galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 2.47
Ἡ περὶ τὸν νοσέοντα οἰκονομίη καὶ αἱ ἐς τὴν νοῦσον ἐρωτήσιες , ἃ διηγεῖται , οἷα , ὡς ἀποδεκτέον οἱ λόγοι , τὰ πρὸς τὸν νοσέοντα , τὰ πρὸς τοὺς παρεόντας καὶ τὰ ἔξωθεν . Ἐξεῦρεν οἰκεῖον ὄνομα τῶν μελλόντων ῥηθήσεσθαι λόγων , οἰκονομίην εἰπών . οὐ γὰρ ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις σχεδὸν ἅπασι συγγράμμασιν , ἤτοι διαγνώσεις παθῶν ἢ θεραπείας ἢ προγνώσεις τῶν ἐσομένων ἔγραψεν , οὕτω καὶ νῦν . ἀλλ’ ὅπως ἄν τις ἐπιδεξίως , οἷς ἐμάθομεν ἰατρικοῖς θεωρήμασι χρῷτο , διέρχεται κατὰ τὴν προκειμένην ῥῆσιν , οὐ κατὰ μέρος ἐν αὐτοῖς , ἀλλὰ τὰ καθόλου κεφάλαια μόνον γράφων . καὶ πρώτου γε μέμνηται κατὰ ταῦτα τῶν ἐρωτήσεων , ἃς ὁ ἰατρὸς δηλονότι ποιεῖται πρὸς τὸν κάμνοντα , δευτέρου δὲ τῶν διηγήσεων αὐτοῦ . πολλὰ γὰρ εἰώθασιν οἱ κάμνοντες διηγεῖσθαι , δυνάμενα τὴν γνώμην ἐνδείξασθαι τοῦ λέγοντος . ὡς εἴ γε μὴ πρότερον εἰδείημεν αὐτὸν ἐξ αὐτῶν ὧν ἂν διηγήσατο , συνήσομεν , ὁποῖός τίς ἐστιν , οὕτως αὐτῷ προσφέρεσθαι . φρόνιμον μὲν γὰρ εἰ γνωρίσαις εἶναι τόνδε τινὰ τὸν ἄνθρωπον , ἔτι τε μὴ δειλὸν , ἀληθεύειν πειραθήσῃ μηδὲν ὑποστελλόμενον τῶν κατὰ τὴν νόσον ἐσομένων . ἄφρονα δὲ καὶ δειλὸν ὧν ἂν εὐθυμότερος γένοιτο , πάντα ταῦτα ἐρεῖν μετὰ τοῦ μηδὲν μέγα ψεύδεσθαι . κᾂν ἀναγκασθῇς δὲ ποτε διὰ δειλίαν ἐσχάτην τοῦ κάμνοντος ἐπαγγείλασθαι σωτηρίαν αὐτῷ βεβαίαν . ἀλλ’ ἐξελθών γε τοῖς κηδομένοις αὐτοῦ τἀληθῆ φράζε . πειρῶ δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς κάμνουσι , κᾂν ἄκρως εἰσὶ δειλοὶ , μὴ καθάπερ οἱ προχείρως ψευδόμενοι τὴν σωτηρίαν ἐπαγγέλλεσθαι χωρὶς τοῦ προσθεῖναί σε τὴν ἀρχὴν ἔσεσθαι ταύτην , ἅπαντα πράττοντος αὐτοῦ καλῶς καὶ πειθομένου τοῖς προστάγμασι τῶν ἰατρῶν . οὕτω γὰρ οὔτ’ ἐκεῖνος ἀθυμήσει καὶ σὺ πολλάκις ἀληθεύσεις . τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν ἐπισφαλῶν νοσημάτων ἀνατρέπουσι τοὺς κάμνοντας ἀπειθοῦντας τοῖς ἰατροῖς . ὡς ὀλίγα πάνυ τὰ πάντως ἀναιρεθήσεται , ἐὰν μήθ’ ὁ ἰατρὸς ἁμαρτάνοι μήθ’ ὁ νοσῶν μήθ’ οἱ ὑπηρέται , μήτ’ ἄλλο τι τῶν ἔξωθεν ἐκ τύχης γένηται βλαβερόν . ὅσοι γὰρ ἐν σφαλεροῖς νοσήμασι πλέον ἢ προσῆκεν τοὺς κάμνοντας εὐθύμους ποιοῦσι , πολλαπλασίαν αὐτοῖς ἀθροίζουσι δυσθυμίαν ἐν ταῖς ἑξῆς ἡμέραις , ὅταν ἤτοι χεῖρον φαίνηται τὸ νόσημα γινόμενον ἢ χρονίζῃ παρὰ τὴν ἐπαγγελίαν τῶν ἰατρῶν . ἀλλὰ καὶ θαῤῥήσαντες , ὡς ἀκινδύνως νοσοῦντες οἱ πλείους τῶν ἀνθρώπων , οὐ πάνυ κατήκοοι γίνονται τῶν ἰατρῶν . ἄμεινον μὲν οὖν ἐπίστασθαι τὸ τοῦ κάμνοντος ἦθος , ἔμπροσθεν ὅθ’ ὑγίαινε πεπειραμένον . εἰ δὲ νῦν αὐτῷ πρῶτον ἐτυγχάνομεν , ἐξ ὧν διηγεῖται συνήσομεν ὁποῖός τίς ἐστιν . ἐφ’ ὧν δὲ προγινώσκομεν , ἐξὸν μέν τι πρὸς τὴν νόσον ἐξευρίσκειν . εἰ γὰρ κόσμιος ὢν φύσει θρασέως ἀποκρίνεται καὶ φρόνιμος ὢν ἄφρων φαίνεται κατὰ τὴν διήγησιν , ἔνδειξις ἡμῖν ἐντεῦθεν ἔσται τοῦ βεβλάφθαι τὴν διάνοιαν αὐτῷ . καθάπερ εἰ καὶ νήφων καὶ φρονιστὴς ἢ ἀγρυπνητικὸς εἴη καὶ φύσει χαίρων τῷ διηγεῖσθαι μακρὰ , νωθρὸς φαίνοιτο περὶ τὰς διηγήσεις ἢ τὰς ἀποκρίσεις , κᾀξ αὐτῆς δὲ τῆς φωνῆς ἔνεστί τι τεκμήρασθαι περὶ τῆς νόσου . τινὲς μὲν γὰρ μόγις φθέγγονται , τινὲς δὲ βραγχῶδες ἢ ὀξὺ περὶ τὸν τῆς νόσου καιρόν . ἔνιοι δὲ ψελλίζουσί τε καὶ τραυλίζουσιν , ὧν ἕκαστον ὁποῖόν τι σημαίνει μεμάθηκας ἐν ἑτέροις . ἐκ μὲν δὴ τῶν τοιούτων ὁ ἰατρὸς γνώσεταί τι περὶ τοῦ νοσοῦντος , ὁποῖος τὴν γνώμην καὶ τὸ ἦθος , αὐτῆς δὲ τῆς νόσου τίς θ’ ἡ ἰδέα . πάλιν δ’ αὐτὸς ἐπιδείξεται τῷ τε κάμνοντι καὶ τοῖς ἀμφ’ αὐτὸν ὁποῖός τίς ἐστι τὴν τέχνην ἐξ αὐτῶν τῶν ἔργων . καὶ ῥῖνα μὲν γὰρ ὠξυμμένην καὶ ὀφθαλμοὺς κοίλους καὶ κροτάφους συμπεπτωκότας ἰδών τις ἐν ὀξεῖ νοσήματι πυνθάνεται μή τις κένωσις αὐτῷ γέγονεν ἢ ἀγρυπνία καὶ λύπη , μὴ σιτίων ἔνδεια καὶ κόπος ἰσχυρός . εἰ δ’ ἀσύμπτωτον θεασάμενος , ἐρήσεται μή τις συνήθων ἐκκρίσεων ἐπίσχεσις ἢ παρὰ τὸ ἔθος ἀργῶς καὶ πλησμονῆς διηλήθη . δυνήσεται δὲ καὶ περὶ ψύξεως , ἐγκαύσεώς τε καὶ οἰνοπόσεως πολλῆς , ὅσα τε ἄλλα τοιαῦτα πυνθάνεσθαι κατὰ τρόπον , ὥστε ἐν αὐτῷ τούτῳ πρῶτον ἐπαινεθῆναι πρὸς τῶν παρόντων . ἐὰν γὰρ τὰ προγεγονότα καὶ τὰ προγινωσκόμενα τῷ τε κάμνοντι καὶ τοῖς ἀμφ’ αὐτὸν ὁ ἰατρὸς πυνθάνηται , θαυμάζουσιν εὐθέως αὐτὸν , ὥσπερ εἰ καί τινα τῶν ἐναντίων τοῖς γεγονόσιν ἐρωτᾷ , καταγινώσκουσιν . ἀλλὰ καὶ τῶν συμβεβηκότων τοῖς κάμνουσιν ἔνια , πρὶν ἀκοῦσαι παρ’ αὐτῶν , ἐν μέσῳ σχήματι λέξεως , ἐρωτήσεώς τε καὶ ἀποφάσεως , ἐὰν εἰπὼν ἐπιτύχῃ , θαυμάζεται . λέλεκται δ’ ἅπαντα ταῦθ’ ἡμῖν ἑτέρωθι καὶ νῦν , ὡς ἔφην , Ἱπποκράτους αὐτὰ μόνα , τά τε πρῶτα κεφάλαια διερχομένου καὶ ἡμεῖς κατά τινα πρώτην τομὴν αὐτὰ διήλθομεν . εἰ δὲ τὰ κατὰ μέρος ἅπαντα λέγοιμι , τά τε εἰς τὸ προγνωστικὸν ὑπομνήματα καὶ τὰ περὶ κρίσεων , ἐνταῦθα μεταφέρειν ἀναγκασθήσομαι . τούτων δ’ ἔξωθέν ἐστιν εἰς τὴν οἰκονομίαν τε καὶ χρῆσιν ὠφελοῦντα καὶ τῶν ὑφ’ Ἡροδότου γραφέντων ἔνια κατὰ τὸ βιβλίον ὃ ἐπέγραψεν αὐτὸς ἰατρόν . εἴρηται δὲ καὶ πρὸς ἡμῖν ἐν οἷς καὶ περὶ τοῦ προγινώσκειν διερχόμεθα . ἀναλαβόντες οὖν αὖθις ἐξ ἀρχῆς τὰ κεφάλαια τοῦ λόγου μεταβῶμεν ἐπί τι τῶν ἐξ ἀρχῆς γεγραμμένων . ὥσπερ ἐν τῷ βίῳ τὸ κτᾶσθαι τὰ προσήκοντα πάντα , λέγω δὲ ἐσθῆτα καὶ σκεύη καὶ οἰκέτας , ὑποζύγιά τε καὶ ἄλλα θρέμματα καὶ οἰκείας καὶ σῖτον καὶ χέδροπα καὶ τραγήματα καὶ οἶνον καὶ ἔλαιον , ὅσα ἄλλα τοιαῦτα , διαφέρει πάμπολυ τοῦ χρῆσθαι τούτοις προσηκόντως , ὅπερ ὀνομάζουσιν οἰκονομίαν . οὕτω καὶ κατὰ τὴν ἰατρικὴν οὐ ταὐτὸν ἐστι τὸ μαθεῖν τὴν τέχνην τῷ χρήσασθαι προσηκόντως οἷς ἔμαθέ τις , ἐπιστάμενος ἐν καιρῷ μὲν αὐτὸς ἐρωτήσειν καὶ εἰπεῖν , ἐν καιρῷ δ’ ἀκοῦσαί τι τοῦ κάμνοντος ἢ τῶν οἰκείων αὐτοῦ διαλεχθῆναί τε αὐτοῖς , ὅπως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὡς χρησιμώτατοι γίνονται , προνοήσασθαί τε τῶν ἔξωθεν , ἃ παρορᾶται τοῖς ἰατροῖς καὶ τοῖς οἰκείοις τοῦ κάμνοντος . ὧν μάλιστα χρήσιμα τὰ περὶ τὰς κατακλίσεις εἰσὶν ἢ τῶν οἰκιῶν ὅλην μοχθηρῶν οὐσῶν ἢ τῶν οἴκων ἐν οἷς οἱ νοσοῦντες κατάκεινται δι’ ὀσμὴν μοχθηρὰν ἢ ἀέρα θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἰσχυρῶς ἢ εὐρῶτος πλήρη . καὶ περὶ τῆς ἐνοχλήσεως δὲ τῆς ἐκ τῶν γειτνιώντων ἢ τῆς τῶν παρόντων κατὰ τὰς δημοσίας ὁδοὺς προνοήσασθαι χρὴ τὸν ἰατρὸν , διαλεχθῆναι δὲ περὶ τούτων ἁπάντων τοῖς οἰκείοις τε καὶ φίλοις νοσοῦντος . αὕτη γάρ ἐστι καὶ τοιαύτη τις ἡ περὶ τοὺς κάμνοντας οἰκονομία .
Lemmas: ὁ περί ὁ νοσέω οἰκονομία καί ὁ εἰς ὁ νόσος ἐρώτησις , ὅς διηγέομαι , οἷος , ὡς ἀποδέχομαι ὁ λόγος , ὁ πρός ὁ νοσέω , ὁ πρός ὁ πάρειμι καί ὁ ἔξωθεν . ἐξευρίσκω οἰκεῖος ὄνομα ὁ μέλλω λέγω λόγος , οἰκονομία λέγω . οὐ γάρ ὡς ἐν ὁ ἄλλος σχεδόν ἅπας σύγγραμμα , ἤτοι διάγνωσις πάθος ἤ θεραπεία ἤ πρόγνωσις ὁ εἰμί γράφω , οὕτως καί νῦν . ἀλλά ὅπως ἄν τις ἐπιδέξιος , ὅς μανθάνω ἰατρικός θεώρημα χράω , διέρχομαι κατά ὁ πρόκειμαι ῥῆσις , οὐ κατά μέρος ἐν αὐτός , ἀλλά ὁ καθόλου κεφάλαιος μόνος γράφω . καί πρῶτος γε μιμνήσκω κατά οὗτος ὁ ἐρώτησις , ὅς ὁ ἰατρός δηλονότι ποιέω πρός ὁ κάμνω , δεύτερος δέ ὁ διήγησις αὐτός . πολύς γάρ εἴωθα ὁ κάμνω διηγέομαι , δύναμαι ὁ γνώμη ἐνδείκνυμι ὁ λέγω . ὡς εἰ γε μή πρότερος οἶδα αὐτός ἐκ αὐτός ὅς ἄν διηγέομαι , συνίημι , ὁποῖος τίς εἰμί , οὕτως αὐτός προσφέρω . φρόνιμος μέν γάρ εἰ γνωρίζω ἔρχομαι ὅδε τις ὁ ἄνθρωπος , ἔτι τε μή δειλός , ἀληθεύω πειράω μηδείς ὑποστέλλω ὁ κατά ὁ νόσος εἰμί . ἄφρων δέ καί δειλός ὅς ἄν εὔθυμος γίγνομαι , πᾶς οὗτος λέγω μετά ὁ μηδείς μέγας ψεύδω . ἔͅν ἀναγκάζω δέ ποτέ διά δειλία ἔσχατος ὁ κάμνω ἐπαγγέλλω σωτηρία αὐτός βέβαιος . ἀλλά ἐξέρχομαι γε ὁ κήδω αὐτός ἀληθής φράζω . πειράω δέ καί αὐτός ὁ κάμνω , ἔͅν ἄκρος εἰμί δειλός , μή καθά ὁ πρόχειρος ψεύδω ὁ σωτηρία ἐπαγγέλλω Χωρὶς ὁ προστίθημι σύ ὁ ἀρχή εἰμί οὗτος , ἅπας πράσσω αὐτός καλός καί πείθω ὁ πρόσταγμα ὁ ἰατρός . οὕτως γάρ οὔτε ἐκεῖνος ἀθυμέω καί σύ πολλάκις ἀληθεύω . ὁ γάρ πλεῖστος ὁ ἐπισφαλής νόσημα ἀνατρέπω ὁ κάμνω ἀπειθέω ὁ ἰατρός . ὡς ὀλίγος πάνυ ὁ πάντως ἀναιρέω , ἐάν μήτε ὁ ἰατρός ἁμαρτάνω μήτε ὁ νοσέω μήτε ὁ ὑπηρέτης , μήτε ἄλλος τίς ὁ ἔξωθεν ἐκ τύχη γίγνομαι βλαβερός . ὅσος γάρ ἐν σφαλερός νόσημα πλείων ἤ προσήκω ὁ κάμνω εὔθυμος ποιέω , πολλαπλάσιος αὐτός ἀθροίζω δυσθυμία ἐν ὁ ἑξῆς ἡμέρα , ὅταν ἤτοι χείρων φαίνω ὁ νόσημα γίγνομαι ἤ χρονίζω παρά ὁ ἐπαγγελία ὁ ἰατρός . ἀλλά καί θαρσέω , ὡς ἀκίνδυνος νοσέω ὁ πολύς ὁ ἄνθρωπος , οὐ πάνυ κατήκοος γίγνομαι ὁ ἰατρός . ἀγαθός μέν οὖν ἐπίσταμαι ὁ ὁ κάμνω ἦθος , ἔμπροσθεν ὅτε ὑγιαίνω πειράω . εἰ δέ νῦν αὐτός πρῶτος τυγχάνω , ἐκ ὅς διηγέομαι συνίημι ὁποῖος τίς εἰμί . ἐπί ὅς δέ προγιγνώσκω , ἔξεστι μέν τίς πρός ὁ νόσος ἐξευρίσκω . εἰ γάρ κόσμιος εἰμί φύσις θρασύς ἀποκρίνω καί φρόνιμος εἰμί ἄφρων φαίνω κατά ὁ διήγησις , ἔνδειξις ἐγώ ἐντεῦθεν εἰμί ὁ βλάπτω ὁ διάνοια αὐτός . καθά εἰ καί νήφω καί φρονιστής ἤ ἀγρυπνητικός εἰμί καί φύσις χαίρω ὁ διηγέομαι μακρός , νωθρός φαίνω περί ὁ διήγησις ἤ ὁ ἀπόκρισις , ἐͅκ αὐτηες͂ς δέ ὁ φωνή ἔνειμι τίς τεκμαίρομαι περί ὁ νόσος . τις μέν γάρ μόγις φθέγγομαι , τις δέ βραγχώδης ἤ ὀξύς περί ὁ ὁ νόσος καιρός . ἔνιοι δέ ψελλίζω τε καί τραυλίζω , ὅς ἕκαστος ὁποῖος τίς σημαίνω μανθάνω ἐν ἕτερος . ἐκ μέν δή ὁ τοιοῦτος ὁ ἰατρός γιγνώσκω τίς περί ὁ νοσέω , ὁποῖος ὁ γνώμη καί ὁ ἦθος , αὐτηες͂ς δέ ὁ νόσος τίς τε ὁ ἰδέα . πάλιν δέ αὐτός ἐπιδείκνυμι ὁ τε κάμνω καί ὁ ἀμφί αὐτός ὁποῖος τίς εἰμί ὁ τέχνη ἐκ αὐτός ὁ ἔργον . καί ῥίς μέν γάρ ὀξύνω καί ὀφθαλμός κοῖλος καί κρόταφος συμπίπτω ὁράω τις ἐν ὀξύς νόσημα πυνθάνομαι μή τις κένωσις αὐτός γίγνομαι ἤ ἀγρυπνία καί λύπη , μή σιτίον ἔνδεια καί κόπος ἰσχυρός . εἰ δέ ἀσύμπτωτος θεάομαι , ἔρομαι μή τις συνήθης ἔκκρισις ἐπίσχεσις ἤ παρά ὁ ἔθος ἀργός καί πλησμονή διαλάομαι . δύναμαι δέ καί περί ψῦξις , ἔγκαυσις τε καί οἰνόποσις πολύς , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος πυνθάνομαι κατά τρόπος , ὥστε ἐν αὐτός οὗτος πρῶτος ἐπαινέω πρός ὁ πάρειμι . ἐάν γάρ ὁ προγίγνομαι καί ὁ προγιγνώσκω ὁ τε κάμνω καί ὁ ἀμφί αὐτός ὁ ἰατρός πυνθάνομαι , θαυμάζω εὐθύς αὐτός , ὥσπερ εἰ εἰ τις ὁ ἐναντίος ὁ γίγνομαι ἐρωτάω , καταγιγνώσκω . ἀλλά καί ὁ συμβαίνω ὁ κάμνω ἔνιοι , πρίν ἀκούω παρά αὐτός , ἐν μέσος σχῆμα λέξις , ἐρώτησις τε καί ἀπόφασις , ἐάν λέγω ἐπιτυγχάνω , θαυμάζω . λέγω δέ ἅπας οὗτος ἐγώ ἑτέρωθι καί νῦν , ὡς φημί , Ἱπποκράτης αὐτός μόνος , ὁ τε πρῶτος κεφάλαιος διέρχομαι καί ἐγώ κατά τις πρῶτος τομή αὐτός διέρχομαι . εἰ δέ ὁ κατά μέρος ἅπας λέγω , ὁ τε εἰς ὁ προγνωστικός ὑπόμνημα καί ὁ περί κρίσις , ἐνταῦθα μεταφέρω ἀναγκάζω . οὗτος δέ ἔξωθεν εἰμί εἰς ὁ οἰκονομία τε καί χρῆσις ὠφελέω καί ὁ ὑπό Ἡρόδοτος γράφω ἔνιοι κατά ὁ βιβλίον ὁ ἐπιγράφω αὐτός ἰατρός . λέγω δέ καί πρός ἐγώ ἐν ὅς καί περί ὁ προγιγνώσκω διέρχομαι . ἀναλαμβάνω οὖν αὖθις ἐκ ἀρχή ὁ κεφάλαιος ὁ λόγος μεταβαίνω ἐπί τίς ὁ ἐκ ἀρχή γράφω . ὥσπερ ἐν ὁ βίος ὁ κτάομαι ὁ προσήκω πᾶς , λέγω δέ ἐσθής καί σκεῦος καί οἰκέτης , ὑποζύγιον τε καί ἄλλος θρέμμα καί οἰκεῖος καί σῖτος καί χεδροπά καί τράγημα καί οἶνος καί ἔλαιον , ὅσος ἄλλος τοιοῦτος , διαφέρω πάμπολυς ὁ χράω οὗτος προσηκόντως , ὅς ὀνομάζω οἰκονομία . οὕτως καί κατά ὁ ἰατρικός οὐ αὐτός εἰμί ὁ μανθάνω ὁ τέχνη ὁ χράω προσηκόντως ὅς μανθάνω τις , ἐπίσταμαι ἐν καιρός μέν αὐτός ἐρωτάω καί λέγω , ἐν καιρός δέ ἀκούω τίς ὁ κάμνω ἤ ὁ οἰκεῖος αὐτός διαλέγω τε αὐτός , ὅπως εἰς ὁ ὑπηρεσία ὡς χρήσιμος γίγνομαι , προνοέω τε ὁ ἔξωθεν , ὅς παροράω ὁ ἰατρός καί ὁ οἰκεῖος ὁ κάμνω . ὅς μάλιστα χρήσιμος ὁ περί ὁ κατάκλισις εἰμί ἤ ὁ οἰκία ὅλος μοχθηρός εἰμί ἤ ὁ οἶκος ἐν ὅς ὁ νοσέω κατάκειμαι διά ὀσμή μοχθηρός ἤ αέρας θερμός ἤ ψυχρός ἰσχυρός ἤ εὐρώς πλήρης . καί περί ὁ ἐνόχλησις δέ ὁ ἐκ ὁ γειτνιάω ἤ ὁ ὁ πάρειμι κατά ὁ δημόσιος ὀδούς προνοέω χράω ὁ ἰατρός , διαλέγω δέ περί οὗτος ἅπας ὁ οἰκεῖος τε καί φίλος νοσέω . οὗτος γάρ εἰμί καί τοιοῦτος τις ὁ περί ὁ κάμνω οἰκονομία .