galenus.synopsis-librorum-suorum-de-pulsibus 8
Νυνὶ δὲ περὶ τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ σφυγμοῦ καὶ τῶν ἄλλων ὅσοι κατὰ τὸ ποσὸν τῆς διαστολῆς νοοῦνταί τε καὶ διαγνώσκονται προσθεὶς ὅσον χρήσιμον , ἐπὶ τὰς αἰτίας αὐτῶν μεταβήσομαι . καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων τῶν σφυγμῶν τὸ μέν τι κοινόν ἐστι μέτρον ἐν πλάτει συχνῷ λαμβανόμενον , τὸ δέ τι καθ’ ἕκαστον ἄνθρωπον ἴδιον . ἐν μὲν τῷ κοινῷ σύμμετρος καθ’ ἡντιναοῦν διάστασιν ὁ σφυγμὸς ἔσται , καὶ διαγνωσθήσεται ἐν τῷ τῆς ἀρτηρίας ὄγκῳ παραμετρούμενος · ὀνομάζω δὲ νῦν ὄγκον αὐτὴν τὴν κατὰ κύκλον περιγραφήν . ὁμοίως δὲ τούτῳ καὶ οἱ τῶν συμμέτρων καθ’ ἑκάστην διάστασιν ὑπερέχοντες ἢ ἐλλείποντες · ἰδίᾳ δὲ καθ’ ἕκαστον ἄνθρωπον ἐκ τῆς κατ’ ἐκεῖνον ἁφῆς προεγνωσμένης τε καὶ μνημονευομένης . εἴρηται δὲ καὶ περὶ τῶν τοιούτων σφυγμῶν ἐν τῷ δευτέρῳ τῆς διαγνώσεως αὐτῶν , ἥντινα πραγματείαν οὐδεὶς ἔγραψε πρὸ ἐμοῦ , αὐτὴν καθ’ αὑτὴν ἀποτεμνόμενος ἰδίᾳ καὶ μόνην , ἀλλ’ ὀλίγα που πράγματα κατὰ τὸ πάρεργον αὐτῆς ἄλλος ἄλλο προχειρισάμενος διεφώνησαν ἐν αὐτοῖς . τὸν γοῦν τοῦ παιδὸς σφυγμὸν ὁ μὲν Ἡρόφιλος ἱκανὸν τῷ μεγέθει φησὶν ὑπάρχειν , ὁ δ’ Ἀρχιγένης μικρόν . οὕτω δὴ καὶ τὸν μυρμηκίζοντα ταχὺν εἶναι φησὶν ὁ Ἀρχιγένης , Ἡρόφιλος δὲ οὐ ταχύν . ἐῤῥήθησαν δὲ καὶ αἱ τῶν σφαλμάτων αἰτίαι κατὰ τὴν πραγματείαν ἐκείνην · ὥστε σοι παντὸς μᾶλλόν ἐστι προσεκτέον αὐτῇ τὸν νοῦν , εἰ διαγινώσκειν τε καὶ προγινώσκειν ἐθέλοις διαφορὰς σφυγμῶν ὅσα περὶ ἡμᾶς εἶδες . οὐδὲν γὰρ οὕτως ὃ οὔτε πλείονος εἰς ἄσκησιν δεῖται χρόνου τῶν κατὰ τὴν τέχνην , οὐδὲ μείζονα δύναμιν ἔχει τῆς τῶν σφυγμῶν διαγνώσεως . ὅπου γὰρ Ἀρχιγένης ἐδείχθη σφαλλόμενος οὐ μόνον ἐν τῇ τοῦ τάχους , ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ τοῦ μεγέθους διαγνώσει , τίνα δυνήσῃ σχεῖν ἐλπίδα σὺ τῆς ἐπιστήμης αὐτῶν ἄνευ τοῦ λόγῳ μὲν πρῶτον ἐν τοῖς τέτταρσι περὶ διαγνώσεως βιβλίοις , ὕστερον δὲ καὶ τριβῇ τὴν ἐν αὐτοῖς ἀλήθειαν ἐκμαθεῖν ; ὡς οὖν οὕτως πράξαντός σου τὰ κεφάλαια τῶν ἐν ἐκείνοις εἰρημένων ὥσπερ ἐπὶ τῶν προειρημένων διαφορῶν , οὕτως καὶ τῶν ἄλλων ἐρῶ . τῆς γάρ τοι διαστολῆς αἰσθητὴν ἐχούσης ἅπασι τὴν κίνησιν , ὅταν μὲν ἐπιπολῆς ψαύσῃς περιλαβὼν ἀβιάστως τὴν ἀρτηρίαν , καὶ μᾶλλον ὅταν ἐκ τῶν κάτω μερῶν , ἡ τοῦ μεγέθους διάγνωσις ἀκριβὴς γίνεται . πότερα δὲ σφοδρῶς ἢ ἀμυδρῶς καὶ ὁμαλῶς ἤ ἀνωμάλως ἐκινήθη , γνῶναι βεβαίως τε καὶ ἀκριβῶς ἀδύνατόν ἐστι κατὰ τὴν εἰρημένην ἐπιβολὴν τῆς ἁφῆς . ἀλλὰ χρὴ θλίβειν ἠρέμα τὴν ἀρτηρίαν · οὕτως γὰρ αἰσθήσῃ πλείονι χρόνῳ τῆς διαστολῆς ἤπερ ὅτε ἀβιάστως ἐπέβαλες αὐτῇ τοὺς δακτύλους . οὐ μὴν οὐδὲ τοῦ τάχους οὐδὲ τῆς βραδυτῆτος ἡ διάγνωσις ἐναργῶς φαίνεται χωρὶς τοῦ κἂν ἐπιβραχὺ θλῖψαι τὸ κατὰ τὰς ἀρτηρίας ἐπικείμενον δέρμα . πράξαντι δὲ οὕτως ἐνίοτε μὲν ἰσοταχῶς , ἐνίοτε δὲ ἀνωμάλως σοι φανεῖται κινουμένη , καὶ ποτὲ μὲν τὰ πρῶτα τῆς κινήσεως ἢ τὰ μέσα βραδύτερα ποιουμένη , ποτὲ δ’ ἔμπαλιν . οὕτως δὲ καὶ ὠκυτέρως ποτὲ μὲν τὰ τελευταῖα , ποτὲ δὲ τὰ πρὸ αὐτῶν , ἢ τὰ πάντων πρῶτα · καὶ δὴ καὶ σφοδρότερα καὶ ἀμυδρότερα κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον . καὶ τοίνυν καὶ διακοπτομένην ἡσυχίᾳ τὴν ἄνοδον αἰσθήσῃ τῆς ἀρτηρίας , ὡς δοκεῖν ἵστασθαι , καὶ τὴν δευτέραν δὲ προσβολὴν ἐπὶ τῇ στάσει ποτὲ μὲν ἰσχυροτέραν ἤ θάττω , ποτὲ δὲ ἀσθενεστέραν ἤ βραδυτέραν τῆς προτέρας . πολλῶν δὲ οὐσῶν κἀν τούτῳ γένει τῶν κατὰ μέρος διαφορῶν , ἁπάσας ἔχεις ἐν τῷ πρώτῳ τῆς περὶ σφυγμῶν πραγματείας γεγραμμένας . ἀλλὰ κἀνταῦθά σοι τὸ χρήσιμον ἅμα τοῖς ἐξ αὐτῶν δηλουμένοις εἰπεῖν πειράσομαι διὰ βραχυτάτων ἐν τοῖς ἑξῆς λόγοις . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὅσα νῦν παραλέλειπται περιεργότερον ἐζητημένα τοῖς ἰατροῖς , ἐν τῷ προγνωστικῷ μέρει τῆς πραγματείας ἀκούσῃ . νυνὶ δ’ ἀρκεῖ τό γε τοσοῦτον εἰπεῖν , ὡς ὅστις ἀναγινώσκει τὸ βιβλίον τοῦτο πρὸ τῆς μεγάλης πραγματείας , ἐγχωρεῖ μὲν αὐτῷ πρὸς τὰ τῆς τέχνης ἔργα μήτε τοῦ πρώτου μέρους αὐτῆς τοῦ περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν σφυγμῶν δεηθῆναι μήτε τούτου περὶ τῶν αἰτιῶν · ﻿ ἕξει γὰρ αὐτῶν κἀνταῦθα περιεχομένην τὴν δύναμιν . ἡ μέντοι διαγνωστικὴ καὶ ἡ προγνωστικὴ πραγματεία χρησιμώταται πρὸς τὰ τῆς τέχνης ἔργα εἰσὶ κατὰ διέξοδον , οὐκ ἐπιτομὴν , ἀναγινωσκόμενα . καλῶς οὖν ποιήσεις μὴ θαῤῥήσας μόνῃ ταύτῃ τῇ διδασκαλίᾳ , πρὸς ἀνάμνησιν πρόχειρον οὔσῃ χρησίμῃ τοῖς ἐπιμελῶς μεμαθηκόσι τὰ κατὰ διέξοδον ἐν ἐκείναις γεγραμμένα . περὶ δὲ τῆς τοῦ τάχους διαγνώσεως τοῦ σφυγμοῦ , ἐν ᾗ τὸν Ἀρχιγένην σφαλλόμενον ἐδείξαμεν , οὐχ οἷόν τε βεβαίαν διάγνωσιν λαβεῖν λαβεῖν ἄνευ τοῦ περὶ τῆς διαγνώσεως τῶν σφυγμῶν ἀναγνῶναι μὴ κατὰ τὸ πάρεργον , ἐν οἷς δείκνυται μὴ ψιλῷ καὶ μόνῳ χρῆναι τῷ χρόνῳ τῆς κινήσεως διακρῖναι τὸ τάχος ἀπὸ τῆς βραδυτῆτος , ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς ἀνόδου ποσὸν ἐπισκοπεῖν . ὡς ἐάν γε μόνῳ τῷ χρόνῳ προσέχῃς τὸν νοῦν , τὸν μυρμηκίζοντα καλούμενον σφυγμὸν ταχὺν εἶναι δόξεις , οὐκ ὄντα ταχὺν , ἀλλ’ ὀλιγοχρόνιον , ὡς ἅτε μικροτάτην ἔχοντα διαστολήν . οὐ γὰρ ἐνδέχεται πολλῷ χρόνῳ διεξέρχεσθαι βραχὺ διάστημα , κἂν βραδὺ τὸ κινούμενον ᾖ · χελώνη γοῦν ἐν ἐλάττονι χρόνῳ διεξέρχεται πῆχυν ἢ παρασάγγνη ἵππος , ἀλλ’ ὁ τῆς φορᾶς ῥοῖζος οὐκ ἴσος τῶν ζώων ἀμφοτέρων . ἐθισθῆναι δ’ οὖν σε χρὴ ταύτῃ διαγινώσκειν καὶ βραδυτῆτα χρόνου . περὶ μὲν οὖν τούτου , καθάπερ ἔφην , ἔν τε τῷ τρίτῳ περὶ διαγνώσεως ἐπιπλεῖστον · εἴρηται καὶ κατὰ τὰ πρῶτα τοῦ δευτέρου · περὶ δὲ τῆς συστολῆς ἐν τῷ πρώτῳ τελεώτατα γέγραπται , δεικνύντος μου κατὰ τοὺς ἀμυδροὺς σφυγμοὺς ἀδιάγνωστον αὐτὴν εἶναι , καὶ μάλισθ’ ὅταν ὁ χιτὼν τῆς ἀρτηρίας ᾖ μαλακός · ἐπὶ δὲ τῶν σφοδρῶν σφυγμῶν διαγινώσκεσθαι κἀπὶ τῶν μέσων κατὰ σφοδρότητα καὶ μέγεθος . περὶ δὲ μαλακότητος τῆς ἀρτηρίας οὐδὲν χρὴ προσδιορίζεσθαι κατὰ τοὺς σφοδροὺς σφυγμούς . οὐδέποτε γὰρ ὁ αὐτὸς σφυγμὸς ἅμα σφοδρός τέ ἐστι καὶ μαλακὸς , ἀλλ’ ἤτοι σκληρὸς ἢ σύμμετρός τε καὶ κατὰ φύσιν ἐν τούτῳ τῷ γένει . κατὰ τοὺς σφοδροὺς οὖν σφυγμοὺς θλίβων ἀτρέμα τὴν ἀρτηρίαν αἰσθήσῃ , πότερον εὐθέως ἀποχωρεῖ πρὸς τὴν συστολὴν βραχυχρόνιον ποιοῦσα τὴν ἐκτὸς ἠρεμίαν , ἢ πλέονι χρόνῳ τῆς κατὰ φύσιν ἡσυχάζει · καὶ πότερον ἡ κίνησις αὐτῆς συστελλομένη ὠκυτέρα τῆς κατὰ φύσιν κινήσεως ἐστὶν ἢ βραδυτέρα . μέγιστα γὰρ ἐκ τῆς τοιαύτης διαγνώσεως εἰς τὸ προγινώσκειν ὠφεληθήσῃ , ὃ ἔχεις ἐν τέτταρσι βιβλίοις .
Lemmas: νυνί δέ περί ὁ μέγας καί μικρός σφυγμός καί ὁ ἄλλος ὅσος κατά ὁ ποσός ὁ διαστολεύς νοέω τε καί διαγνώσχομαι προστίθημι ὅσος χρήσιμος , ἐπί ὁ αἰτία αὐτός μεταβαίνω . καί γάρ ἐπί οὗτος ὁ σφυγμός ὁ μέν τις κοινός εἰμί μέτρον ἐν πλάτος συχνός λαμβάνω , ὁ δέ τις κατά ἕκαστος ἄνθρωπος ἴδιος . ἐν μέν ὁ κοινός σύμμετρος κατά ὁστισοῦν διάστασις ὁ σφυγμός εἰμί , καί διαγιγνώσκω ἐν ὁ ὁ ἀρτηρία ὄγκος παραμετρέω · ὀνομάζω δέ νῦν ὄγκος αὐτός ὁ κατά κύκλος περιγραφή . ὅμοιος δέ οὗτος καί ὁ ὁ σύμμετρος κατά ἕκαστος διάστασις ὑπερέχω ἤ ἐλλείπω · ἴδιος δέ κατά ἕκαστος ἄνθρωπος ἐκ ὁ κατά ἐκεῖνος ἁφή προγιγνώσκω τε καί μνημονεύω . λέγω δέ καί περί ὁ τοιοῦτος σφυγμός ἐν ὁ δεύτερος ὁ διάγνωσις αὐτός , ὅστις πραγματεία οὐδείς γράφω πρό ἐγώ , αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀποτέμνω ἴδιος καί μόνος , ἀλλά ὀλίγος που πρᾶγμα κατά ὁ πάρεργον αὐτός ἄλλος ἄλλος προχειρίζω διαφωνέω ἐν αὐτός . ὁ γοῦν ὁ παῖς σφυγμός ὁ μέν Ἡρόφιλος ἱκανός ὁ μέγεθος φημί ὑπάρχω , ὁ δέ Ἀρχιγένης μικρός . οὕτως δή καί ὁ μυρμηκίζω ταχύς εἰμί φημί ὁ Ἀρχιγένης , Ἡρόφιλος δέ οὐ ταχύς . λέγω δέ καί ὁ ὁ σφάλμα αἰτία κατά ὁ πραγματεία ἐκεῖνος · ὥστε σύ πᾶς μάλα εἰμί προσέχω αὐτός ὁ νόος , εἰ διαγιγνώσκω τε καί προγιγνώσκω ἐθέλω διαφορά σφυγμός ὅσος περί ἐγώ ὁράω . οὐδείς γάρ οὕτως ὅς οὔτε πολύς εἰς ἄσκησις δέω χρόνος ὁ κατά ὁ τέχνη , οὐδέ μέγας δύναμις ἔχω ὁ ὁ σφυγμός διάγνωσις . ὅπου γάρ Ἀρχιγένης δείκνυμι σφάλλω οὐ μόνος ἐν ὁ ὁ τάχος , ἀλλά καί ἐν ὁ ὁ μέγεθος διάγνωσις , τίς δύναμαι ἔχω ἐλπίς σύ ὁ ἐπιστήμη αὐτός ἄνευ ὁ λόγος μέν πρῶτος ἐν ὁ τέσσαρες περί διάγνωσις βιβλίον , ὕστερον δέ καί τριβή ὁ ἐν αὐτός ἀλήθεια ἐκμανθάνω ; ὡς οὖν οὕτως πράσσω σύ ὁ κεφάλαιος ὁ ἐν ἐκεῖνος λέγω ὥσπερ ἐπί ὁ προλέγω διαφορά , οὕτως καί ὁ ἄλλος λέγω . ὁ γάρ τοι διαστολεύς αἰσθητός ἔχω ἅπας ὁ κίνησις , ὅταν μέν ἐπιπολή ψαύω περιλαμβάνω ἀβίαστος ὁ ἀρτηρία , καί μάλα ὅταν ἐκ ὁ κάτω μέρος , ὁ ὁ μέγεθος διάγνωσις ἀκριβής γίγνομαι . πότερος δέ σφοδρός ἤ ἀμυδρός καί ὁμαλής ἤ ἀνώμαλος κινέω , γιγνώσκω βέβαιος τε καί ἀκριβής ἀδύνατος εἰμί κατά ὁ λέγω ἐπιβολή ὁ ἁφή . ἀλλά χρή θλίβω ἠρέμα ὁ ἀρτηρία · οὕτως γάρ αἰσθάνομαι πολύς χρόνος ὁ διαστολεύς ἤ ὅτε ἀβίαστος ἐπιβάλλω αὐτός ὁ δάκτυλος . οὐ μήν οὐδέ ὁ τάχος οὐδέ ὁ βραδυτής ὁ διάγνωσις ἐναργής φαίνω χωρίς ὁ ἐάν ἐπιβραχὺ θλίβω ὁ κατά ὁ ἀρτηρία ἐπίκειμαι δέρμα . πράσσω δέ οὕτως ἐνίοτε μέν ἰσοταχής , ἐνίοτε δέ ἀνώμαλος σύ φαίνω κινέω , καί ποτέ μέν ὁ πρῶτος ὁ κίνησις ἤ ὁ μέσος βραδύς ποιέω , ποτέ δέ ἔμπαλιν . οὕτως δέ καί ὠκύς ποτέ μέν ὁ τελευταῖος , ποτέ δέ ὁ πρό αὐτός , ἤ ὁ πᾶς πρῶτος · καί δή καί σφοδρός καί ἀμυδρός κατά ὁ αὐτός λόγος . καί τοίνυν καί διακόπτω ἡσυχία ὁ ἄνοδος αἰσθάνομαι ὁ ἀρτηρία , ὡς δοκέω ἵστημι , καί ὁ δεύτερος δέ προσβολή ἐπί ὁ στάσις ποτέ μέν ἰσχυρός ἤ ταχύς , ποτέ δέ ἀσθενής ἤ βραδύς ὁ πρότερος . πολύς δέ εἰμί ἐν οὗτος γένος ὁ κατά μέρος διαφορά , ἅπας ἔχω ἐν ὁ πρῶτος ὁ περί σφυγμός πραγματεία γράφω . ἀλλά ἐνταῦθα σύ ὁ χρήσιμος ἅμα ὁ ἐκ αὐτός δηλέομαι λέγω πειράω διά βραχύς ἐν ὁ ἑξῆς λόγος . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ἄλλος ὅσος νῦν παραλείπω περίεργος ζητέω ὁ ἰατρός , ἐν ὁ προγνωστικός μέρος ὁ πραγματεία ἀκούω . νυνί δέ ἀρκέω ὁ γε τοσοῦτος λέγω , ὡς ὅστις ἀναγιγνώσκω ὁ βιβλίον οὗτος πρό ὁ μέγας πραγματεία , ἐγχωρέω μέν αὐτός πρός ὁ ὁ τέχνη ἔργον μήτε ὁ πρῶτος μέρος αὐτός ὁ περί ὁ διαφορά ὁ σφυγμός δέω μήτε οὗτος περί ὁ αἰτία · ﻿ ἔχω γάρ αὐτός ἐνταῦθα περιέχω ὁ δύναμις . ὁ μέντοι διαγνωστικός καί ὁ προγνωστικός πραγματεία χρήσιμος πρός ὁ ὁ τέχνη ἔργον εἰμί κατά διέξοδος , οὐ ἐπιτομή , ἀναγιγνώσκω . καλός οὖν ποιέω μή θαρσέω μόνος οὗτος ὁ διδασκαλία , πρός ἀνάμνησις πρόχειρος εἰμί χρήσιμος ὁ ἐπιμελής μανθάνω ὁ κατά διέξοδος ἐν ἐκεῖνος γράφω . περί δέ ὁ ὁ τάχος διάγνωσις ὁ σφυγμός , ἐν ὅς ὁ Ἀρχιγένης σφάλλω δείκνυμι , οὐ οἷος τε βέβαιος διάγνωσις λαμβάνω λαμβάνω ἄνευ ὁ περί ὁ διάγνωσις ὁ σφυγμός ἀναγιγνώσκω μή κατά ὁ πάρεργον , ἐν ὅς δείκνυμι μή ψιλός καί μόνος χρή ὁ χρόνος ὁ κίνησις διακρίνω ὁ τάχος ἀπό ὁ βραδυτής , ἀλλά καί ὁ ὁ ἄνοδος ποσός ἐπισκοπέω . ὡς ἐάν γε μόνος ὁ χρόνος προσέχω ὁ νόος , ὁ μυρμηκίζω καλέω σφυγμός ταχύς εἰμί δοκέω , οὐ εἰμί ταχύς , ἀλλά ὀλιγοχρόνιος , ὡς ἅτε μικρός ἔχω διαστολή . οὐ γάρ ἐνδέχομαι πολύς χρόνος διεξέρχομαι βραχύς διάστημα , ἐάν βραδύς ὁ κινέω εἰμί · χελώνη γοῦν ἐν ἐλαχύς χρόνος διεξέρχομαι πῆχυς ἤ παρασάγγνη ἵππος , ἀλλά ὁ ὁ φορά ῥοῖζος οὐ ἴσος ὁ ζῷον ἀμφότερος . ἐθίζω δέ οὖν σύ χρή οὗτος διαγιγνώσκω καί βραδυτής χρόνος . περί μέν οὖν οὗτος , καθά φημί , ἐν τε ὁ τρίτος περί διάγνωσις ἐπιπλεῖστον · λέγω καί κατά ὁ πρῶτος ὁ δεύτερος · περί δέ ὁ συστολή ἐν ὁ πρῶτος τέλειος γράφω , δείκνυμι ἐγώ κατά ὁ ἀμυδρός σφυγμός ἀδιάγνωστος αὐτός εἰμί , καί μάλα ὅταν ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία εἰμί μαλακός · ἐπί δέ ὁ σφοδρός σφυγμός διαγιγνώσκω ἐπί ὁ μέσος κατά σφοδρότης καί μέγεθος . περί δέ μαλακότης ὁ ἀρτηρία οὐδείς χρή προσδιορίζω κατά ὁ σφοδρός σφυγμός . οὐδέποτε γάρ ὁ αὐτός σφυγμός ἅμα σφοδρός τε εἰμί καί μαλακός , ἀλλά ἤτοι σκληρός ἤ σύμμετρος τε καί κατά φύσις ἐν οὗτος ὁ γένος . κατά ὁ σφοδρός οὖν σφυγμός θλίβω ἀτρέμας ὁ ἀρτηρία αἰσθάνομαι , πότερος εὐθύς ἀποχωρέω πρός ὁ συστολή βραχυχρόνιος ποιέω ὁ ἐκτός ἠρεμία , ἤ πολύς χρόνος ὁ κατά φύσις ἡσυχάζω · καί πότερος ὁ κίνησις αὐτός συστέλλω ὠκύς ὁ κατά φύσις κίνησις εἰμί ἤ βραδύς . μέγας γάρ ἐκ ὁ τοιοῦτος διάγνωσις εἰς ὁ προγιγνώσκω ὠφελέω , ὅς ἔχω ἐν τέσσαρες βιβλίον .