galenus.in-hippocratis-prognosticum-commentaria-iii 2.43
Πτύελον δὲ χρὴ ἐπὶ πᾶσι τοῖσιν ἀλγήμασι τοῖσι περὶ τὸν πνεύμονα καὶ τὰς πλευρὰς ταχέως τε ἀποπτύεσθαι καὶ εὐπετέως . Τὸ μὲν ταχέως ἐν ἀρχῇ τῆς νόσου δηλοῖ , τὸ δὲ εὐπετέως ἀντὶ τοῦ ῥᾳδίως τε καὶ ἑτοίμως οἱ Ἕλληνες λέγουσι . συμβαίνει δὲ τοῦτο ταχέως τε καὶ ἀπόνως ἀναπτυόντων . τὸ γάρ τοι ταχέως γίγνεσθαι διττόν ἐστι , τὸ μὲν ἕτερον ὅλου τοῦ νοσήματος τὸν πρῶτον καιρὸν ἐνδεικνύμενον , τὸ δὲ ἕτερον τὸν ἐν ταῖς ἐνεργείαις ἐζευγμένον χρόνον . εὐπετὴς γὰρ ἀναγωγὴ πτυέλου , τουτέστιν ἑτοίμη τε καὶ ῥᾳδία γίγνεται , μήτ’ ὀδύνης ἰσχυρᾶς οὔσης κατὰ τὸν θώρακα ( διακόπτει γὰρ αὕτη καὶ καταπαύει μεταξὺ , πρὶν ἐκτελεσθῆναι γινομένην ἔτι τὴν τοῦ θώρακος ἐνέργειαν ) , ἀλλὰ μηδ’ ἀσθενοῦς ὑπαρχούσης τῆς δυνάμεως , ὀκλάζει γὰρ καὶ αὕτη μεταξὺ κατὰ τὴν ἐνέργειαν , ὡς ἡμιτελὲς ἀπολιπεῖν τὸ ἔργον . αὐτό τε τὸ ἀναγόμενον ἐὰν μὲν ἰσχυρῶς ᾖ γλίσχρον , ἐμπλάττεται δυσαπολύτως τοῖς μορίοις , ἀναφερόμενόν τε πολλάκις ἐνίσχεται προσκολλώμενον ταῖς σήραγξι τοῦ πνεύμονος · ὥσπερ γε καὶ , ἐὰν ἱκανῶς ᾖ παχὺ δυσχερῶς ἀναφερόμενον , ἐν χρόνῳ τε πλείονι κακοπαθεῖν ἀναγκάζει καί που καὶ σφηνοῦται κατά τινας τῶν στενοχώρων ὁδῶν , ὅθεν καὶ τὸ πνιγῆναί τισι συνέβη . καὶ μὲν δὴ καὶ τὸ λεπτὸν ἱκανῶς , ὡς ὑδατῶδες εἶναι μόγις ἀναπτύεται , περιῤῥέον ἐν κύκλῳ τῷ πνεύματι . τοῦτο γάρ ἐστι τὸ πρῶτον αἴτιον τῆς ἀναγωγῆς , ὅπερ καὶ προσεχὲς ὀνομάζουσι . διττὸν γὰρ τὸ πρῶτον αἴτιον , ὡς ἐν τοῖς περὶ αἰτίων λόγοις διῄρηται , τό τε φαῦλον τῆς ὕλης καὶ τὸ τὴν ἀρχὴν τῆς κινήσεως ἔχον . ἡ μὲν οὖν ἀρχὴ τῆς κινήσεως ἐπὶ τῶν βηττόντων ἐκ τῆς τὸν θώρακα κινούσης δυνάμεώς ἐστιν . ἐδείχθη γὰρ τοῦτο ἐν ταῖς τῶν συμπτωμάτων αἰτίαις . ἡ συστολὴ δὲ αὐτοῦ βίαιος γινομένη τὴν ἔξω φορὰν τοῦ πνεύματος ἐργάζεται σφοδράν . ἡ δὲ ταύτης σφοδρότης ἑαυτῇ συναναφέρει τὰ κατὰ τὰς σήραγγας τοῦ πνεύμονος , αἵ πέρ εἰσιν ἀρτηρίαι τραχεῖαι . ὅταν μὲν οὖν ὅ τε θώραξ ἐνεργῇ ῥωμαλέως τό τε ἐν ταῖς σήραγξι τοῦ πνεύμονος ὑγρὸν ὑπάρχῃ μετρίως παχὺ , ῥᾳδίως ἀναπτύεται . μηδ’ ἑτέρου δ’ ὄντος τοιούτου χαλεπῶς καὶ μόγις . εἰ δὲ τὸ μὲν εἴη τῶν εἰρημένων αἰτίων , τὸ δ’ οὐκ εἴη μεταξὺ τοῦ ἀρίστου τρόπου καὶ τοῦ χειρίστου , τὴν κένωσιν τοῦ πτυέλου συμβήσεται γίγνεσθαι . καὶ ὅλως δὲ παρὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐπιτετάσθαι τι ἕκαστον τῶν αἰτίων ἢ ἐκλύεσθαι , τινὲς μὲν αὐτῶν ῥᾷον , τινὲς δὲ χαλεπώτερον ἀναπτύουσι . τί μὲν οὖν ἐστι τὸ εὐπετέως ἀναπτύεσθαι δοκῶ μοι δεδεῖχθαι σαφῶς τε ἅμα καὶ ἀληθῶς . εἰ δ’ ἀληθές ἐστι τοῦτο , καθάπερ οὖν καὶ ἔστιν , ἀληθὲς ἂν εἴη καὶ τὸ ταχέως . οὐ γὰρ τὸν ἐζευγμένον χρόνον αὐταῖς ταῖς βηξὶν , ἀλλὰ τὸν πρῶτον τοῦ νοσήματος σημαίνει καιρὸν , ὑπὲρ οὖ καὶ κατὰ τοὺς ἀφορισμοὺς εἶπεν · ἐν πλευριτικοῖσι πτύελον αὐτίκα ἢν ἐπιφαίνηται ἀρχομένου , βραχύνει . ὡς εἴ γέ τις ἐπὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐνεργείας ἀκούσειεν εἰρῆσθαι τὸ ταχέως , ὅπερ ἐδείχθη κἀν τῷ εὐπετέως περιεχόμενον , διττῶς ἁμαρτήσεται τῷ τὸν μὲν τῶν χρόνων ἀναξίως εἰρῆσθαι δὶς ὑπ’ αὐτοῦ , τὸν δ’ ἕτερον , οὖ κἀν τοῖς ἀφορισμοῖς ἐμνημόνευσε , παραλελεῖφθαι , καίτοι μεγίστην ἔχοντα δύναμιν . ὅτι δ’ οὐ διὰ ταῦτα μόνον ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ συνεχῶς εἰρημένα κατὰ τὴν ἑξῆς ῥῆσιν οὕτως ἀκούειν δεῖ δειχθήσεταί σοι διὰ τῆς κατ’ ἐκείνην αὐτὴν ἐξηγήσεως .
Lemmas: πτύελον δέ χρή ἐπί πᾶς ὁ ἄλγημα ὁ περί ὁ πνεύμων καί ὁ πλευρά ταχύς τε ἀποπτύω καί εὐπετής . ὁ μέν ταχύς ἐν ἀρχή ὁ νόσος δηλόω , ὁ δέ εὐπετής ἀντί ὁ ῥᾴδιος τε καί ἑτοῖμος ὁ Ἕλλην λέγω . συμβαίνω δέ οὗτος ταχύς τε καί ἄπονος ἀναπτύω . ὁ γάρ τοι ταχύς γίγνομαι δισσός εἰμί , ὁ μέν ἕτερος ὅλος ὁ νόσημα ὁ πρῶτος καιρός ἐνδείκνυμι , ὁ δέ ἕτερος ὁ ἐν ὁ ἐνέργεια ζεύγνυμι χρόνος . εὐπετής γάρ ἀναγωγή πτύελον , τουτέστι ἑτοῖμος τε καί ῥᾴδιος γίγνομαι , μήτε ὀδύνη ἰσχυρός εἰμί κατά ὁ θώραξ ( διακόπτω γάρ οὗτος καί καταπαύω μεταξύ , πρίν ἐκτελέω γίγνομαι ἔτι ὁ ὁ θώραξ ἐνέργεια ) , ἀλλά μηδέ ἀσθενής ὑπάρχω ὁ δύναμις , ὀκλάζω γάρ καί οὗτος μεταξύ κατά ὁ ἐνέργεια , ὡς ἡμιτελής ἀπολείπω ὁ ἔργον . αὐτός τε ὁ ἀνάγω ἐάν μέν ἰσχυρός εἰμί γλίσχρος , ἐμπλήσσω δυσαπόλυτος ὁ μόριον , ἀναφέρω τε πολλάκις ἐνίσχω προσκολλάω ὁ σῆραγξ ὁ πνεύμων · ὥσπερ γε καί , ἐάν ἱκανός εἰμί παχύς δυσχερής ἀναφέρω , ἐν χρόνος τε πολύς κακοπαθέω ἀναγκάζω καί που καί σφηνόω κατά τις ὁ στενόχωρος ὁδός , ὅθεν καί ὁ πνίγω τις συμβαίνω . καί μέν δή καί ὁ λεπτός ἱκανός , ὡς ὑδατώδης εἰμί μόγις ἀναπτύω , περιρρέω ἐν κύκλος ὁ πνεῦμα . οὗτος γάρ εἰμί ὁ πρῶτος αἴτιος ὁ ἀναγωγή , ὅς καί προσεχής ὀνομάζω . δισσός γάρ ὁ πρῶτος αἴτιος , ὡς ἐν ὁ περί αἴτιος λόγος διαιρέω , ὁ τε φαῦλος ὁ ὕλη καί ὁ ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ἔχω . ὁ μέν οὖν ἀρχή ὁ κίνησις ἐπί ὁ βήσσω ἐκ ὁ ὁ θώραξ κινέω δύναμις εἰμί . δείκνυμι γάρ οὗτος ἐν ὁ ὁ σύμπτωμα αἰτία . ὁ συστολή δέ αὐτός βίαιος γίγνομαι ὁ ἔξω φορά ὁ πνεῦμα ἐργάζομαι σφοδρός . ὁ δέ οὗτος σφοδρότης ἑαυτοῦ συναναφέρω ὁ κατά ὁ σῆραγξ ὁ πνεύμων , ὁ περ εἰμί ἀρτηρία τραχύς . ὅταν μέν οὖν ὁ τε θώραξ ἐνεργέω ῥωμαλέος ὁ τε ἐν ὁ σῆραγξ ὁ πνεύμων ὑγρός ὑπάρχω μέτριος παχύς , ῥᾴδιος ἀναπτύω . μηδέ ἕτερος δέ εἰμί τοιοῦτος χαλεπός καί μόγις . εἰ δέ ὁ μέν εἰμί ὁ λέγω αἴτιος , ὁ δέ οὐ εἰμί μεταξύ ὁ ἀγαθός τρόπος καί ὁ κακός , ὁ κένωσις ὁ πτύελος συμβαίνω γίγνομαι . καί ὅλος δέ παρά ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐπιτείνω τις ἕκαστος ὁ αἴτιος ἤ ἐκλύω , τις μέν αὐτός ῥᾴδιος , τις δέ χαλεπός ἀναπτύω . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ εὐπετής ἀναπτύω δοκέω ἐγώ δείκνυμι σαφής τε ἅμα καί ἀληθής . εἰ δέ ἀληθής εἰμί οὗτος , καθά οὖν καί εἰμί , ἀληθής ἄν εἰμί καί ὁ ταχύς . οὐ γάρ ὁ ζεύγνυμι χρόνος αὐτός ὁ βήξ , ἀλλά ὁ πρῶτος ὁ νόσημα σημαίνω καιρός , ὑπέρ ὅς καί κατά ὁ ἀφορισμός λέγω · ἐν πλευριτικός πτύελον αὐτίκα ἐάν ἐπιφαίνω ἄρχω , βραχύνω . ὡς εἰ γε τις ἐπί ὁ χρόνος ὁ ἐνέργεια ἀκούω λέγω ὁ ταχύς , ὅς δείκνυμι ἐν ὁ εὐπετής περιέχω , δισσός ἁμαρτάνω ὁ ὁ μέν ὁ χρόνος ἀνάξιος λέγω δίς ὑπό αὐτός , ὁ δέ ἕτερος , ὅς ἐν ὁ ἀφορισμός μνημονεύω , παραλείπω , καίτοι μέγας ἔχω δύναμις . ὅτι δέ οὐ διά οὗτος μόνος ἀλλά καί διά ὁ συνεχής λέγω κατά ὁ ἑξῆς ῥῆσις οὕτως ἀκούω δέω δείκνυμι σύ διά ὁ κατά ἐκεῖνος αὐτός ἐξήγησις .