galenus.in-hippocratis-prorrheticum-i-commentaria-iii 2.51
Τὰ ὀλέθρια ἀσήμως ῥᾳστωνήσαντα θάνατον σημαίνει . Χωρὶς σημείων ἤτοι ἐκκρίσεως ἢ πέψεως . ταὐτὸν δὲ δηλοῖ τῷ καθόλου ἐν ἀφορισμοῖς εἰρημένῳ τῷδε , τοῖσι μὴ κατὰ λόγον κουφίζουσιν οὐ δεῖ πιστεύειν οὐδὲ φοβεῖσθαι λίην τὰ μοχθηρὰ γινόμενα παρὰ λόγον . ἡ γὰρ νῦν προκειμένη ῥῆσις ἀποχωρήσασα τοῦ καθόλου τῶν ὑποπεπτωκότων αὐτῷ τι διδάσκει . περὶ γὰρ τῶν ὀλεθρίων ἀποφαίνεται μόνον , οὐχ ἁπάντων τῶν μοχθηρῶν . οὐκ ἐξ ἅπαντος δὲ πᾶν ὅ τι περ ἂν ᾖ μοχθηρὸν ἤδη τοῦτο καὶ ὀλέθριόν ἐστιν . ἀπεδείξαμεν γὰρ ἐν τῷ προγνωστικῷ διαφορὰς πολλὰς τῶν μοχθηρῶν εἰρημένας , ἐφ’ ὧν αὐτὸν τὸν Ἱπποκράτην προσθήκῃ τῶν οἰκείων ὀνομάτων ἐνδείκνυσθαι τὸ μέγεθος αὐτῶν . περὶ μὲν οὖν τῶν ἁπλῶς μοχθηρῶν , οὐ μὴν ὀλεθρίων γε , ἀρκεῖ τοῦτο μόνον γινώσκειν ὡς οὐ χρὴ πιστεύειν αὐτοῖς ἀσήμως παυσαμένοις , ἐπανήξει μὲν γὰρ αὖθις , οὐ μὴν ἀποκτενεῖ γε τὸν ἄνθρωπον . ὅσα δ’ εἰς τοσοῦτον προήκει μοχθηρίας , ὡς ἐν τοῖς ὀλεθρίοις εἶναι , ταῦθ’ ὅτι μὲν ἀπιστότερα τῶν μετρίως μοχθηρῶν ἐστιν , οὐ δυνάμενα πιστῶς παύσασθαι , χωρὶς ἐπιφανῶν σημείων , ἐν τοῖς περὶ κρίσεων ἐπὶ πλεῖόν μοι δέδεικται . κατασκευάσαντα γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ τὰ τοιαῦτα βλάβην ἑκτικὴν καὶ ἄλυτον ἐπανήξει κατὰ τὸ μέγεθος τῆς αὐτῶν κακίας , τὸ τοῦ κινδύνου φέροντα μέγεθος . ἔνια γὰρ αἴτια τῶν κατὰ τὸ σῶμα γεννωμένων παραπλησίαν ἔχει δύναμιν τῷ τε τῶν λυττώντων κυνῶν ἰῷ καὶ τῶν θανασίμων φαρμάκων ἐκείνοις , ὅσα κατὰ τὰ πεπονθότα ἐπίδηλον οὐδὲν ἐν τῷ παραυτίκα σύμπτωμα ἐργάζεται , μετὰ δὲ τέτταρας ἢ ἕξ μῆνας ἢ καὶ πλείονα χρόνον ἀναιρεῖ τὸν ἄνθρωπον . ἴσμεν δ’ ἐνίους καὶ τῶν ὑπὸ κυνὸς λυττῶντος δηχθέντων ὕστερόν ποτε δείσαντάς τε τὸ ὕδωρ καὶ τελευτήσαντας ἀπὸ τῆς πρώτης ἀρχῆς , ἐν ᾗ δηχθέντες ἔτυχον , μετὰ δύο μῆνας ἢ τρεῖς ἢ τέτταρας ἢ πολὺ πλείους · οἶδα γοῦν τινα καὶ κατὰ ἐνιαυτὸν εἰς τοῦτο δὴ τὸ πάθος , ὃ καλοῦσιν ὑδροφόβον , ἐμπεσόντα , περὶ οὗ πᾶσι τοῖς ἰατροῖς ἔδοξεν ἐσχάτη γίνεσθαι ξηρότης ἐν τοῖς στερεοῖς τοῦ ζώου μορίοις , ἅμα τῷ καὶ τὴν κατὰ φύσιν θερμασίαν παρηυξῆσθαι , τετραμμένην ἐπὶ τὸ πυρῶδες . ταύτην οὖν τὴν διάθεσιν ὁ τοῦ κυνὸς ἰὸς ἐργάζεται , πολλῷ χρόνῳ κατὰ βραχὺ δηλονότι , καὶ διὰ τοῦτ’ ἔστιν ἀνιατότερον , διότι τῶν στερεῶν μορίων ἡ οὐσία μεταβάλλεται , καθάπερ εἴωθε κἀν ταῖς καλουμέναις λεύκαις γίνεσθαι . ἄχρι μὲν γὰρ ἐντός ἐστιν ἡ παρὰ φύσιν διάθεσις , ἀλλοιούντων μὲν αὐτῶν τὰ στερεὰ σώματα , μηδέπω δ’ αὐτῶν ἠλλοιωκότων ἅμα τῷ κενωθῆναι ταῦτα καὶ ἡ τῶν στερεῶν ἀλλοίωσις παύεται , ποτὲ μὲν ἡμέρᾳ μιᾷ , ποτὲ δὲ καὶ θᾶττον εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανερχομένων . γινομένη γὰρ ἡ διάθεσις καὶ οὔπω γεγονυῖα · συντόμως ἀποκαθίσταται τοῦ ποιοῦντος αὐτὴν αἰτίου χωρισθέντος . συμπληρωθείσης δ’ αὐτῆς , κἂν ἐκκενωθῇ τὰ ποιήσαντα τὴν διάθεσιν ὑγρὰ , πλέον οὐδὲν εἰς ὑγείας λόγον . ὅμοιον γάρ τι συμβαίνει τῷ γινομένῳ περὶ τὰ ξύλα τὰ πλησίον τοῦ μαλθακοῦ κειμένου πυρός . θερμαίνεται μὲν γὰρ μέχρι πολλοῦ , καίεται δὲ οὐδέπω , κἂν φθάσῃς ἀποχωρίσαι τοῦ πυρὸς αὐτὰ πρὶν ἄρξασθαι καίεσθαι , ταχέως ἀποτίθεται τὴν γεγονυῖαν αὐτοῖς θερμότητα . δεξάμενα δ’ εἰς ἑαυτὰ τοσοῦτον , ὡς ἄρξασθαι καίεσθαι , κἂν ἀπαχθῇ τοῦ πυρὸς , οὐδὲν ἧττον καίεται , κἂν εἰς αὐτὸ δὲ τὸ πῦρ τὸ ὑγρὸν ξύλον ἔλθοι , οὐκ εὐθέως ἅπτεται , καθάπερ εἰ στυππίον ἐνθείης ἢ κάλαμον ξηρὸν ἢ θρυαλλίδα , καὶ εἰ μετὰ βραχὺ βαστάσειας τὸ τοιοῦτον ξύλον , ἀποθήσεται τὴν ἐκ τοῦ πυρὸς ἐν αὐτῷ γενομένην ἀλλοίωσιν οὐ μετὰ πολὺν χρόνον . οὔκουν ἀπεικὸς καὶ γεννηθῆναι κατὰ βραχὺ τοιοῦτον ἐν τῷ σώματι χυμὸν , ὁποῖος ὅ τε τῶν λυττώντων κυνῶν ἐστι καὶ τῶν ἐν χρόνῳ πλείονι διαφθειρόντων φαρμάκων , ὡς καὶ λανθάνειν τοὺς πολλοὺς τῶν ἰατρῶν , ὡς ἐπὶ τοῦ διὰ κόπον , ὡς ἔδοξε , μετριώτατον πυρέξαντος , ὃς μετὰ τὴν τετάρτην ἡμέραν ἀπέκρινεν οὖρον , τῇ μὲν συστάσει λεπτὸν , τῇ χρόᾳ δὲ μέλαν , ὡς ἐοικέναι κατ’ ἄμφω τῇ γινομένῃ κράσει μέλανος ὀλίγου γραφικοῦ μιχθέντος ὕδατι πολλῷ , καὶ ἄλλως γε εἰ μὴ τὸ μέλαν αὐτὸ νοήσαιμεν μεμιγμένον , ἀλλὰ κἂν τὴν καλουμένην ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀσβόλην , ἣν ἄσβολον οἱ Ἕλληνες ὀνομάζουσιν · ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἔδοξεν ἔχειν καλῶς κατὰ τὴν τετάρτην ἡμέραν , ὡς καὶ λούσεσθαι ταῖς ἑξῆς ἡμέραις , εἶτα κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν εἰς ἑσπέραν ἀρξάμενος πυρέττειν ἀπέθανε μαρανθείς . τοῦτο αὐτὸ κατὰ τὴν προκειμένην ῥῆσιν διδάσκεται , τοῖς ἀρίστοις τῶν ἰατρῶν ὠφέλειαν φέρον , οὐ τοῖς ἐπιτυχοῦσιν . οὗτοι γὰρ οὐδὲ γινώσκουσι τὰ τῶν ὀλεθρίων νοσημάτων σημεῖα . νεανίσκος γοῦν τις ἐξέκρινεν ἅμα πυρετῷ βληχρῷ περίπλυσιν ἐρυθρὰν οὐκ ὀλίγην πολλάκις ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ καὶ νυκτὶ μετὰ χλιαροῦ πυρετοῦ τοὐντεῦθεν ἔδοξε μετριώτερον ἔχειν ὡς τῇ γʹ τῶν ἡμερῶν ἀπύρετον εἶναι δοκεῖν . ἐγὼ μὲν οὖν ἐπισκοπούμενος αὐτοῦ τὰ οὖρα λεπτὰ καὶ λευκὰ , καθάπερ ὕδωρ ὄντα , τὴν κατὰ τὸ ἧπαρ ἀτονίαν ἐτεκμηράμην διαμένειν , ἐκέλευόν τε τοῖς πρὸς αὐτὴν ἁρμόττουσιν ἐπιθέμασί τε καὶ βρώμασι καὶ συμπάσῃ τῇ διαίτῃ χρῆσθαι . καταγελάσας δέ μου τῶν ἀπὸ Θεσσαλοῦ τις ἰατρῶν , οὐ μόνον αὐτὸς οὐδέποτε τὴν δι’ οὔρων ἐπίσκεψιν πεποιημένος , ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπισκεπτομένους αὐτοὺς γναφέας ἀποκαλῶν , κεκώλυκε βοηθεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον , ἀναθρέψεως μόνης ἐπὶ κενώσει χρῄζειν εἰπών . ἀλλὰ καὶ τοῦτο κατὰ τὴν ἑβδόμην ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἡμέραν ἐπελθὸν τὸ νόσημα φανερὸν ἐγένετο πᾶσιν ἡπατικὸν ὑπάρχον . τὰ μὲν οὖν τοιαῦτα πάντα παρατρέχουσιν οἱ ἐξηγηταὶ μεγάλως ὄντα χρήσιμα , κατατρίβονται δ’ ἐνίοτε περὶ λεξίδια μηδ’ ὅλως χρήσιμα .
Lemmas: ὁ ὀλέθριος ἄσημος ῥᾳστωνέω θάνατος σημαίνω . Χωρὶς σημεῖον ἤτοι ἔκκρισις ἢ πέψις . αὐτός δέ δηλόω ὁ καθόλου ἐν ἀφορισμός εἴρω ὅδε , ὅς μή κατά λόγος κουφίζω οὖον δεῖ πιστεύω οὐδέ φοβέω λίαν ὁ μοχθηρός γίγνομαι παρά λόγος . ὁ γάρ νῦν πρόκειμαι ῥῆσις ἀποχωρέω ὁ καθόλου ὁ ὑποπίπτω αὐτός τίς διδάσκω . περί γάρ ὁ ὀλέθριος ἀποφαίνω μόνος , οὐ ἅπας ὁ μοχθηρός . οὐ ἐκ ἅπας δέ πᾶς ὅς τίς περ εἄν εἰμί μοχθηρός ἤδη οὗτος καί ὀλέθριος εἰμί . ἀποδείκνυμι γάρ ἐν ὁ προγνωστικός διαφορά πολύς ὁ μοχθηρός εἴρω , ἐπί ὅς αὐτός ὁ Ἱπποκράτης προσθήκη ὁ οἰκέω ὄνομα ἐνδείκνυμι ὁ μέγεθος αὐτός . περί μέν οὖν ὁ ἁπλόος μοχθηρός , οὖον μήv ὀλέθριος γε , ἀρκέω οὗτος μόνος γιγνώσκω ὡς οὖον χρή πιστεύω αὐτός ἄσημος παύω , ἐπανήκω μέν γάρ αὖθις , οὖον μήv ἀποκτείνω γε ὁ ἄνθρωπος . ὅσος δέ εἰς τοσοῦτος προήκω μοχθηρία , ὡς ἐν ὁ ὀλέθριος εἰμί , αὐτός ὅτι μέν ἄπιστος ὁ μέτριος μοχθηρός εἰμί , οὖον δύναμαι πιστῶς παύω , Χωρὶς ἐπιφανής σημεῖον , ἐν ὁ περί κρίσις ἐπί πλέω ἐγώ δείκνυμι . κατασκευάζω γάρ ἐν ὁ χρόνος ὁ τοιοῦτος βλάβη ἑκτικός καί ἄλυτος ἐπανήκω κατά ὁ μέγεθος ὁ αὐτός κακία , ὁ ὁ κίνδυνος φέρω μέγεθος . ἔνιοι γάρ αἴτιος ὁ κατά ὁ σῶμα γεννάω παραπλήσιος ἔχω δύναμις ὁ τε ὁ λυσσάω κύω ἰός καί ὁ θανάσιμος φάρμακον ἐκεῖνος , ὅσος κατά ὁ πάσχω ἐπίδηλος οὐδείς ἐν ὁ παραυτίκα σύμπτωμα ἐργάζομαι , μετά δέ τέσσαρες ἢ ἕξ μείς ἢ καί πλείων χρόνος ἀναιρέω ὁ ἄνθρωπος . οἶδα δέ ἔνιοι καί ὁ ὑπό κύων λυσσάω δάκνω ὕστερον ποτός δείδω τε ὁ ὕδωρ καί τελευτάω ἀπό ὁ πρῶτος ἀρχή , ἐν ὅς δάκνω τυγχάνω , μετά δύο μείς ἢ τρεῖς ἢ τέσσαρες ἢ πολύς πλείων · οἶδα γοῦν τις καί κατά ἐνιαυτός εἰς οὗτος δή ὁ πάθος , ὅς καλέω ὑδροφόβος , ἐμπίτνω , περί ὅς πᾶς ὁ ἰατρός δοκέω ἔσχατος γίγνομαι ξηρότης ἐν ὁ στερεός ὁ ζῷον μόριον , ἅμα ὁ καί ὁ κατά φύσις θερμασία παραυξάνω , τρέπω ἐπί ὁ πυρώδης . οὗτος οὖν ὁ διάθεσις ὁ ὁ κύων ἰός ἐργάζομαι , πολύς χρόνος κατά βραχύς δηλονότι , καί διά οὗτος εἰμί ἀνίατος , διότι ὁ στερεός μόριον ὁ οὐσία μεταβάλλω , καθάπερ εἴωθα ἐν ὁ καλέω λεύκη γίγνομαι . ἄχρι μέν γάρ ἐντός εἰμί ὁ παρά φύσις διάθεσις , ἀλλοιόω μέν αὐτός ὁ στερεός σῶμα , μηδέπω δέ αὐτός ἀλλοιόω ἅμα ὁ κενόω οὗτος καί ὁ ὁ στερεός ἀλλοίωσις παύω , ποτέ μέν ἡμέρα εἷς , ποτέ δέ καί ταχύς εἰς ὁ κατά φύσις ἐπανέρχομαι . γίγνομαι γάρ ὁ διάθεσις καί οὔπω γίγνομαι · σύντομος ἀποκαθίστημι ὁ ποιέω αὐτός αἴτιος χωρίζω . συμπληρόω δέ αὐτός , κἀν ἐκκενόω ὁ ποιέω ὁ διάθεσις ὑγρός , πλέω οὐδείς εἰς ὑγεία λόγος . ὅμοιος γάρ τίς συμβαίνω ὁ γίγνομαι περί ὁ ξύλον ὁ πλησίος ὁ μαλθακός κεῖμαι πῦρ . θερμαίνω μέν γάρ μέχρι πολύς , καίω δέ οὐδέπω , κἀν φθάνω ἀποχωρίζω ὁ πυρός αὐτός πρίν ἄρχω καίω , ταχέως ἀποτίθημι ὁ γίγνομαι αὐτός θερμότης . δέχομαι δέ εἰς ἑαυτοῦ τοσοῦτος , ὡς ἄρχω καίω , κἀν ἀπάγω ὁ πυρός , οὐδείς κακός καίω , κἀν εἰς αὐτός δέ ὁ πῦρ ὁ ὑγρός ξύλον ἔρχομαι , οὐ εὐθύς ἅπτω , καθάπερ εἰμί στυππεῖον ἐντίθημι ἢ κάλαμος ξηρός ἢ θρυαλλίς , καί εἰμί μετά βραχύς βαστάζω ὁ τοιοῦτος ξύλον , ἀποτίθημι ὁ ἐκ ὁ πυρός ἐν αὐτός γίγνομαι ἀλλοίωσις οὖον μετά πολύς χρόνος . οὔκουν ἀπεοικώς καί γεννάω κατά βραχύς τοιοῦτος ἐν ὁ σῶμα χυμός , ὁποῖος ὅς τε ὁ λυσσάω κύω εἰμί καί ὁ ἐν χρόνος πλείων διαφθείρω φάρμακον , ὡς καί λανθάνω ὁ πολύς ὁ ἰατρός , ὡς ἐπί ὁ διά κόπος , ὡς δοκέω , μέτριος πυρέσσω , ὅς μετά ὁ τέταρτος ἡμέρα ἀποκρίνω ὅρος , ὁ μέν σύστασις λεπτόν , ὁ χροιά δέ μέλας , ὡς ἔοικα κατά ἄμφω ὁ γίγνομαι κρᾶσις μέλας ὀλίγος γραφικός μείγνυμι ὕδωρ πολύς , καί ἄλλως γε εἰμί μή ὁ μέλας αὐτός νοέω μίγνυμι , ἀλλά κἀν ὁ καλέω ὑπό ὁ πολύς ἀσβόλη , ὅς ἄσβολος ὁ Ἕλλην ὀνομάζω · ὁ ἄνθρωπος οὗτος δοκέω ἔχω καλῶς κατά ὁ τέταρτος ἡμέρα , ὡς καί λούω ὁ ἑξῆς ἡμέρα , εἶτα κατά ὁ ἕβδομος ἡμέρα εἰς ἑσπέρα ἄρχω πυρέσσω ἀποθνῄσκω μαραίνω . οὗτος αὐτός κατά ὁ πρόκειμαι ῥῆσις διδάσκω , ὁ ἀγαθός ὁ ἰατρός ὠφέλεια φέρω , οὖον ὁ ἐπιτυγχάνω . οὗτος γάρ οὐδέ γιγνώσκω ὁ ὁ ὀλέθριος νόσημα σημεῖον . νεανίσκος γοῦν τις ἐκκρίνω ἅμα πυρετός βληχρός περίπλυσις ἐρυθρός οὐ ὀλίγος πολλάκις ἐν ἡμέρα εἷς καί νύξ μετά χλιαρός πυρετός τοὐντεῦθεν δοκέω μέτριος ἔχω ὡς ὁ γε ὁ ἡμέρα ἀπύρετος εἰμί δοκέω . ἐγώ μέν οὖν ἐπισκοπέω αὐτός ὁ ὅρος λεπτόν καί λευκόν , καθάπερ ὕδωρ εἰμί , ὁ κατά ὁ ἧπαρ ἀτονία τεκμαίρομαι διαμένω , κελεύω τε ὁ πρός αὐτός ἁρμόζω ἐπίθεμα τε καί βρῶμα καί σύμπας ὁ δίαιτα χράω . καταγελάω δέ ἐγώ ὁ ἀπό Θεσσαλός τις ἰατρός , οὖον μόνος αὐτός οὐδέποτε ὁ διά ὅρος ἐπίσκεψις ποιέω , ἀλλά καί ὁ ἐπισκοπέω αὐτός κναφεύς ἀποκαλέω , κωλύω βοηθέω ὁ ἄνθρωπος , ἀνάθρεψις μόνος ἐπί κένωσις χρῄζω εἶπον . ἀλλά καί οὗτος κατά ὁ ἕβδομος ἀπό ὁ ἀρχή ἡμέρα ἐπέρχομαι ὁ νόσημα φανερός γίγνομαι πᾶς ἡπατικός ὑπάρχω . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος πᾶς παρατρέχω ὁ ἐξηγητής μέγας εἰμί χρήσιμος , κατατρίβω δέ ἐνίοτε περί λεξίδιο μηδέ ὅλως χρήσιμος .