galenus.quod-animi-mores-corporis-temperamenta-sequantur 9
Ἱπποκράτης μὲν οὖν ἐπιδείξας ἐν ὅλῳ τῷ περὶ ὑδάτων καὶ ὡρῶν κράσεως συγγράμματι , σώματος κράσει ἕπεσθαι τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις , οὐ μόνον ὅσαι κατὰ τὸ θυμοειδὲς ἢ ἐπιθυμητικὸν αὐτῆς εἰσιν , ἀλλὰ καὶ τὰς κατὰ τὸ λογιστικὸν ἁπάσας , ἀξιοπιστότατός ἐστι μάρτυς , εἴ γέ τις ἐπὶ μάρτυρι ποιοῖτο , καθάπερ ἐνίοις ἔθος ἐστὶ , τὴν τῶν δογμάτων ἀλήθειαν . ἐγὼ δ’ οὐχ ὡς μάρτυρι τἀνδρὶ πιστεύω τοῖς πολλοῖς ὡσαύτως , ἀλλ’ ὅτι τὰς ἀποδείξεις αὐτοῦ βεβαίας ὁρῶ , διὰ τοῦτο γοῦν καὶ αὐτὸν ἐπαινῶ τὸν Ἱπποκράτην . τίς γὰρ οὐχ ὁρᾷ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν . ἁπάντων τῶν ὑπὸ ταῖς ἄρκτοις ἀνθρώπων ἐναντιώτατα διακείμενα τοῖς ἐγγὺς τῆς διακεκαυμένης ζώνης ; ἢ τίς οὐκ οἶδε τοὺς ἐν τῷ μέσῳ τούτων , ὅσοι τὴν εὔκρατον οἰκοῦσι χώραν , ἀμείνους τε τὰ σώματα καὶ τὰ τῆς ψυχῆς ἤθη καὶ σύνεσιν καὶ φρόνησιν ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων ; ἀλλὰ διά τινας τῶν Πλατωνικοὺς μὲν ἑαυτοὺς ὀνομαζόντων , ἡγουμένους δὲ ἐμποδίζεσθαι μὲν ἐν ταῖς νόσοις τὴν ψυχὴν ὑπὸ τοῦ σώματος , ὑγιαίνοντος δὲ ἰδίᾳ ἐνεργεῖν , οὔτε ὠφελουμένην , οὔτε βλαπτομένην ὑπ’ αὐτοῦ , ἀναγράψω τινὰς ῥήσεις τοῦ Πλάτωνος , ἐν αἷς ἀποφαίνεταί τινας διὰ τὴν τῶν τόπων κρᾶσιν εἰς φρόνησιν ὠφελουμένους τε καὶ βλαπτομένους ἄνευ τοῦ νοσεῖν τὸ σῶμα . κατὰ μέν γε τὰ πρῶτα τῶν Τιμαίου λόγων ἔγραψε · Ταύτην δὴ τὴν σύμπασαν διακόσμησιν καὶ σύνταξιν ἡ θεὸς προτέρους ἡμᾶς διακοσμήσασα κατῴκισεν , ἐκλεξαμένη τὸν τόπον , ἐν ᾧ γεγένησθε , τῶν ὡρῶν τὴν εὐκρασίαν ἐν αὐτῷ κατιδοῦσα , ὅτι ἄνδρας φρονιμωτάτους οἴσει . ἀλλὰ καὶ συνάπτων ἐφεξῆς · ἅτε οὖν φιλοπόλεμός τε καὶ φιλόσοφος ἡ θεὸς οὖσα , τὸν προσφερεστάτους αὐτῇ μέλλοντα οἴσειν τόπον ἄνδρας τοῦτον ἐκλεξαμένη , πρῶτον κατῴκισεν . ὅτι μὲν οὖν πολὺ δίδωσι τοῖς τόποις , τουτέστι ταῖς ἐπὶ τῆς γῆς οἰκήσεσιν , εἴς τε τὰ τῆς ψυχῆς ἤθη καὶ σύνεσιν καὶ φρόνησιν , ἤδη μὲν κᾀκ τούτων ἐστὶ δῆλον , ἀλλὰ κᾀν τῷ πέμπτῳ τῶν νόμων ὡδί πως ἔγραψε . μηδὲ τοῦθ’ ὑμᾶς λανθανέτω περὶ τόπων πρὸς τὸ γεννᾷν ἀνθρώπους ἀμείνους καὶ χείρους . ἐναργῶς πάλιν ἐνταῦθα γεννᾷν τοὺς τόπους φησὶν ἀμείνους τε καὶ χείρους ἀνθρώπους . καὶ ἐφεξῆς δὲ πάλιν ἐπιφέρων τοῖσδε φησίν · οἱ μέν γέ που διὰ πνεύματα παντοῖα καὶ δι’ εἱλήσεις ἀλλόκοτοί τέ εἰσι καὶ ἀπαίσιοι αὐτῶν , οἱ μὲν δι’ ὕδατα , οἱ δὲ διὰ τὴν ἐκ τῆς γῆς τροφὴν ἀναδιδοῦσαν , οὐ μόνον τοῖς σώμασιν ἄμεινον καὶ χεῖρον , ταῖς ψυχαῖς δὲ οὐχ ἧττον δυναμένην πάντα τὰ τοιαῦτα ﻿ ἐμποιεῖν . ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ πνεύματα σαφῶς φησι καὶ τὰς ἡλιάσεις , τουτέστι τὰς ἐξ ἡλίου θερμότητας εἰς τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις προσθησομένας . εἰ μή τι ἄρα νομίζουσι διὰ μὲν τὰ πνεύματα , καὶ τὴν τοῦ περιέχοντος ἀέρος θερμότητα καὶ ψυχρότητα , καὶ τὴν τῶν ὑδάτων τε καὶ τῆς τροφῆς φύσιν ἀμείνους τε καὶ χείρους τὴν ψυχὴν ἀνθρώπους δύνασθαι γενέσθαι , ταῦτα δὲ αὐτὰ μὴ διὰ μέσων τῶν κράσεων ἐργάζεσθαι τὰ κατὰ ψυχὴν ἀγαθά τε καὶ φαῦλα · καὶ γὰρ ταῦτα ἂν εἴη τῇ συνέσει τῶν ἀνδρῶν ἀκόλουθα . ἀλλ’ ἡμεῖς γε σαφῶς ἴσμεν , ὡς ἕκαστον ἔδεσμα καταπίνεται μὲν πρῶτον εἰς τὴν γαστέρα , προκατείργασται δὲ ἐν αὐτῇ , μετὰ ταῦτα δὲ διὰ τῶν ἐξ ἥπατος αὐτῇ καθηκουσῶν φλεβῶν ἀναληφθὲν ἐργάζεται τοὺς ἐν τῷ σώματι χυμοὺς , ἐξ ὧν τρέφεται τἄλλα μόρια πάντα , καὶ σὺν αὐτοῖς ἐγκέφαλός τε καὶ καρδία καὶ ἧπαρ , ἐν δὲ δὴ τῷ τρέφεσθαι θερμότερα σφῶν αὐτῶν γίγνεται ψυχρότερά τε καὶ ὑγρότερα συνεξομοιούμενα τῇ δυνάμει τῶν ἐπικρατούντων χυμῶν . ὡς σωφρονήσαντες κᾂν νῦν γοῦν οἱ δυσχεραίνοντες , τροφὴν δύνασθαι τοὺς μὲν σωφρονεστέρους , τοὺς δὲ ἀκολαστοτέρους ἐργάζεσθαι , καὶ τοὺς μὲν ἀκρατεστέρους , τοὺς δὲ ἐγκρατεστέρους , καὶ θαρσαλέους , καὶ δειλοὺς , ἡμέρους τε καὶ πρᾴους , ἐριστικούς τε καὶ φιλονείκους , ἡκέτωσαν πρός με μαθησόμενοι , τίνα μὲν ἐσθίειν αὐτοὺς χρὴ , τίνα δὲ πίνειν . εἴς τε γὰρ τὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν ὀνήσονται μέγιστα , καὶ πρὸς ταύτῃ κατὰ τὰς τοῦ λογιστικοῦ δυνάμεις ἐπιδώσουσιν εἰς ἀρετὴν , συνετώτεροι καὶ μνημονικώτεροι γενόμενοι καὶ φιλομαθέστεροι καὶ φρονιμώτεροι . πρὸς γὰρ ταῖς τροφαῖς καὶ τοῖς πόμασι καὶ τοὺς ἀνέμους αὐτοὺς διδάξω , καὶ τὰς τοῦ περιέχοντος κράσεις , ἔτι τε τὰς χώρας , ὁποίας μὲν αἱρεῖσθαι προσήκει , ὁποίας δὲ φεύγειν .
Lemmas: Ἱπποκράτης μέν οὖν ἐπιδείκνυμι ἐν ὅλος ὁ περί ὕδωρ καί ὥρα κρᾶσις σύγγραμμα , σῶμα κρᾶσις ἕπομαι ὁ ὁ ψυχή δύναμις , οὐ μόνος ὅσος κατά ὁ θυμοειδής ἤ ἐπιθυμητικός αὐτός εἰμί , ἀλλά καί ὁ κατά ὁ λογιστικός ἅπας , ἀξιόπιστος εἰμί μάρτυς , εἰ γε τις ἐπί μάρτυς ποιέω , καθά ἔνιοι ἔθος εἰμί , ὁ ὁ δόγμα ἀλήθεια . ἐγώ δέ οὐ ὡς μάρτυς ἀνήρ πιστεύω ὁ πολύς ὡσαύτως , ἀλλά ὅτι ὁ ἀπόδειξις αὐτός βέβαιος ὁράω , διά οὗτος γοῦν καί αὐτός ἐπαινέω ὁ Ἱπποκράτης . τίς γάρ οὐ ὁράω ὁ σῶμα καί ὁ ψυχή . ἅπας ὁ ὑπό ὁ ἄρκτος ἄνθρωπος ἐναντίος διάκειμαι ὁ ἐγγύς ὁ διακαίω ζώνη ; ἤ τίς οὐ οἶδα ὁ ἐν ὁ μέσος οὗτος , ὅσος ὁ εὔκρατος οἰκέω χώρα , ἀγαθός τε ὁ σῶμα καί ὁ ὁ ψυχή ἦθος καί σύνεσις καί φρόνησις ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος ; ἀλλά διά τις ὁ Πλατωνικός μέν ἑαυτοῦ ὀνομάζω , ἡγέομαι δέ ἐμποδίζω μέν ἐν ὁ νόσος ὁ ψυχή ὑπό ὁ σῶμα , ὑγιαίνω δέ ἴδιος ἐνεργέω , οὔτε ὠφελέω , οὔτε βλάπτω ὑπό αὐτός , ἀναγράφω τις ῥῆσις ὁ Πλάτων , ἐν ὅς ἀποφαίνω τις διά ὁ ὁ τόπος κρᾶσις εἰς φρόνησις ὠφελέω τε καί βλάπτω ἄνευ ὁ νοσέω ὁ σῶμα . κατά μέν γε ὁ πρῶτος ὁ Τιμαῖος λόγος γράφω · οὗτος δή ὁ σύμπας διακόσμησις καί σύνταξις ὁ θεός πρότερος ἐγώ διακοσμέω κατοικίζω , ἐκλέγω ὁ τόπος , ἐν ὅς γίγνομαι , ὁ ὥρα ὁ εὐκρασία ἐν αὐτός κατοράω , ὅτι ἀνήρ φρόνιμος φέρω . ἀλλά καί συνάπτω ἐφεξῆς · ἅτε οὖν φιλοπόλεμος τε καί φιλόσοφος ὁ θεός εἰμί , ὁ προσφερής αὐτός μέλλω φέρω τόπος ἀνήρ οὗτος ἐκλέγω , πρῶτος κατοικίζω . ὅτι μέν οὖν πολύς δίδωμι ὁ τόπος , τουτέστι ὁ ἐπί ὁ γῆ οἴκησις , εἰς τε ὁ ὁ ψυχή ἦθος καί σύνεσις καί φρόνησις , ἤδη μέν ᾀ οὗτος εἰμί δῆλος , ἀλλά εἰͅν ὁ πέμπτος ὁ νόμος ὡδί πως γράφω . μηδέ οὗτος σύ λανθάνω περί τόπος πρός ὁ γεννάω ἄνθρωπος ἀγαθός καί κακός . ἐναργής πάλιν ἐνταῦθα γεννάω ὁ τόπος φημί ἀγαθός τε καί κακός ἄνθρωπος . καί ἐφεξῆς δέ πάλιν ἐπιφέρω ὅδε φημί · ὁ μέν γε που διά πνεῦμα παντοῖος καί διά εἵλησις ἀλλόκοτος τε εἰμί καί ἀπαίσιος αὐτός , ὁ μέν διά ὕδωρ , ὁ δέ διά ὁ ἐκ ὁ γῆ τροφή ἀναδίδωμι , οὐ μόνος ὁ σῶμα ἀγαθός καί κακός , ὁ ψυχή δέ οὐ ἥσσων δύναμαι πᾶς ὁ τοιοῦτος ﻿ ἐμποιέω . ἐν οὗτος ὁ λόγος πνεῦμα σαφής φημί καί ὁ ἡλίασις , τουτέστι ὁ ἐκ ἥλιος θερμότης εἰς ὁ ὁ ψυχή δύναμις προστίθημι . εἰ μή τις ἄρα νομίζω διά μέν ὁ πνεῦμα , καί ὁ ὁ περιέχω ἀήρ θερμότης καί ψυχρότης , καί ὁ ὁ ὕδωρ τε καί ὁ τροφή φύσις ἀγαθός τε καί κακός ὁ ψυχή ἄνθρωπος δύναμαι γίγνομαι , οὗτος δέ αὐτός μή διά μέσος ὁ κρᾶσις ἐργάζομαι ὁ κατά ψυχή ἀγαθός τε καί φαῦλος · καί γάρ οὗτος ἄν εἰμί ὁ σύνεσις ὁ ἀνήρ ἀκόλουθος . ἀλλά ἐγώ γε σαφής οἶδα , ὡς ἕκαστος ἔδεσμα καταπίνω μέν πρῶτος εἰς ὁ γαστήρ , προκατεργάζομαι δέ ἐν αὐτός , μετά οὗτος δέ διά ὁ ἐκ ἧπαρ αὐτός καθήκω φλέψ ἀναλαμβάνω ἐργάζομαι ὁ ἐν ὁ σῶμα χυμός , ἐκ ὅς τρέφω ἄλλος μόριον πᾶς , καί σύν αὐτός ἐγκέφαλος τε καί καρδία καί ἧπαρ , ἐν δέ δή ὁ τρέφω θερμός σφεῖς αὐτός γίγνομαι ψυχρός τε καί ὑγρός συνεξομοιόω ὁ δύναμις ὁ ἐπικρατέω χυμός . ὡς σωφρονέω ἔͅν νῦν γοῦν ὁ δυσχεραίνω , τροφή δύναμαι ὁ μέν σώφρων , ὁ δέ ἀκόλαστος ἐργάζομαι , καί ὁ μέν ἄκρατος , ὁ δέ ἐγκρατής , καί θαρσαλέος , καί δειλός , ἥμερος τε καί πρᾶος , ἐριστικός τε καί φιλόνεικος , ἥκω πρός ἐγώ μανθάνω , τίς μέν ἐσθίω αὐτός χρή , τίς δέ πίνω . εἰς τε γάρ ὁ ἠθικός φιλοσοφία ὀνίνημι μέγας , καί πρός οὗτος κατά ὁ ὁ λογιστικός δύναμις ἐπιδίδωμι εἰς ἀρετή , συνετός καί μνημονικός γίγνομαι καί φιλομαθής καί φρόνιμος . πρός γάρ ὁ τροφή καί ὁ πόμα καί ὁ ἄνεμος αὐτός διδάσκω , καί ὁ ὁ περιέχω κρᾶσις , ἔτι τε ὁ χώρα , ὁποῖος μέν αἱρέω προσήκω , ὁποῖος δέ φεύγω .