galenus.quod-animi-mores-corporis-temperamenta-sequantur 4
Ἆρ’ οὖν ὑπὸ μὲν τῆς κατὰ τὸ θερμόν τε καὶ ψυχρὸν κράσεως ὑπαλλάττεσθαι πεφύκασιν αἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς , ὑπὸ δὲ τῆς κατὰ τὸ ξηρόν τε καὶ ὑγρὸν οὐδὲν πάσχειν ; καὶ μὴν τούτου πολλὰ τεκμήρια κατά τε φάρμακα καὶ τὴν ὁσημέραι δίαιταν ἔχομεν , ἃ τάχ’ ἂν ἐφεξῆς εἴποιμι σύμπαντα πρότερον ἀναμνήσας ὧν ὁ Πλάτων ἔγραψε λόγων ὑπὸ τῆς τοῦ σώματος ὑγρότητος εἰς λήθην ἔρχεσθαι τὴν ψυχὴν ὧν πρότερον ἠπίστατο , πρὶν ἐνδεθῆναι τῷ σώματι . λέγει γὰρ ᾧδέ πως αὐτοῖς ῥήμασιν ἐν Τιμαίῳ , κατ’ ἐκεῖνο τὸ χωρίον τοῦ συγγράμματος , ἔνθα φησὶ τοὺς θεοὺς δημιουργῆσαι τὸν ἄνθρωπον , ἐνδόντας τὴν ἀθάνατον ψυχὴν εἰς ἐπίῤῥυτον σῶμα καὶ ἀπόῤῥυτον , εὔδηλον ὅτι τὴν ὑγρότητα τῆς βρεφῶν οὐσίας αἰνιττόμενος . ἐφεξῆς γοῦν τούτοις τάδε φησίν · Αἱ δὲ εἰς ποταμὸν ἐνδεθεῖσαι πολὺν οὔτ’ ἐκρατοῦντο , καὶ βίᾳ ἐφέροντό τε καὶ ἔφερον . καὶ μετ’ ὀλίγα πάλιν · Πολλοῦ γὰρ ὄντος τοῦ κατακλύζοντος καὶ ἀποῤῥέοντος κύματος , ὃ τὴν τροφὴν παρεῖχεν , ἔτι μείζονα θόρυβον ἀπειργάζετο τὰ προσπίπτοντα τῶν παθημάτων ἑκάστοις . καὶ μέντοι καὶ διέλθωμεν αὐτὰ πάλιν . ἐφεξῆς γάρ φησι · Διὰ δὴ ταῦτα πάντα τὰ πάθη κατ’ ἀρχὰς ἡ ψυχὴ γίνεται τὸ πρῶτον , ὅταν εἰς σῶμα ἐνδεθῇ θνητὸν , ὅταν δὲ τὸ τῆς αὐξήσεως καὶ πρὸς ἔλαττον ἐπῇ ῥεῦμα , πάλιν δὲ περίοδοι λαμβανόμεναι γαλήνης τὴν ἑαυτῶν ὁδὸν ἴασι , καὶ καθιστῶνται μᾶλλον ἐπιόντος τοῦ χρόνου . τότε ἤδη πρὸς τὸ κατὰ φύσιν ἰόντων σχῆμα ἑκάστου τῶν κύκλων αἱ περιφοραὶ κατευθυνόμεναι , τό τε θάτερον καὶ τὸ ταὐτὸν προσαγόμεναι κατ’ ὀρθὸν , εὔφρονα τὸν ἔχοντα αὐτὰς γινόμενον ἀποτελοῦσιν . ὅταν , φησὶ , τὸ τῆς αὐξήσεως καὶ τροφῆς ἔλαττον ἐπῇ ῥεῦμα , τὴν ὑγρότητα δηλονότι λέγων , τὴν ἔμπροσθεν ὑπ’ αὐτοῦ εἰρημένην τῆς κατὰ ψυχὴν ἀνοίας αἰτίαν γινομένην , ὡς τῆς μὲν ξηρότητος εἰς σύνεσιν , τῆς δ’ ὑγρότητος εἰς ἄνοιαν ἀγούσης τὴν ψυχήν . ἀλλ’ εἴπερ ὑγρότης μὲν ἄνοιαν ἐργάζεται , ξηρότης δὲ σύνεσιν , ἡ μὲν ἄκρα ξηρότης ἄκραν ἐργάζεται σύνεσιν , ἡ δ’ ἐπίμικτος ὑγρότης τοσοῦτον ἀφαιρήσει τῆς τελείας συνέσεως , ὅσον ἐκοινώνησεν ὑγρότητος . ﻿ τίνος οὖν ἦν τοῦ ζώου τοιοῦτόνδε σῶμα , τίνος ἄμοιρον ὑγρότητος , ὥσπερ τὰ τῶν ἄστρων ; οὐδενὸς οὐδ’ ἐγγύς . ὥστε οὐδὲ συνέσεως ἄκρας ἐγγύς ἐστι σῶμα θνητοῦ ζώου , πάντα δ’ , ὥσπερ ὑγρότητος , οὕτω καὶ ἀνοίας μετέχει . ὁπότ’ οὖν τὸ λογικὸν τῆς ψυχῆς μονοειδῆ οὐσίαν ἔχον τῇ τοῦ σώματος κράσει συμμεταβάλλεται , τί χρὴ νομίσαι πάσχειν τὸ θνητὸν εἶδος αὐτῆς ; ἢ δῆλον , ὅτι πάντη δουλεύειν τῷ σώματι ; ἄμεινον δὲ φάναι , μὴ δουλεύειν , ἀλλ’ αὐτὸ δὴ τοῦτ’ εἶναι τὸ θνητὸν τῆς ψυχῆς , τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματος . ἐδείχθη γὰρ ἔμπροσθεν ἡ θνητὴ ψυχὴ κρᾶσις οὖσα τοῦ σώματος . ἡ μὲν οὖν τῆς καρδίας κρᾶσις τὸ θυμοειδές ἐστι τῆς ψυχῆς , ἡ δὲ τοῦ ἥπατος τὸ καλούμενον ὑπὸ τοῦ Πλάτωνος μὲν ἐπιθυμητικὸν , θρεπτικὸν δὲ καὶ φυτικὸν ὑπὸ τοῦ Ἀριστοτέλους . Ἀνδρόνικον δὲ τὸν Περιπατητικὸν , ὅτι μὲν ὅλως ἐτόλμησεν ἀποφήνασθαι τὴν οὐσίαν τῆς ψύχης ὡς ἐλεύθερος ἀνὴρ ἄνευ τοῦ περιπλέκειν ἀσαφῶς , ἐπαινῶ τε πάνυ καὶ ἀποδέχομαι τὴν φράσιν τοῦ ἀνδρός · εὑρίσκω γὰρ αὐτὸν καὶ κατ’ ἄλλα πολλὰ τοιοῦτον . ὅτι δέ τοι κρᾶσιν εἶναί φησιν , ἢ δύναμιν ἑπομένην τῇ κράσει , καὶ μέμφομαι τῇ προσθήκῃ τῆς δυνάμεως . ἡ γάρτοι ψυχὴ πολλὰς ἔχει δυνάμεις , οὐσία τις οὖσα , καὶ τοῦτο ὀρθῶς Ἀριστοτέλει λέλεκται , καὶ πρόσθεν τοῦτο διώρισται καλῶς ἡ ὁμωνυμία . λεγομένης γὰρ οὐσίας , καὶ τῆς ὕλης , καὶ τοῦ εἴδους , καὶ τοῦ συναμφοτέρου , τὴν κατὰ τὸ εἶδος οὐσίαν ἀπεφήνατο ψυχὴν ὑπάρχειν , οὐκ ἐγχωρῶν λέγειν ἄλλο τι παρὰ τὴν κρᾶσιν , ὡς ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐδείκνυτο . ἐν ταὐτῷ δὲ γένει τῆς οὐσίας καὶ ἡ τῶν Στωϊκῶν περιέχεται δόξα . πνεῦμα μὲν γάρ τι τὴν ψυχὴν εἶναι βούλονται , καθάπερ καὶ τὴν φύσιν , ἀλλ’ ὑγρότερον μὲν καὶ ψυχρότερον τὸ τῆς φύσεως , ξηρότερον δὲ καὶ θερμότερον τὸ τῆς ψυχῆς . ὥστε καὶ τοῦθ’ ὕλη μέν τις οἰκεία τῆς ψυχῆς ἐστι τὸ πνεῦμα , τὸ δὲ τῆς ὕλης εἶδος ἤτοι κράσεως , ἐν συμμετρίᾳ γιγνομένης τῆς ἀερώδους τε καὶ πυρώδους οὐσίας . οὔτε γὰρ ἀέρα μόνον οἷόν τε φάναι τὴν ψυχὴν , οὔτε πῦρ , ὅτι μήτε ψυχρὸν ἄκρως ἐμφανῇ γίγνεσθαι ζώου σῶμα , μήτε ἄκρως θερμὸν , ἀλλὰ μηδὲ ἐπικρατούμενον ὑπὸ θατέρου κατὰ μεγάλην ὑπεροχὴν , ὅπου γε , κᾀν βραχεῖ πλεῖον γένηται τοῦ συμμέτρου , πυρέττει μὲν τὸ ζῶον ἐν ταῖς τοῦ πυρὸς ἀμέτροις ὑπεροχαῖς , καταψύχεται δὲ καὶ πελιδνοῦται καὶ δυσαίσθητον ἢ παντελῶς ἀναίσθητον γίνεται κατὰ τὰς τοῦ ἀέρος κράσεις . οὗτος γὰρ αὐτὸς , ὅσον μὲν ἐφ’ ἑαυτῷ , ψυχρός ἐστιν , ἐκ δὲ τῆς πρὸς τὸ πυρῶδες στοιχεῖον ἐπιμιξίας εὔκρατος γίνεται . δῆλον οὖν ἤδη σοι γέγονεν , ὡς ἡ τῆς ψυχῆς οὐσία κατὰ ποιὰν κρᾶσιν ἀέρος τε καὶ πυρὸς γίνεται κατὰ τοὺς Στωϊκοὺς , καὶ συνετὸς μὲν ὁ Χρύσιππος ἀπείργασται διὰ τὴν τούτων εὔκρατον μίξιν , οἱ δὲ Ἱπποκράτους υἱεῖς , οὓς ἐπὶ μωρίᾳ σκώπτουσιν οἱ κωμικοὶ , διὰ τὴν ἄμετρον θέρμην . ἴσως οὖν τις ἐρεῖ , μήτε Χρύσιππον ἐπαινεῖσθαι δεῖν ἐπὶ συνέσει , μήτ’ ἐκείνους ἐπὶ μωρίᾳ ψέγεσθαι . παραπλησίως δὲ καὶ εἰς τὰ τοῦ θυμοειδοῦς ἔργα καὶ πάθη μήτε τοὺς εὐτόλμους ἐπαινεῖσθαι χρῆν , μήτε τοὺς ἀτόλμους ψέγεσθαι . περὶ μὲν οὖν τούτων ὀλίγον πρόσθεν ἐπισκεψόμεθα .
Lemmas: ἆρα οὖν ὑπό μέν ὁ κατά ὁ θερμός τε καί ψυχρός κρᾶσις ὑπαλλάσσω φύω ὁ δύναμις ὁ ψυχή , ὑπό δέ ὁ κατά ὁ ξηρός τε καί ὑγρός οὐδείς πάσχω ; καί μήν οὗτος πολύς τεκμήριον κατά τε φάρμακον καί ὁ ὁσημέραι δίαιτα ἔχω , ὅς τάχα ἄν ἐφεξῆς λέγω σύμπας πρότερος ἀναμιμνῄσκω ὅς ὁ Πλάτων γράφω λόγος ὑπό ὁ ὁ σῶμα ὑγρότης εἰς λήθη ἔρχομαι ὁ ψυχή ὅς πρότερος ἐπίσταμαι , πρίν ἐνδέω ὁ σῶμα . λέγω γάρ ὧδε πως αὐτός ῥῆμα ἐν Τίμαιος , κατά ἐκεῖνος ὁ χωρίον ὁ σύγγραμμα , ἔνθα φημί ὁ θεός δημιουργέω ὁ ἄνθρωπος , ἐνδίδωμι ὁ ἀθάνατος ψυχή εἰς ἐπίρρυτος σῶμα καί ἀπόρρυτος , εὔδηλος ὅτι ὁ ὑγρότης ὁ βρέφος οὐσία αἰνίσσομαι . ἐφεξῆς γοῦν οὗτος ὅδε φημί · ὁ δέ εἰς ποταμός ἐνδέω πολύς οὔτε κρατέω , καί βία φέρω τε καί φέρω . καί μετά ὀλίγος πάλιν · πολύς γάρ εἰμί ὁ κατακλύζω καί ἀπορρέω κῦμα , ὅς ὁ τροφή παρέχω , ἔτι μέγας θόρυβος ἀπεργάζομαι ὁ προσπίπτω ὁ πάθημα ἕκαστος . καί μέντοι καί διέρχομαι αὐτός πάλιν . ἐφεξῆς γάρ φημί · διά δή οὗτος πᾶς ὁ πάθος κατά ἀρχή ὁ ψυχή γίγνομαι ὁ πρῶτος , ὅταν εἰς σῶμα ἐνδέω θνητός , ὅταν δέ ὁ ὁ αὔξησις καί πρός ἐλαχύς ἔπειμι ῥεῦμα , πάλιν δέ περίοδος λαμβάνω γαλήνη ὁ ἑαυτοῦ ὁδός ἔρχομαι , καί καθίστημι μάλα ἐπέρχομαι ὁ χρόνος . τότε ἤδη πρός ὁ κατά φύσις ἔρχομαι σχῆμα ἕκαστος ὁ κύκλος ὁ περιφορά κατευθύνω , ὁ τε ἕτερος καί ὁ αὐτός προσάγω κατά ὀρθός , εὔφρων ὁ ἔχω αὐτός γίγνομαι ἀποτελέω . ὅταν , φημί , ὁ ὁ αὔξησις καί τροφή ἐλαχύς ἔπειμι ῥεῦμα , ὁ ὑγρότης δηλονότι λέγω , ὁ ἔμπροσθεν ὑπό αὐτός λέγω ὁ κατά ψυχή ἄνοια αἰτία γίγνομαι , ὡς ὁ μέν ξηρότης εἰς σύνεσις , ὁ δέ ὑγρότης εἰς ἄνοια ἄγω ὁ ψυχή . ἀλλά εἴπερ ὑγρότης μέν ἄνοια ἐργάζομαι , ξηρότης δέ σύνεσις , ὁ μέν ἄκρος ξηρότης ἄκρος ἐργάζομαι σύνεσις , ὁ δέ ἐπίμικτος ὑγρότης τοσοῦτος ἀφαιρέω ὁ τέλειος σύνεσις , ὅσος κοινωνέω ὑγρότης . ﻿ τίς οὖν εἰμί ὁ ζῷον τοιοῦτος σῶμα , τίς ἄμοιρος ὑγρότης , ὥσπερ ὁ ὁ ἄστρον ; οὐδείς οὐδέ ἐγγύς . ὥστε οὐδέ σύνεσις ἄκρος ἐγγύς εἰμί σῶμα θνητός ζῷον , πᾶς δέ , ὥσπερ ὑγρότης , οὕτως καί ἄνοια μετέχω . ὁπότε οὖν ὁ λογικός ὁ ψυχή μονοειδής οὐσία ἔχω ὁ ὁ σῶμα κρᾶσις συμμεταβάλλω , τίς χρή νομίζω πάσχω ὁ θνητός εἶδος αὐτός ; ἤ δῆλος , ὅτι πάντῃ δουλεύω ὁ σῶμα ; ἀγαθός δέ φημί , μή δουλεύω , ἀλλά αὐτός δή οὗτος εἰμί ὁ θνητός ὁ ψυχή , ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα . δείκνυμι γάρ ἔμπροσθεν ὁ θνητός ψυχή κρᾶσις εἰμί ὁ σῶμα . ὁ μέν οὖν ὁ καρδία κρᾶσις ὁ θυμοειδής εἰμί ὁ ψυχή , ὁ δέ ὁ ἧπαρ ὁ καλέω ὑπό ὁ Πλάτων μέν ἐπιθυμητικός , θρεπτικός δέ καί φυτικός ὑπό ὁ Ἀριστοτέλης . Ἀνδρόνικος δέ ὁ Περιπατητικός , ὅτι μέν ὅλος τολμάω ἀποφαίνω ὁ οὐσία ὁ ψύχω ὡς ἐλεύθερος ἀνήρ ἄνευ ὁ περιπλέκω ἀσαφής , ἐπαινέω τε πάνυ καί ἀποδέχομαι ὁ φράσις ὁ ἀνήρ · εὑρίσκω γάρ αὐτός καί κατά ἄλλος πολύς τοιοῦτος . ὅτι δέ τοι κρᾶσις εἰμί φημί , ἤ δύναμις ἕπομαι ὁ κρᾶσις , καί μέμφομαι ὁ προσθήκη ὁ δύναμις . ὁ γάρ ψυχή πολύς ἔχω δύναμις , οὐσία τις εἰμί , καί οὗτος ὀρθός Ἀριστοτέλης λέγω , καί πρόσθεν οὗτος διορίζω καλός ὁ ὁμωνυμία . λέγω γάρ οὐσία , καί ὁ ὕλη , καί ὁ εἶδος , καί ὁ συναμφότεροι , ὁ κατά ὁ εἶδος οὐσία ἀποφαίνω ψυχή ὑπάρχω , οὐ ἐγχωρέω λέγω ἄλλος τις παρά ὁ κρᾶσις , ὡς ὀλίγος ἔμπροσθεν δείκνυμι . ἐν αὐτός δέ γένος ὁ οὐσία καί ὁ ὁ Στωϊκός περιέχω δόξα . πνεῦμα μέν γάρ τις ὁ ψυχή εἰμί βούλομαι , καθά καί ὁ φύσις , ἀλλά ὑγρός μέν καί ψυχρός ὁ ὁ φύσις , ξηρός δέ καί θερμός ὁ ὁ ψυχή . ὥστε καί οὗτος ὕλη μέν τις οἰκεῖος ὁ ψυχή εἰμί ὁ πνεῦμα , ὁ δέ ὁ ὕλη εἶδος ἤτοι κρᾶσις , ἐν συμμετρία γίγνομαι ὁ ἀερώδης τε καί πυρώδης οὐσία . οὔτε γάρ ἀήρ μόνος οἷος τε φημί ὁ ψυχή , οὔτε πῦρ , ὅτι μήτε ψυχρός ἄκρος ἐμφανάω γίγνομαι ζῷον σῶμα , μήτε ἄκρος θερμός , ἀλλά μηδέ ἐπικρατέω ὑπό ἕτερος κατά μέγας ὑπεροχή , ὅπου γε , εἰͅν βραχύς πολύς γίγνομαι ὁ σύμμετρος , πυρέσσω μέν ὁ ζῷον ἐν ὁ ὁ πῦρ ἄμετρος ὑπεροχή , καταψύχω δέ καί πελιδνόομαι καί δυσαίσθητος ἤ παντελής ἀναίσθητος γίγνομαι κατά ὁ ὁ ἀήρ κρᾶσις . οὗτος γάρ αὐτός , ὅσος μέν ἐπί ἑαυτοῦ , ψυχρός εἰμί , ἐκ δέ ὁ πρός ὁ πυρώδης στοιχεῖον ἐπιμιξία εὔκρατος γίγνομαι . δῆλος οὖν ἤδη σύ γίγνομαι , ὡς ὁ ὁ ψυχή οὐσία κατά ποιός κρᾶσις ἀήρ τε καί πῦρ γίγνομαι κατά ὁ Στωϊκός , καί συνετός μέν ὁ Χρύσιππος ἀπεργάζομαι διά ὁ οὗτος εὔκρατος μίξις , ὁ δέ Ἱπποκράτης υἱός , ὅς ἐπί μωρία σκώπτω ὁ κωμικός , διά ὁ ἄμετρος θέρμη . ἴσως οὖν τις λέγω , μήτε Χρύσιππος ἐπαινέω δέω ἐπί σύνεσις , μήτε ἐκεῖνος ἐπί μωρία ψέγω . παραπλήσιος δέ καί εἰς ὁ ὁ θυμοειδής ἔργον καί πάθος μήτε ὁ εὔτολμος ἐπαινέω χρή , μήτε ὁ ἄτολμος ψέγω . περί μέν οὖν οὗτος ὀλίγος πρόσθεν ἐπισκοπέω .