galenus.synopsis-librorum-suorum-de-pulsibus 25
Καί πως πάλιν ὁ λόγος ἤδη πρὸς τὸ μικρῷ πρόσθεν ἀναβληθὲν ἥκει περὶ τῶν ἐν τῷ διαγράμματι ζ΄ καὶ κ΄ σφυγμῶν , ὧν ἡ γένεσις ὡς ἐπὶ στοιχείοις ἐστὶ τοῖς ἐννέα σφυγμοῖς , τρισὶ μὲν τοῖς κατὰ τὸ μῆκος τῆς ἀρτηρίας θεωρουμένοις , τρισὶ δὲ κατὰ τὸ πλάτος , καὶ τρισὶν ἄλλοις τοῖς κατὰ τὸ βάθος . ἐκ γὰρ τῆς τούτων πρὸς ἀλλήλους ἐπιμιξίας ἅπασαι συζυγίαι γίνονται τῶν σφυγμῶν ἑπτὰ καὶ εἴκοσιν · ὧν μία μὲν κατὰ τὸ μῆκος , περὶ ἧς ἀρξάμεθα λέγειν ἄρτι , δεικνύντες αὐτὴν φαίνεσθαι διά τε τὴν ἐν πάχει καὶ λεπτότητι διαφορὰν τοῦ σώματος , ἀῤῥωστίαν τε καὶ ῥώμην δυνάμεως , ἐκ τούτου δὲ πρὸς τοῖσδε θερμασίαν πολλήν · εἰ δὲ εἰς δύο κεφάλαια τὸν λόγον ἀναγαγεῖν ἐθέλεις , διά τε τὴν κατὰ κύκλον τῆς ἀρτηρίας γινομένην ἧττον ἢ μᾶλλον διαστολὴν καὶ ﻿ διὰ λεπτότητα καὶ πάχος τοῦ σώματος . ὅσον μὲν γὰρ ἐπ’ αὐτῇ τοῦ πράγματος τῇ φύσει πάντων οἱ σφυγμοὶ γίνονται κατὰ τὸ μῆκος ἴσοι , πλὴν εἴ ποτ’ ἤδη τῶν ἀποθνησκόντων ἀπέψυκται τὰ κῶλα · φαίνονται δ’ οὐκ ἴσοι διὰ τὸ τῶν ἐπικειμένων σωμάτων ταῖς ἀρτηρίας ἄνισον . τῶν γοῦν ἐκτετηκότων ἐν χρονίοις νοσήμασιν ἡ κατὰ ῥάχιν ἀρτηρία φαίνεται σφύζουσα , τῆς χειρὸς ἐπιβαλλομένης τῷ καθ’ ὑπογάστριον δέρματι · καὶ μᾶλλόν γε τοῖς ἰσχνοῖς φύσει συμβαίνει τοῦτο , καὶ πολὺ μᾶλλον , ὅταν πυρέξωσιν ἢ οἶνον πίωσιν , ὡς ἂν εἰς μέγεθος αὐτοῖς ἐξαιρομένης τῆς διαστολῆς . ἔμπαλιν δὲ τοῖς παχέσι , κἂν ἰσχυροὶ τὴν δύναμιν ὦσι καὶ ὑπέρθερμοι , βραχὺς ὁ σφυγμὸς γίνεται κατὰ τὸ ἀρτηρίας μῆκος . ὥσθ’ ἡ μὲν ἰσχνότης τοῦ σώματος εἰς τὸ μῆκος τοῦ σφυγμοῦ συντελεῖ τῶν ἄλλων ἁπάντων μάλιστα , δευτέρα δ’ ἐπ’ αὐτῇ ῥώμη δυνάμεώς ἐστι καὶ τρίτη θερμασία . τὰ δ’ ἐναντία τῶνδε τὸν ἐναντίον ποιεῖ σφυγμὸν , ὃν ἔφην καλεῖσθαι βραχύν . ὁ δὲ στενὸς σφυγμὸς γίνεται διὰ στενοχωρίαν τῶν περικειμένων χωρίων τῆς ἀρτηρίας , ἀῤῥωστίαν τε δυνάμεως καὶ ψύξιν ὀργάνου τε σκληρότητα καὶ δέρματος ῥυσότητα καὶ πάχος . ὁ δὲ ὑψηλὸς τὰ ἐναντία , ῥώμην δυνάμεως , θερμασίαν πολλὴν , ὀργάνου μαλακότητα , δέρματος λεπτότητα καὶ τάσιν . εὔδηλον δ’ ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι τοῦ τεσσαρεσκαιδεκάτου κατὰ τὸ διάγραμμα σφυγμοῦ , τοῦ καὶ τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος καὶ τὸ βάθος ἔχοντος σύμμετρον , ἤτοι πάντα κατὰ φύσιν ἐστὶν , ἢ καί τις ἐξ ὑπεναντίων μίξις εἰς μέσην κατάστασιν ἄγει τὴν διαστολήν . ἐγχωρεῖ γὰρ τῷ κάμνοντι τοσοῦτον τὴν δύναμιν ἀσθενεστέραν εἶναι κατά τινα καιρὸν ὅσον καὶ τὴν τοῦ σώματος ἕξιν ἰσχνοτέραν , ὥσθ’ ὅσον εἰς βραχύτητα διὰ τὴν ἀῤῥωστίαν τῆς δυνάμεως ἧκεν ὁ σφυγμὸς , τοσοῦτον ἐκ τῆς ἰσχνότητος προστίθεσθαι . δυνατὸν δὲ καὶ διὰ πλῆθος θερμασίας ὅσον τούτοις ἐκλέλοιπεν ἀναπληροῦσθαι , πάλιν δ’ αὖ κατὰ τἀναντία τῆς δυνάμεως εὐῤῥωστοτέρας γενομένης , ὅσον εἰς τὸ μῆκος ἂν ἐπέδωκεν ὁ σφυγμὸς , τοσοῦτον καὶ πολυσαρκίαν ἀφαιρεῖσθαι . δυνατὸν δὲ καὶ τὸν εἰς μῆκος ηὐξημένον ὅσον ἐπὶ τοῖς ἄλλοις αἰτίοις βραχύτερον γενέσθαι διὰ ψύξιν . ὑπολογιστέον δέ τι καὶ τῇ τοῦ χιτῶνος σκληρότητι κατὰ τὰς τοιαύτας ἐπισκέψεις . ἀλλ’ ἐὰν ὅσον ἐπὶ τοῦτο κατὰ φύσιν ἔχῃ , καὶ μήτε εἰς εὐσαρκίαν ἢ ἰσχνότητα φαίνηται μεταβολὴ γεγονυῖα , μήτε εἰς ἀμυδρότητα καὶ σφοδρότητα τροπή τις , ἀλλ’ ἐν τούτοις ἔχῃ κατὰ φύσιν , ἐὰν σύμμετρος φαίνηται καὶ μῆκος καὶ βάθος καὶ πλάτος , ἐνδείξεταί σοι μήτε θερμασίαν εἶναι πλείονα κατὰ τὸ σῶμα μήτε δαπάνην πνεύματος ψυχικοῦ . ταυτὶ μὲν οὖν κἀξ αὐτοῦ τοῦ μηδεμίαν ἐνέργειαν ἰσχυρὰν ἐνεργηκέναι τὸν κάμνοντα διαγνῶναι ῥᾷστόν ἐστιν · ἐν γὰρ ταῖς προαιρετικαῖς κινήσεσι δαπανᾶται τὸ πνεῦμα · τὴν δὲ τῷ βάθει τοῦ σώματος αὐξανομένην θερμασίαν , ἐὰν τἄλλα πάντα συμμέτρως ἔχῃ , διὰ τοῦ σφυγμοῦ μόνου προγνῶναι δυνατόν ἐστιν . ἡ γὰρ τῆς ἀναπνοῆς μεταβολὴ οὐ σαφὴς γίνεται κατὰ τὰς τοιαύτας διαθέσεις , ἐν αἷς ὀλίγον πλέον ἤθροισται τῆς κατὰ φύσιν θερμασίας ἐν τῇ καρδίᾳ , τῶν ἄλλων ὡσαύτως ἐχόντων . ἀλλὰ προσέχειν ἐνταῦθα χρὴ τῷ μεγέθει καὶ τῷ τάχει τοῦ σφυγμοῦ . πρῶτον μὲν γὰρ εἰς μέγεθος ἐπιδίδωσιν , ὅταν ὁ χιτὼν τῆς ἀρτηρίας ἤτοι μαλακώτερος ᾖ τοῦ κατὰ φύσιν ἢ σύμμετρος · ἔπειτα δὲ εἰς τάχος , αὐξανομένης τῆς θερμασίας . ὅταν δὲ ὑπὸ σκληρότητος ὁ χιτὼν τῆς ἀρτηρίας εἰς μέγεθος ἀξιόλογον ἀδυνατῇ διαναστῆναι , τηνικαῦτα καὶ ἡ εἰς τάχος ἐπίδοσις τοῦ σφυγμοῦ γίνεται πρωϊαίτερον . ἡ γάρ τοι χρεία τῆς τῶν σφυγμῶν γενέσεως αὐξανομένη , μέχρι μὲν ἂν ἱκανὸν αὐτῇ τὸ μέγεθος τῆς διαστολῆς ᾖ , οὐδὲν ὅλως αἰσθητὸν εἰς τάχος ἀλλοιοῖ τὴν κίνησιν , ἢ παντάπασιν ὀλίγον · ὅταν δὲ μείζονος μὲν ἡ χρεία δέηται διαστολῆς , μὴ δύνηται δὲ ὁ χιτὼν τῆς ἀρτηρίας ἐκτείνεσθαι διὰ σκληρότητα , τηνικαῦτα τῷ τάχει πολλὴ προσθήκη γίνεται . καὶ ὅταν δὲ μηδὲ τοῦτο ἐξαρκῇ , κλονώδης ὁ σφυγμὸς ἀποτελεῖται , διαμενούσης γε δηλονότι τῆς δυνάμεως εὐῤῥώστου .
Lemmas: καί πως πάλιν ὁ λόγος ἤδη πρός ὁ μικρός πρόσθεν ἀναβάλλω ἥκω περί ὁ ἐν ὁ διάγραμμα ζʹ καί ἄν σφυγμός , ὅς ὁ γένεσις ὡς ἐπί στοιχεῖον εἰμί ὁ ἐννέα σφυγμός , τρεῖς μέν ὁ κατά ὁ μῆκος ὁ ἀρτηρία θεωρέω , τρεῖς δέ κατά ὁ πλάτος , καί τρεῖς ἄλλος ὁ κατά ὁ βάθος . ἐκ γάρ ὁ οὗτος πρός ἀλλήλων ἐπιμιξία ἅπας συζυγία γίγνομαι ὁ σφυγμός ἑπτά καί εἴκοσι · ὅς εἷς μέν κατά ὁ μῆκος , περί ὅς ἄρχω λέγω ἄρτι , δείκνυμι αὐτός φαίνω διά τε ὁ ἐν πάχος καί λεπτότης διαφορά ὁ σῶμα , ἀρρωστία τε καί ῥώμη δύναμις , ἐκ οὗτος δέ πρός ὅδε θερμασία πολύς · εἰ δέ εἰς δύο κεφάλαιος ὁ λόγος ἀνάγω ἐθέλω , διά τε ὁ κατά κύκλος ὁ ἀρτηρία γίγνομαι ἥσσων ἤ μάλα διαστολή καί ﻿ διά λεπτότης καί πάχος ὁ σῶμα . ὅσος μέν γάρ ἐπί αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ φύσις πᾶς ὁ σφυγμός γίγνομαι κατά ὁ μῆκος ἴσος , πλήν εἰ ποτέ ἤδη ὁ ἀποθνῄσκω ἀποψύχω ὁ κῶλον · φαίνω δέ οὐ ἴσος διά ὁ ὁ ἐπίκειμαι σῶμα ὁ ἀρτηρία ἄνισος . ὁ γοῦν ἐκτήκω ἐν χρόνιος νόσημα ὁ κατά ῥάχις ἀρτηρία φαίνω σφύζω , ὁ χείρ ἐπιβάλλω ὁ κατά ὑπογάστριον δέρμα · καί μάλα γε ὁ ἰσχνός φύσις συμβαίνω οὗτος , καί πολύς μάλα , ὅταν πυρέσσω ἤ οἶνος πίνω , ὡς ἄν εἰς μέγεθος αὐτός ἐξαίρω ὁ διαστολεύς . ἔμπαλιν δέ ὁ παχύς , ἐάν ἰσχυρός ὁ δύναμις εἰμί καί ὑπέρθερμος , βραχύς ὁ σφυγμός γίγνομαι κατά ὁ ἀρτηρία μῆκος . ὥστε ὁ μέν ἰσχνότης ὁ σῶμα εἰς ὁ μῆκος ὁ σφυγμός συντελέω ὁ ἄλλος ἅπας μάλα , δεύτερος δέ ἐπί αὐτός ῥώμη δύναμις εἰμί καί τρίτος θερμασία . ὁ δέ ἐναντίος ὅδε ὁ ἐναντίος ποιέω σφυγμός , ὅς φημί καλέω βραχύς . ὁ δέ στενός σφυγμός γίγνομαι διά στενοχωρία ὁ περίκειμαι χωρίον ὁ ἀρτηρία , ἀρρωστία τε δύναμις καί ψῦξις ὄργανον τε σκληρότης καί δέρμα ῥυσότης καί πάχος . ὁ δέ ὑψηλός ὁ ἐναντίος , ῥώμη δύναμις , θερμασία πολύς , ὄργανον μαλακότης , δέρμα λεπτότης καί τάσις . εὔδηλος δέ ἐκ ὁ λέγω ὅτι ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος κατά ὁ διάγραμμα σφυγμός , ὁ καί ὁ μῆκος καί ὁ πλάτος καί ὁ βάθος ἔχω σύμμετρος , ἤτοι πᾶς κατά φύσις εἰμί , ἤ καί τις ἐκ ὑπεναντίος μίξις εἰς μέσος κατάστασις ἄγω ὁ διαστολή . ἐγχωρέω γάρ ὁ κάμνω τοσοῦτος ὁ δύναμις ἀσθενής εἰμί κατά τις καιρός ὅσος καί ὁ ὁ σῶμα ἕξις ἰσχνός , ὥστε ὅσος εἰς βραχύτης διά ὁ ἀρρωστία ὁ δύναμις ἥκω ὁ σφυγμός , τοσοῦτος ἐκ ὁ ἰσχνότης προστίθημι . δυνατός δέ καί διά πλῆθος θερμασία ὅσος οὗτος ἐκλείπω ἀναπληρόω , πάλιν δέ αὖ κατά ἐναντίος ὁ δύναμις εὔρρωστος γίγνομαι , ὅσος εἰς ὁ μῆκος ἄν ἐπιδίδωμι ὁ σφυγμός , τοσοῦτος καί πολυσαρκία ἀφαιρέω . δυνατός δέ καί ὁ εἰς μῆκος αὐξάνω ὅσος ἐπί ὁ ἄλλος αἴτιος βραχύς γίγνομαι διά ψῦξις . ὑπολογιστέον δέ τις καί ὁ ὁ χιτών σκληρότης κατά ὁ τοιοῦτος ἐπίσκεψις . ἀλλά ἐάν ὅσος ἐπί οὗτος κατά φύσις ἔχω , καί μήτε εἰς εὐσαρκία ἤ ἰσχνότης φαίνω μεταβολή γίγνομαι , μήτε εἰς ἀμυδρότης καί σφοδρότης τροπή τις , ἀλλά ἐν οὗτος ἔχω κατά φύσις , ἐάν σύμμετρος φαίνω καί μῆκος καί βάθος καί πλάτος , ἐνδείκνυμι σύ μήτε θερμασία εἰμί πολύς κατά ὁ σῶμα μήτε δαπάνη πνεῦμα ψυχικός . οὗτος μέν οὖν ἐκ αὐτός ὁ μηδείς ἐνέργεια ἰσχυρός ἐνεργέω ὁ κάμνω διαγιγνώσκω ῥᾴδιος εἰμί · ἐν γάρ ὁ προαιρετικός κίνησις δαπανάω ὁ πνεῦμα · ὁ δέ ὁ βάθος ὁ σῶμα αὐξάνω θερμασία , ἐάν ἄλλος πᾶς σύμμετρος ἔχω , διά ὁ σφυγμός μόνος προγιγνώσκω δυνατός εἰμί . ὁ γάρ ὁ ἀναπνοή μεταβολή οὐ σαφής γίγνομαι κατά ὁ τοιοῦτος διάθεσις , ἐν ὅς ὀλίγος πολύς ἀθροίζω ὁ κατά φύσις θερμασία ἐν ὁ καρδία , ὁ ἄλλος ὡσαύτως ἔχω . ἀλλά προσέχω ἐνταῦθα χρή ὁ μέγεθος καί ὁ τάχος ὁ σφυγμός . πρῶτος μέν γάρ εἰς μέγεθος ἐπιδίδωμι , ὅταν ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία ἤτοι μαλακός εἰμί ὁ κατά φύσις ἤ σύμμετρος · ἔπειτα δέ εἰς τάχος , αὐξάνω ὁ θερμασία . ὅταν δέ ὑπό σκληρότης ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία εἰς μέγεθος ἀξιόλογος ἀδυνατέω διανίσταμαι , τηνικαῦτα καί ὁ εἰς τάχος ἐπίδοσις ὁ σφυγμός γίγνομαι πρωΐ . ὁ γάρ τοι χρεία ὁ ὁ σφυγμός γένεσις αὐξάνω , μέχρι μέν ἄν ἱκανός αὐτός ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς εἰμί , οὐδείς ὅλος αἰσθητός εἰς τάχος ἀλλοιόω ὁ κίνησις , ἤ παντάπασι ὀλίγος · ὅταν δέ μέγας μέν ὁ χρεία δέω διαστολεύς , μή δύναμαι δέ ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία ἐκτείνω διά σκληρότης , τηνικαῦτα ὁ τάχος πολύς προσθήκη γίγνομαι . καί ὅταν δέ μηδέ οὗτος ἐξαρκέω , κλονώδης ὁ σφυγμός ἀποτελέω , διαμένω γε δηλονότι ὁ δύναμις εὔρρωστος .