galenus.quod-animi-mores-corporis-temperamenta-sequantur 10
Ἀναμνήσω δὲ πάλιν αὐτοὺς , κᾂν μὴ θέλωσιν , ὡς ὁ Πλάτων αὐτὸς , ἀφ’ οὗ παρονομάζουσιν ἑαυτοὺς , οὐχ ἅπαξ ἢ δὶς , ἀλλὰ πολλάκις ἔγραψε περὶ τούτων . ὡσαύτως δ’ οὖν μοι ἀρκέσει προσθεῖναι κατὰ τὸν ἐνεστῶτα λόγον πρὸς τῷ περὶ τροφῆς ἐκ Τιμαίου καὶ ἐκ τοῦ δευτέρου τῶν νόμων , ὧν οἱ μὲν δύο περὶ οἴνου πόσεώς εἰσιν . Ἆρ’ οὐ νομοθετήσομεν , πρῶτον μὲν τοὺς παῖδας μέχρις ἐτῶν ὀκτωκαίδεκα τὸ παράπαν οἴνου μὴ γεύεσθαι , διδάσκοντες , ὡς οὐ χρὴ πῦρ ἐπὶ πῦρ ὀχετεύειν , εἴς τε τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν , πρὶν ἐπὶ τοὺς πόνους ἐγχειρεῖν πορεύεσθαι , τὴν ἐκμανῆ εὐλαβούμενοι ἕξιν τῶν νέων ; μετὰ δὲ τοῦτο , οἴνου μὲν δεῖ γεύεσθαι τοῦ μετρίου μέχρι τριάκοντα ἐτῶν · μέθης δὲ καὶ πολυοινίας τοπαράπαν νέους ἀπέχεσθαι · τεσσαράκοντα δὲ ἐπιβαίνοντα ἐτῶν , ἐν τοῖς ξυσσιτίοις εὐωχηθέντα , καλεῖν τούς τε ἄλλους θεοὺς καὶ δὴ καὶ Διόνυσον παρακαλεῖν εἰς τὴν τῶν πρεσβυτέρων τελετὴν ἅμα καὶ παιδιάν · ἣν τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ἐπίκουρον τῆς τοῦ γήρως αὐστηρότητος ἐδωρήσατο τὸν οἶνον φάρμακον , ὥστε ἀνίας καὶ δυσθυμίας λήθην γίγνεσθαι , μαλακώτερον ἐκ σκληροῦ τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος , καθάπερ εἰς πῦρ σίδηρον ἐντεθέντα γιγνόμενον , καὶ οὕτως εὐπλαστότερον εἶναι . ἐκ ταύτης τῆς ῥήσεως μεμνῆσθαι ποιεῖ καλοὺς καὶ γενναίους τοὺς Πλατωνικοὺς , καὶ οὐ μόνον ἀφ’ ἧς λέλεκται περὶ πόσεως οἴνου ἐκείνῳ , ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἡλικιῶν διαφορᾶς . ἐμμανῆ μὲν γὰρ εἶναί φησι τὴν τῶν μειρακίων φύσιν , αὐστηρὰν δὲ καὶ δύσθυμον καὶ σκληρὰν τὴν τῶν γερόντων , οὐ δή που διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν , ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ σώματος ἔχουσαν κρᾶσιν , τὴν οὖσαν ἑκάστῃ τῶν ἡλικιῶν . ἡ μὲν γὰρ τῶν μειρακίων θερμὴ καὶ πολύαιμος , ἡ δὲ τῶν γερόντων ὀλίγαιμός τε καὶ ψυχρά . καὶ διὰ τοῦτό γε αὖ τοῖς μὲν γέρουσιν ὠφέλιμος οἴνου πόσις , εἰς συμμετρίαν θερμασίας ἐπανάγουσα τὴν ἐκ τῆς ἡλικίας ψυχρότητα , τοῖς δ’ αὐξανομένοις ἐναντιωτάτη . ζέουσαν γὰρ αὐτῶν τὴν φύσιν καὶ σφοδρῶς κινουμένην ὑπερθερμαίνει τε καὶ εἰς ἀμέτρους τε καὶ σφοδρὰς ἐκμαίνει κινήσεις . ἀλλὰ Πλάτωνι μὲν καὶ ταῦτα καὶ ἄλλα πολλὰ κατὰ τὸ δεύτερον τῶν νόμων εἴρηται περὶ πόσεως οἴνου τοῖς βουλομένοις ἀναγινώσκειν ὠφέλιμα . μόνης δὲ ἐγὼ ἔτι μιᾶς αὐτοῦ ῥήσεως μνημονεύσω κατὰ τὸ τέλος εἰρημένης ἁπάντων τῶν περὶ πόσεως λόγων , ἔνθαπερ εἴρηκε τὸν τῶν Καρχηδονίων λόγον . ἔχει δὲ ἡ ῥῆσις οὕτω . ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον τῆς Κρητῶν καὶ Λακεδαιμονίων χρείας προσθείμην ἂν τῷ Καρχηδονίων νόμῳ , μηδέποτε μηδένα ἐπὶ στρατοπέδου γεύεσθαι τοῦ πόματος , ἀλλ’ ὑδροποσίαις συγγίγνεσθαι τοῦτον τὸν χρόνον ἅπαντα · καὶ κατὰ πόλιν μήτε δούλους γεύεσθαί ποτε , μηδὲ ἄρχοντας τοῦτον τὸν ἐνιαυτὸν , ὃν ἂν ἄρχωσι , μήτ’ αὖ κυβερνήτας , μήτε δικαστὰς ἐνεργοὺς ὄντας , οἴνου γεύεσθαι τοπαράπαν , μηδὲ ὅστις βουλευόμενος εἰς βουλὴν ἀξίαν τινὰ λόγου συνέρχεται , μηδέ γε μεθ’ ἡμέραν τοπαράπαν μηδένα , εἰ μὴ σωμασκίας ἢ νόσων ἕνεκα , μηδ’ αὖ νύκτωρ , ὅταν ἐπινοῇ τις παῖδας ποιεῖσθαι ἀνὴρ ἢ γυνή . καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ ἄν τις λέγοι , ἐν οἷς τοῖς γε νοῦν τε καὶ νόμον ἔχουσιν ὀρθὸν οὐ ποτέος οἶνος . ταῦτα τοῦ Πλάτωνος εἰρηκότος , οὐκ ἐπὶ τῶν νοσούντων σωμάτων , ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἀμέμπτως ὑγιαινόντων , εἴ γε ὑμῖν δοκοῦσιν , ὦ γενναιότατοι Πλατωνικοὶ , στρατεύειν , καὶ ἄρχειν , καὶ δοκιμάζειν , καὶ κυβερνᾷν ναῦς οἱ πίνοντες ὑγιαίνοντες , ἀποκρίνεσθέ μοι τοὐντεῦθεν ἐρωτῶντι , πότερον οὐχ ὥσπερ τις τύραννος ὁ ποθεὶς οἶνος κελεύει τὴν ψυχὴν μήτε νοεῖν ἀκριβῶς , ἃ πρόσθεν ἐνόει , μήτε πράττειν ὀρθῶς , ἃ πρόσθεν ἔπραττε , καὶ διὰ τοῦτο φυλάττεσθαί φησιν ὁ Πλάτων ﻿ ὡς πολέμιον . εἰ γὰρ ἅπαξ εἴσω τοῦ σώματος ἀφίκοιτο , καὶ τὸν κυβερνήτην κωλύει , ὡς προσήκει , μεταχειρίζεσθαι τοὺς οἴακας τῆς ναὸς , καὶ τοὺς στρατευομένους σωφρονεῖν ἐν ταῖς παρατάξεσι , καὶ τοὺς δικαστὰς , ὁπότε οὖν δικαίους χρὴ εἶναι , ποιεῖ σφάλλεσθαι , καὶ πάντας τοὺς ἄρχοντας ἄρχειν κακῶς , καὶ προστάττειν οὐδὲν ὑγιές . ἡγεῖται γὰρ τὸν οἶνον ἀτμῶν θερμῶν ὅλον τὸ σῶμα , καὶ μάλιστα τὴν κεφαλὴν πληροῦντα , κινήσεως μὲν ἀμετροτέρας αἴτιον γίγνεσθαι τῷ ἐπιθυμητικῷ μέρει τῆς ψυχῆς καὶ τῷ θυμοειδεῖ , βουλῆς δὲ προπετεστέρας τῷ λογιστικῷ . καὶ μὴν , εἴπερ οὕτως ἔχει ταῦτα , διὰ μέσης τῆς κράσεως αἱ εἰρημέναι τῆς ψυχῆς ἐνέργειαι φαίνονται βλαπτόμεναι , πινόντων ἡμῶν τὸν οἶνον , ὥσπερ γε πάλιν ὠφελούμεναί τινες . ἀλλὰ γὰρ καὶ τόθ’ ὑμᾶς , ἐὰν βούλησθε , διδάξω καθ’ ἕτερον καιρὸν , ἐκ τοῦ θερμαίνειν ὅσα βλάπτειν τε καὶ ὠφελεῖν ἡμᾶς οἶνος πέφυκεν . ἐν δὲ τῷ παρόντι τὴν ἐν τῷ Τιμαίῳ ῥῆσιν παραγράψω , καθ’ ἣν προσεῖπεν ὁ Πλάτων οὕτως . ταύτῃ κακοὶ πάντες ἢ καλοὶ διὰ δύο ἀκουσιώτατα γιγνόμεθα , ὧν αἰτιᾶται μὲν αἰεὶ τοὺς φυτεύοντας τῶν φυτευομένων μᾶλλον , καὶ τοὺς τρέφοντας τῶν τρεφομένων . ἐφεξῆς δέ φησι . πειρατέον μὴ ὅπῃ τις δύναται καὶ διὰ τροφῆς , καὶ δι’ ἐπιτηδευμάτων , μαθημάτων τε φυγεῖν μὲν κακίαν , τοὐναντίον δὲ ἑλεῖν ἀρετήν · ὥσπερ γὰρ ἐπιτηδεύματα καὶ μαθήματα κακίας μὲν ἀναιρετικὰ , γεννητικὰ δὲ ἀρετῆς ἐστιν , οὕτω καὶ ἡ τροφή . λεγομένης ἐνίοτε τροφῆς ὑπ’ αὐτοῦ οὐ μόνον τῆς ἐπὶ σιτίοις , ἀλλὰ καὶ συμπάσης τῶν παίδων τῆς διαίτης . οὐχ οἷόν τε οὖν φάναι κατὰ τὸ δεύτερον σημαινόμενον εἰρῆσθαι νῦν ὑπ’ αὐτοῦ τὴν τροφήν . οὐ γὰρ τοῖς παισὶν , ἀλλὰ τοῖς τελείοις ποιεῖν κελευόμενος , ἔφη πειρατέον μὴ ὅπῃ τις δύναται καὶ διὰ τροφῆς καὶ δι’ ἐπιτηδευμάτων , μαθημάτων τε φυγεῖν τὴν κακίαν , τοὐναντίον δὲ ἑλεῖν ἀρετήν . ἐπιτηδεύματα οὖν λέγει τὰ κατὰ γυμναστικὴν καὶ μουσικὴν μαθήματα , τά τε κατὰ γεωμετρίαν καὶ ἀριθμητικήν . τροφὴν οὐκ ἄλλην τινὰ νοεῖν οἷόν τε παρὰ τὴν ἐκ τῶν σιτίων , καὶ ῥοφημάτων , καὶ πομάτων , ἐξ ὧν ἐστι καὶ οἶνος , ὑπὲρ οὗ πολλὰ διῆλθεν ὁ Πλάτων ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν νόμων . ὅστις δὲ βούλεται καὶ χωρὶς ἐμοῦ γνῶναί τι περὶ πάσης τῆς ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεως , ἔνεστιν ἀναγινώσκειν αὐτῷ τοὺς τρεῖς περὶ τοῦδε τῶν ἡμετέρων ὑπομνήσεις , καὶ τὸ τέταρτον ἐπ’ αὐταῖς , περὶ εὐχυμίας τε καὶ κακοχυμίας , οὗ μάλιστα χρῄζομεν εἰς τὸ παρόν . πολλὰ μὲν οὖν ἡ κακοχυμία ταῖς τῆς ψυχῆς ἐνεργείαις λυμαίνεται , σώζει δὲ ἀβλαβεῖς αὐτὰς ἡ εὐχυμία .
Lemmas: ἀναμιμνῄσκω δέ πάλιν αὐτός , ἔͅν μή ἐθέλω , ὡς ὁ Πλάτων αὐτός , ἀπό ὅς παρονομάζω ἑαυτοῦ , οὐ ἅπαξ ἤ δίς , ἀλλά πολλάκις γράφω περί οὗτος . ὡσαύτως δέ οὖν ἐγώ ἀρκέω προστίθημι κατά ὁ ἐνίστημι λόγος πρός ὁ περί τροφή ἐκ Τιμαῖος καί ἐκ ὁ δεύτερος ὁ νόμος , ὅς ὁ μέν δύο περί οἶνος πόσις εἰμί . ἆρα οὐ νομοθετέω , πρῶτος μέν ὁ παῖς μέχρι ἔτος ὀκτωκαίδεκα ὁ παράπαν οἶνος μή γεύω , διδάσκω , ὡς οὐ χρή πῦρ ἐπί πῦρ ὀχετεύω , εἰς τε ὁ σῶμα καί ὁ ψυχή , πρίν ἐπί ὁ πόνος ἐγχειρέω πορεύω , ὁ ἐκμανής εὐλαβέομαι ἕξις ὁ νέος ; μετά δέ οὗτος , οἶνος μέν δέω γεύω ὁ μέτριος μέχρι τριάκοντα ἔτος · μέθη δέ καί πολυοινία τοπάλαι νέος ἀπέχω · τεσσαράκοντα δέ ἐπιβαίνω ἔτος , ἐν ὁ συσσιτέω εὐωχέω , καλέω ὁ τε ἄλλος θεός καί δή καί Διόνυσος παρακαλέω εἰς ὁ ὁ πρέσβυς τελετή ἅμα καί παιδιά · ὅς ὁ ἄλλος ἄνθρωπος ἐπίκουρος ὁ ὁ γῆρας αὐστηρότης δωρέω ὁ οἶνος φάρμακον , ὥστε ἀνία καί δυσθυμία λήθη γίγνομαι , μαλακός ἐκ σκληρός ὁ ὁ ψυχή ἦθος , καθά εἰς πῦρ σίδηρος ἐντίθημι γίγνομαι , καί οὕτως εὔπλαστος εἰμί . ἐκ οὗτος ὁ ῥῆσις μιμνῄσκω ποιέω καλός καί γενναῖος ὁ Πλατωνικός , καί οὐ μόνος ἀπό ὅς λέγω περί πόσις οἶνος ἐκεῖνος , ἀλλά καί περί ὁ ἡλικία διαφορά . ἐμμανής μέν γάρ εἰμί φημί ὁ ὁ μειράκιον φύσις , αὐστηρός δέ καί δύσθυμος καί σκληρός ὁ ὁ γέρων , οὐ δή που διά ὁ ἀριθμός ὁ ἔτος , ἀλλά διά ὁ ὁ σῶμα ἔχω κρᾶσις , ὁ εἰμί ἕκαστος ὁ ἡλικία . ὁ μέν γάρ ὁ μειράκιον θερμός καί πολύαιμος , ὁ δέ ὁ γέρων ὀλίγαιμος τε καί ψυχρός . καί διά οὗτος γε αὖ ὁ μέν γέρων ὠφέλιμος οἶνος πόσις , εἰς συμμετρία θερμασία ἐπανάγω ὁ ἐκ ὁ ἡλικία ψυχρότης , ὁ δέ αὐξάνω ἐναντίος . ζέω γάρ αὐτός ὁ φύσις καί σφοδρός κινέω ὑπερθερμαίνω τε καί εἰς ἄμετρος τε καί σφοδρός ἐκμαίνω κίνησις . ἀλλά Πλάτων μέν καί οὗτος καί ἄλλος πολύς κατά ὁ δεύτερος ὁ νόμος λέγω περί πόσις οἶνος ὁ βούλομαι ἀναγιγνώσκω ὠφέλιμος . μόνος δέ ἐγώ ἔτι εἷς αὐτός ῥῆσις μνημονεύω κατά ὁ τέλος λέγω ἅπας ὁ περί πόσις λόγος , ἔνθα λέγω ὁ ὁ Καρχηδόνιος λόγος . ἔχω δέ ὁ ῥῆσις οὕτως . ἀλλά ἔτι μάλα ὁ Κρής καί Λακεδαιμόνιος χρεία προστίθημι ἄν ὁ Καρχηδόνιος νόμος , μηδέποτε μηδείς ἐπί στρατόπεδον γεύω ὁ πόμα , ἀλλά ὑδροποσία συγγίγνομαι οὗτος ὁ χρόνος ἅπας · καί κατά πόλις μήτε δοῦλος γεύω ποτέ , μηδέ ἄρχω οὗτος ὁ ἐνιαυτός , ὅς ἄν ἄρχω , μήτε αὖ κυβερνήτης , μήτε δικαστής ἐνεργός εἰμί , οἶνος γεύω τοπάλαι , μηδέ ὅστις βουλεύω εἰς βουλή ἄξιος τις λόγος συνέρχομαι , μηδέ γε μετά ἡμέρα τοπάλαι μηδείς , εἰ μή σωμασκία ἤ νόσος ἕνεκα , μηδέ αὖ νύκτωρ , ὅταν ἐπινοέω τις παῖς ποιέω ἀνήρ ἤ γυνή . καί ἄλλος δέ πολύς ἄν τις λέγω , ἐν ὅς ὁ γε νόος τε καί νόμος ἔχω ὀρθός οὐ ποτέος οἶνος . οὗτος ὁ Πλάτων λέγω , οὐ ἐπί ὁ νοσέω σῶμα , ἀλλά ἐπί ὁ ἄμεμπτος ὑγιαίνω , εἰ γε σύ δοκέω , ὦ γενναῖος Πλατωνικός , στρατεύω , καί ἄρχω , καί δοκιμάζω , καί κυβερνάω ναῦς ὁ πίνω ὑγιαίνω , ἀποκρίνω ἐγώ ἐντεῦθεν ἐρωτάω , πότερος οὐ ὥσπερ τις τύραννος ὁ πίνω οἶνος κελεύω ὁ ψυχή μήτε νοέω ἀκριβής , ὅς πρόσθεν νοέω , μήτε πράσσω ὀρθός , ὅς πρόσθεν πράσσω , καί διά οὗτος φυλάσσω φημί ὁ Πλάτων ﻿ ὡς πολέμιος . εἰ γάρ ἅπαξ εἴσω ὁ σῶμα ἀφικνέομαι , καί ὁ κυβερνήτης κωλύω , ὡς προσήκω , μεταχειρίζω ὁ οἴαξ ὁ ναός , καί ὁ στρατεύω σωφρονέω ἐν ὁ παράταξις , καί ὁ δικαστής , ὁπότε οὖν δίκαιος χρή εἰμί , ποιέω σφάλλω , καί πᾶς ὁ ἄρχων ἄρχω κακός , καί προστάσσω οὐδείς ὑγιής . ἡγέομαι γάρ ὁ οἶνος ἀτμός θερμός ὅλος ὁ σῶμα , καί μάλα ὁ κεφαλή πληρόω , κίνησις μέν ἄμετρος αἴτιος γίγνομαι ὁ ἐπιθυμητικός μέρος ὁ ψυχή καί ὁ θυμοειδής , βουλή δέ προπετής ὁ λογιστικός . καί μήν , εἴπερ οὕτως ἔχω οὗτος , διά μέσος ὁ κρᾶσις ὁ λέγω ὁ ψυχή ἐνέργεια φαίνω βλάπτω , πίνω ἐγώ ὁ οἶνος , ὥσπερ γε πάλιν ὠφελέω τις . ἀλλά γάρ καί τότε σύ , ἐάν βούλομαι , διδάσκω κατά ἕτερος καιρός , ἐκ ὁ θερμαίνω ὅσος βλάπτω τε καί ὠφελέω ἐγώ οἶνος φύω . ἐν δέ ὁ πάρειμι ὁ ἐν ὁ Τίμαιος ῥῆσις παραγράφω , κατά ὅς προσλέγω ὁ Πλάτων οὕτως . ταύτῃ κακός πᾶς ἤ καλός διά δύο ἀκούσιος γίγνομαι , ὅς αἰτιάομαι μέν ἀεί ὁ φυτεύω ὁ φυτεύω μάλα , καί ὁ τρέφω ὁ τρέφω . ἐφεξῆς δέ φημί . πειράω μή ὅπῃ τις δύναμαι καί διά τροφή , καί διά ἐπιτήδευμα , μάθημα τε φεύγω μέν κακία , ἐναντίος δέ αἱρέω ἀρετή · ὥσπερ γάρ ἐπιτήδευμα καί μάθημα κακία μέν ἀναιρετικός , γεννητικός δέ ἀρετή εἰμί , οὕτως καί ὁ τροφή . λέγω ἐνίοτε τροφή ὑπό αὐτός οὐ μόνος ὁ ἐπί σιτίον , ἀλλά καί σύμπας ὁ παῖς ὁ δίαιτα . οὐ οἷος τε οὖν φημί κατά ὁ δεύτερος σημαίνω λέγω νῦν ὑπό αὐτός ὁ τροφή . οὐ γάρ ὁ παῖς , ἀλλά ὁ τέλειος ποιέω κελεύω , φημί πειράω μή ὅπῃ τις δύναμαι καί διά τροφή καί διά ἐπιτήδευμα , μάθημα τε φεύγω ὁ κακία , ἐναντίος δέ αἱρέω ἀρετή . ἐπιτήδευμα οὖν λέγω ὁ κατά γυμναστικός καί μουσική μάθημα , ὁ τε κατά γεωμετρία καί ἀριθμητικός . τροφή οὐ ἄλλος τις νοέω οἷος τε παρά ὁ ἐκ ὁ σιτίον , καί ῥόφημα , καί πόμα , ἐκ ὅς εἰμί καί οἶνος , ὑπέρ ὅς πολύς διέρχομαι ὁ Πλάτων ἐν ὁ δεύτερος ὁ νόμος . ὅστις δέ βούλομαι καί χωρίς ἐγώ γιγνώσκω τις περί πᾶς ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις , ἔνειμι ἀναγιγνώσκω αὐτός ὁ τρεῖς περί ὅδε ὁ ἡμέτερος ὑπόμνησις , καί ὁ τέταρτος ἐπί αὐτός , περί εὐχυμία τε καί κακοχυμία , ὅς μάλα χρῄζω εἰς ὁ πάρειμι . πολύς μέν οὖν ὁ κακοχυμία ὁ ὁ ψυχή ἐνέργεια λυμαίνομαι , σῴζω δέ ἀβλαβής αὐτός ὁ εὐχυμία .