galenus.institutio-logica 2
〈 Τῶν δὲ προτάσεων 〉 ἔνιαι μὲν ὑπὲρ ἁπλῆς ὑπάρξεως ἀποφαίνονται , καθάπερ ὁπόταν εἴπῃς ‘πρόνοια ἔστιν · ἱπποκένταυρος οὐκ ἔστιν’ [ αἴνιγμα ] ἢ 〈 περὶ τῆς οὐσίας , καθάπερ 〉 αἱ τοιαίδε ‘ὁ ἀὴρ σῶμά ἐστιν · ὁ ἀὴρ οὐκ ἔστι σῶμα’ , ὑπὲρ δὲ τοῦ μεγέθους ‘ὁ ἥλιος 〈 ποδιαῖός ἐστιν · ὁ ἥλιος 〉 οὐκ ἔστι ποδιαῖος’ , ἔνιαι δὲ ὑπὲρ τῆς ποιότητος ‘ὁ ἥλιος 〈 φύσει θερμός ἐστιν · ὁ ἥλιος 〉 οὐκ ἔστι φύσει θερμός’ , ἔνιαι δὲ ὑπὲρ τοῦ 〈 πρός 〉 τι ‘μείζων ἐστὶν ὁ ἥλιος τῆς σελήνης · 〈 οὐ μείζων ἐστὶν ὁ ἥλιος τῆς σελήνης’ 〉 , ἔνιαι δὲ ὑπὲρ τοῦ ποτέ ‘κατὰ τὰ Πελοποννησιακὰ γέγονεν Ἱπποκράτης’ ἢ ‘οὐ γέγονε κατὰ τὰ Πελοποννησιακά’ , ἔνιαι δὲ ὑπὲρ τοῦ ποῦ ‘δεύτερος ἀπὸ γῆς ἐστιν ὁ ἥλιος · οὐκ ἔστιν δεύτερος ἀπὸ γῆς ὁ ἥλιος’ , τινὲς δὲ ὑπὲρ τοῦ κεῖσθαι ‘καθήμενόν ἐστι τὸ τοῦ Διὸς Ὀλυμπιᾶσιν ἄγαλμα · 〈 οὐκ ἔστι καθήμενον τὸ τοῦ Διὸς Ὀλυμπιᾶσιν ἄγαλμα’ 〉 , τινὲς 〈 δὲ ὑπὲρ τοῦ ἔχειν ‘ὑπο〉δέδεται τὸ τοῦ Διὸς ἄγαλμα · 〈 οὐχ ὑποδέδεται τὸ τοῦ Διὸς ἄγαλμα’ 〉 , τινὲς δὲ ὑπὲρ τοῦ ποιεῖν ‘θερμαίνει τὸ ῥόδινον · 〈 τὸ ῥόδινον 〉 οὐ θερμαίνει’ , ἔνιαι δὲ περὶ τοῦ πάσχειν ‘θερμαίνεσθαι πεφύκαμεν ὑπὸ τοῦ ῥοδίνου · οὐ θερμαίνεσθαι πεφύκαμεν ὑπὸ τοῦ ῥοδίνου’ . τὰς τοιαύτας οὖν προτάσεις ἁπάσας κατηγορικὰς ὀνομάζομεν ἕνεκα σαφοῦς τε ἅμα καὶ συντόμου διδασκαλίας , τὰ μέρη δὲ ἐξ ὧν σύγκεινται καλοῦμεν ὅρους ἑπόμενοι [ τῶν ἐν ] τῇ παλαιᾷ συνηθείᾳ , οἷον ἐν τῇ ‘Δίων περιπατεῖ’ τόν τε Δίωνα καὶ τὸ περιπατεῖν , ὑποκείμενον ὅρον τὸν Δίωνα , κατηγορούμενον δὲ τὸ περιπατεῖν λαμβάνομεν . ὅταν μὲν οὖν ἐξ ὀνόματος ᾖ καὶ ῥήματος ἡ πρότασις , οὕτω χρὴ διαιρεῖν τοὺς ὅρους · ὅταν δὲ ἐξ ὀνομάτων καὶ ῥήματος οἷον ἐν τῇ ‘Δίων ἄνθρωπός ἐστιν’ , ὑποκεῖσθαι μὲν ἐροῦμεν τὸν Δίωνα , κατηγορεῖσθαι δὲ τὸν ἄνθρωπον , ἔξωθεν δὲ προσκατηγορεῖσθαι ἐπίρρημα τὴν κοινωνίαν τῶν ὅρων ἐνδεικνύμενον . ὅταν μὲν οὖν ἐπὶ Δίωνός τι κατηγορῶμεν , οὐκ ἐγχωρεῖ λέγειν οὔτε πᾶς οὔτε τὶς · ὅταν δ’ ἐφ’ ἑτέρου πράγματος ὃ τέμνεσθαι δύναται , καθάπερ ἐπ’ ἀνθρώπου καὶ δένδρου , διωρίσθαι χρὴ κατὰ τὸν λόγον , εἴτε παντὸς αὐτοῦ κατηγορεῖται τὸ κατηγορούμενον εἴτε τινός , ὡσαύτως δὲ καὶ εἰ παντὸς ἢ τινὸς ἀποφάσκεται . καὶ τοίνυν αἱ προτάσεις αἱ μὲν ἅμα τῷ πᾶς λεγόμεναι καθόλου καταφατικαὶ καλείσθωσαν , ὡς ἂν εἴπωμεν ‘ἅπας ἄνθρωπος ζῷόν ἐστιν · ἅπασα πλάτανος δένδρον ἐστίν’ . αἱ δὲ ἀποφάσεις παντὸς τοῦ γένους κατηγορούμεναι ἀποφατικαί τε καὶ στερητικαὶ καθόλου προσαγορευέσθωσαν , ὡς ὅταν εἴπωμεν ‘οὐδεὶς ἄνθρωπος † γραπτός ἐστιν’ · ὅσαι δ’ οὔτε κατηγοροῦσιν οὔτε ἀποφάσκουσιν ὅλου τοῦ γένους , ἐν μέρει καλείσθωσαν , ὡς ἐπὶ μέρους καταφατικὴ μὲν ἡ τοιαύτη ‘τὶς ἄνθρωπος ζῷόν ἐστιν’ , ἀποφατικὴ δὲ ἡ τοιάδε ‘τὶς ἄνθρωπος οὐκ ἔστι ζῷον’ · ἴσον δὲ δυναμένην τῇ τελευταίᾳ προτάσει τὴν τοιαύτην ‘οὐ πᾶς ἄνθρωπος ζῷόν ἐστιν’ ἀποφατικὴν ἐν μέρει καὶ ταύτην ὀνομάζομεν . ὅταν δὲ οὐσίας ὡρισμένης οὐ κατὰ τὸ εἶδος μόνον , ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν ἀριθμὸν κατηγορῶμέν τι , τότε οὐκ ἔτ’ ἐγχωρεῖ λέγειν οὔτε τὸ πᾶς οὔτε τὸ τὶς οὔτε τὸ οὐ πᾶς οὔ〈τε τὸ οὐ〉δείς · ἐν γοῦν τῇ ‘Δίων ἄνθρωπός ἐστιν’ οὐδὲν τῶν εἰρημένων οἷόν τε προσθεῖναι .
Lemmas: 〈 ὁ δέ πρότασις 〉 ἔνιοι μέν ὑπέρ ἁπλόος ὕπαρξις ἀποφαίνω , καθά ὁπόταν λέγω πρόνοια εἰμί · ἱπποκένταυρος οὐ εἰστίνω [ αἴνιγμα ] ἤ 〈 περί ὁ οὐσία , καθά 〉 ὁ τοιόσδε ὁ ἀήρ σῶμα εἰμί · ὁ ἀήρ οὐ εἰμί σάω , ὑπέρ δέ ὁ μέγεθος ὁ ἥλιος 〈 ποδιαῖος εἰμί · ὁ ἥλιος 〉 οὐ εἰμί ποδιαῖος , ἔνιοι δέ ὑπέρ ὁ ποιότης ὁ ἥλιος 〈 φύσις θερμός εἰμί · ὁ ἥλιος 〉 οὐ εἰμί φύσις θερμός , ἔνιοι δέ ὑπέρ ὁ 〈 πρός 〉 τις μείζων εἰμί ὁ ἥλιος ὁ σελήνη · 〈 οὐ μέγας εἰμί ὁ ἥλιος ὁ σελήνη 〉 , ἔνιοι δέ ὑπέρ ὁ ποτέ κατά ὁ Πελοποννησιακός γίγνομαι Ἱπποκράτης ἤ οὐ γίγνομαι κατά ὁ Πελοποννησιακά’ , ἔνιοι δέ ὑπέρ ὁ ποῦ δεύτερος ἀπό γῆ εἰμί ὁ ἥλιος · οὐ εἰμί δεύτερος ἀπό γῆ ὁ ἥλιος , τις δέ ὑπέρ ὁ κεῖμαι καθίημι εἰμί ὁ ὁ Ζεύς Ὀλυμπία ἄγαλμα · 〈 οὐ εἰμί κάθημαι ὁ ὁ Ζεύς Ὀλυμπία ἄγαλμα 〉 , τις 〈 δέ ὑπέρ ὁ ἔχω ὑποδέω ὁ ὁ Ζεύς ἄγαλμα · 〈 οὐ ὑποδέω ὁ ὁ Ζεύς ἄγαλμα 〉 , τις δέ ὑπέρ ὁ ποιέω θερμαίνω ὁ ῥόδινος · 〈 ὁ ῥόδινος 〉 οὐ θερμαίνω , ἔνιοι δέ περί ὁ πάσχω θερμαίνω φύω ὑπό ὁ ῥόδινος · οὐ θερμαίνω φύω ὑπό ὁ ῥόδινος . ὁ τοιοῦτος οὖν πρότασις ἅπας κατηγορικός ὀνομάζω ἕνεκα σαφής τε ἅμα καί σύντομος διδασκαλία , ὁ μέρος δέ ἐκ ὅς σύγκειμαι καλέω ὅρος ἕπομαι [ ὁ ἐν ] ὁ παλαιός συνήθεια , οἷος ἐν ὁ Δίων περιπατέω ὁ τε Δίων καί ὁ περιπατέω , ὑπόκειμαι ὅρος ὁ Δίων , κατηγορέω δέ ὁ περιπατέω λαμβάνω . ὅταν μέν οὖν ἐκ ὄνομα εἰμί καί ῥῆμα ὁ πρότασις , οὕτως χρή διαιρέω ὁ ὅρος · ὅταν δέ ἐκ ὄνομα καί ῥῆμα οἷος ἐν ὁ Δίων ἄνθρωπος ἐστιν’ , ὑπόκειμαι μέν λέγω ὁ Δίων , κατηγορέω δέ ὁ ἄνθρωπος , ἔξωθεν δέ προσκατηγορέω ἐπίρρημα ὁ κοινωνία ὁ ὅρος ἐνδείκνυμι . ὅταν μέν οὖν ἐπί Δίων τις κατηγορέω , οὐ ἐγχωρέω λέγω οὔτε πᾶς οὔτε τίς · ὅταν δέ ἐπί ἕτερος πρᾶγμα ὅς τέμνω δύναμαι , καθά ἐπί ἄνθρωπος καί δένδρον , διορίζω χρή κατά ὁ λόγος , εἴτε πᾶς αὐτός κατηγορέω ὁ κατηγορέω εἴτε τις , ὡσαύτως δέ καί εἰ πᾶς ἤ τις ἀποφάσκω . καί τοίνυν ὁ πρότασις ὁ μέν ἅμα ὁ πᾶς λέγω καθόλου καταφατικός καλέω , ὡς ἄν λέγω ἅπας ἄνθρωπος ζῷον εἰμί · ἅπας πλάτανος δένδρον εἰμί . ὁ δέ ἀπόφασις πᾶς ὁ γένος κατηγορέω ἀποφατικός τε καί στερητικός καθόλου προσαγορεύω , ὡς ὅταν λέγω οὐδείς ἄνθρωπος † γραπτός ἐστιν’ · ὅσος δέ οὔτε κατηγορέω οὔτε ἀποφάσκω ὅλος ὁ γένος , ἐν μέρος καλέω , ὡς ἐπί μέρος καταφατικός μέν ὁ τοιοῦτος τίς ἄνθρωπος ζῷον ἐστιν’ , ἀποφατικός δέ ὁ τοιόσδε τίς ἄνθρωπος οὐ εἰμί ζῷον · ἴσος δέ δύναμαι ὁ τελευταῖος πρότασις ὁ τοιοῦτος οὐ πᾶς ἄνθρωπος ζῷον ἐστιν’ ἀποφατικός ἐν μέρος καί οὗτος ὀνομάζω . ὅταν δέ οὐσία ὁρίζω οὐ κατά ὁ εἶδος μόνος , ἀλλά καί κατά ὁ ἀριθμός κατηγορέω τις , τότε οὐ ἔτι ἐγχωρέω λέγω οὔτε ὁ πᾶς οὔτε ὁ τίς οὔτε ὁ οὐ πᾶς οὐτάω ὁ οὐδείς · ἐν γοῦν ὁ Δίων ἄνθρωπος ἐστιν’ οὐδείς ὁ λέγω οἷος τε προστίθημι .