galenus.in-hippocratis-prognosticum-commentaria-iii 1.23
Περὶ δὲ χειρῶν φορῆς τάδε γινώσκειν χρή . ὁκόσοισιν ἐν πυρετοῖσιν ὀξέσι ἢ περιπνευμονίῃσιν ἢ ἐν φρενίτισι καὶ ἐν κεφαλαλγίῃσι πρὸ τοῦ προσώπου φερομένας τὰς χεῖρας καὶ ὡσανεὶ μυίας θηρευούσας διὰ κενῆς καὶ ἀποκαρφολογούσας καὶ κροκύδας ἀπὸ τῶν ἱματίων ἀποτιλλούσας καὶ ἀπὸ τοῦ τοίχου ἄχυρα ἀποσπώσας , πάσας εἶναι κακὰς καὶ θανατώδεας . Αἱ τῶν χειρῶν φοραὶ , τουτέστιν ἐνέργειαί τε καὶ κινήσεις ἃς εἴρηκε νῦν , ἐπὶ φαντασίᾳ γίνονται παραπλησίως τῇ τῶν ὑποχεομένων . ἐκεῖνοί τε γὰρ ὅσα κατὰ τὴν μεταξὺ χώραν ὁρῶσι τοῦ τε κρυσταλλοειδοῦς ὑγροῦ καὶ τοῦ περὶ τὴν κόρην κερατοειδοῦς χιτῶνος , ἐκτὸς ὑποκεῖσθαι δοξάζουσιν , ἐπειδὴ διὰ παντὸς εἰθίσθησαν ἐν τῷ κατὰ φύσιν ἔχειν ὁρᾷν τὰ πράγματα κατὰ τὸν ἔμπροσθεν ἑαυτῶν ἀέρα . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον οἱ νῦν οὗτοι , περὶ ὧν Ἱπποκράτης ἔγραψεν , ἐν πυρετοῖσιν ὀξέσι καὶ περιπνευμονίῃσι καὶ φρενίτισι καὶ κεφαλαλγίῃσι , ὁρᾷν δοκοῦσιν ὡς ἐκτὸς ὑποκείμενα τὰ κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἔνδον ἐόντα . δέδεικται γὰρ ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ ὀπτικὸν αὐγοειδὲς ὂν ἑαυτῷ συνομοιοῖ τὸ μεταξὺ τοῦ τε κρυσταλλοειδοῦς καὶ τῆς κόρης ὑγρὸν , λεπτὸν καὶ καθαρὸν ὑπάρχον . ὁμοιότατον τῷ περιεχομένῳ κατὰ τὰ ὠὰ , ᾧ καὶ κατὰ τὰς ὀφθαλμίας χρώμεθα . δέδεικται δ’ ὅτι καὶ διὰ τούτου τοῦ ὑγροῦ φέρεται τὸ πνεῦμα κατὰ τὸ τῆς κόρης τρῆμα πρὸς τὸν ἀέρα τὸν ἐκτὸς συμπαγὲς αὐτῷ γινόμενον . ἀλλὰ καὶ ὅτι τούτῳ τῷ ἀέρι συμφωτισθέντι χρῆται καθάπερ ὀργάνῳ συμφύτῳ τοιούτῳ τὴν δύναμιν ὄντι ὁποῖον ἐν τῷ σώματι τὸ νεῦρόν ἐστιν . ἐπιδέδεικται καὶ τοῦτο κατὰ τοὺς ἰδίους τῆς ὄψεως λόγους , ὡς ἐν τῷ τρισκαιδεκάτῳ περὶ ἀποδείξεως καὶ τῷ ἑβδόμῳ περὶ τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων ἔγραψα . λέλεκται δ’ οὐκ ὀλίγα περὶ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ δέκατον τῶν περὶ χρείας μορίων . ὡς οὖν διὰ τοῦ νεύρου τῶν κατὰ τὸν δάκτυλον εἰ τύχοι , τοῦ ποδὸς αἰσθάνεται παθημάτων ὁ ἐγκέφαλος , οὕτω καὶ διὰ τοῦ πέριξ ἀέρος τῶν ἐκτὸς ὑποκειμένων ὁρατῶν , ὅσα γε σύμμετρον ἀφέστηκεν αὐτοῦ . τὰ τοίνυν ὑποχύματα κατὰ τοῦτο γίνεται τὸ ὑγρὸν ὃ παραπλήσιόν ἐστιν , ὡς ἔφην , τῷ λευκῷ τε καὶ λεπτῷ τοῦ ὠοῦ , ὃ μεταξὺ κεῖται τῆς κόρης καὶ τοῦ κρυσταλλοειδοῦς . κατὰ τοῦτο δὲ καὶ τῶν ἀπεπτούντων ἐνίοις φαντασίαι παραπλήσιαι τοῖς ὑποχεομένοις γίνονται . ὅπου γὰρ ἀντιστῇ τι μέλαν ὑγρὸν ἢ παχὺ κωλῦον ἔξω διεκπίπτειν τὴν ὀπτικὴν αὐγὴν , ἐκεῖ φαντασίαι γίνονται κατὰ τὴν τοῦ συνεστῶτος ὑγροῦ φύσιν , ἐνίοτε μὲν οἷον τριχῶν τινων ἢ κρόκης ἢ στήμονος ἢ νήματος , ἐνίοτε δὲ κωνωπίων μελάνων ἢ μυιῶν παραπέτασθαι δοκούντων , ἔστιν ὅτε δὲ καὶ φακοῖς ὅμοιον ἢ κέγχροις μέλασιν . οὕτως οὖν συμβαίνει κατὰ τοὺς ὀξεῖς πυρετοὺς καὶ κατὰ τὰς περιπνευμονίας , ἄγαν ἀναθυμιωμένων ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τῶν ἐν τῷ σώματι χυμῶν , συναπολαύειν τῆς ἀναθυμιάσεως αὐτῶν τὸ κατὰ τὴν κόρην ὑγρὸν ἐκεῖνο τὸ καθαρόν . ὅπῃ δ’ ἂν καὶ ὅπως αὐτὸ θολωθῇ , τὰ προειρημένα γίνεται φαντάσματα . κατὰ δὲ τὰς ἰσχυρὰς κεφαλαλγίας ὥσπερ οὖν καὶ κατὰ τὰς φρενίτιδας , διὰ τὸ πεπληρῶσθαι τὴν κεφαλὴν , ἀφικνουμένων τε τῶν χυμῶν ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν αὐτῶν συμπτωμάτων αἴτιον γίνεται . καὶ τό γε κροκυδίζειν καὶ καρφολογεῖν εἰθισμένα τοῖς ἰατροῖς ἅπασι ῥήματα , μάλιστα κατὰ τῶν φρενιτιζόντων λέγεσθαι τὴν θέσιν ἐντεῦθεν ἔλαβεν . ἔνιοι γοῦν ἡρμήνευσαν ἡμῖν τήν τε τῶν κροκύδων καὶ τὴν τῶν ἀχύρων φαντασίαν , ἐν αὐτῷ τε τῷ γίγνεσθαι καὶ μετὰ ταῦθ’ ὕστερον ἀπομνημονεύσαντες . ἔστι δ’ αὐτῶν ἡ διαφορὰ διττή . τινὲς μὲν γὰρ ἐν αὐταῖς ταῖς αἰσθητικαῖς φαντασίαις τὸ παραφρονεῖν ἐκτήσαντο , τῆς κριτικῆς δυνάμεως ἐῤῥωμένης , ἔνιοι δὲ καὶ διὰ φρόνησιν ὑπερβάλλουσαν ὅμως , καίτοι πεπονθότες , ἐπὶ βραχὺ τὴν κριτικὴν δύναμιν ἀντέσχον καὶ ἀνήνεγκαν , ὡς ἐκνικῆσαί τε καὶ ἀπομαχέσασθαι καὶ παρακολουθῆσαι τοῖς γιγνομένοις . αὐτοὶ τοίνυν ἐδήλωσαν ἡμῖν ἐπὶ τίσι φαντάσμασιν ἐκίνουν τὰς χεῖρας , ὡς Ἱπποκράτης ἔγραψεν . ἐξέχειν γὰρ αὐτοῖς ἐδόκουν αἱ τῶν ἱματίων κροκύδες πολλαχόθι καὶ τοῖς τοίχοις ἄχυρα προσκεῖσθαι , πολλάκις δὲ καὶ κάρφη πολλὰ κατὰ τὴν στρωμνὴν ἐπικεῖσθαι καὶ παραπέτασθαι ζῶα μικρὰ πλησίον τῶν ὀφθαλμῶν . ταῦτα μὲν οὖν θηρεύειν ἐπιχειροῦσι περιφέροντες τὰς χεῖρας , ὥς τι ληψόμενοι . τὰ δ’ ἄλλα ἐξέχειν φαινόμενα , τὰ μὲν ἀπὸ τῶν ἱματίων ἀφαιρεῖν ἐπιχειροῦσι , τὰ δ’ ἀποσπᾷν τοῦ τοίχου . χαλεπαὶ δ’ εἰσὶν εἰκότως αἱ ποιοῦσαι τὰ τοιαῦτα συμπτώματα διαθέσεις , ὡς ἂν τοῦ μὲν ὀξέος πυρετοῦ καὶ τῆς περιπνευμονίας καὶ τῆς κεφαλαλγίας διὰ μέγεθος χυμῶν ἐργασαμένων αὐτὰ , τῆς δὲ φρενίτιδος διὰ τὸ κύριον τοῦ πεπονθότος μορίου · ταύτης μὲν γὰρ ὅλον τὸ γένος ὀλέθριον . οἱ πυρετοὶ δὲ καὶ αἱ περιπνευμονίαι καὶ αἱ κεφαλαλγίαι κατὰ τὸ μέγεθος , ὡς εἴρηται .
Lemmas: περί δέ χείρ φορά ὅδε γιγνώσκω χρή . ὁπόσος ἐν πυρετός ὀξύς ἤ περιπλευμονία ἤ ἐν φρένιτις καί ἐν κεφαλαλγία πρό ὁ πρόσωπον φέρω ὁ χείρ καί ὡσανεί μυῖα θηρεύω διά κενός καί ἀποκαρφολογέω καί κροκύς ἀπό ὁ ἱμάτιον ἀποτίλλω καί ἀπό ὁ τοῖχος ἄχυρον ἀποσπάω , πᾶς εἰμί κακός καί θανατώδης . ὁ ὁ χείρ φορά , τουτέστι ἐνέργεια τε καί κίνησις ὅς λέγω νῦν , ἐπί φαντασία γίγνομαι παραπλήσιος ὁ ὁ ὑποχέω . ἐκεῖνος τε γάρ ὅσος κατά ὁ μεταξύ χώρα ὁράω ὁ τε κρυσταλλοειδής ὑγρός καί ὁ περί ὁ κόρη κερατοειδής χιτών , ἐκτός ὑπόκειμαι δοξάζω , ἐπειδή διά πᾶς ἐθίζω ἐν ὁ κατά φύσις ἔχω ὁράω ὁ πρᾶγμα κατά ὁ ἔμπροσθεν ἑαυτοῦ ἀήρ . ὁ αὐτός δέ τρόπος ὁ νῦν οὗτος , περί ὅς Ἱπποκράτης γράφω , ἐν πυρετός ὀξύς καί περιπνευμονία καί φρένιτις καί κεφαλαλγία , ὁράω δοκέω ὡς ἐκτός ὑπόκειμαι ὁ κατά ὁ ὀφθαλμός αὐτός ἔνδον εἰμί . δείκνυμι γάρ ὅτι ὁ πνεῦμα ὁ ὀπτικός αὐγοειδής εἰμί ἑαυτοῦ συνομοιόω ὁ μεταξύ ὁ τε κρυσταλλοειδής καί ὁ κόρη ὑγρός , λεπτός καί καθαρός ὑπάρχω . ὅμοιος ὁ περιέχω κατά ὁ ᾠόν , ὅς καί κατά ὁ ὀφθαλμία χράω . δείκνυμι δέ ὅτι καί διά οὗτος ὁ ὑγρός φέρω ὁ πνεῦμα κατά ὁ ὁ κόρη τρῆμα πρός ὁ ἀήρ ὁ ἐκτός συμπαγής αὐτός γίγνομαι . ἀλλά καί ὅτι οὗτος ὁ ἀήρ συμφωτίζω χράω καθά ὄργανον σύμφυτος τοιοῦτος ὁ δύναμις εἰμί ὁποῖος ἐν ὁ σῶμα ὁ νεῦρον εἰμί . ἐπιδείκνυμι καί οὗτος κατά ὁ ἴδιος ὁ ὄψις λόγος , ὡς ἐν ὁ τρισκαιδέκατος περί ἀπόδειξις καί ὁ ἕβδομος περί ὁ Ἱπποκράτης καί Πλάτων δόγμα γράφω . λέγω δέ οὐ ὀλίγος περί αὐτός καί κατά ὁ δέκατος ὁ περί χρεία μόριον . ὡς οὖν διά ὁ νεῦρον ὁ κατά ὁ δάκτυλος εἰ τυγχάνω , ὁ πούς αἰσθάνομαι πάθημα ὁ ἐγκέφαλος , οὕτως καί διά ὁ πέριξ ἀήρ ὁ ἐκτός ὑπόκειμαι ὁρατός , ὅσος γε σύμμετρος ἀφίστημι αὐτός . ὁ τοίνυν ὑπόχυμα κατά οὗτος γίγνομαι ὁ ὑγρός ὅς παραπλήσιος εἰμί , ὡς φημί , ὁ λευκός τε καί λεπτός ὁ ᾠόν , ὅς μεταξύ κεῖμαι ὁ κόρη καί ὁ κρυσταλλοειδής . κατά οὗτος δέ καί ὁ ἀπεπτέω ἔνιοι φαντασία παραπλήσιος ὁ ὑποχέω γίγνομαι . ὅπου γάρ ἀνθίστημι τις μέλας ὑγρός ἤ παχύς κωλύω ἔξω διεκπίτνω ὁ ὀπτικός αὐγή , ἐκεῖ φαντασία γίγνομαι κατά ὁ ὁ συνίστημι ὑγρός φύσις , ἐνίοτε μέν οἷος θρίξ τις ἤ κρόκη ἤ στήμων ἤ νῆμα , ἐνίοτε δέ κωνώπιον μέλας ἤ μυῖα παραπέτομαι δοκέω , εἰμί ὅτε δέ καί φακός ὅμοιος ἤ κέγχρος μέλας . οὕτως οὖν συμβαίνω κατά ὁ ὀξύς πυρετός καί κατά ὁ περιπνευμονία , ἄγαν ἀναθυμιάω ἐπί ὁ κεφαλή ὁ ἐν ὁ σῶμα χυμός , συναπολαύω ὁ ἀναθυμίασις αὐτός ὁ κατά ὁ κόρη ὑγρός ἐκεῖνος ὁ καθαρός . ὅπῃ δέ ἄν καί ὅπως αὐτός θολόω , ὁ προλέγω γίγνομαι φάντασμα . κατά δέ ὁ ἰσχυρός κεφαλαλγία ὥσπερ οὖν καί κατά ὁ φρένιτις , διά ὁ πληρόω ὁ κεφαλή , ἀφικνέομαι τε ὁ χυμός ἐπί ὁ ὀφθαλμός ὁ αὐτός σύμπτωμα αἴτιος γίγνομαι . καί ὁ γε κροκυδίζω καί καρφολογέω ἐθίζω ὁ ἰατρός ἅπας ῥῆμα , μάλα κατά ὁ φρενιτίζω λέγω ὁ θέσις ἐντεῦθεν λαμβάνω . ἔνιοι γοῦν ἑρμηνεύω ἐγώ ὁ τε ὁ κροκύς καί ὁ ὁ ἄχυρος φαντασία , ἐν αὐτός τε ὁ γίγνομαι καί μετά οὗτος ὕστερον ἀπομνημονεύω . εἰμί δέ αὐτός ὁ διαφορά δισσός . τις μέν γάρ ἐν αὐτός ὁ αἰσθητικός φαντασία ὁ παραφρονέω κτάομαι , ὁ κριτικός δύναμις ῥώννυμι , ἔνιοι δέ καί διά φρόνησις ὑπερβάλλω ὅμως , καίτοι πάσχω , ἐπί βραχύς ὁ κριτικός δύναμις ἀντέχω καί ἀναφέρω , ὡς ἐκνικάω τε καί ἀπομάχομαι καί παρακολουθέω ὁ γίγνομαι . αὐτός τοίνυν δηλόω ἐγώ ἐπί τίς φάντασμα κινέω ὁ χείρ , ὡς Ἱπποκράτης γράφω . ἐξέχω γάρ αὐτός δοκέω ὁ ὁ ἱμάτιον κροκύς πολλαχόθι καί ὁ τοῖχος ἄχυρον πρόσκειμαι , πολλάκις δέ καί κάρφος πολύς κατά ὁ στρωμνή ἐπίκειμαι καί παραπέτομαι ζῷον μικρός πλησίον ὁ ὀφθαλμός . οὗτος μέν οὖν θηρεύω ἐπιχειρέω περιφέρω ὁ χείρ , ὡς τις λαμβάνω . ὁ δέ ἄλλος ἐξέχω φαίνω , ὁ μέν ἀπό ὁ ἱμάτιον ἀφαιρέω ἐπιχειρέω , ὁ δέ ἀποσπάω ὁ τοῖχος . χαλεπός δέ εἰμί ἔοικα ὁ ποιέω ὁ τοιοῦτος σύμπτωμα διάθεσις , ὡς ἄν ὁ μέν ὀξύς πυρετός καί ὁ περιπνευμονία καί ὁ κεφαλαλγία διά μέγεθος χυμός ἐργάζομαι αὐτός , ὁ δέ φρένιτις διά ὁ κύριος ὁ πάσχω μόριον · οὗτος μέν γάρ ὅλος ὁ γένος ὀλέθριος . ὁ πυρετός δέ καί ὁ περιπλευμονία καί ὁ κεφαλαλγία κατά ὁ μέγεθος , ὡς λέγω .