galenus.institutio-logica 12
Οὗτοι μὲν οἱ συλλογισμοὶ κατηγορικοὶ καλοῦνται , καθάπερ ἔφην , οὔτε κατὰ πλείω σχήματα δυνάμενοι συστῆναι τῶν εἰρημένων τριῶν οὔτε κατ’ ἄλλον ἀριθμὸν 〈 ἐν 〉 ἑκάστῳ · δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐν τοῖς Περὶ ἀποδείξεως ὑπομνήμασι · χρώμεθα δ’ αὐτοῖς ἐν ταῖς ἀποδείξεσιν ἐν αἷς ὑπὲρ ἑνὸς τῶν ὄντων ἐστὶ ζήτησις ὁπηλίκον ἐστὶν ἢ ὁποῖον ἢ ποῦ κείμενόν ( ἐστιν ἤ ) τι τοιοῦτον τῶν κατὰ τὰς ἄλλας κατηγορίας . ἐν μὲν γὰρ τῷ ζητεῖν εἰ ὀρθῶς Ἐρατοσθένης ἔδειξε τὸν μέγιστον ἐν τῇ γ(ῇ κύκλον ἔχειν σταδίων ) μυριάδ(ας ) { κε } δισχίλια , ἡ ζήτησίς ἐστι 〈 τῆς 〉 τοῦ κύκλου πηλικότητος ἢ τοῦ μεγέθους ἢ 〈 τῆς 〉 ποσότητος ἢ ὅπως ἂν θέλῃς ὀνομάζειν , ὥσπερ γε κἀπειδὰν τῶν ἐν τῇ γῇ τροπικῶν ἑκάτερος ὅσων ἐστὶ σταδί(ων ) ζητῇ καθ’ ἑκάστην τε τῶν οἰκήσεων ὁπηλίκος ἐστὶν ὅ τ’ ἀρκτικὸς ὀνομαζόμενος κύκλος καὶ ὁ ἀνταρκτικὸς τό τε ἐξ ἄρκτου τὸ ὑπόλοιπον 〈 ὅσ〉ων ἐστὶ μορίων ἑκάστῃ τῶν οἰκήσεων . μέγεθος δὲ καὶ ἡλίου 〈 καὶ 〉 σελήνης καὶ τῶν κατ’ αὐτοὺς ἀποστημάτων ἐζήτηται καὶ δέδεικται τοῖς ἀστρονόμοις , ὥσπερ γε καὶ τῶν ἐκλείψεων , ὅταν μὴ δι’ ὅλων γίγνωνται τῶν σωμάτων , ἀλλ’ ἐξ ἡμίσεος ἢ ἀπὸ 〈 τοῦ τρίτου 〉 μέρους ἤ τινος ἄλλου μορίου · καὶ μὴν καὶ τῶν καθ’ ἑκάστην οἴκησιν ἡμερῶν τὸ μέγεθος ἐζήτηταί τε καὶ εὕρηται , καθάπερ καὶ τὰ ἄλλα τὰ προειρημένα . ὁμολογεῖται μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν κλεψυδρῶν τε καὶ τῶν ὑδροσκοπίων ἔτι τε καὶ τῶν ἡλιακῶν ὡροσκοπίων εὑρῆσθαι τὸ μέγεθος ἑκάστης ἡμέρας τῶν καθ’ ὅλον 〈 τὸν 〉 ἐνιαυτόν , ὑπὸ δὲ τῶν κατὰ τὰς ἐκλείψεις προρρήσεων ἡλίου καὶ † ἄστρου καὶ γῆς μέγεθος καὶ πόσον ἀφεστήκασι τῶν καθ’ ἡμᾶς τόπων 〈 καὶ 〉 τὰ τοιαῦτα , καὶ μὲν οὖν καὶ τίνες εἰσιν αἱ τὴν ἑκάστου τῶν εἰρημένων πηλικότητα ζητοῦσαί τε καὶ ἀποδεικνύουσαι μέθοδοι , πλείστων ἐγχρώμεναι τῶν κατὰ τὸ { α } σχῆμα κατηγορικῶν συλλογισμῶν · καὶ γάρ τοι καὶ τὰς ἀποφάνσεις ὑπὲρ ἑκάστου [ αὐ]τῶν ζητημάτων ὧν ποιοῦνται καθόλου πάσας εὑρεῖν ἔστιν ὑπ’ αὐτῶν λεγομένας τε καὶ δεικνυμένας . ἐπεὶ δ’ ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον εἶναι † καλῶς δύνανται , τὸ 〈 δὲ 〉 πρὸς τὰς γενικωτάτας αὐτῶν ἐπὶ μέρους δοκεῖ λέγεσθαι , διὰ τοῦτο κατὰ συμβεβηκὸς τότε φαίνονταί τινες ἀποφάνσεις τε καὶ δείξεις εἶναι κατὰ μέρος · ὡς γὰρ 〈 πρὸς 〉 τὴν περὶ παντὸς τριγώνου δεῖξίν τε καὶ ἀ(πό)φα(νσιν ) ὅτι δυοῖν ὀρθαῖς ἴσας ἔχει τὰς τρεῖς γωνίας , ἐπὶ μέρους δόξειεν ἂν εἶναι πρότασις λέγουσα μὴ πᾶν τρίγωνον , ἀλλ’ ἔνια τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ἔχειν . οὕτως μὲν οὖν ῥηθὲν οὔπω διωρισμένην οὐδ’ ἐπιστημονικὴν ἔχει τὴν ἀπόφανσίν τε καὶ γνῶσιν , ἐκείνως δὲ ἐπιστημονικήν τε καὶ καθόλου ‘πᾶν ἰσοσκελὲς τρίγωνον τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ἔχει’ . συνήθης δὲ τοῖς Ἕλλησι λέξις ἐστὶ καὶ ἡ 〈 διὰ 〉 τῆς τῶν ἀριθμῶν προτάξεως ἐνδεικνυμένη ( τὸ κα)θόλου ( καὶ ἡ ) ἄν(ευ τούτων · ὡσαύτως γὰρ ἔστιν εἰπ)εῖν ‘π(ᾶν ) ἰσοσκελὲς τρίγωνον 〈 τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας 〉 ἴσας ἀλλήλαις ἔχει’ ὡς ‘τὰ ἰσοσκελῆ τρίγωνα τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ἔχει’ . καὶ μέντοι καὶ 〈 κατὰ 〉 τὸν ἑνικὸν ἀριθμὸν ἔθος ἐστὶ τοῖς Ἕλλησιν ἑρμηνεύειν τὰ οὕτω λεγόμενα , καὶ διαφέρει γε οὐδέν , εἰ τὰ ἰσοσκελῆ τρίγωνα λέγουσιν ἅπαντα τὰς πρὸς τῇ βάσει γωνίας ἴσας ἀλλήλαις ἔχειν ἢ τὸ ἰσοσκελὲς τρίγωνον · 〈 εἰς γὰρ τὸ 〉 εἶδος ἀποβλέποντες 〈 τὸ 〉 ἅπασι τοῖς κατὰ μέρος ὑπάρχον ὡς περὶ ἑνὸς εἰκότως ποιοῦνται τὴν ἀπόφανσιν · καὶ γάρ ἐστιν ὡς εἶδος ἕν . λέγω δὲ ὡς εἶδος , ἐπειδὴ κατὰ τὴν ὕπαρξίν ἐστι τοσαῦτα κατὰ τὸν ἀριθμὸν [ ἑνὸς ] ὅσ’ ἂν ᾖ τοῖς κατὰ μέρος σώμασιν · ἀλλὰ τοῦ τοιούτου γε εἴδους αὐτοῦ μία φύσις ἐστὶ πρὸς ἣν ἀποβλέποντες οἱ ἄνθρωποι πανοῦργον μὲν εἶναι ζῷον τὴν κέρκον φασί , πτηνὸν δὲ τὸν ἀετόν , ἄγριον δὲ τὴν ἄρκτον .
Lemmas: οὗτος μέν ὁ συλλογισμός κατηγορικός καλέω , καθά φημί , οὔτε κατά πολύς σχῆμα δύναμαι συνίστημι ὁ λέγω τρεῖς οὔτε κατά ἄλλος ἀριθμός 〈 ἐν 〉 ἕκαστος · δείκνυμι γάρ οὗτος ἐν ὁ Περι ἀπόδειξις ὑπόμνημα · χράω δέ αὐτός ἐν ὁ ἀπόδειξις ἐν ὅς ὑπέρ εἷς ὁ εἰμί εἰμί ζήτησις ὁπηλίκος εἰμί ἤ ὁποῖος ἤ ποῦ κεῖμαι ( εἰμί ἤ ) τις τοιοῦτος ὁ κατά ὁ ἄλλος κατηγορία . ἐν μέν γάρ ὁ ζητέω εἰ ὀρθός Ἐρατοσθένης δείκνυμι ὁ μέγας ἐν ὁ γῆ κύκλος ἔχω στάδιον ) μυριάς ) { ἄν } δισχίλιοι , ὁ ζήτησις εἰμί 〈 ὁ 〉 ὁ κύκλος πηλικότης ἤ ὁ μέγεθος ἤ 〈 ὁ 〉 ποσότης ἤ ὅπως ἄν ἐθέλω ὀνομάζω , ὥσπερ γε ἐπειδάν ὁ ἐν ὁ γῆ τροπικός ἑκάτερος ὅσος εἰμί στάδιος ) ζητέω κατά ἕκαστος τε ὁ οἴκησις ὁπηλίκος εἰμί ὁ τε ἀρκτικός ὀνομάζω κύκλος καί ὁ ἀνταρκτικός ὁ τε ἐκ ἄρκτος ὁ ὑπόλοιπος 〈 ὅσος εἰμί μόριον ἕκαστος ὁ οἴκησις . μέγεθος δέ καί ἥλιος 〈 καί 〉 σελήνη καί ὁ κατά αὐτός ἀπόστημα ζητέω καί δείκνυμι ὁ ἀστρονόμος , ὥσπερ γε καί ὁ ἔκλειψις , ὅταν μή διά ὅλος γίγνομαι ὁ σῶμα , ἀλλά ἐκ ἥμισυς ἤ ἀπό 〈 ὁ τρίτος 〉 μέρος ἤ τις ἄλλος μόριον · καί μήν καί ὁ κατά ἕκαστος οἴκησις ἡμέρα ὁ μέγεθος ζητέω τε καί εὑρίσκω , καθά καί ὁ ἄλλος ὁ προλέγω . ὁμολογέω μέν γάρ ὑπό ὁ κλεψύδρα τε καί ὁ ὑδροσκόπιον ἔτι τε καί ὁ ἡλιακός ὡροσκοπέω εὑρίσκω ὁ μέγεθος ἕκαστος ἡμέρα ὁ κατά ὅλος 〈 ὁ 〉 ἐνιαυτός , ὑπό δέ ὁ κατά ὁ ἔκλειψις πρόρρησις ἥλιος καί † ἄστρον καί γῆ μέγεθος καί πόσος ἀφίστημι ὁ κατά ἐγώ τόπος 〈 καί 〉 ὁ τοιοῦτος , καί μέν οὖν καί τίς εἰμί ὁ ὁ ἕκαστος ὁ λέγω πηλικότης ζητέω τε καί ἀποδείκνυμι μέθοδος , πολύς ἐγχράω ὁ κατά ὁ { α } σχῆμα κατηγορικός συλλογισμός · καί γάρ τοι καί ὁ ἀπόφανσις ὑπέρ ἕκαστος [ αὐτός ζήτημα ὅς ποιέω καθόλου πᾶς εὑρίσκω εἰμί ὑπό αὐτός λέγω τε καί δείκνυμι . ἐπεί δέ ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων εἰμί † καλός δύναμαι , ὁ 〈 δέ 〉 πρός ὁ γενικός αὐτός ἐπί μέρος δοκέω λέγω , διά οὗτος κατά συμβαίνω τότε φαίνω τις ἀπόφανσις τε καί δεῖξις εἰμί κατά μέρος · ὡς γάρ 〈 πρός 〉 ὁ περί πᾶς τρίγωνον δεῖξις τε καί ἀποφαίνω ) ὅτι δύο ὀρθός ἴσος ἔχω ὁ τρεῖς γωνία , ἐπί μέρος δοκέω ἄν εἰμί πρότασις λέγω μή πᾶς τρίγωνος , ἀλλά ἔνιοι ὁ πρός ὁ βάσις γωνία ἴσος ἀλλήλων ἔχω . οὕτως μέν οὖν λέγω οὔπω διορίζω οὐδέ ἐπιστημονικός ἔχω ὁ ἀπόφανσις τε καί γνῶσις , ἐκεῖνος δέ ἐπιστημονικός τε καί καθόλου πᾶς ἰσοσκελής τρίγωνον ὁ πρός ὁ βάσις γωνία ἴσος ἀλλήλων χέω . συνήθης δέ ὁ Ἕλλην λέξις εἰμί καί ὁ 〈 διά 〉 ὁ ὁ ἀριθμός πρόταξις ἐνδείκνυμι ( ὁ καθόλος ( καί ὁ ) ἄνευ οὗτος · ὡσαύτως γάρ εἰμί εἶπον πᾶς ) ἰσοσκελής τρίγωνον 〈 ὁ πρός ὁ βάσις γωνία 〉 ἴσος ἀλλήλων χέω ὡς τά ἰσοσκελής τρίγωνος ὁ πρός ὁ βάσις γωνία ἴσος ἀλλήλων χέω . καί μέντοι καί 〈 κατά 〉 ὁ ἑνικός ἀριθμός ἔθος εἰμί ὁ Ἕλλην ἑρμηνεύω ὁ οὕτως λέγω , καί διαφέρω γε οὐδείς , εἰ ὁ ἰσοσκελής τρίγωνος λέγω ἅπας ὁ πρός ὁ βάσις γωνία ἴσος ἀλλήλων ἔχω ἤ ὁ ἰσοσκελής τρίγωνος · 〈 εἰς γάρ ὁ 〉 εἶδος ἀποβλέπω 〈 ὁ 〉 ἅπας ὁ κατά μέρος ὑπάρχω ὡς περί εἷς ἔοικα ποιέω ὁ ἀπόφανσις · καί γάρ εἰμί ὡς εἶδος εἷς . λέγω δέ ὡς εἶδος , ἐπειδή κατά ὁ ὕπαρξις εἰμί τοσοῦτος κατά ὁ ἀριθμός [ εἷς ] ὅσος ἄν εἰμί ὁ κατά μέρος σῶμα · ἀλλά ὁ τοιοῦτος γε εἶδος αὐτός εἷς φύσις εἰμί πρός ὅς ἀποβλέπω ὁ ἄνθρωπος πάνουργος μέν εἰμί ζῷον ὁ κέρκος φημί , πτηνός δέ ὁ ἀετός , ἄγριος δέ ὁ ἄρκτος .