galenus.institutio-logica 7
Κατὰ μὲν δὴ τοὺς τοιούτους συλλογισμοὺς αἱ προτάσεις ἡγεμονικαὶ τῶν προσλήψεων · οὔτε γὰρ ἐν τῷ διεζευγμένῳ 〈 πλείους ἢ δύο γίγνονται προσλήψεις οὔτ’ ἐν τῷ παραδιεζευγμένῳ 〉 , κατὰ δὲ τὴν ἐλλιπῆ μάχην ἓν μόνον οἷόν τε προσλαμβάνειν · ὅπερ οἱ περὶ Χρύσιππον οὐχ ἡγεμονικὰ μόνον ἀλλὰ καὶ τροπικὰ 〈 τὰ 〉 τοιαῦτα τῶν ἀξιωμάτων ὀνομάζουσιν ὡς ἂν ἐπ’ αὐτοῖς ὅλου τοῦ συλλογισμοῦ πηγνυμένου καθάπερ ἐπὶ τρόπιδι νεώς . καὶ μέντοι καὶ τῶν ἐκ τοῦ Περιπάτου τινὲς ὥσπερ καὶ Βόηθος οὐ μόνον ἀναποδείκτους ὀνομάζουσι τοὺς ἐκ τῶν ἡγεμονικῶν λημμάτων συλλογισμούς , ἀλλὰ καὶ πρώτους · ὅσοι δὲ ἐκ κατηγορικῶν προτάσεών εἰσιν ἀναπόδεικτοι συλλογισμοί , τούτους οὐκ ἔτι πρώτους ὀνομάζειν συγχωροῦσι · καίτοι καθ’ ἕτερόν γε τρόπον οἱ τοιοῦτοι πρότεροι τῶν ὑποθετικῶν εἰσιν , εἴπερ γε καὶ αἱ προτάσεις αὐτῶν ἐξ ὧν σύγκεινται πρότεραι βεβαίως εἰσίν · οὐδεὶς γὰρ ἀμφισβητήσει τὸ μὴ οὐ πρότερον εἶναι τὸ ἀπλοῦν τοῦ συνθέτου . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν τοιούτων ἀμφισβητήσεων οὔτε εὑρεῖν οὔτε ἀγνοῆσαι μέγα · χρὴ γὰρ ἀμφότερα τὰ μέρη γιγνώσκειν τῶν συλλογισμῶν , καὶ τοῦτ’ ἔστι τὸ χρήσιμον , ὀνομάζειν δὲ τοὺς ἑτέρους ἢ διδάσκειν προτέρους ὡς ἑκάστῳ φίλον · οὐ μὴν ἐκείνοις γε ἀγνοεῖσθαι προσῆκεν . ὅσοι δὴ ὑποθετικοὶ συλλογισμοί , τὴν πρόσληψιν ἀναγκαίαν ἔχουσιν , οἱ κατηγορικοὶ δὲ οὐκ ἔχουσιν · ὁ γάρ τοι εἰπών ‘ἅπαν καλὸν αἱρετόν ἐστιν’ ἀναγκαῖον μὲν ἔχει πρὸς τὸ γεννῆσαί τινα συλλογισμὸν ἤτοι τὸ καλὸν ἢ τὸ αἱρετὸν ἐν τῇ δευτέρᾳ προτάσει παραλαμβάνειν , οὐ μὴν οὔτε τὰ ( αὐ)τὰ θατέρᾳ προτάσει παρα λαμβάνει(ν ) , οὔκουν οὔτε καταφάσκ(ειν ) οὔτε ἀποφάσκ(ειν ) τι ἐξ ἀνάγκ(ης ) , οὔτε μόνον ὡς ἐν ταῖς ὑποθετικαῖς , ἀλλὰ μεθ’ ὅτουπερ ἂν ἑτέρου συμπλέκειν αὐτὸ βουληθῇ . δυνατὸν μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ τοιαύτην πρότασιν τῇ προτέρᾳ προσθέντι ποιῆσαι συλλογισμόν ‘πᾶν αἱρετὸν ἀγαθόν ἐστιν’ · ἔσται γὰρ ὁ συλλογισμός ‘ἅπαν καλὸν αἱρετόν 〈 ἐστι · πᾶν αἱρετὸν 〉 ἀγαθόν ἐστι · 〈 πᾶν ἄρα καλὸν ἀγαθόν ἐστι〉’ · δυνατὸν δὲ καὶ πᾶν [ καλὸν ] ὁτιοῦν ἄλλο κατηγορήσαντι τῶν † ἐρώντων ἐργάζεσθαι τὸν συλλογισμόν · οὕτω δὲ καὶ θατέρῳ τῶν ὅρων τῷ ‘καλόν’ ἄλλον ὅρον ὑποθέντι οἷόν τ’ ἐστὶ ποιήσασθαι συλλογισμόν , οἷον οὕτως ‘ἡ δικαιοσύνη καλόν ἐστι · τὸ καλὸν αἱρετόν ἐστιν · 〈 ἡ δικαιοσύνη ἄρα αἱρετόν ἐστιν〉’ . 〈 οὕ〉τω μὲν οὖν προστιθεὶς τῇ πρώτῃ προτάσει τὴν δευτέραν τὸν κοινὸν ὅρον ἐν ἀμφοτέραις τῷ μὲν ὑποκείμενον ἐργάσῃ , θατέρου δὲ κατηγορούμενον · ἐγχωρεῖ δὲ καὶ οὕτω προσθεῖναι τὴν πρότασιν ὥστε τὸν κοινὸν ὅρον ἀμφοτέρων τῶν ὑπολοίπων κατηγορῆσαι , καθάπερ ἐν τοῖς τοιούτοις ἔχει συλλογισμοῖς ‘πᾶν 〈 καλὸν αἱρετόν ἐστιν · οὐ πᾶσα ἡδονὴ αἱρετόν ἐστιν · οὐ πᾶσα ἄρα ἡδονὴ καλόν ἐστιν’ · ἢ καὶ οὕτως ὥστ’ ἀμφοτέρους ἐκείνου κατηγορῆσαι , καθάπερ ἐν τοῖς τοιούτοις ‘πᾶν 〉 καλὸν αἱρετόν ἐστι · πᾶν καλὸν ἐπαινετόν ἐστι · 〈 τὶ ἄρα ἐπαινετὸν αἱρετόν ἐστι.’ 〉 καὶ τοίνυν ἐκάλεσαν οἱ παλαιοὶ φιλόσοφοι πρῶτον μὲν σχῆμα τῶν κατηγορικῶν συλλογισμῶν ἐν ᾧπερ ἂν ὁ κοινὸς ὅρος ὑποκείμενος ᾖ θατέρῳ τῶν ἄκρων , κατηγορούμενος δὲ θατέρου , δεύτερον δὲ ἐν ᾧ κατηγορεῖται τῶν ἄκρων ἀμφοτέρων , τρίτον δ’ ἐν ᾧπερ ἂν ὑποκέηται . κατηγορεῖται μὲν οὖν τὸ αἱρετὸν τοῦ καλοῦ κατὰ τὴν τοιαύτην πρότασιν ‘τὸ καλὸν αἱρετόν ἐστιν’ , ὑπόκειται δὲ αὐτῷ τὸ καλόν , ἐφ’ οὗ κατηγορεῖσθαι πέφυκεν · οὐ ταὐτὸν δὲ σημαίνει παρ’ αὐτοῖς τῷ κατηγορεῖσθαι τὸ καταφάσκεσθαι · καὶ γὰρ ὁ ἀποφασκόμενος [ οὐ ] κατηγορεῖται . λεγόντων οὖν ἐν τῷ ‘τὸ καλὸν οὐκ ἔστι φευκτόν’ ὑποκεῖσθαι μὲν τὸ καλόν , κατηγορεῖσθαι δὲ ἀποφατικῶς αὐτοῦ τὸ φευκτόν , 〈 ἐν δὲ τῷ ‘τὸ καλὸν φευκτόν 〉 ἐστι’ κατηγορεῖσθαι αὐτοῦ καταφατικῶς τὸ φευκτόν , καὶ τοῦ 〈 ἔθους 〉 νενικηκότος κατηγορικὰς μὲν ἀμφοτέρας ὀνομάζουσι τὰς εἰρημένας προτάσεις καὶ δι’ αὐτὰς καὶ τοὺς συλλογισμοὺς κατηγορικούς , οὐ μὴν καταφατικὰς ἀμφοτέρας , ἀλλ’ ὡς ἀντιδιῄρηται .
Lemmas: κατά μέν δή ὁ τοιοῦτος συλλογισμός ὁ πρότασις ἡγεμονικός ὁ πρόσληψις · οὔτε γάρ ἐν ὁ διαζεύγνυμαι 〈 πολύς ἤ δύο γίγνομαι πρόσληψις οὔτε ἐν ὁ παραδιαζεύγνυμαι 〉 , κατά δέ ὁ ἐλλιπής μάχη εἷς μόνος οἷος τε προσλαμβάνω · ὅς ὁ περί Χρύσιππος οὐ ἡγεμονικός μόνος ἀλλά καί τροπικός 〈 ὁ 〉 τοιοῦτος ὁ ἀξίωμα ὀνομάζω ὡς ἄν ἐπί αὐτός ὅλος ὁ συλλογισμός πήγνυμι καθά ἐπί τρόπις ναῦς . καί μέντοι καί ὁ ἐκ ὁ Περίπατος τις ὥσπερ καί Βόηθος οὐ μόνος ἀναπόδεικτος ὀνομάζω ὁ ἐκ ὁ ἡγεμονικός λῆμμα συλλογισμός , ἀλλά καί πρῶτος · ὅσος δέ ἐκ κατηγορικός πρότασις εἰμί ἀναπόδεικτος συλλογισμός , οὗτος οὐ ἔτι πρῶτος ὀνομάζω συγχωρέω · καίτοι κατά ἕτερος γε τρόπος ὁ τοιοῦτος πρότερος ὁ ὑποθετικός εἰμί , εἴπερ γε καί ὁ πρότασις αὐτός ἐκ ὅς σύγκειμαι πρότερος βέβαιος εἰμί · οὐδείς γάρ ἀμφισβητέω ὁ μή οὐ πρότερος εἰμί ὁ ἀπολόω ὁ σύνθετος . ἀλλά περί μέν ὁ τοιοῦτος ἀμφισβήτησις οὔτε εὑρίσκω οὔτε ἀγνοέω μέγας · χρή γάρ ἀμφότερος ὁ μέρος γιγνώσκω ὁ συλλογισμός , καί οὗτος εἰμί ὁ χρήσιμος , ὀνομάζω δέ ὁ ἕτερος ἤ διδάσκω πρότερος ὡς ἕκαστος φίλος · οὐ μήν ἐκεῖνος γε ἀγνοέω προσήκω . ὅσος δή ὑποθετικός συλλογισμός , ὁ πρόσληψις ἀναγκαῖος ἔχω , ὁ κατηγορικός δέ οὐ ἔχω · ὁ γάρ τοι λέγω ἅπας καλός αἱρετός ἐστιν’ ἀναγκαῖος μέν ἔχω πρός ὁ γεννάω τις συλλογισμός ἤτοι ὁ καλός ἤ ὁ αἱρετός ἐν ὁ δεύτερος πρότασις παραλαμβάνω , οὐ μήν οὔτε ὁ ( αὐτός ἕτερος πρότασις παρα λαμβάνω ) , οὔκουν οὔτε καταφάσκω ) οὔτε ἀποφάσκω ) τις ἐκ ἀνάγκη ) , οὔτε μόνος ὡς ἐν ὁ ὑποθετικός , ἀλλά μετά ὅστις ἄν ἕτερος συμπλέκω αὐτός βούλομαι . δυνατός μέν γάρ αὐτός καί τοιοῦτος πρότασις ὁ πρότερος προστίθημι ποιέω συλλογισμός πᾶς αἱρετός ἀγαθός ἐστιν’ · εἰμί γάρ ὁ συλλογισμός ἅπας καλός αἱρετός 〈 εἰμί · πᾶς αἱρετός 〉 ἀγαθός εἰμί · 〈 πᾶς ἄρα καλός ἀγαθός εἰμί · δυνατός δέ καί πᾶς [ καλός ] ὁστισοῦν ἄλλος κατηγορέω ὁ † ἐράω ἐργάζομαι ὁ συλλογισμός · οὕτως δέ καί ἕτερος ὁ ὅρος ὁ καλός ἄλλος ὅρος ὑποτίθημι οἷος τε εἰμί ποιέω συλλογισμός , οἷος οὕτως ‘ἡ δικαιοσύνη καλός εἰμί · ὁ καλός αἱρετός εἰμί · 〈 ὁ δικαιοσύνη ἄρα αἱρετός εἰμί . 〈 οὗτος μέν οὖν προστίθημι ὁ πρῶτος πρότασις ὁ δεύτερος ὁ κοινός ὅρος ἐν ἀμφότερος ὁ μέν ὑπόκειμαι ἐργάζομαι , ἕτερος δέ κατηγορέω · ἐγχωρέω δέ καί οὕτως προστίθημι ὁ πρότασις ὥστε ὁ κοινός ὅρος ἀμφότερος ὁ ὑπόλοιπος κατηγορέω , καθά ἐν ὁ τοιοῦτος ἔχω συλλογισμός πᾶς 〈 καλός αἱρετός εἰμί · οὐ πᾶς ἡδονή αἱρετός εἰμί · οὐ πᾶς ἄρα ἡδονή καλός ἐστιν’ · ἤ καί οὕτως ὥστε ἀμφότερος ἐκεῖνος κατηγορέω , καθά ἐν ὁ τοιοῦτος πᾶς 〉 καλός αἱρετός εἰμί · πᾶς καλός ἐπαινετός εἰμί · 〈 τίς ἄρα ἐπαινετός αἱρετός εἰμί 〉 καί τοίνυν καλέω ὁ παλαιός φιλόσοφος πρῶτος μέν σχῆμα ὁ κατηγορικός συλλογισμός ἐν ὅς ἄν ὁ κοινός ὅρος ὑπόκειμαι εἰμί ἕτερος ὁ ἄκρον , κατηγορέω δέ ἕτερος , δεύτερος δέ ἐν ὅς κατηγορέω ὁ ἄκρον ἀμφότερος , τρίτος δέ ἐν ὅς ἄν ὑπόκειμαι . κατηγορέω μέν οὖν ὁ αἱρετός ὁ καλός κατά ὁ τοιοῦτος πρότασις τότος καλός αἱρετός ἐστιν’ , ὑπόκειμαι δέ αὐτός ὁ καλός , ἐπί ὅς κατηγορέω φύω · οὐ αὐτός δέ σημαίνω παρά αὐτός ὁ κατηγορέω ὁ καταφάσκω · καί γάρ ὁ ἀποφάσκω [ οὐ ] κατηγορέω . λέγω οὖν ἐν ὁ τότος καλός οὐ εἰμί φευκτός ὑπόκειμαι μέν ὁ καλός , κατηγορέω δέ ἀποφατικός αὐτός ὁ φευκτός , 〈 ἐν δέ ὁ τότος καλός φευκτός 〉 ἑστία κατηγορέω αὐτός καταφατικός ὁ φευκτός , καί ὁ 〈 ἔθος 〉 νικάω κατηγορικός μέν ἀμφότερος ὀνομάζω ὁ λέγω πρότασις καί διά αὐτός καί ὁ συλλογισμός κατηγορικός , οὐ μήν καταφατικός ἀμφότερος , ἀλλά ὡς ἀντιδιαιρέω .