galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 5.14
Γλῶσσα οὖρον σημαίνει , γλῶσσαι χλωραὶ , χολώδεες . τὸ δὲ χολώδεες ἀπὸ πίονος , ἐρυθραί δὲ ἀφ’ αἵματος , μέλαιναι δὲ ἀπὸ μελαίνης χολῆς . αὖαι δὲ ἀπὸ λιγνυώδεος ἐγκαύσιος καὶ μητρῴου μορίου , λευκαὶ δὲ ἀπὸ φλέγματος . Τὴν γλῶττάν φησι σημαίνειν ὁποῖόν ἐστι τὸ οὖρον , ἤτοι τὸ κυρίως οὕτως ὀνομαζόμενον , ὃ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀποκρίνομεν , ἢ τὸν τῶν χυμῶν ὀῤῥόν . ἑκάτερος δ’ ἂν ὁ λόγος ἐπὶ τὴν τοιαύτην ἥκει διάνοιαν . ἡ γάρ τοι γλῶττα τῆς ἐν τοῖς χυμοῖς διαθέσεώς ἐστι δηλωτικὴ , καθάπερ καὶ τὰ οὖρα , καὶ τό τε χρήσιμον ἐκ τῆς ῥήσεως ἔχοντες , ἐκ περισσοῦ ζητήσομεν ὅ τι ποτὲ σημαίνει τὸ οὖρον . ἔστι δὲ τὸ χρήσιμον , ὃ καθ’ ὅλην τὴν ῥῆσιν διδάσκει , τὰς μέν τινας γλώττας χολῆς πλεονεξίαν ἐνδείκνυσθαι , τὰς δ’ αἵματος ἤ τινος ἄλλου τοιούτου , περὶ ὧν ἐφεξῆς ἁπάντων ἐπισκεπτέον . ἐν γὰρ τοῖς χρησίμοις εἰς τὰ τῆς τέχνης ἔργα διατρίβειν ἀξιῶ , παρατρέχοντας ὅσα σοφιστικῶς ἐζήτηται . χλωρὰς οὖν γλώττας εἴρηκεν , ὡς ἐν τῷ βίῳ συνήθως ὀνομάζουσιν ἄνθρωποι , χλωρούς τινας ἑωρακέναι φάσκοντες , οἷς ἂν ἐπὶ τὸ χολωδέστερον ἡ χρόα μεταβάλῃ , τῆς ὠχρᾶς δηλονότι χολῆς . ταύτην γὰρ ἁπλῶς ὀνομάζουσιν , οὐχ ὥσπερ τὰς ἄλλας μετὰ προσθήκης , ἤτοι μέλαιναν ἢ ἰώδη καλοῦντες ἢ ἐρυθρὰν ἢ ξανθὴν ἢ λεκιθώδη . ἐγγυτάτω μὲν οὖν ἐστι καὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδόν τι γένους ἡ ξανθὴ χολὴ τῇ ὠχρᾷ . λέγουσι δὲ τοὐπίπαν ἄνευ τοῦ προσθεῖναι τὴν ὠχρὰν ἁπλῶς οὕτως χολὴν ἐμεμηκέναι τὸν ἄνθρωπον . ἐπὶ δὲ τῆς ξανθῆς σπανίως ἔστιν εὑρεῖν ἁπλῶς τινα λέγοντα . προστιθέασι γὰρ εὐθέως αὐτῇ τὸ τοῦ χρώματος ὄνομα , ξανθὴν χολὴν ἐμεμηκέναι τόνδε τινὰ λέγοντες ἢ ἄκρατον χολήν . ἰώδη δὲ καὶ μέλαιναν χολὴν οὔτ’ ἰατρός τις οὔτ’ ἰδιώτης ὠνόμαζεν ἄνευ προσθήκης , ὥσπερ οὐδὲ ἰσατώδη καὶ πρασοειδῆ καὶ λεκιθώδη . καὶ γὰρ ταῦτα χολῶν ὀνόματά ἐστιν ὑπό τινων ἰατρῶν εἰρημένα , παρωνύμως ταῖς χρόαις , ἃς ἔχουσιν . οὕτως δὲ καὶ τὴν ἐρυθρὰν χολὴν ὀνομάζουσιν , αἵματος οὖσαν ὀῤῥόν . ἡ δὲ λεκιθώδης τῆς ξανθῆς παχυνθείσης γίνεται χολῆς , καθάπερ ἡ ὠχρὰ , προσλαβούσης ὑδατώδη τινὰ οὐσίαν . αἱ τοίνυν χλωραὶ γλῶτται νῦν εἴρηνται σαφῶς ἀντὶ τῶν ὠχρῶν , ὑπὸ τῆς ὠχρᾶς χολῆς βαπτόμεναι . μεγάλας τε γὰρ ἔχουσα φλέβας ἡ γλῶττα καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν οὖσα χαύνη τε καὶ σπογγοειδὴς , ἑτοιμοτέρα τῶν ἄλλων ἐστὶ μορίων , ὅσα σκληρὰ καὶ πυκνὰ , δέξασθαί τε τοὺς ﻿ ὀῤῥώδεις χυμοὺς εἰς αὐτὴν , βαφῆναί τε πρὸς αὐτῶν ὥσπερ τὰ ἔρια . παρέγκειται δὲ τῷ λόγῳ τὸ χολῶδες , ἀπὸ πίονος ἐνδεικνυμένου τἀνδρὸς τὴν γένεσιν τῷ χολώδει πλείστην ἐκ τοῦ πίονος ἐν τῇ τροφῇ γίνεσθαι . πίονα δὲ ἀκουστέον οὐ μόνον τὸ λιπαρὸν , ἀλλὰ καὶ τὸ γλυκὺ καὶ ὅλως τὸ ἐν τοῖς κατὰ φύσιν ἔχουσιν ἡδύ . μόνοι γὰρ οἱ παρὰ φύσιν διακείμενοι , πικροῖς καὶ στρυφνοῖς καὶ ὀξώδεσιν ἐδέσμασι χαίρουσιν . οἱ δὲ κατὰ φύσιν ἔχοντες καί ἀπεριττότατοι τά τε λιπαρὰ καὶ τὰ γλυκέα καὶ τά γε μηδεμίαν ἔχοντα ἰσχυρὰν ποιότητα , μεθ’ ἡδονῆς προσφέρονται . πάντ’ οὖν τὰ τοιαῦτα τὸ πῖόν ἐστιν ἐν τροφῇ καὶ διὰ τοῦτο καὶ πίονα ἄρουραν καὶ λιπαρὰν χώραν εἰρήκασι πολλοὶ τῶν παλαιῶν , εὔφορον ἐνδεικνύμενοι διὰ τῶν προσηγοριῶν τούτων ὑπάρχειν αὐτὴν , τῶν ὑγιαίνουσιν ἡμῖν ἀμέμπτως ἐσθιομένων καρπῶν . ὅτι δ’ ἔκ τε μέλιτος καὶ ὅλως τῶν γλυκέων , ὅταν ἐπὶ πλέον θερμανθῶσιν , ὁ πικρόχολος γεννᾶται χυμὸς , ἐν τῷ περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ἐπιδέδεικται κατὰ τὸ τέταρτον ὑπόμνημα , μετὰ τοῦ καὶ φαίνεσθαι σαφῶς ὅταν ἐν τῇ γαστρὶ πλείονι χρόνῳ τὰ τοιαῦτα μείνῃ , μήτ’ ἀναδοθῆναι φθάσαντα μήτε πεφθῆναι τὴν ὠχρὰν ἐξ αὐτῶν γεννωμένην χολήν . ὅσοι γοῦν ἤμεσαν τηνικαῦτα , τὴν τοιαύτην ἤμεσαν . περὶ μὲν οὖν τῆς ὠχρᾶς γλώττης ἱκανὰ καὶ ταῦτα . τὰς δ’ ἐρυθρὰς ἀφ’ αἵματος γίνεσθαί φησιν . οὐδὲ γὰρ οὐδ’ ἐπινοῆσαι δυνατὸν ἀφ’ ἑτέρου χυμοῦ πλεονεκτοῦντος , ἐρυθρὰν γενέσθαι χρόαν ἔν τινι μορίῳ . τὸ γὰρ χρῶμα τῶν χυμῶν ἐστὶ τῶν ἐπικρατούντων δηλονότι καὶ πλεονεκτούντων , οὐ τῶν ἐλλειπόντων . οὕτως δὲ καὶ τὰς μελαίνας γλώττας ἀπὸ μελαίνης χολῆς γίνεσθαί φησιν , ὁ γὰρ αὐτὸς λόγος κἀνταῦθα . τὰς δὲ αὔας , ὅπερ ἐστὶ ξηρὰς , ἱκανῶς ἐκ πυρετοῦ διακαοῦς , ὃς οἷον πῦρ κατακαίων τὸ αἷμα λιγνύει μᾶλλον ἤπερ ἀτμῷ παραπλήσιον ἀναθυμίασιν ἐργάζεται · διὸ καὶ μέλαιναι πολλάκις αἱ τοιαῦται φαίνονται γλῶτται . γίνονται δὲ τοιαῦται γλῶτται καὶ ἀπὸ μητρῴου μορίου , τῆς ὑστέρας δηλονότι . καὶ γὰρ καὶ ταύτῃ φλεγμαινούσῃ πυρετοὶ θερμότατοι συνεδρεύουσιν . ὥσπερ δὲ ὠχραὶ μὲν ἀπὸ τῆς ὠχρᾶς , μέλαιναι δ’ ἀπὸ τῆς μελαίνης , ἐρυθραὶ δ’ ἀπὸ τοῦ αἵματος , οὕτως ἀπὸ φλέγματος αἱ λευκαὶ γίνονται γλῶτται . τοῖς μὲν οὖν εἰρημένοις σημείοις ἀκολουθεῖ διὰ παντὸς τὰ δηλούμενα , τοῖς δὲ πράγμασιν οὐκ ἐξ ἀνάγκης τὰ σημεῖα , φλεγμαινούσης γὰρ τῆς μήτρας οὐ διὰ παντὸς οἱ πυρετοὶ διακαεῖς γίνονται , καθάπερ οὐδ’ αἵματος πλεονάζοντες ἐρυθραίνεται γλῶττα . καὶ μέντοι καὶ χολῆς μελαίνης ἐν σπληνὶ περιεχομένης ἢ κατά τινας κάτω φλεβῶν , ἡ γλῶττα τὴν χρόαν οὐ μεταβάλλει , καθάπερ οὐδ’ ἐπὶ τῆς ὠχρᾶς , οὐδ’ ἐπὶ τοῦ φλέγματος , ἀλλ’ ὅταν ἤτοι κατὰ τὴν γαστέρα περιέχηταί τι τούτων ἢ θερμασίας πολλῆς χεούσης τε καὶ πνευματούσης τοὺς χυμοὺς , ἡ φορὰ γίνεται πρὸς τὸ μετέωρον . καθόλου τοίνυν ἐστὶ ῥητέον ὡς ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἐπὶ τῆς γλώττης σημεῖον ἐνδεικτικόν ἐστιν , ἤτοι πυρετοῦ περικαοῦς , ἅμα τῷ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ὑφ’ Ἱπποκράτους γεγονέναι χυμοῦ πλεονάζειν ἢ τοῦ περὶ τὴν γαστέρα περιέχεσθαι τὸν τοιοῦτον .
Lemmas: γλῶσσα ὅρος σημαίνω , γλῶσσα χλωρός , χολώδης . ὁ δέ χολώδης ἀπό πίων , ἐρυθρός δέ ἀπό αἷμα , μέλας δέ ἀπό μέλας χολή . αὖος δέ ἀπό λιγνυώδης ἔγκαυσις καί μητρῷος μόριον , λευκός δέ ἀπό φλέγμα . Τά γλῶττα φημί σημαίνω ὁποῖος εἰμί ὁ ὅρος , ἤτοι ὁ κυρίως οὕτως ὀνομάζω , ὁ κατά ἕκαστος ἡμέρα ἀποκρίνω , ἤ ὁ ὁ χυμός ὀρός . ἑκάτερος δέ ἄν ὁ λόγος ἐπί ὁ τοιοῦτος ἥκω διάνοια . ὁ γάρ τοι γλῶττα ὁ ἐν ὁ χυμός διάθεσις εἰμί δηλωτικός , καθά καί ὁ ὅρος , καί ὁ τε χρήσιμος ἐκ ὁ ῥῆσις ἔχω , ἐκ περισσός ζητέω ὁ τίς ποτέ σημαίνω ὁ ὅρος . εἰμί δέ ὁ χρήσιμος , ὁ κατά ὅλος ὁ ῥῆσις διδάσκω , ὁ μέν τις γλῶττα χολή πλεονεξία ἐνδείκνυμι , ὁ δέ αἷμα ἤ τις ἄλλος τοιοῦτος , περί ὅς ἐφεξῆς ἅπας ἐπισκοπέω . ἐν γάρ ὁ χρήσιμος εἰς ὁ ὁ τέχνη έργο διατρίβω ἀξιόω , παρατρέχω ὅσος σοφιστικός ζητέω . χλωρός οὖν γλῶττα λέγω , ὡς ἐν ὁ βίος συνήθης ὀνομάζω ἄνθρωπος , χλωρός τις ὁράω φάσκω , ὅς ἄν ἐπί ὁ χολώδης ὁ χρώς μεταβάλλω , ὁ ὠχρός δηλονότι χολή . οὗτος γάρ ἁπλῶς ὀνομάζω , οὐ ὥσπερ ὁ ἄλλος μετά προσθήκη , ἤτοι μέλας ἤ ἰώδης καλέω ἤ ἐρυθρός ἤ ξανθός ἤ λεκιθώδης . ἐγγύς μέν οὖν εἰμί καί ὁ αὐτός σχεδόν τίς γένος ὁ ξανθός χολή ὁ ὠχρός . λέγω δέ ἐπίπαν ἄνευ ὁ προστίθημι ὁ ὠχρός ἁπλῶς οὕτως χολή γιμεμήσκω ὁ ἄνθρωπος . ἐπί δέ ὁ ξανθός σπανίως εἰμί εὑρίσκω ἁπλῶς τις λέγω . προστίθημι γάρ εὐθύς αὐτός ὁ ὁ χρῶμα ὄνομα , ξανθός χολή γιμεμήσκω ὅδε τις λέγω ἤ ἄκρατος χολή . ἰώδης δέ καί μέλας χολή οὔτε ἰατρός τις οὔτε ἰδιώτης ὀνομάζω ἄνευ προσθήκη , ὥσπερ οὐδέ ἰσατώδης καί πρασοειδής καί λεκιθώδης . καί γάρ οὗτος χολή ὄνομα εἰμί ὑπό τις ἰατρός λέγω , παρώνυμος ὁ χροιά , ὅς ἔχω . οὕτως δέ καί ὁ ἐρυθρός χολή ὀνομάζω , αἷμα εἰμί ὀρός . ὁ δέ λεκιθώδης ὁ ξανθός παχύνω γίγνομαι χολή , καθά ὁ ὠχρός , προσλαμβάνω ὑδατώδης τις οὐσία . ὁ τοίνυν χλωρός γλῶττα νῦν λέγω σαφής ἀντί ὁ ὠχρός , ὑπό ὁ ὠχρός χολή βάπτω . μέγας τε γάρ ἔχω φλέβα ὁ γλῶττα καί κατά ὁ οὐσία εἰμί χαῦνος τε καί σπογγοειδής , ἑτοῖμος ὁ ἄλλος εἰμί μόριον , ὅσος σκληρός καί πυκνός , δέχομαι τε ὁ ﻿ ὀρρωδέω χυμός εἰς αὐτός , βάπτω τε πρός αὐτός ὥσπερ ὁ ἔριον . παρέγκειμαι δέ ὁ λόγος ὁ χολώδης , ἀπό πίων ἐνδείκνυμι ἀνήρ ὁ γένεσις ὁ χολώδης πλεῖστος ἐκ ὁ πίων ἐν ὁ τροφή γίγνομαι . πίων δέ ἀκούω οὐ μόνος ὁ λιπαρός , ἀλλά καί ὁ γλυκύς καί ὅλος ὁ ἐν ὁ κατά φύσις ἔχω ἡδύς . μόνος γάρ ὁ παρά φύσις διάκειμαι , πικρός καί στρυφνός καί ὀξώδης ἔδεσμα χαίρω . ὁ δέ κατά φύσις ἔχω εἰ ἀπέριττος ὁ τε λιπαρός καί ὁ γλυκύς καί ὁ γε μηδείς ἔχω ἰσχυρός ποιότητα , μετά ἡδονή προσφέρω . πᾶς οὖν ὁ τοιοῦτος ὁ πῖος εἰμί ἐν τροφή καί διά οὗτος καί πίων ἄρουρα καί λιπαρός χώρα λέγω πολύς ὁ παλαιός , εὔφορος ἐνδείκνυμι διά ὁ προσηγορία οὗτος ὑπάρχω αὐτός , ὁ ὑγιαίνω ἐγώ ἄμεμπτος ἐσθίω καρπός . ὅτι δέ ἐκ τε μέλι καί ὅλος ὁ γλυκύς , ὅταν ἐπί πλείων θερμαίνω , ὁ πικρόχολος γεννάω χυμός , ἐν ὁ περί ὁ ἁπλόος Φάρμακος δύναμις ἐπιδείκνυμι κατά ὁ τέταρτος ὑπόμνημα , μετά ὁ καί φαίνω σαφής ὅταν ἐν ὁ γαστήρ πολύς χρόνος ὁ τοιοῦτος μένω , μήτε ἀναδίδωμι φθάνω μήτε πέσσω ὁ ὠχρός ἐκ αὐτός γεννάω χολή . ὅσος γοῦν ἐμέω τηνικαῦτα , ὁ τοιοῦτος ἐμέω . περί μέν οὖν ὁ ὠχρός γλῶττα ἱκανός καί οὗτος . ὁ δέ ἐρυθρός ἀπό αἷμα γίγνομαι φημί . οὐδέ γάρ οὐδέ ἐπινοέω δυνατός ἀπό ἕτερος χυμός πλεονεκτέω , ἐρυθρός γίγνομαι χροιά ἐν τις μόριον . ὁ γάρ χρῶμα ὁ χυμός εἰμί ὁ ἐπικρατέω δηλονότι καί πλεονεκτέω , οὐ ὁ ἐλλείπω . οὕτως δέ καί ὁ μέλας γλῶττα ἀπό μέλας χολή γίγνομαι φημί , ὁ γάρ αὐτός λόγος ἐνταῦθα . ὁ δέ αὖος , ὅς εἰμί ξηρός , ἱκανός ἐκ πυρετός διακαής , ὅς οἷος πῦρ κατακαίω ὁ αἷμα λιγνύω μᾶλλον ἤ ἀτμός παραπλήσιος ἀναθυμίασις ἐργάζομαι · διό καί μέλας πολλάκις ὁ τοιοῦτος φαίνω γλῶττα . γίγνομαι δέ τοιοῦτος γλῶττα καί ἀπό μητρῷος μόριον , ὁ ὑστέρα δηλονότι . καί γάρ καί οὗτος φλεγμαίνω πυρετός θερμός συνεδρεύω . ὥσπερ δέ ὠχρός μέν ἀπό ὁ ὠχρός , μέλας δέ ἀπό ὁ μέλας , ἐρυθρός δέ ἀπό ὁ αἷμα , οὕτως ἀπό φλέγμα ὁ λευκός γίγνομαι γλῶττα . ὁ μέν οὖν λέγω σημεῖον ἀκολουθέω διά πᾶς ὁ δηλόω , ὁ δέ πρᾶγμα οὐ ἐκ ἀνάγκη ὁ σημεῖον , φλεγμαίνω γάρ ὁ μήτρα οὐ διά πᾶς ὁ πυρετός διακαής γίγνομαι , καθά οὐδέ αἷμα πλεονάζω ἐρυθραίνομαι γλῶττα . καί μέντοι καί χολή μέλας ἐν σπλήν περιέχω ἤ κατά τις κάτω φλέψ , ὁ γλῶττα ὁ χροιά οὐ μεταβάλλω , καθά οὐδέ ἐπί ὁ ὠχρός , οὐδέ ἐπί ὁ φλέγμα , ἀλλά ὅταν ἤτοι κατά ὁ γαστήρ περιέχω τίς οὗτος ἤ θερμασία πολύς χέω τε καί πνευματόω ὁ χυμός , ὁ φορά γίγνομαι πρός ὁ μετέωρος . καθόλου τοίνυν εἰμί λέγω ὡς ἕκαστος ὁ λέγω ἐπί ὁ γλῶττα σημεῖον ἐνδεικτικός εἰμί , ἤτοι πυρετός περικαής , ἅμα ὁ κατά ἕκαστος αὐτός ὑπό Ἱπποκράτης γίγνομαι χυμός πλεονάζω ἤ ὁ περί ὁ γαστήρ περιέχω ὁ τοιοῦτος .