τις καὶ ἀπάτη γίνεται τοῖς ἀγυμνάστοις περὶ τοὺς σφυγμούς . ὅταν ὑπὸ θερμασίας παμπόλλης εἰς τάχος ἄμετρον ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν ὁ σφυγμὸς ἀφίκηται , ξηρανθείσης ἐν τῇ τοιαύτῃ διαθέσει τῆς καρδίας εἰς τοσοῦτον ὡς καὶ θανατώδη δυσκρασίαν ἔχειν , ἀναγκαῖόν ἐστι τὴν θερμασίαν ταύτην ἐναποσβεσθῆναι τῇ κατὰ φύσιν · εἰκότως οὖν ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ βραδύτερος ὁ σφυγμὸς γίνεται , καί τις , ὡς ἔφην , δόξει πρὸς τὸ κατὰ φύσιν αὐτὸν ἐπανέρχεσθαι , καίτοι γε ὁδοιποροῦντα πρὸς νεκρώδη ψύξιν , οὐ γεροντικὴν κρᾶσιν . ὅ γε μὴν διορισμὸς τῶν τε πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανερχομένων σφυγμῶν καὶ τῶν ἐπὶ θάνατον ἰόντων οὐ χαλεπός . ἀμυδρότερος γὰρ τοῦ ἔμπροσθεν ἀεὶ καὶ μᾶλλον τῶν ὀλεθρίως ἐχόντων ἀποτελεῖται σφυγμός . καὶ τούτῳ μάλιστα πρόσεχε τῷ γνωρίσματι κατὰ τὰς ἀμφιβόλους ἁπάσας διαθέσεις , μὴ τρεῖς ἢ τέτταρας μόνας διαστολὰς τῆς ἀρτηρίας σκοπούμενος , ἀλλ’ ὅταν ἐν τοσαύταις ἀμυδρὸς ᾖ , περιμένων ἑτέρας . ὁρᾶται γὰρ ἔσθ’ ὅτε ὁ πέμπτος ἢ ὁ στ΄ ἐπ’ αὐταῖς εὔτονος · ὅπερ ὅταν εὑρήσεις , γίνωσκε τὴν δύναμιν οὐ κατὰ τὸν ἑαυτῆς λόγον ἀῤῥωστοῦσαν , ἀλλ’ ὑπὸ πλήθους ἢ ἐμφράξεως ἢ θλίψεως ἤ τινος ὅλως στενοχωρίας ἢ βάρους κωλυομένην εὐῤῥώστως κινεῖσθαι , ﻿ παραπλησίως τοῖς ἰσχυροῖς ἀνθρώποις , ἐπειδὰν ἤτοι γ’ ἐμποδίζωνται διὰ δεσμῶν ἢ ὑπὸ μεγεθῶν φορτίου βαρύνωνται . καὶ ὅταν γε τὴν μίαν ἐκείνην διαστολὴν εὔτονόν τε καὶ ὑψηλὴν ποιῆται , γίγνωσκε τηνικαῦτα πρὸς τὴν τῶν λυπούντων ἔκκρισιν ἐπεγειρομένην τὴν φύσιν . ἐὰν μὲν οὖν ἱκανῶς ἰσχυρὸς ὁ ε΄ ἢ στ΄ παρεμπίπτῃ σφυγμὸς ἅμα τοῖς διὰ τῶν οὔρων φαινομένοις τῆς πέψεως σημείοις , ἐγχωρεῖ σωθῆναι τὸν ἄνθρωπον · ἐὰν δὲ χωρὶς πέψεως ἐπὶ τὴν ἔκκρισιν ἡ φύσις ἐξορμήσῃ , τεθνήξεται κρινόμενος . ἐν περιπνευμονίαις δὲ μάλιστα τοιοῦτοι φαίνονται σφυγμοί · λέγω δ’ οὐ τὴν κατὰ σφοδρότητα καὶ ἀμυδρότητα μόνην ἀνωμαλίαν , ἀλλὰ καὶ τὴν κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα καὶ τάχος καὶ βραδυτῆτα . καὶ χρὴ διδόναι πλέον ὀξιμέλιτος αὐτοῖς , ὀξυτέρου τὴν κρᾶσιν , ἅμα τοῖς ἄλλοις ὅσα χωρὶς τοῦ τὸν πυρετὸν ἐξάπτειν τέμνει τάχος χυμῶν . ὑπὸ τοιούτων γὰρ αἱ πλησίον τῆς καρδίας ἀρτηρίαι φραττόμεναι τοὺς ἀνωμάλους ἐργάζονται σφυγμοὺς , οὐ μόνον τὴν συστατικὴν ἀνωμαλίαν , ἀλλὰ καὶ κατὰ μίαν διαστολήν · ὑπὲρ ἧς εἴρηται μὲν ἤδη καὶ πρόσθεν , ἀλλὰ καὶ νῦν ἀναμνήσομεν ὑμᾶς αὐτούς . ὡς περὶ τῶν ἐν εἰσβολαῖς πυρεκτικῶν παροξυσμῶν καὶ ἀναβάσεσι συνεδρευόντων σφυγμῶν ὄντος ἡμῖν τοῦ λόγου , καὶ τῶν ἀνωμαλιῶν ἐμνημονεύσαμεν , ὅσαι γίνονται πολλάκις ἐν τοῖς τοιούτοις καιροῖς κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα καὶ τάχος καὶ βραδυτῆτα καὶ σφοδρότητα καὶ ἀμυδρότητα .
Lemmas: νυνί δέ πάλιν ἀναλαμβάνω ἀπό ἀρχή ὁ λόγος , λέγω ὁπόσος τε εἰμί ὁ κατά ὁ διαστολή ὁ ἀρτηρία φαίνω σφυγμός , τίς τε κατά ἕκαστος αὐτός εἰμί διάθεσις ὑπό ὅς γίγνομαι , τίς τε ὁ πρόγνωσις ἐκ ἕκαστος αὐτός . ἐπιβάλλω δέ σύ βούλομαι κατά ὁ ἀρτηρία ὁ ﻿ δάκτυλος ἁπαλός εἰμί , οὔτε ἐπιπολή ψαύω ὁ γε πρῶτος οὔτε θλίβω βίαιος . εἶτα ἐάν μέν ἰσχυρός αἰσθάνομαι πλήσσω ὑπό ὁ ἀρτηρία διαστέλλω , ἔτι καί μάλα ἐπιθλίβω · ἐάν δέ αὐτός πράσσω ἀναίσθητος ὁ κίνησις γίγνομαι , παντάπασι ἐπιπολή ψαύω . ἰσχυρός μέν γάρ ἐνδείκνυμι ὁ δύναμις ὁ πρός ὁ θλίψις ἀντιβαίνω σφυγμός , ἀσθενής δέ ὁ καταπίπτω τε καί νικάω . ἔνιοι γοῦν εὑρίσκω μέγας , ἐπιπολή ψαύω , μικρός δέ , εἰ θλίβω , φαίνω · ἐνίοτε δέ οὐδέ ὅλος ἔτι σῴζω , ἀλλά ἀπόλλυμι παντάπασι . ὥστε ἐκ ὁ κατά ὁ θλίψις πός ὁ ποσός ὁ κατά ὁ δύναμις ἀσθένεια τε καί ῥώμη διαγιγνώσκω σύ , μέγας ἀγαθός ὁ ἐν ὁ σφυγμός ὑπάρχω . ἐάν γοῦν ποτέ εὑρίσκω ἐπί ἄνθρωπος πυρετώδης νόσημα νοσέω ἅμα ὁ ὁ πέψις σημεῖον ἰσχυρός ὁ δύναμις , ἀκινδυνότης οὗτος ἔχω οἶδα , διά ταχύς δέ λύω ὁ νόσος . ἐάν δέ ἰσχυρός μέν ὁ δύναμις εἰμί , ὁ δέ ἐν ὁ χυμός πέψις μηδείς σημεῖον , ἐν χρόνος πολύς νοσέω σῴζω , μιμνῄσκω ἐγώ , ὅς καί χωρίς ἀνάμνησις ὁ ἐμός ὁ νόος ἔχω οἶδα , ὡς ἅπας ὁ κατά ὁ πρόγνωσις λέγω χωρίς ὁ ὁ νοσέω ἁμαρτάνω , ἤ τις βλάβη ἔξωθεν γίγνομαι . μέγας δέ φημί ἔχω ἰσχύς ἐν ὁ πυρετώδης νόσημα ὁ ῥώμη ὁ ὁ ἀρτηρία κινέω δύναμις , ὅς καί ζωτικός ὀνομάζω , ἐπειδή πολλάκις , ὅταν ὁ κίνδυνος εἰμί διά ὁ νευρώδης γένος , οὐδείς μέγας συμβάλλω ὁ ζωτικός δύναμις ὁ τόνος · ἀλλά ἐπισκοπέω τηνικαῦτα ὅπως ἔχω ῥώμη ὁ ψυχικός δύναμις . ἀγαθός μέν οὖν ἀμφότερος ῥώννυμι καί πρός αὐτός γε τρίτος ὁ φυσικός ὀνομάζω , ὅς ἀρχή ὁ ἧπαρ εἰμί · ὥσπερ ὁ μέν ζωτικός ὁ καρδία , ὁ ψυχικός δέ ὁ ἐγκέφαλος . ἐπικρατέω δέ κατά ἕκαστος εἶδος νόσημα εἰς ὁ ὁ πρόγνωσις βέβαιος ὁ ὁ οἰκεῖος δύναμις ὁ πάσχω μόριον ῥώμη . ὁ μέν οὖν ἰσχυρός σφυγμός ὁ τόνος , ὁποῖος τις εἰμί , θλίβω διαγνοέω , συνεμφαίνω μέν αὐτός καί ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς ἀκριβής τε διαγιγνώσκω . βέβαιος δέ καί ὁ γνῶσις γίγνομαι ὁ μέγας σφυγμός , ἐκ ἐπιπολή ψαύω · οἶδα δέ μέγας σφυγμός ἐκεῖνος , ὅς ἄν κατά πολύς μέρος ὁ ἀρτηρία ψαύω , ἤτοι μῆκος , πλάτος καί βάθος · ὡς καί μακρός , ὅς ἄν κατά ὁ μῆκος ἐπικρατέω , καί πλατύς , ὅς ἄν κατά ὁ πλάτος , καί ὑψηλός παραπλήσιος , ὅταν κατά ὁ ὕψος · λέγω δέ καί βάθος . ὥσπερ δέ ἐν ὅλος ὁ πρῶτος περί διάγνωσις σφυγμός ὑπέρ ὁ κατά ὁ συστολή αἰσθητός τε καί ἀναίσθητος , οὕτως ἐν ὁ δεύτερος περί ὁ κατά ὁ μέγεθος τε καί μικρότης διαφορά ἐπιδείκνυμι , δείκνυμι ἐγώ παραβάλλω χρή ὁ ποσός ὁ κατά ὁ κύκλος διαστολεύς ὁ ἀρτηρία , ὁ κατά ὁ περιέρχομαι εὑρίσκω , καί ζητέω εἰς ὅσος ἐξαίρω ( C . ἐξαιρέω ) μέγεθος ἀρτηρία εὐρύς ὁ στενός ( F . add . συμβάλλω V . L . collata ) . κατά αὐτός οὖν ἐπί ὁ παῖς ἔνιοι ὁ σφυγμός εἰμί μικρός λέγω , οὐ ὁ κατά ὁ ἀρτηρία εὐρυχωρία παραβάλλω ὁ διαστολή , ἀλλά ὁ ὁ ἀκμάζω · ὡς ἐάν γε λογίζομαι τις , ὁπηλίκος κατά κύκλος εἰμί ὁ παῖς ὁ ἀρτηρία ὁ σφυγμός πηλίκος ἐργάζομαι , γιγνώσκω ὅτι καλός ὁ Ἡρόφιλος φημί ὁ σφυγμός αὐτός ἱκανός εἰμί ὁ μέγεθος . δύο μέν δή σύ οὗτος γένος σφυγμός ἐν ὁ διαστολή ὁ ἀρτηρία ὑποπίπτω κατά ὅς λέγω τρόπος ἐπιβάλλω ὁ δάκτυλος , ὁ μέν ἕτερος ἐν ποσότης μῆκος καί πλάτος καί βάθος , ὁ δέ ἕτερος ἐν ὁ ὁ πληγή εὔτονος . καί καλέω γε ἔξεστι σύ ὁ ἰσχυρός πλήσσω ὁ ἁφή ὅστις περ ἄν ἐθέλω ὄνομα . καί γάρ ἰσχυρός καί σφοδρός εὔτονος τε καί ῥωμαλέος ὀνομάζω οὐδείς βλάπτω ὁ ὁ τέχνη ἔργον . καλέω δέ ἐγώ αὐτός σφοδρός ὁ πρό ἐγώ ἕπομαι ὅμοιος σφυγμός · καί ὅτι μάλα σύνθετος εἰμί ὁ ὁ σφοδρότης νόησις ἐκ ἰσχύς τε καί τόνος . ἐπεί δέ ὁ προγιγνώσκω ὀρθός οὐ ἐκ ὁ ὁ ὄνομα , ἀλλά ἐκ ὁ ὁ πρᾶγμα ἀκριβής γνῶσις γίγνομαι , χράω μέν ἕκαστος ὡς ἄν βούλομαι ὁ ὄνομα , σπουδάζω δέ ὁ ὁ πρᾶγμα ἐπιστήμη . ὥσπερ δέ ὁ σφοδρός σφυγμός ἀεί ῥώμη ἐνδείκνυμι δύναμις , οὕτως ὁ σκληρός ἤτοι τείνω ὁ ἀρτηρία ἤ σκληρός γίγνομαι , εἰ μή ἄρα καί ὁ τείνω σῶμα φημί τις ἐκ αὐτός τείνω γίγνομαι σκληρός · οὕτως γάρ ὁ σκληρός ἀεί δηλόω ὁ κατάστασις ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία ποιότης . φαίνω δέ οὖν ὁ τοιοῦτος σφυγμός ἐπί φλεγμονή ἤ ἔμφραξις ἤ πλήρωσις ἤ τάσις ὁ νευρώδης μόριον , ἤ ἐπί σκίρρος οὐ μόνος ὁ νευρώδης , ἀλλά καί ὁ ἄλλος , ἐάν εἰμί κύριος . καί γάρ ἧπαρ καί γαστήρ καί σπλήν καί μήτρα τοιοῦτος ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , ὅταν σκιιμρρ́ͅωκω . γίγνομαι δέ καί διά ψῦξις ἰσχυρός καί ξηρότης , καί ὅταν γε σύ κατά πρῶτος εἴσοδος ὁ σφυγμός φαίνω ὁ μαλακός οὐ ἔχω ὁ προσβολή τοιοῦτος ὁποῖος ἐν ὁ κατά φύσις ἔχω , ὁ λέγω τις πάθος ἐννοέω κατά ὁ ἄνθρωπος εἰμί . διακρίνω δέ τίς ποτέ εἰμί ἐκ τε ὁ ἄλλος σύμπτωμα καί ὁ προηγέομαι αἴτιος , οἷος εἰ ψυχρός πόμα παρά ὁ ἔθος , ἤ ἐν ὕδωρ ψυχρός διατριβή πολυχρόνιος , ἤ ἐν ἀήρ τοιοῦτος , καί μάλα μή προαραιόω ὁ σῶμα . ἀλλά καί δοῦλος τις πλήσσω ὁ χείρ , καί θλάω ὁ μέσος δάκτυλος ὁ κατά ὁ πρῶτος ἄρθρον τένων , κατά συντυχία ἕτερος αἴτιος πυρέσσω . εὑρίσκω δέ ἐγώ ὁ σφυγμός αὐτός σαφής ἐνδείκνυμι τείνω ὁ ἀρτηρία , ὁράω δέ καί ὁ χείρ περιβάλλω ἔριον , τίς ποτέ εἰμί κατά αὐτός ἔρομαι . ﻿ ὁ δέ οὐδείς φημί πρᾶγμα κατά γε οὗτος ὑπάρχω αὐτός · πλήσσω γάρ ἐκ ὁ πατάσσω τις , κηρώτιον ἐπιτίθημι συνήθης αὐτός . ἐγώ μέν οὖν οὐδείς ἕτερος αἰτία εὑρίσκω ὁ κατά ὁ σφυγμός τάσις , κελεύω ὑπαλλάσσω ὁ θεραπεία ὁ δάκτυλος , καί χράω ὁ πρός ὁ τοιοῦτος πάθος ὁ νεῦρον ἀγωγή . καταφρονέω δέ ἐγώ ὁ συμβουλή ὁ ἄνθρωπος σπάω διά ὁ ἐπέρχομαι νύξ . καί πλευριτικός τε καί φρενιτικός καί ὅσος ὁ φρήν φλεγμαίνω σκληρός ὁ σφυγμός φαίνω , τείνω ὁ ἀρτηρία ἐνδείκνυμι . ὥστε ὅταν ἀμφίβολος εἰμί ὁ πάθος οὗτος ὁ διάγνωσις ἔτι ἄρχω , οὐ μικρός ἔχω μοῖρα ἐπί διάγνωσις αὐτός ἐκ ὁ τοιοῦτος σφυγμός . εἰ δέ πρός ἤδη νοσέω χρόνιος παραγίγνομαι νῦν πρῶτος εἰσάγω , ἐάν ὁ σφυγμός αὐτός φαίνω σύ σκληρός , ἐπισκοπέω σκιρράω ἤδη φλεγμονή σπλήν . ἐνδείκνυμι δέ αὐτός καί ὁ χροιά ὁ πρόσωπον , καθά γε ἐάν ἧπαρ εἰμί τις τοιοῦτος πάσχω , ἴδιος γάρ ἐπί ἑκάτερος ὁ σπλάγχνον γίγνομαι ὁ χρῶμα , ὁ τρίβω σαφής ἐνδείκνυμι , ὅς πρότερος πάσχω . ἀλλά οὐ νῦν ὁ περί οὗτος λόγος · ὅσος γάρ ἐκ σφυγμός εἰς πρόγνωσις εἰμί χρήσιμος , οὗτος νῦν ἐγώ πρόκειμαι διέρχομαι . ἐάν οὖν ὁράω οὐ προθεάομαι ὁ ἄρρωστος ἐν πυρετώδης νόσημα καθίστημι , χωρίς ὁ πάσχω ὁ ἄνωθεν ἀρχή , ἐπανέρχομαι δέ ὁ σφυγμός φαίνω σκληρός , ἤ ὕδωρ ψυχρός οὗτος πίνω ἤ ὀπώρα ψύχω ἐν ὁ μεταξύ χωρίζω σύ προσφέρω . οὗτος μέν οὖν οἶδα γίγνομαι . σφοδρός δέ ὅταν εὑρίσκω ὁμαλός τε καί μέγας σφυγμός , ἅμα ὁ κατά φύσις ἔχω ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία , μέγας οὗτος σημεῖον εἰς σωτηρία ὁ κάμνω εἰμί . ὁ γάρ τοι ὁ τάχος ἤ ὁ βραδυτής ἐπί ὁ οὕτως ἔχω οὐδείς μέγας νῦν ἐνδείκνυμι πρός σωτηρία ἤ θάνατος · ἀλλά ὁ μέν τάχος ἐπί θερμασία μέγας γίγνομαι εὑρίσκω , ὁ βραδυτής δέ ἐπί ψῦξις . οὗτος μέν οὖν ἐν πυρετώδης νόσημα κατά ὁ λέγω σφυγμός οὐ οἷος τε γίγνομαι . ὁ τάχος δέ συνεχής γίγνομαι , καί ὁ πολύς δέ ἐν ὁ ἀκίνδυνος πυρετός , ὅς εἰμί καί ὁ γνήσιος τριταῖος . μέγας γάρ εἰμί ἐπί αὐτός ὁ σφυγμός καί ταχύς κατά ὁ ἀκμή ὁ παροξυσμός , γίγνομαι δέ διά ὁ πλῆθος ὁ θερμασία . λέγω δέ ἐν ὁ περί διάγνωσις σφυγμός κατά ὁ τρίτος καί ὁ δεύτερος ὁ πρῶτος περί ὁ ὁ τάχος διάγνωσις , ἐπιδείκνυμι ἐγώ σφάλλω ὁ ἄνευ ὁ συνεπιβλέπω ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς ἐκ ὁ χρόνος μόνος ὁ κίνησις ἀποφαίνω τις περί βραδυτής ἤ τάχος σφυγμός · οὐ γάρ ἁπλῶς ὁ ἐν ἐλαχύς χρόνος διαστέλλω ὁ ἀρτηρία γίγνομαι σφυγμός ὠκύς εἰμί ὁ πολύς χρόνος διαστέλλω ἀποτελέω · δυνατός γάρ ἐν βραχύς διαστολή , καίτοι μή ταχύς κινέω ὁ ἀρτηρία , ὀλιγοχρόνιος γίγνομαι ὁ σφυγμός · ὥσπερ αὖ πάλιν ἐν μέγας μέν , ἀλλά κινέω ταχύς , πολυχρόνιος . ἀγαθός οὖν φημί εἰμί ὁ ῥοῖζος ὁ κίνησις προσέχω , οὐ ποσότης χρόνος ὁ ὅλος διαστολεύς . ὁ μέν οὖν ταχύς ἐπί πλῆθος γίγνομαι θερμασία , ῥώννυμι δηλονότι ὁ δύναμις , ὁ δέ βραδύς ἐπί ψῦξις · καί ὅταν γε βραδύς ἅμα καί μικρός καί ἄτονος ὁ σφυγμός εἰμί , πλησίον ἥκω θάνατος · μιμνῄσκω δέ ἐν πᾶς ὁ οὕτως λέγω ὁ κατά ὁ ἡλικία διαφορά · οὐ γάρ μόνος φλεβοπαλία παιδικός γέρων κακός , ἀλλά γεροντικός παῖς . δέκα γοῦν χρόνος ὁ πρῶτος , ὡς Ἡρόφιλος μετρέω ὁ σφυγμός , εἰ παιδίον γεννάω ποτέ ὁ μεταξύ δύο πληγή διάστημα , ψῦξις ἔσχατος καί διά οὗτος καί νέκρωσις εἰμί σημεῖον · ὡσπερεί γέρων πάλιν παιδίον σφυγμός , ἐν ὅς ὁ διαστολεύς ὁ χρόνος ἴσος εἰμί ὁ ὁ συστολή , ἐκπυρόω σημαίνω ὁ φύσις . ἀλλά οὗτος μέν οὐδέ ὁράω ποτέ , παιδίον δέ πολλάκις ὁ τοιοῦτος ὁράω σφυγμός . ὁ γε μήν ὁ γέρων ὅταν οὕτως γίγνομαι ταχύς , ὡς ὁ μεταξύ ὁ δύο πληγή χρόνος διπλάσιος εἰμί ὁ ὁ πληγή , εἰμί μέν οὖν καί οὗτος σπάνιος , ἀλλά οὐ πρόσω γε ἔτι προέρχομαι · φθάνω γάρ ἀποθνῄσκω . εἰς οὗτος δέ ἀφικνέομαι , εἰς ὁ ἴδιος μέν ἔρχομαι ὁ ὁ κάμνω ἡλικία σφυγμός , ἐφεξῆς δέ ἐπί ὁ ἀραῖος . ἔνθα τις καί ἀπάτη γίγνομαι ὁ ἀγύμναστος περί ὁ σφυγμός . ὅταν ὑπό θερμασία πάμπολυς εἰς τάχος ἄμετρος ὡς πρός ὁ ἡλικία ὁ σφυγμός ἀφικνέομαι , ξηραίνω ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὁ καρδία εἰς τοσοῦτος ὡς καί θανατώδης δυσκρασία ἔχω , ἀναγκαῖος εἰμί ὁ θερμασία οὗτος ἐναποσβέννυμι ὁ κατά φύσις · ἔοικα οὖν ἐν οὗτος ὁ καιρός βραδύς ὁ σφυγμός γίγνομαι , καί τις , ὡς φημί , δοκέω πρός ὁ κατά φύσις αὐτός ἐπανέρχομαι , καίτοι γε ὁδοιπορέω πρός νεκρώδης ψῦξις , οὐ γεροντικός κρᾶσις . ὁ γε μήν διορισμός ὁ τε πρός ὁ κατά φύσις ἐπανέρχομαι σφυγμός καί ὁ ἐπί θάνατος ἔρχομαι οὐ χαλεπός . ἀμυδρός γάρ ὁ ἔμπροσθεν ἀεί καί μάλα ὁ ὀλέθριος ἔχω ἀποτελέω σφυγμός . καί οὗτος μάλα προσέχω ὁ γνώρισμα κατά ὁ ἀμφίβολος ἅπας διάθεσις , μή τρεῖς ἤ τέσσαρες μόνος διαστολή ὁ ἀρτηρία σκοπέω , ἀλλά ὅταν ἐν τοσοῦτος ἀμυδρός εἰμί , περιμένω ἕτερος . ὁράω γάρ εἰμί ὅτε ὁ πέμπτος ἤ ὁ στʹ ἐπί αὐτός εὔτονος · ὅς ὅταν εὑρίσκω , γιγνώσκω ὁ δύναμις οὐ κατά ὁ ἑαυτοῦ λόγος ἀρρωστέω , ἀλλά ὑπό πλῆθος ἤ ἔμφραξις ἤ θλῖψις ἤ τις ὅλος στενοχωρία ἤ βάρος κωλύω εὐσρώστος κινέω , ﻿ παραπλήσιος ὁ ἰσχυρός ἄνθρωπος , ἐπειδάν ἤτοι γε ἐμποδίζω διά δεσμός ἤ ὑπό μέγεθος φορτίον βαρύνω . καί ὅταν γε ὁ εἷς ἐκεῖνος διαστολή εὔτονος τε καί ὑψηλός ποιέω , γιγνώσκω τηνικαῦτα πρός ὁ ὁ λυπέω ἔκκρισις ἐπεγείρω ὁ φύσις . ἐάν μέν οὖν ἱκανός ἰσχυρός ὁ πέντε ἤ στʹ παρεμπίπτω σφυγμός ἅμα ὁ διά ὁ ὅρος φαίνω ὁ πέψις σημεῖον , ἐγχωρέω σῴζω ὁ ἄνθρωπος · ἐάν δέ χωρίς πέψις ἐπί ὁ ἔκκρισις ὁ φύσις ἐξορμάω , θνῄσκω κρίνω . ἐν περιπνευμονία δέ μάλα τοιοῦτος φαίνω σφυγμός · λέγω δέ οὐ ὁ κατά σφοδρότης καί ἀμυδρότης μόνος ἀνωμαλία , ἀλλά καί ὁ κατά μέγεθος καί μικρότης καί τάχος καί βραδυτής . καί χρή δίδωμι πολύς ὀξιμέλιτος αὐτός , ὀξύς ὁ κρᾶσις , ἅμα ὁ ἄλλος ὅσος χωρίς ὁ ὁ πυρετός ἐξάπτω τέμνω τάχος χυμός . ὑπό τοιοῦτος γάρ ὁ πλησίον ὁ καρδία ἀρτηρία φράσσω ὁ ἀνώμαλος ἐργάζομαι σφυγμός , οὐ μόνος ὁ συστατικός ἀνωμαλία , ἀλλά καί κατά εἷς διαστολή · ὑπέρ ὅς λέγω μέν ἤδη καί πρόσθεν , ἀλλά καί νῦν ἀναμιμνῄσκω σύ αὐτός . ὡς περί ὁ ἐν εἰσβολή πυρεκτικός παροξυσμός καί ἀνάβασις συνεδρεύω σφυγμός εἰμί ἐγώ ὁ λόγος , καί ὁ ἀνωμαλία μνημονεύω , ὅσος γίγνομαι πολλάκις ἐν ὁ τοιοῦτος καιρός κατά μέγεθος καί μικρότης καί τάχος καί βραδυτής καί σφοδρότης καί ἀμυδρότης .