galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 3.1
Ἡ δέρματος ἀραιότης , ἡ κοιλίης πυκνότης , ἡ δέρματος ξύνδεσις , ἡ σαρκῶν αὔξησις . ἡ κοιλίης νάρκωσις , ἡ τῶν ὅλων σύγχυσις · ἡ τῶν ἀγγείων ἀκαθαρσία , ἡ ἐγκεφάλου ἀνάλωσις , διὸ καὶ φαλακρότης · ἡ τῶν ὀργάνων τρίψις . Ἔνιοι μὲν ἡγοῦνται κατάλογον εἶναι τῶν γνωστέων τοῖς ἰατροῖς . φαίνεται δὲ μᾶλλον ἐν συζυγίᾳ λελέχθαι τινὰ τῶν ἐζευγμένων ἀλλήλοις πραγμάτων καὶ πρώτη μὲν εἰρῆσθαι συζυγία , καθ’ ἥν φησιν ἡ δέρματος ἀραιότης , ἡ κοιλίης πυκνότης . ἔνιοι γὰρ διὰ τοῦτο πυκνὴν ἔχουσι τὴν κοιλίαν , τουτέστιν ἐπεχομένην τε καὶ στεγνὴν , ὅτι διὰ τοῦ δέρματος ἐκκενοῦται πολλά . καθάπερ αὖ πάλιν ἕτεροι δυσδιαφόρητοι κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν ὄντες οὐροῦσί τε πολλὰ καὶ διαχωροῦσι κάτω . ἑτέρα δὲ πάλιν ἐφεξῆς γέγραπται συζυγία , ἡ δέρματος σύνδεσις , ἡ σαρκῶν αὔξησις , ἔνθα δηλοῦται τὴν συναγωγὴν καὶ σφίγξιν τοῦ δέρματος αἰτίαν γίνεσθαι πολλάκις ἀμέτρου σαρκῶν αὐξήσεως . ἄλλη δὲ ταύτης ἐχομένη συζυγία γέγραπται κατὰ τήνδε τὴν λέξιν . ἡ κοιλίης νάρκωσις , ἡ τῶν ὅλων σύγχυσις . νάρκωσιν δ’ ἀκούσωμεν τὴν περὶ τὸ πέττειν τὰς τροφὰς ἀῤῥωστίαν τῆς γαστρὸς , ἁπάντων δὴ ταύτην τῶν κατὰ τὸ σῶμα παθῶν αἰτίαν γίνεσθαι . τὸ δ’ ἐφεξῆς εἰρημένον , ἡ τῶν ἀγγείων ἀκαθαρσία , δύναται μὲν καὶ ταύτῃ τῇ συζυγίᾳ συνάπτεσθαι . τὸ γὰρ μὴ καλῶς πεφθὲν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς τῶν ἀγγείων ἀκαθαρσίας πολλάκις αἴτιον γίνεται . δύναται δὲ καὶ χωρὶς τοῦ συνάπτεσθαι τῇ ναρκώσει τῆς κοιλίας ἀκούεσθαι τῆς κατὰ τὰς φλέβας μοχθηρᾶς πέψεως , ἵν’ ὥσπερ ἡ κατὰ τὴν γαστέρα πέψις οὐ καλῶς ἐπιτελουμένη πολλὰ συγχεῖ καθ’ ὅλον τὸ ζῶον , οὕτω καὶ ἡ κατὰ τὰς φλέβας ἀποτυγχανομένη πρῶτον μὲν ἀκαθαρσίαν ἐν ταῖς φλεψὶ ποιεῖ , τουτέστι μοχθηρῶν χυμῶν πλεονεξίαν , εἶτα δὴ καὶ βλάβην μεγάλην , ὥστε τὸ μεταξὺ τῆς τε κοιλίας νάρκωσις καὶ τοῦ τῶν ἀγγείων ἀκαθαρσία κοινὸν ἀμφοῖν εἶναι , ὅπερ αὐτὸς ὠνόμασε τῶν ὅλων σύγχυσιν . τὸ δ’ ἐφεξῆς εἰρημένον ἡ ἐγκεφάλου ἀνάλωσις , διὸ καὶ φαλακρότης , ἐμοὶ μὲν δοκεῖ τοιόνδε τι δηλοῦν , ὅταν ὁ ἐγκέφαλος ἐλάττων ἑαυτοῦ γένηται κατὰ πολὺ , συμβαίνει δὲ τοῦτο τοῖς ξηρότερον αὐτὸν ἔχουσι φύσει , τότ’ ἀφίσταται τῶν ὑπερκειμένων ὀστῶν , ἃ καλοῦσιν οἱ ἀνατομικοὶ βρέγματα . ἔστι δὲ δύο ταῦτα , περιγραφόμενον ἑκάτερον δὲ εὐθείαις γραμμαῖς τέτταρσι , μία μὲν τῇ κατὰ τὸ μῆκος ῥαφῇ , κοινῇ οὔσῃ ἀμφοτέροις τοῖς ὀστοῖς , ὄπισθεν δὲ ταῖς πλευραῖς τοῦ λαμβδοειδοῦς , ἔμπροσθεν δὲ ταῖς τῆς στεφανιαίας , ἑκατέρωθι δὲ ταῖς λεπιδοειδέσι . τῶν δ’ ἄλλων μερῶν τοῦ κρανίου μάλιστα μὲν οὐδ’ ἀφίσταται πλέον ὁ ἐγκέφαλος , εἰ δὲ καὶ ἀποσταίη ποτὲ , διὰ γοῦν τὰς ὑποκειμένας τοῖς ὀστοῖς τὰς σάρκας οὐκ ἀπόλλυται παντάπασιν ἡ τοῦ δέρματος ὑγρότης , ὡς οὐδὲ τρίχες . ἐμάθετε γὰρ ἐν τοῖς περὶ κράσεων ὑπομνήμασι μήτ’ ἐκ τοῦ ἐνυγροῦ δέρματος φύεσθαι τρίχας μήτ’ ἐκ τοῦ ξηρανθέντος σφοδρῶς . ὑγρὸν μὲν οὖν ἐστι τὸ περὶ τὴν κεφαλὴν δέρμα παισὶ καὶ γυναιξὶ καὶ τοῖς εὐνούχοις , ξηρὸν δ’ ἀμέτρως τοῖς φαλακροῖς . ὅτι δὲ ἐγκέφαλος ἐπὶ μὲν τῶν νέων ψαύει τοῦ κρανίου , μαλακὸς ὢν καὶ ὑγρὸς ἅπασάν τε τὴν ἔνδον εὐρυχωρίαν κατείληφε , τοῖς γηρῶσι δ’ ἀφίσταται , ξηραινόμενός τε καὶ συνιζάνων , ἐθεάσασθε πολλάκις ἐν ταῖς τῶν ζώων ἀνατομαῖς . νυνὶ δ’ οὐκ ἀπόδειξις πρόκειται γράφειν τῶν Ἱπποκράτους δογμάτων , ὅτι μὴ παρ’ ἔργον , ἀλλ’ ἐξηγεῖσθαι τὴν ἀσαφῆ λέξιν , ἅμα δὲ τῷ διὰ κεφαλαίων ἐνίοτε τὰς αἰτίας προστιθέναι κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῶν ἀποδεδειγμένων δογμάτων . ὅτι δ’ ἀνάλωσιν ἐγκεφάλου τὴν τελείαν ἀπώλειαν , ὡς ἐκδαπανηθῆναι παντάπασιν αὐτὸν , οὐδ’ ἐπινοῆσαι δυνατὸν ἐν ζῶντι ζώῳ γενέσθαι παντὶ πρόδηλον . καὶ μὴν εἰ μὴ τοῦτο , λείποιτ’ ἂν ἀκούειν ἀνάλωσιν ἐγκεφάλου τὴν μείωσιν , ἣν διὰ ξηρότητα γίνεσθαι τοῖς φαλακρουμένοις ἔφην , ὥστε τὰ τοῦ βρέγματος ὀστᾶ χαυνότερα καὶ ἁπαλώτερα τῶν ἄλλων ὄντα καὶ ἄνωθεν ἐπικείμενα γίνεσθαι ξηρὰ διὰ τὴν ἔνδειαν τοῦ ἐγκεφάλου , μηκέτ’ ἐξικνουμένου πρὸς αὐτὰ μήτ’ ἅπτεσθαι δυναμένου . συνιζάνει τε γὰρ καὶ καταπίπτει ταπεινούμενος ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ βάσιν . ἀκόλουθον δέ ἐστι τοῦ ὀστῶν τούτων ξηρανθέντων ξηραίνεσθαι καὶ τὸ περιτεταμένον αὐτοῖς δέρμα καὶ φαίνεταί γε καὶ αὐτῇ τῇ αἰσθήσει πάνυ ξηρὰ ἐπὶ τῶν φαλακρῶν , ὡς μηδὲ δεῖσθαι ἀποδείξεως λογικῆς . ὅταν γε μὴν ἐπὶ πλέον τύχῃ ξηρανθεὶς ὁ ἐγκέφαλος , ὡς ἐπί τινων ἐν ἐσχάτῃ γήρᾳ συμβαίνει καὶ τὰς τῶν νεύρων ἐκφύσεις ἀναγκαῖον ἀποξηραίνεσθαι τηνικαῦτα . διὰ τοῦτο μήθ’ ὁρᾷν ὁμοίως ἐστὶ μήτ’ ἀκούειν μήτ’ ἄλλο τι τοῦ κατὰ τὰς αἰσθήσεις ἢ τὰς καθ’ ὁρμὴν κινήσεις ἐῤῥωμένως ἐπιτελεῖν , ἀλλ’ ἔκλυτα πάντα καὶ ἀμυδρὰ καὶ ἄῤῥωστα γίγνεται τὰ κατὰ ταύτας ὄργανα , δι’ ὧν ἐπετέλουν τὸ πρότερον , ὅπερ εἰκὸς αὐτὸν ὠνομακέναι κατάτριψιν ὀργάνων ἐκ μεταφορᾶς τῶν τριβομένων ἱματίων καὶ σκευῶν , χρησάμενον τῇ προσηγορίᾳ . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα φαίνεται ξηρότερα σφῶν αὐτῶν γινόμενα , μετὰ τὰς πολυχρονίους χρήσεις , ἡνίκα κατατετρίφθαι λέγομεν αὐτά . τινὲς μέντοι τὸ κατὰ συζυγίαν ἀκούειν τῶν γεγραμμένων οὐκ ἐννοήσαντες ὅλως ἕκαστόν τε τῶν προειρημένων ἰδίᾳ προχειριζόμενοι συμβουλεύειν ἐν τῇ ῥήσει ταύτῃ τὸν Ἱπποκράτην φασὶ τὰς δυνάμεις αὐτῶν ἐπισκοπεῖσθαι , οἷς εὐθέως ἡ τοῦ δέρματος ἀραιότης , πρώτη γὰρ αὕτη γέγραπται , γινώσκειν φασὶ προσήκειν τί δύναται , χάριν τοῦ καὶ ποιεῖν αὐτὴν ὁπότε χρείαν ἔχομεν , ἀναιρεῖν δ’ , ὁπότ’ οὐκ εἴη χρεία . γέγραπται γοῦν , φασὶ , κᾀν τῷ περὶ τροφῆς , ἀραιότης σώματος ἐς διαπνοὴν οἷς πλεῖστον ἀφαιρεῖται ὑγιεινότεροι , οἷς δ’ ἔλαττον νοσερώτεροι . ἀλλὰ τούτοις γε μάχεται τὸ μεταξὺ γεγράφθαι τὸ κοιλίης πυκνότης , τοῦ δέρματος σύνδεσις , εἴπερ ἦν κατάλογος πραγμάτων εἰς γνῶσιν χρησίμων ἰατρῶν . καὶ μέντοι καὶ τὸ τούτων ἐφεξῆς οὕτως εἰρημένον , ἡ κοιλίης νάρκωσις , ἡ τῶν ὅλων σύγχυσις , ἐνδεικτικόν ἐστι τοῦ γράφειν αὐτὸν ὅσα συνυπάρχειν ἀλλήλοις πέφυκεν , οὐχ ἁπλῶς τινές εἰσι διαθέσεις ἐν τῷ σώματι συνιστάμεναι , γινώσκεσθαι δεόμεναι . τὸ γὰρ ἡ τῶν ὅλων σύγχυσις οὐ διαθέσεώς ἐστι δηλωτικὸν , ἀλλὰ τῶν ἐπὶ διαθέσει μοχθηρᾷ γινομένων κακῶν .
Lemmas: ὁ δέρμα ἀραιότης , ὁ κοιλία πυκνότης , ὁ δέρμα σύνδεσις , ὁ σάρξ αὔξησις . ὁ κοιλία νάρκωσις , ὁ ὁ ὅλος σύγχυσις · ὁ ὁ ἀγγεῖον ἀκαθαρσία , ὁ ἐγκέφαλος ἀνάλωσις , διό καί φαλακρότης · ὁ ὁ ὄργανον τρῖψις . ἔνιοι μέν ἡγέομαι κατάλογος ἔρχομαι ὁ γνωστέος ὁ ἰατρός . φαίνω δέ μᾶλλον ἐν συζυγία λέγω τις ὁ ζεύγνυμι ἀλλήλων πρᾶγμα καί πρῶτος μέν λέγω συζυγία , κατά ὅς φημί ὁ δέρμα ἀραιότης , ὁ κοιλία πυκνότης . ἔνιοι γάρ διά οὗτος πυκνός ἔχω ὁ κοιλία , τουτέστι ἐπέχω τε καί στεγνός , ὅτι διά ὁ δέρμα ἐκκενόω πολύς . καθά αὖ πάλιν ἕτερος δυσδιαφόρητος κατά ὁ ἐπιφάνεια ο οὐρέω τε πολύς καί διαχωρέω κάτω . ἕτερος δέ πάλιν ἐφεξῆς γράφω συζυγία , ὁ δέρμα σύνδεσις , ὁ σάρξ αὔξησις , ἔνθα δηλόω ὁ συναγωγή καί σφίγξις ὁ δέρμα αἰτία γίγνομαι πολλάκις ἄμετρος σάρξ αὔξησις . ἄλλος δέ οὗτος ἔχω συζυγία γράφω κατά ὅδε ὁ λέξις . ὁ κοιλία νάρκωσις , ὁ ὁ ὅλος σύγχυσις . νάρκωσις δέ ἀκούω ὁ περί ὁ πέσσω ὁ τροφή ἀρρωστία ὁ γαστήρ , ἅπας δή οὗτος ὁ κατά ὁ σῶμα πάθος αἰτία γίγνομαι . ὁ δέ ἐφεξῆς λέγω , ὁ ὁ ἀγγεῖον ἀκαθαρσία , δύναμαι μέν καί οὗτος ὁ συζυγία συνάπτω . ὁ γάρ μή καλός πέσσω ἐν Τά γαστήρ ὁ ὁ ἀγγεῖον ἀκαθαρσία πολλάκις αἴτιος γίγνομαι . δύναμαι δέ καί Χωρὶς ὁ συνάπτω ὁ νάρκωσις ὁ κοιλία ἀκούω ὁ κατά ὁ φλέβα μοχθηρός πέψις , ἵνα ὥσπερ ὁ κατά ὁ γαστήρ πέψις οὐ καλός ἐπιτελέω πολύς συγχέω κατά ὅλος ὁ ζῷον , οὕτως καί ὁ κατά ὁ φλέβα ἀποτυγχάνω πρῶτος μέν ἀκαθαρσία ἐν ὁ φλέψ ποιέω , τουτέστι μοχθηρός χυμός πλεονεξία , εἶτα δή καί βλάβος μέγας , ὥστε ὁ μεταξύ ὁ τε κοιλία νάρκωσις καί ὁ ὁ ἀγγεῖον ἀκαθαρσία κοινός ἄμφω ἔρχομαι , ὅς αὐτός ὀνομάζω ὁ ὅλος σύγχυσις . ὁ δέ ἐφεξῆς λέγω ὁ ἐγκέφαλος ἀνάλωσις , διό καί φαλακρότης , ἐγώ μέν δοκέω τοιόσδε τίς δηλόω , ὅταν ὁ ἐγκέφαλος μικρός ἑαυτοῦ γίγνομαι κατά πολύς , συμβαίνω δέ οὗτος ὁ ξηρός αὐτός ἔχω φύσις , τότε ἀφίστημι ὁ ὑπέρκειμαι ὀστέον , ὅς καλέω ὁ ἀνατομικός βρέγμα . εἰμί δέ δύο οὗτος , περιγράφω ἑκάτερος δέ εὐθύς γραμμή τέσσαρες , εἷς μέν ὁ κατά ὁ μῆκος ῥαφή , κοινός εἰμί ἀμφότερος ὁ ὀστέον , ὄπισθεν δέ ὁ πλευρά ὁ λαμβδοειδής , ἔμπροσθεν δέ ὁ ὁ στεφανιαῖος , ἑκατέρωθι δέ ὁ λεπιδοειδής . ὁ δέ ἄλλος Μέρα ὁ κρανίον μάλιστα μέν οὐδέ ἀφίστημι πλείων ὁ ἐγκέφαλος , εἰ δέ καί ἀφίστημι ποτέ , διά γοῦν ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὀστέον ὁ σάρκα οὐ ἀπόλλυμι παντάπασι ὁ ὁ δέρμα ὑγρότης , ὡς οὐδέ θρίξ . μανθάνω γάρ ἐν ὁ περί κρᾶσις ὑπόμνημα μήτε ἐκ ὁ ἔνυγρος δέρμα φύω τρίχα μήτε ἐκ ὁ ξηραίνω σφοδρός . ὑγρός μέν οὖν εἰμί ὁ περί ὁ κεφαλή δέρμα παῖς καί γυνή καί ὁ εὐνοῦχος , ξηρός δέ ἄμετρος ὁ φαλακρός . ὅτι δέ ἐγκέφαλος ἐπί μέν ὁ νέος ψαύω ὁ κρανίον , μαλακός εἰμί καί ὑγρός ἅπας τε ὁ ἔνδον εὐρυχωρία καταλαμβάνω , ὁ γηράσκω δέ ἀφίστημι , ξηραίνω τε καί συνιζάνω , θεάομαι πολλάκις ἐν ὁ ὁ ζῷον ἀνατομή . νυνί δέ οὐ ἀπόδειξις πρόκειμαι γράφω ὁ Ἱπποκράτης δόγμα , ὅτι μή παρά ἔργον , ἀλλά ἐξηγέομαι ὁ ἀσαφής λέξις , ἅμα δέ ὁ διά κεφάλαιος ἐνίοτε ὁ αἰτία προστίθημι κατά ὁ ἀκολουθία ὁ ἀποδείκνυμι δόγμα . ὅτι δέ ἀνάλωσις ἐγκέφαλος ὁ τέλειος ἀπώλεια , ὡς ἐκδαπανάω παντάπασι αὐτός , οὐδέ ἐπινοέω δυνατός ἐν ζάω ζῷον γίγνομαι πᾶς πρόδηλος . καί μήν εἰ μή οὗτος , λείπω ἄν ἀκούω ἀνάλωσις ἐγκέφαλος ὁ μείωσις , ὅς διά ξηρότης γίγνομαι ὁ φαλακρόομαι φημί , ὥστε ὁ ὁ βρέγμα ὀστέον χαῦνος καί ἁπαλός ὁ ἄλλος εἰμί καί ἄνωθεν ἐπίκειμαι γίγνομαι ξηρός διά ὁ ἔνδεια ὁ ἐγκέφαλος , μηκέτι ἐξικνέομαι πρός αὐτός μήτε ἅπτω δύναμαι . συνιζάνω τε γάρ καί καταπίπτω ταπεινόω ἐπί ὁ ἑαυτοῦ βάσις . ἀκόλουθος δέ εἰμί ὁ ὀστέον οὗτος ξηραίνω ξηραίνω καί ὁ περιτείνω αὐτός δέρμα καί φαίνω γε καί αὐτός ὁ αἴσθησις πάνυ ξηρός ἐπί ὁ φαλακρός , ὡς μηδέ δέω ἀπόδειξις λογικός . ὅταν γε μήν ἐπί πλείων τυγχάνω ξηραίνω ὁ ἐγκέφαλος , ὡς ἐπί τις ἐν ἔσχατος γῆρας συμβαίνω καί ὁ ὁ νεῦρον ἔκφυσις ἀναγκαῖος ἀποξηραίνω τηνικαῦτα . διά οὗτος μήτε ὁράω ὅμοιος εἰμί μήτε ἀκούω μήτε ἄλλος τίς ὁ κατά ὁ αἴσθησις ἤ ὁ κατά ὁρμή κίνησις ερρωμένως ἐπιτελέω , ἀλλά ἔκλυτος πᾶς καί ἀμυδρός καί ἄρρωστος γίγνομαι ὁ κατά αὐτός ὄργανον , διά ὅς ἐπιτελέω ὁ πρότερος , ὅς ἔοικα αὐτός ὀνομάζω κατάτριψις ὄργανον ἐκ μεταφορά ὁ τρίβω ἱμάτιον καί σκεῦος , χράω ὁ προσηγορία . καί γάρ καί οὗτος φαίνω ξηρός σφεῖς αὐτός γίγνομαι , μετά ὁ πολυχρόνιος χρῆσις , ἡνίκα καατετρίφω λέγω αὐτός . τις μέντοι ὁ κατά συζυγία ἀκούω ὁ γράφω οὐ ἐννοέω ὅλος ἕκαστος τε ὁ προλέγω ἴδιος προχειρίζω συμβουλεύω ἐν ὁ ῥῆσις οὗτος ὁ Ἱπποκράτης φημί ὁ δύναμις αὐτός ἐπισκοπέω , ὅς εὐθύς ὁ ὁ δέρμα ἀραιότης , πρῶτος γάρ οὗτος γράφω , γινώσκω φημί προσήκω τίς δύναμαι , χάρις ὁ καί ποιέω αὐτός ὁπότε χρεία ἔχω , ἀναιρέω δέ , ὁπότε οὐ εἰμί χρεῖος . γράφω γοῦν , φημί , εἰͅν ὁ περί τροφή , ἀραιότης σῶμα εἰς διαπνοή ὅς πλεῖστος ἀφαιρέω ὑγιεινός , ὅς δέ μικρός νοσερός . ἀλλά οὗτος γε μάχομαι ὁ μεταξύ γράφω ὁ κοιλία πυκνότης , ὁ δέρμα σύνδεσις , εἴπερ εἰμί κατάλογος πρᾶγμα εἰς γνῶσις χρήσιμος ἰατρός . καί μέντοι καί ὁ οὗτος ἐφεξῆς οὕτως λέγω , ὁ κοιλία νάρκωσις , ὁ ὁ ὅλος σύγχυσις , ἐνδεικτικός εἰμί ὁ γράφω αὐτός ὅσος συνυπάρχω ἀλλήλων φύω , οὐ ἁπλῶς τις εἰμί διάθεσις ἐν ὁ σῶμα συνίστημι , γιγνώσκω δέω . ὁ γάρ ὁ ὁ ὅλος σύγχυσις οὐ διάθεσις εἰμί δηλωτικός , ἀλλά ὁ ἐπί διάθεσις μοχθηρός γίγνομαι κακός .