galenus.institutio-logica 13
Οἰκειότατος οὖν ἀποδείξεσιν ἐπιστημονικαῖς ὁ τοῦ πρώτου σχήματός ἐστι πρῶτος συλλογισμὸς ἐν διττῇ λέξει λεγόμενος ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων , ἐνίοτε μὲν 〈 ὡς 〉 ἀρτίως εἴπομεν · ‘ὁ ἄνθρωπος ζῷόν ἐστι · τὸ ζῷον οὐσία ἐστίν · 〈 ὁ ἄνθρωπος οὐσία ἐστίν’ , ἐνίοτε δὲ μετὰ τοῦ πᾶς · ‘πᾶς ἄνθρωπος ζῷόν ἐστι · πᾶν ζῷον οὐσία ἐστι · 〉 πᾶς ἄνθρωπος οὐσία ἐστιν’ . ἐφεξῆς δὲ 〈 ὁ 〉 δεύτερος μὲν ἐν τῷ πρώτῳ σχήματι , κατὰ δὲ τὸ δεύτερον οἱ πρῶτοι δύο χρήσιμοι πρὸς τὰς ἀποδείξεις γίγνονταί ποτε , μιγνυμένης ἐν αὐτοῖς τῆς καθόλου καταφατικῆς . καὶ μὴν καὶ ὁ τρίτος ἐν τῷ πρώτῳ σχήματι συλλογισμὸς ὡς εἴρηται μικρὸν ἔμπροσθεν εἰς ἀποφάνσεις ποτὲ γίγνεται χρήσιμος , 〈 ὡς 〉 ὅτε τρίγωνον ἰσοσκελές ἐστιν , ἔτι 〈 δὲ 〉 — δέδεικται γάρ — καὶ τὸ ἰσοσκελὲς τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας ἴσας ἔχον , ἐκ τούτων περανθήσεται τρίγωνόν τι πρὸς τῇ βάσει τὰς γωνίας ἴσας ἔχειν . εἰσὶ δὲ καὶ κατὰ τὸ τρίτον σχῆμα συλλογισμοί τινες , ( ὡς ) εἴρηται πρόσθεν , ἀποδεικνύντες τὸ ἐπὶ μέρους καταφατικόν · ἀποδείκνυται δέ ποτε καὶ τῶν ἐπὶ μέρους ἀποφατικῶν τι κατὰ τὰ τρία σχήματα [ καὶ ] καθάπερ ἐπὶ τοῦ ‘πᾶν ἀγαθὸν αἱρετόν ἐστιν · ἡ τῶν αἰσχρουργῶν ἡδονὴ 〈 οὐχ αἱρετόν ἐστιν · οὐκ ἄρα ἀγαθόν ἐστιν ἡ τῶν αἰσχρουργῶν ἡδονή’ 〉 . κατὰ ταύτην μὲν οὖν τὴν λέξιν ὡρισμένη κατὰ τὸ εἶδος ἡδονὴ πρὸς τὴν ἀπόδειξιν εἴληπται , κατὰ δὲ τὴν τοιαύτην ἀοριστοτέρα ‘πᾶν ἀγαθὸν αἱρετόν ἐστι · τὶς οὖν ἡδονὴ οὐκ ἔστιν αἱρετόν · τὶς ἄρα ἡδονὴ οὐκ ἔστιν ἀγαθόν’ · ἔτι 〈 καὶ 〉 κατὰ τήνδε τὴν λέξιν ἀοριστοτέρα ἀπόφανσις γίγνεται ‘πᾶν ἀγαθὸν αἱρετόν · 〈 οὐ 〉 πᾶσα ἡδονὴ αἱρετόν · οὐ πᾶσα ἄρα ἡδονὴ ἀγαθόν’ . εὔδη(λον ) δὲ ὅτι κατὰ τὴν τοιαύτην ἀπόδειξιν οὐ τὸ μέγεθος ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀρτίως εἰρημένων , ἀλλ’ ἡ ποιότης ἀποδείκνυται τοῦ πράγματος · ὁποῖον γάρ ἐστιν 〈 ἡ 〉 ἡδονὴ πότερον ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἢ μέσον , ἐν τῷ τῆς ποιότητος γένει τὴν ζήτησιν ἴσχει , ( καθά)περ ἐν τῷ πρός 〈 τι 〉 τὸ τῶν ἰσοσκελῶν τριγώνων ἴσας εἶναι τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας . ὁ δέ γε δεικνὺς ἐν τῷ μέ(σῳ ) τοῦ κόσμου τετάχθαι τὴν γῆν κατὰ τὸ ποῦ κεῖται τὴν σκέψιν ποιεῖται , καθάπερ γε καὶ ὁ μὴ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον Ἱπποκράτην τε καὶ Δημόκριτον γεγονέναι κατὰ τὸ πότε γεγόνασι τὴν ἀπόδειξιν ποιεῖται . ὁ μέντοι ζητῶν εἰ σφαιροειδής ἐστιν ἡ γῆ , κατὰ τὴν τοῦ ποιοῦ κατηγορίαν ποιεῖται τὴν σκέψιν , ὥσπερ γε καὶ ὁ ἀποφηνάμενος εἶναι σφαιροειδῆ , ποιότητά τινα τῆς γῆς ἀπ(εφήνα)το . κατὰ δὲ τὸ ποιεῖν καὶ πάσχειν αἱ τῶν αἰτίων γίγνονται ζητήσεις · ἐν ἰατρικῇ μὲν οὖν ἐ(κ ) τίνος αἰτίας γίγνονται φωνὴ καὶ ἀναπνοὴ καὶ θρέψις ( καὶ ) πέψις , ἐν φιλοσοφίᾳ δὲ σεισμὸς κεραυνὸς ἀστραπή τε καὶ βροντή . κατὰ δὲ τὸ ἔχειν ζητεῖται τίς ἐστιν ὁ πλούσιος ἢ τίς ὁ πένης ἢ τίς ὁ εὔπορος ἢ τίς ὁ πτωχός . ὁ δὲ ἐπι(ζητῶν ὅπως ) τις ἱμάτιον ὑφήνατο καὶ δίκτυον ἐπλέξατο καὶ κιβώτιον καὶ σκίμποδα , σύνθεσιν ζητεῖ παραλελειμμένην ὑπὸ Ἀριστοτέλους ἐν τῇ τῶν δέκα κατηγοριῶν , ὡς ἐπιδέδεικταί μοι διὰ τῶν εἰς ἐκεῖνο τὸ βιβλίον ὑπομνημάτων . ἕτερον γὰρ γένος ἐστὶ κατηγορίας ὃ καλεῖν αὐτὸς εἴωθε κεῖσθαι , τὸ γοῦν κατακεῖσθαι , καθῆσθαι · κατὰ γὰρ τὸ κεῖσθαι ταῦτα λέγεσθαί φησιν 〈 ἃ τῶν 〉 μορίων τοῦ σώματος ἐνδείκνυται ( σ)χήματα κατὰ τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν γιγνόμενα , καὶ ζητεῖται κατὰ τοῦτο τὸ γένος ὑφ’ Ἱπποκράτους , ὁποῖον σχῆμα καταγέντι σκέλει καὶ χειρὶ τὸ ἄριστόν ἐστι 〈 καὶ 〉 ἐφ’ ἑκάστου τῶν ἄλλων μορίων , ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὰς πράξεις ἢ συμπτώματα χειρουργούντων 〈 ἢ 〉 αἱμορραγίας ἱστώντων ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον πραττόντων ὁποῖον ἄριστόν ἐστι σχῆμα .
Lemmas: οἰκεῖος οὖν ἀπόδειξις ἐπιστημονικός ὁ ὁ πρῶτος σχῆμα εἰμί πρῶτος συλλογισμός ἐν δισσός λέξις λέγω ὑπό ὁ Ἕλλην , ἐνίοτε μέν 〈 ὡς 〉 ἄρτιος λέγω · ὁ ἄνθρωπος ζῷον εἰμί · ὁ ζῷον οὐσία εἰμί · 〈 ὁ ἄνθρωπος οὐσία εἰμί , ἐνίοτε δέ μετά ὁ πᾶς · πᾶς ἄνθρωπος ζῷον εἰμί · πᾶς ζῷον οὐσία εἰμί · 〉 πᾶς ἄνθρωπος οὐσία ἐστιν’ . ἐφεξῆς δέ 〈 ὁ 〉 δεύτερος μέν ἐν ὁ πρῶτος σχῆμα , κατά δέ ὁ δεύτερος ὁ πρῶτος δύο χρήσιμος πρός ὁ ἀπόδειξις γίγνομαι ποτέ , μείγνυμι ἐν αὐτός ὁ καθόλου καταφατικός . καί μήν καί ὁ τρίτος ἐν ὁ πρῶτος σχῆμα συλλογισμός ὡς λέγω μικρός ἔμπροσθεν εἰς ἀπόφανσις ποτέ γίγνομαι χρήσιμος , 〈 ὡς 〉 ὅτε τρίγωνον ἰσοσκελής εἰμί , ἔτι 〈 δέ 〉 — δείκνυμι γάρ — καί ὁ ἰσοσκελής ὁ πρός ὁ βάσις γωνία ἴσος ἔχω , ἐκ οὗτος περαίνω τρίγωνος τις πρός ὁ βάσις ὁ γωνία ἴσος ἔχω . εἰμί δέ καί κατά ὁ τρίτος σχῆμα συλλογισμός τις , ( ὡς ) λέγω πρόσθεν , ἀποδείκνυμι ὁ ἐπί μέρος καταφατικός · ἀποδείκνυμι δέ ποτέ καί ὁ ἐπί μέρος ἀποφατικός τις κατά ὁ τρεῖς σχῆμα [ καί ] καθά ἐπί ὁ πᾶς ἀγαθός αἱρετός εἰμί · ὁ ὁ αἰσχρουργός ἡδονή 〈 οὐ αἱρετός εἰμί · οὐ ἄρα ἀγαθός εἰμί ὁ ὁ αἰσχρουργός ἡδονή 〉 . κατά οὗτος μέν οὖν ὁ λέξις ὁρίζω κατά ὁ εἶδος ἡδονή πρός ὁ ἀπόδειξις λαμβάνω , κατά δέ ὁ τοιοῦτος ἀόριστος πᾶς ἀγαθός αἱρετός εἰμί · τίς οὖν ἡδονή οὐ εἰμί αἱρετός · τίς ἄρα ἡδονή οὐ εἰμί ἀγαθός · ἔτι 〈 καί 〉 κατά ὅδε ὁ λέξις ἀόριστος ἀπόφανσις γίγνομαι πᾶς ἀγαθός αἱρετός · 〈 οὐ 〉 πᾶς ἡδονή αἱρετός · οὐ πᾶς ἄρα ἡδονή ἀγαθός . εὔδηλος ) δέ ὅτι κατά ὁ τοιοῦτος ἀπόδειξις οὐ ὁ μέγεθος ὥσπερ ἐπί ὁ ἄρτιος λέγω , ἀλλά ὁ ποιότης ἀποδείκνυμι ὁ πρᾶγμα · ὁποῖος γάρ εἰμί 〈 ὁ 〉 ἡδονή πότερος ἀγαθός ἤ κακός ἤ μέσος , ἐν ὁ ὁ ποιότης γένος ὁ ζήτησις ἴσχω , ( καθάπερ ἐν ὁ πρός 〈 τις 〉 ὁ ὁ ἰσοσκελής τρίγων ἴσος εἰμί ὁ πρός ὁ βάσις γωνία . ὁ δέ γε δείκνυμι ἐν ὁ μέσος ) ὁ κόσμος τάσσω ὁ γῆ κατά ὁ ποῦ κεῖμαι ὁ σκέψις ποιέω , καθά γε καί ὁ μή κατά ὁ αὐτός χρόνος Ἱπποκράτης τε καί Δημόκριτος γίγνομαι κατά ὁ πότε γίγνομαι ὁ ἀπόδειξις ποιέω . ὁ μέντοι ζητέω εἰ σφαιροειδής εἰμί ὁ γῆ , κατά ὁ ὁ ποιός κατηγορία ποιέω ὁ σκέψις , ὥσπερ γε καί ὁ ἀποφαίνω εἰμί σφαιροειδής , ποιότης τις ὁ γῆ ἀποφαίνω . κατά δέ ὁ ποιέω καί πάσχω ὁ ὁ αἴτιος γίγνομαι ζήτησις · ἐν ἰατρικός μέν οὖν ἐκ ) τίς αἰτία γίγνομαι φωνή καί ἀναπνοή καί θρέψις ( καί ) πέψις , ἐν φιλοσοφία δέ σεισμός κεραυνός ἀστραπή τε καί βροντή . κατά δέ ὁ ἔχω ζητέω τίς εἰμί ὁ πλούσιος ἤ τίς ὁ πένης ἤ τίς ὁ εὔπορος ἤ τίς ὁ πτωχός . ὁ δέ ἐπιζητέω ὅπως ) τις ἱμάτιον ὑφαίνω καί δίκτυον πλέκω καί κιβώτιον καί σκίμπους , σύνθεσις ζητέω παραλείπω ὑπό Ἀριστοτέλης ἐν ὁ ὁ δέκα κατηγορία , ὡς ἐπιδείκνυμι ἐγώ διά ὁ εἰς ἐκεῖνος ὁ βιβλίον ὑπόμνημα . ἕτερος γάρ γένος εἰμί κατηγορία ὅς καλέω αὐτός εἴωθα κεῖμαι , ὁ γοῦν κατάκειμαι , κάθημαι · κατά γάρ ὁ κεῖμαι οὗτος λέγω φημί 〈 ὅς ὁ 〉 μόριον ὁ σῶμα ἐνδείκνυμι ( σχῆμα κατά ὁ πρός ἀλλήλων σχέσις γίγνομαι , καί ζητέω κατά οὗτος ὁ γένος ὑπό Ἱπποκράτης , ὁποῖος σχῆμα κατάσσω σκέλος καί χείρ ὁ ἄριστον εἰμί 〈 καί 〉 ἐπί ἕκαστος ὁ ἄλλος μόριον , ὅμοιος δέ καί κατά ὁ πρᾶξις ἤ σύμπτωμα χειρουργέω 〈 ἤ 〉 αἱμορραγία ἱστάω ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος πράσσω ὁποῖος ἄριστον εἰμί σχῆμα .