galenus.synopsis-librorum-suorum-de-pulsibus 9
Τὰς δὲ ποιούσας καὶ τὰς ἀλλοιούσας τοὺς σφυγμοὺς αἰτίας ἑτέρωθι διῆλθον · ἐπιδείκνυμι δ’ ἐν αὐτοῖς πρώτας μὲν τὰς οἷον συνεκτικὰς αὐτῶν αἰτίας , δευτέρας δὲ τὰς προηγουμένας , καὶ τρίτας τὰς προκαταρχούσας , ἃς δὴ καὶ προκαταρκτικὰς ὀνομάζουσιν . εὔδηλον δ’ ὅτι διαφέρει μηδὲν ἢ θηλυκῶς εἰπεῖν αἰτίας , ἢ οὐδετέρως αἴτια . μεμνῆσθαι μέντοι χρὴ πρὸ πάντων ὅπως ἔφαμεν ὀνομάζειν ἐνίοτε συνεκτικὸν αἴτιον , ὅτι μὴ κυρίως , ἀλλὰ καταχρώμενοι τῇ προσηγορίᾳ . τὸ μὲν γὰρ κυρίως λεγόμενον αἴτιον συνεκτικὸν οὔτ’ ὠνόμασέ τις ἄλλος πρὸ τῶν Στωϊκῶν οὔτ’ εἶναι συνεχώρησε · τὰ δὲ καὶ πρὸ ἡμῶν οἷον συνεκτικὰ λεγόμενα γενέσεώς τινος , οὐχ ὑπάρξεως αἴτια . δέδεικται γὰρ οὔτ’ ἄλλου τινὸς αἴτιον πρότερον οὐδὲν , ὅτι μὴ γενέσεως · ἀλλ’ οὐ πᾶν τὸ γενέσεως αἴτιον ὀνομάζομεν , ὡς ἔφην , καταχρώμενοι , συνεκτικὸν , ἐκεῖνο δὲ μόνον ὃ ποιητικόν ἐστι τῶν ἐν τῷ γίνεσθαι τὸ εἶναι κτωμένων , οἷον ὀρχήσεως , πυγμῆς , πάλης , δρόμου , πασῶν τῶν ἐνεργειῶν · κινήσεις γὰρ εἰσι δραστικαὶ , διὰ ταύτας δὲ καὶ παθητικαὶ κινήσεις ἐν τῷ γίνεσθαι τὴν ὕπαρξιν ἔχουσι . τοιαύτης μὲν οὔσης καὶ τῆς κατὰ τοὺς σφυγμοὺς ὑπάρξεως , αἰτίαι ποιητικαὶ τρεῖς ἐδείχθησαν , ἥ τε δύναμις ἡ κινοῦσα τὰς ἀρτηρίας καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ ἀγγείου καὶ ἡ χρεία δι’ ἣν κινεῖται , δέδεικται δ’ ἐν τῷ περὶ χρείας σφυγμῶν γράμματι , τὸ σύμπαν εἰπεῖν ἐν κεφαλαίῳ περιλαβόντα , φυλακὴν τῆς ἐμφύτου θερμασίας τὴν χρείαν τῶν σφυγμῶν ὑπάρχειν . ὄντων γὰρ δυοῖν μερῶν τοῦ σφυγμοῦ , διαστολῆς τε καὶ συστολῆς , τὴν μὲν διαστολὴν ἐμψύξεως ἕνεκεν ἐδείξαμεν γίγνεσθαι τὰ πολλὰ , σπανίως δέ ποτε καὶ ῥιπίσεώς τε καὶ ἀναψύξεως , ὥσπερ γε καὶ μορίου τινὸς αὐτῆς βραχέος ἕνεκα τοῦ κατὰ τὸν ἐγκέφαλον πνεύματος · τὴν συστολὴν δὲ ἀποχύσεως οἷον αἰθαλωδῶν καὶ καπνωδῶν περιττωμάτων . τὰ μὲν γὰρ ἐκ τῶν ψυχροτέρων τε χυμῶν καὶ ὑγροτέρων , κατεργαζομένων ὑπὸ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἢ σηπομένων ὑπὸ τῆς παρὰ φύσιν , εἰς τὸ περιέχον ἀποῤῥέοντα κατὰ τὴν ἄδηλον αἰσθήσει διαπνοὴν ἔοικε καπνῷ , τὰ δὲ ἐκ τῶν θερμῶν ἢ ξηρῶν αἰθάλῃ τε καὶ λιγνύι . ψυχρὸς μὲν οὖν χυμὸς ὁ ἰδίως καλούμενος ὠμὸς , ὑγρὸς δὲ καὶ ψυχρὸς τὸ φλέγμα . συλλαμβάνοντες δὲ ὡς τὰ πολλὰ μιᾷ προσηγορίᾳ τοὺς χυμοὺς ἀμφοτέρους ὀνομάζομεν φλεγμώδεις καὶ φλεγματικούς . ξηρὸς δὲ χυμός ἐστιν ὁ τῆς μελαίνης χολῆς , ὁ δὲ τῆς ὠχρᾶς τε καὶ ξανθῆς χολῆς οὐ ξηρὸς μόνον , ἀλλὰ καὶ θερμός · ἡ δὲ ἰώδης χολὴ μεταξὺ τούτων ἐστίν . οὔσης δὲ καὶ τῆς μελαίνης διττῆς , κατά τε τὴν γένεσιν καὶ τὴν δύναμιν , ἐπειδὴ καὶ τῆς ξανθῆς ὑπεροπτηθείσης γίνεται καὶ τοῦ παχέος τε καὶ ἰλυώδους αἵματος , ὅπερ ἀνάλογόν ἐστι τῇ κατὰ τοὺς οἴνους τρυγὶ , τῆς δὲ ἰώδους χολῆς ἡ γένεσις ἐν τῇ τῆς ὠχρᾶς μεταβολῇ γίνεται .
Lemmas: ὁ δέ ποιέω καί ὁ ἀλλοιόω ὁ σφυγμός αἰτία ἑτέρωθι διέρχομαι · ἐπιδείκνυμι δέ ἐν αὐτός πρῶτος μέν ὁ οἷος συνεκτικός αὐτός αἰτία , δεύτερος δέ ὁ προηγέομαι , καί τρίτος ὁ προκατάρχομαι , ὅς δή καί προκαταρκτικός ὀνομάζω . εὔδηλος δέ ὅτι διαφέρω μηδείς ἤ θηλυκός λέγω αἰτία , ἤ οὐδέτερος αἴτιος . μιμνῄσκω μέντοι χρή πρό πᾶς ὅπως φημί ὀνομάζω ἐνίοτε συνεκτικός αἴτιος , ὅτι μή κύριος , ἀλλά καταχράομαι ὁ προσηγορία . ὁ μέν γάρ κύριος λέγω αἴτιος συνεκτικός οὔτε ὀνομάζω τις ἄλλος πρό ὁ Στωϊκός οὔτε εἰμί συγχωρέω · ὁ δέ καί πρό ἐγώ οἷος συνεκτικός λέγω γένεσις τις , οὐ ὕπαρξις αἴτιος . δείκνυμι γάρ οὔτε ἄλλος τις αἴτιος πρότερος οὐδείς , ὅτι μή γένεσις · ἀλλά οὐ πᾶς ὁ γένεσις αἴτιος ὀνομάζω , ὡς φημί , καταχράομαι , συνεκτικός , ἐκεῖνος δέ μόνος ὅς ποιητικός εἰμί ὁ ἐν ὁ γίγνομαι ὁ εἰμί κτάομαι , οἷος ὄρχησις , πυγμή , πάλα , δρόμος , πᾶς ὁ ἐνέργεια · κίνησις γάρ εἰμί δραστικός , διά οὗτος δέ καί παθητικός κίνησις ἐν ὁ γίγνομαι ὁ ὕπαρξις ἔχω . τοιοῦτος μέν εἰμί καί ὁ κατά ὁ σφυγμός ὕπαρξις , αἰτία ποιητικός τρεῖς δείκνυμι , ὁ τε δύναμις ὁ κινέω ὁ ἀρτηρία καί αὐτός ὁ σῶμα ὁ ἀγγεῖον καί ὁ χρεία διά ὅς κινέω , δείκνυμι δέ ἐν ὁ περί χρεία σφυγμός γράμμα , ὁ σύμπας λέγω ἐν κεφάλαιος περιλαμβάνω , φυλακή ὁ ἔμφυτος θερμασία ὁ χρεία ὁ σφυγμός ὑπάρχω . εἰμί γάρ δύο μέρος ὁ σφυγμός , διαστολεύς τε καί συστολή , ὁ μέν διαστολή ἔμψυξις ἕνεκα δείκνυμι γίγνομαι ὁ πολύς , σπάνιος δέ ποτέ καί ῥίπισις τε καί ἀνάψυξις , ὥσπερ γε καί μόριον τις αὐτός βραχύς ἕνεκα ὁ κατά ὁ ἐγκέφαλος πνεῦμα · ὁ συστολή δέ ἀπόχυσις οἷος αἰθαλώδης καί καπνώδης περίσσωμα . ὁ μέν γάρ ἐκ ὁ ψυχρός τε χυμός καί ὑγρός , κατεργάζομαι ὑπό ὁ ἔμφυτος θερμασία ἤ σήπω ὑπό ὁ παρά φύσις , εἰς ὁ περιέχω ἀπορρέω κατά ὁ ἄδηλος αἴσθησις διαπνοή ἔοικα καπνός , ὁ δέ ἐκ ὁ θερμός ἤ ξηρός αἰθάλη τε καί λιγνύς . ψυχρός μέν οὖν χυμός ὁ ἴδιος καλέω ὠμός , ὑγρός δέ καί ψυχρός ὁ φλέγμα . συλλαμβάνω δέ ὡς ὁ πολύς εἷς προσηγορία ὁ χυμός ἀμφότερος ὀνομάζω φλεγμώδης καί φλεγματικός . ξηρός δέ χυμός εἰμί ὁ ὁ μέλας χολή , ὁ δέ ὁ ὠχρός τε καί ξανθός χολή οὐ ξηρός μόνος , ἀλλά καί θερμός · ὁ δέ ἰώδης χολή μεταξύ οὗτος εἰμί . εἰμί δέ καί ὁ μέλας δισσός , κατά τε ὁ γένεσις καί ὁ δύναμις , ἐπειδή καί ὁ ξανθός ὑπεροπτάω γίγνομαι καί ὁ παχύς τε καί ἰλυώδης αἷμα , ὅς ἀνάλογος εἰμί ὁ κατά ὁ οἶνος τρύξ , ὁ δέ ἰώδης χολή ὁ γένεσις ἐν ὁ ὁ ὠχρός μεταβολή γίγνομαι .