galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 4.21
Ἐνθέρμῳ φύσει θερμὴ ὥρη , κοίτη ἐν ψύχει παχύνει , ἐν δὲ θερμῷ λεπτύνει . Τὸ μὲν ἐν ἀρχῇ τῆς ῥήσεως εἰρημένον ἐνθέρμῳ δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τῆς , ἔνθερμος εὐθείας κλινόμενον , τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ δύναιτ’ ἄν τις ἀκούειν ὡς ἔκ τε προθέσεως τῆς ἐν καὶ πτώσεως δοτικῆς τῆς θερμῷ συγκείμενον , ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἤκουσαν ὀλίγου δεῖν ἅπαντες οἱ ἐξηγηταί . τινὲς μὲν εἰς δύο μέρη διελόντες τὴν ῥῆσιν , ὡς ἑκάτερον ἰδίας ἐξηγήσεως δεόμενον , ἔνιοι δ’ ὅλην ὡς μίαν ἐξηγησάμενοι . Διοσκορίδης δὲ καὶ μετέγραψεν ἐπὶ τὸ σαφέστερον αὐτὴν , ὥσπερ εἴωθε ποιεῖν ἐπὶ τῶν ἀσαφῶν ῥήσεων ἰδίᾳ μὲν ἔγραψε τὸ ἐνθέρμῳ φύσει θερμῇ ὥρῃ , προσθεὶς αὐτῇ τὸ λεπτύνειν , βουλόμενος ἡμᾶς ἀκούειν τὴν ἔνθερμον φύσιν , ὅπερ ἐστὶ πολύθερμον ἐν ὥρᾳ θερμῇ , τουτέστι θερινῇ λεπτύνεσθαι , διαφορουμένην ὑπὸ τῆς ὀνομαζομένης ἤδη συνήθως ἅπασι τοῖς νεωτέροις ἰατροῖς λόγῳ θεωρητῆς διαπνοῆς , ἣν καθ’ ἑτέραν λέξιν τινὰ ἄλλοι τινὲς ἄδηλον αἰσθήσει διαπνοὴν ὀνομάζουσι , γενομένην μὲν ἅπασιν ἡμῖν ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ , διαφέρουσαν δὲ κατά τε τὰς ἡλικίας καὶ τὰς ὥρας ἐπιτηδεύματά τε καὶ συνελόντι φάναι τὴν ὅλην δίαιταν ἣν διαιτώμεθα . ἀλλ’ ἐν ἅπασί γε ταῖς διαφοραῖς κοινόν ἐστιν ἐπὶ μὲν ταῖς θερμοτέραις ὥραις τε καὶ χώραις , ἡλικίαις τε καὶ φύσεσι καὶ διαίταις , ἀποῤῥεῖν ἕξω τοῦ σώματος οὐκ ὀλίγην μοῖραν ἐκ τῆς οὐσίας ἡμῶν , ἐπὶ δὲ ταῖς ψυχροτέραις πυκνουμένου τοῦ δέρματος ἴσχεσθαι μὲν τὸ πλεῖστον , ὀλίγον δ’ ἐκκενοῦσθαι . κατὰ τοῦτ’ οὖν ἀληθές ἐστι τὴν πολύθερμον φύσιν ἐν ὥρᾳ θερμῇ λεπτύνεσθαι , διπλασιαζομένης τῆς ἀποῤῥοῆς , ἣν ἐκ τῆς οἰκείας θερμότητος ἔχοντες σύμφυτον ἐπικτῶνται τὴν προγινομένην ἔξωθεν ἀπὸ τῆς θερμῆς ὥρας . ἀλλ’ οὔτε τῶν ἄλλων ἀντιγράφων εὗρον ἔν τινι ταύτην τὴν γραφὴν οὔτε τις τῶν ἐξηγητῶν οἶδεν αὐτὴν , πλὴν ὅτι Διοσκορίδης αὐτὸς ἐν τῷ μετώπῳ τοῦ βιβλίου προσέγραψεν , ἐν δύο μόνοις ἀντιγράφοις εὑρηκὼς ὡδί πως ἔχουσαν τὴν λέξιν . ἐνθέρμῳ φύσει θερμῇ ὥρῃ ἐν ψύχει κοίτη παχύνει , ἐνθέρμῳ λεπτύνει . οὐ μὴν ἡμεῖς γε ἐν δυοῖν , ἀλλ’ ἐν πᾶσιν οἶς ἀνέγνωμεν , ﻿ οὕτως ἔχουσαν εὕρομεν τὴν λέξιν , ἐξεπίτηδες ἅπασας μὲν ἰδόντες τὰς κατὰ τὰς δημοσίας βιβλιοθήκας , ἅπαντα δὲ τὰ παρὰ τοῖς φίλοις . ἐπὶ τὴν ἐξήγησιν αὐτῆς ἤδη τραπώμεθα , παραλιπόντες ὅσα κακῶς εἴρηται τοῖς ἐξηγησαμένοις . ἐμοὶ μὲν γὰρ δοκεῖ τὸ μὲν πρότερον μέρος τῆς ῥήσεως οὕτως συμπληροῦσθαι δεῖν · ἐνθέρμῳ φύσει , θερμῇ ὥρῃ , ἐν ψύχει κοίτη παχύνει . τὸ μὲν θερμῇ ὥρῃ κατὰ τὰς δοτικὰς πτώσεις ἀναγνόντων ἡμῶν , ὡς εἰ καὶ ἐν τῇ θερμῇ ὥρῃ λέλεκται . τὸ δὲ ἐν ψύχει καθάπερ καὶ οὕτως εἶπεν . ἐν ἀέρι ψυχρῷ , συγκειμένης τῆς λέξεως ἐκ δυοῖν τοῦ λόγου στοιχείων , προθέσεως μὲν τῆς ἐν , ὀνόματος δὲ τοῦ ψύχει . γενήσεται γὰρ ὁ σύμπας νοῦς τοιοῦτος , ὠφέλιμόν ἐστι τῇ πολυθέρμῳ φύσει κατὰ θερμὴν ὥραν ἐν ψυχρᾷ κοίτῃ κοιμᾶσθαι , παχυνθήσεται γὰρ οὕτως . εἰκότως δὲ ταῦτα ποιεῖν ἡμᾶς ἐπὶ τῶν πολυθέρμων φύσεων ἐκέλευσεν ὁ Ἱπποκράτης . ἑτοίμως γὰρ οὔσης τῆς θερμῆς φύσεως λεπτύνεσθαι διὰ τὸ πλῆθος τῆς ἀποῤῥοῆς , ἐὰν καὶ τῆς ὥρας αὐτῇ προγινομένης θερμῆς ἡ κένωσις διπλασιασθῇ , προσέλθῃ δὲ τρίτη τις ἄλλη κένωσις ἐν θερμῷ χωρίῳ καὶ στρωμνῇ θερμῇ κατακειμένου τοῦ ἀνθρώπου , συμβήσεται διαφορηθῆναι καὶ λεπτυνθῆναι τὸ σῶμα τρίτην ὑπομεῖναν κένωσιν . ἐὰν δὲ ἐπὶ ταῖς ἀναγκαίαις σὺν τῇ τ’ ἐκ τῆς φύσεως καὶ τῆς ὥρας , ἃς οὐκ ἔστι φυγεῖν , ἡ γοῦν τρίτη πρὸς τοὐναντίον ἀχθῇ , οὐ διαφορεῖν , ἀλλ’ ἐπέχειν δυναμένη τὰς ἀποῤῥοὰς , οὐκ ἂν εἰς ἔσχατον ἀφίκοιτο κενώσεως ὁ ἄνθρωπος , ἀλλὰ καὶ παχυνθείη μᾶλλον ἤπερ λεπτυνθείη . τῆς γὰρ ψυχρᾶς κοίτης σημαινούσης οὐ μόνον ὑποστορέσματα ψυχρὰ καὶ περιβλήματα , ἅπερ ἐκ σινδόνων πυκνῶν καὶ τριβάκων ἱματίων τε τοιούτων γίνεται , προσέρχεταί τι μέγιστον ἕτερον ἐπανόρθωμα τῆς τε κατὰ τὴν ὥραν καὶ τὴν φυσικὴν κρᾶσιν ἀμετρίας , διὰ τῆς εἰσπνοῆς ψυχρᾶς οὔσης ἐμψύχεσθαι τὸ σῶμα . τοῦτο μὲν οὖν ἤδη καὶ πρόσθεν ἡμῖν εἴρητο , πρόσκειται δὲ νῦν τὸ κατὰ τὴν στρωμνὴν , ἵνα πανταχόθεν ἀναψύχηται τὸ σῶμα καὶ τὸ τῆς διαπνοῆς ἄμετρον εἰς συμμετρίαν ὑγιεινὴν ἐπανάγηται . τὸ μὲν οὖν ἕτερον μέρος τῆς ῥήσεως τὸ πρότερον οὕτως ἄν μοι δοκεῖ μάλιστά τις ἐξηγήσασθαι . τὸ δ’ ὑπόλοιπον ἔνθα φησὶν , ἐν θερμῷ λεπτύνει , σαφὲς ἂν ἦν εἰ τῷ θερμῷ τὸ ἀέρι προσεγέγραπτο , τῆς ὅλης ῥήσεως ἐν τοιᾷδε λέξει σαφῶς ἂν ἑρμηνευθείσης . τῇ πολυθέρμῳ φύσει ἐν ὥρᾳ θερμῷ κοίτη προσελθοῦσα ἐν ἀέρι ψυχρῷ παχύνει , ἐν θερμῷ δ’ ἀέρι γινομένη λεπτύνει . κατὰ μὲν οὖν τὰς εὐθείας πτώσεις , οὕτως ἂν μάλιστα ῥηθείη σαφῶς , ὡς εἴρηται . νυνὶ δ’ εἰ καὶ κατὰ δοτικὰς βουληθείημεν ἑρμηνεῦσαι , γένοιτ’ ἂν ἡ λέξις τοιαύτη . τῇ πολυθέρμῳ φύσει ἐν ὥρᾳ θερμῇ καὶ τῇ ἐν ἀέρι ψυχρῷ κοίτῃ παχύνεσθαι συμβαίνει , τῇ δ’ αὐτῇ τοιαύτῃ ἐν ἀέρι θερμῷ λεπτύνεσθαι συμβήσεται .
Lemmas: ἔνθερμος φύσις θερμός ὥρα , κοίτη ἐν ψῦχος παχύνω , ἐν δέ θερμός λεπτύνω . Τέ μέν ἐν ἀρχή ὁ ῥῆσις λέγω ἔνθερμος δῆλος εἰμί ἀπό ὁ , ἔνθερμος εὐθεῖα κλίνω , ὁ δέ ἐπί ὁ τελευτή δύναμαι ἄν τις ἀκούω ὡς ἐκ τε πρόθεσις ὁ ἐν καί πτῶσις δοτικός ὁ θερμός σύγκειμαι , ὥσπερ ἀμέλει καί ἀκούω ὀλίγος δεῖ ἅπας ὁ ἐξηγητής . τις μέν εἰς δύο μέρος διαιρέω ὁ ῥῆσις , ὡς ἑκάτερος ἴδιος ἐξήγησις δέω , ἔνιοι δέ ὅλος ὡς εἷς ἐξηγέομαι . Διοσκορίδης δέ καί μεταγράφω ἐπί ὁ σαφής αὐτός , ὥσπερ εἴωθα ποιέω ἐπί ὁ ἀσαφής ῥῆσις ἴδιος μέν γράφω ὁ ἔνθερμος φύσις θερμός ὥρα , προστίθημι αὐτός ὁ λεπτύνω , βούλομαι ἐγώ ἀκούω ὁ ἔνθερμος φύσις , ὅς εἰμί πολύθερμος ἐν ὥρα θερμός , τουτέστι θερινός λεπτύνω , διαφορέω ὑπό ὁ ὀνομάζω ἤδη συνήθης ἅπας ὁ νέος ἰατρός λόγος θεωρητός διαπνοή , ὅς κατά ἕτερος λέξις τις ἄλλος τις ἄδηλος αἴσθησις διαπνοή ὀνομάζω , γίγνομαι μέν ἅπας ἐγώ ἐν ἅπας ὁ βίος , διαφέρω δέ κατά τε ὁ ἡλικία καί ὁ ὥρα ἐπιτήδευμα τε καί συναιρέω φημί ὁ ὅλος δίαιτα ὅς διαιτάω . ἀλλά ἐν ἅπας γε ὁ διαφορά κοινός εἰμί ἐπί μέν ὁ θερμός ὥρα τε καί χώρα , ἡλικία τε καί φύσις καί δίαιτα , ἀπορρέω ἔσσομαι ὁ σῶμα οὐ ὀλίγος μοῖρα ἐκ ὁ οὐσία ἐγώ , ἐπί δέ ὁ ψυχρός πυκνόω ὁ δέρμα ἴσχω μέν ὁ πλεῖστος , ὀλίγος δέ ἐκκενόω . κατά οὗτος οὖν ἀληθής εἰμί ὁ πολύθερμος φύσις ἐν ὥρα θερμός λεπτύνω , διπλασιάζω ὁ απορροή , ὅς ἐκ ὁ οἰκεῖος θερμότης ἔχω σύμφυτος ἐπικτάομαι ὁ προγίγνομαι ἔξωθεν ἀπό ὁ θερμός ὥρα . ἀλλά οὔτε ὁ ἄλλος ἀντίγραφος εὑρίσκω ἐν τις οὗτος ὁ γραφή οὔτε τις ὁ ἐξηγητής οἶδα αὐτός , πλήν ὅτι Διοσκορίδης αὐτός ἐν ὁ μέτωπον ὁ βιβλίο προσγράφω , ἐν δύο μόνος ἀντίγραφος εὑρίσκω ὡδί πως ἔχω ὁ λέξις . ἔνθερμος φύσις θερμός ὥρα ἐν ψῦχος κοίτη παχύνω , ἔνθερμος λεπτύνω . οὐ μήν ἐγώ γε ἐν δύο , ἀλλά ἐν πᾶς οἶς ἀναγιγνώσκω , ﻿ οὕτως ἔχω εὑρίσκω ὁ λέξις , ἐξεπίτηδες πάσσω μέν ὁράω ὁ κατά ὁ δημόσιος βιβλιοθήκη , ἅπας δέ ὁ παρά ὁ φίλος . ἐπί ὁ ἐξήγησις αὐτηες͂ς ἤδη τρέπω , παραλείπω ὅσος κακῶς λέγω ὁ ἐξηγέομαι . ἐγώ μέν γάρ δοκέω ὁ μέν πρότερος μέρος ὁ ῥῆσις οὕτως συμπληρόω δεῖ · ἔνθερμος φύσις , θερμός ὥρα , ἐν ψῦχος κοίτη παχύνω . ὁ μέν θερμός ὥρα κατά ὁ δοτικός πτῶσις ἀναγιγνώσκω ἐγώ , ὡς εἰ καί ἐν ὁ θερμός ὥρα λέγω . ὁ δέ ἐν ψῦχος καθά καί οὕτως λέγω . ἐν ἀήρ ψυχρός , σύγκειμαι ὁ λέξις ἐκ δύο ὁ λόγος στοιχεῖον , πρόθεσις μέν ὁ ἐν , ὄνομα δέ ὁ ψύχω . γίγνομαι γάρ ὁ σύμπας Νοῦς τοιοῦτος , ὠφέλιμος εἰμί ὁ πολύθερμος φύσις κατά θερμός ὥρα ἐν ψυχρός κοίτη κοιμάω , παχύνω γάρ οὕτως . ἔοικα δέ οὗτος ποιέω ἐγώ ἐπί ὁ πολύθερμος φύσις κελεύω ὁ Ἱπποκράτης . ἑτοῖμος γάρ σέω ὁ θερμός φύσις λεπτύνω διά ὁ πλῆθος ὁ απορροή , ἐάν καί ὁ ὥρα αὐτός προγίγνομαι θερμός ὁ κένωσις διπλασιάζω , προσέρχομαι δέ τρίτος τις ἄλλος κένωσις ἐν θερμός χωρίον καί στρωμνή θερμός κατάκειμαι ὁ ἄνθρωπος , συμβαίνω διαφορέω καί λεπτύνω ὁ σῶμα τρίτος ὑπομένω κένωσις . ἐάν δέ ἐπί ὁ ἀναγκαῖος σύν ὁ τε ἐκ Τῆς φύσις καί ὁ ὥρα , ὅς οὐ εἰμί φεύγω , ὁ γοῦν τρίτος πρός ἐναντίος ἄγω , οὐ διαφορέω , ἀλλά ἐπέχω δυνάμενος ὁ ἀπορροή , οὐ ἄν εἰς ἔσχατος ἀφικνέομαι κένωσις ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά καί παχύνω μᾶλλον ἤ λεπτύνω . ὁ γάρ ψυχρός κοίτη σημαίνω οὐ μόνος ὑποστόρεσμα ψυχρός καί περίβλημα , ὅς ἐκ σινδόνη πυκνός καί τρίβαξ ἱμάτιον τε τοιοῦτος γίγνομαι , προσέρχομαι τίς μέγας ἕτερος ἐπανόρθωμα ὁ τε κατά ὁ ὥρα καί ὁ φυσικός κρᾶσις ἀμετρία , διά ὁ εἰσπνοή ψυχρός σέω ἐμψύχω ὁ σῶμα . οὗτος μέν οὖν ἤδη καί πρόσθεν ἐγώ λέγω , πρόσκειμαι δέ νῦν ὁ κατά ὁ στρωμνή , ἵνα πανταχόθεν ἀναψύχω ὁ σῶμα καί ὁ ὁ διαπνοή ἄμετρος εἰς συμμετρία ὑγιεινός ἐπανάγω . ὁ μέν οὖν ἕτερος μέρος ὁ ῥῆσις ὁ πρότερος οὕτως ἄν ἐγώ δοκέω μάλα τις ἐξηγέομαι . ὁ δέ ὑπόλοιπος ἔνθα φημί , ἐν θερμός λεπτύνω , σαφής ἄν εἰμί εἰ ὁ θερμός ὁ ἀήρ προσγράφω , ὁ ὅλος ῥῆσις ἐν τοιόσδε λέξις σαφής ἄν ἑρμηνεύω . ὁ πολύθερμος φύσις ἐν ὥρα θερμός κοίτη προσέρχομαι ἐν ἀήρ ψυχρός παχύνω , ἐν θερμός δέ ἀήρ γίγνομαι λεπτύνω . κατά μέν οὖν ὁ εὐθύς πτῶσις , οὕτως ἄν μάλιστα λέγω σαφής , ὡς λέγω . νυνί δέ εἰ καί κατά δοτικός βούλομαι ἑρμηνεύω , γίγνομαι ἄν ὁ λέξις τοιοῦτος . ὁ πολύθερμος φύσις ἐν ὥρα θερμός καί ὁ ἐν ἀήρ ψυχρός κοίτη παχύνω συμβαίνω , ὁ δέ ἀϋτή τοιοῦτος ἐν ἀήρ θερμός λεπτύνω συμβαίνω .