galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 5.27
Ψύξις τὰ κατὰ κοιλίην σκληρύνει . Καὶ κατὰ ταύτην τὴν ῥῆσιν τὸ μέν τι χρήσιμόν ἐστιν ἅπασι τοῖς τὴν τέχνην μετιοῦσιν , ἄν τ’ οὖν ἐμπειρικοὶ τύχωσιν ὄντες ἄν τε δογματικοί . τὸ δέ τι μόνοις τοῖς τὰς αἰτίας ἑκάστου τῶν γινομένων ἐπίστασθαι προῃρημένοις . ἐρῶ δὲ περὶ προτέρου τοῦ χρησίμου πᾶσιν . ἐν τοίνυν τῇδε τῇ λέξει , ψύξις τὰ κατὰ κοιλίην σκληρύνει . κοινῇ μὲν ἐδέξαντο πάντες , οὓς κᾀγὼ γινώσκω περὶ τῶν διαχωρουμένων αὐτῷ τὸν λόγον εἶναι , τὸν αὐτὸν ὄντα δυνάμει τῷ κατὰ τοὺς ἀφορισμούς . ἦν δὲ βόρειον ᾖ , βῆχες , φάρυγγες , κοιλίαι σκληραί . πότερον δὲ τὴν ἐκ τῶν ἐκτὸς μερῶν τοῦ σώματος λέγει ψύξιν μόνον , ἥτις κᾀν ταῖς βορείαις γίνεται καταστάσεσιν , ἢ τῶν ἔνδον , ἐν οἷς ἐστὶ καὶ τὰ κατὰ τὴν κοιλίαν , ἐπισκέψασθαι παρέλιπον οἱ ἐξηγηταὶ , καίτοι διαφορὰν ἐχούσας οὐ σμικράν . τὴν μὲν γὰρ τῶν ἔξω ψύξιν ἴσμεν οἵ γε παραφυλάττοντες τὰ συμβαίνοντα τοῖς ἀνθρώποις ἀεὶ σκληρύνουσαν τὴν γαστέρα · τὴν δὲ τῶν ἔνδον ἔμπαλιν ὑγραίνουσαν , ἥ γε καὶ τὰς καλουμένας κοιλιακὰς διαθέσεις ἐργάζεται , ἐνίοτε καθ’ ὃν καιρὸν αὐτὰ μὲν τὰ σώματα τῶν ἔνδον μορίων ἐνδέχεται γίνεσθαι σκληρότερα , διαχωρεῖσθαι δ’ ὑγρὰ , μήτε πεττομένων καλῶς τῶν σιτίων μήτ’ ἀναδιδομένων . ταῦτα μὲν οὖν ἀναγκαῖα γινώσκεσθαι τοῖς ἰατροῖς ἅπασι , τὰς δ’ αἰτίας αὐτῶν μόνοις τοῖς ἀρίστοις . οὐ γὰρ ὅπερ οἱ ἐξηγησάμενοι τὴν ῥῆσιν ταύτην ἀληθές ἐστιν εἰπεῖν , ὡς τὸ ψυχρὸν συνάγον καὶ πηγνύον οἷς ἂν ὁμιλήσῃ , σκληρότερα κατὰ τοῦτο ποιεῖ αὐτά . τοῦτο γὰρ ἐπὶ μὲν αὐτῶν τῶν ψυχομένων σωμάτων , ὅσα μὴ κατὰ βάθος ἐστὶ , ὀρθῶς ἂν λέγοιτο , τὰ δὲ κατὰ τὴν κοιλίαν ﻿ ἀδύνατον εἰς τοσαύτην ψύξιν ἐλθεῖν , ὥστε βρωτὰ καὶ ποτὰ παγέντα σκληρυνθῆναι , καθάπερ τὰ ἐκτὸς ἐν χειμῶνι . τεθνήξεται γὰρ θᾶττον ὁ ἄνθρωπος , εἰ τοσαύτην ἕξει ψύξιν , ἀλλὰ μόνον ὅταν ὑπὸ τοῦ περιέχοντος ψύχηται τὰ ἔξωθεν μέλη τοῦ σώματος , ἀβλαβῶν ὄντων τῶν κατὰ τὴν γαστέρα , φαίνεται σκληρυνόμενα τὰ διαχωρήματα , θερμοτέρας γινομένης τῆς κοιλίας , ὥσπερ αὐτὸς ἔλεγεν , αἱ κοιλίαι χειμῶνος καὶ ἦρος θερμόταται φύσει . καὶ τούς γ’ ἐξηγητὰς εὕροις ἂν ἀεὶ λέγοντας ἀντιπεριΐστασθαι τὸ θερμὸν τῷ ψυχρῷ , πρὸς τὸ βάθος τοῦ σώματος ὑποχωροῦν , ὁπόταν ψυχθῇ τὰ ἐκτός . οὕτως οὖν καὶ νῦν φημὶ , τῆς μὲν γαστρὸς θερμοτέρας γινομένης , τῆς δὲ ὑποχωρήσεως ἐπεχομένης δι’ ἣν ὀλίγον ὕστερον αἰτίαν ἐρῶ , πέττεσθαί τε ἅμα κάλλιστα καὶ ἀναδίδοσθαι τὸν ἐκ τῆς τροφῆς χυλὸν ἅπαντα . τούτου δὲ συμβαίνοντος ἀκόλουθόν ἐστι ξηραίνεσθαι τὰ διαχωρήματα , τούτῳ δ’ ἕπεται τὸ σκληρύνεσθαι . δυοῖν γὰρ τούτων αἰτίων σκληρυνόντων , οἷς ἂν ὁμιλήσῃ σώμασιν , ὧν τὸ μὲν ψυχρόν ἐστι , τὸ δὲ ξηραῖνον . ἡ μὲν ἐκ τῆς ψύξεως αἰτία τοῖς περιεχομένοις κατὰ τὴν κοιλίαν οὐκ ἄν ποτε συμβαίη ζῶσιν ἡμῖν . ἡ δὲ διὰ τὴν πολυχρόνιον ἔνδον μόνην , ὅταν χωρὶς τοῦ τὴν πέψιν ἢ τὴν ἀνάδοσιν βεβλάφθαι γένηται , πάντως ἀκολουθήσει . λείποι δ’ ἂν οὖν ἔτι τὸ ἀναβληθὲν ἐπιδεῖξαι , διὰ τίνα αἰτίαν , ὅταν ψυχρὸς ὁ περιέχων ἡμᾶς ἀὴρ γένηται , χρονίζει τὰ κατὰ τὴν κοιλίαν . ἔστι δὲ τὸ συμβαῖνον τοιοῦτον . φυσικὸν μὲν γὰρ ἔργον ἐστὶν ἡ τοῦ σιτίων διὰ τῶν ἐντέρων φορὰ καὶ δέδεικται κατὰ τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήματα γινομένῃ τῇ περιστολῇ τῶν ἐντέρων . ἐπίκεινται δὲ κατὰ τὸ κάτω πέρας οἱ κλείοντες τὴν ἕδραν μῦες , οἵτινες ἐν τῷ κρύει συνάγονταί τε καὶ σφίγγονται , τὴν ἐναντίαν λαμβάνοντες διάθεσιν ἢ ὅταν αἰονεῖ τις αὐτοὺς ὕδατι θερμῷ . χαλῶνται μὲν γὰρ τηνικαῦτα καὶ δέχονται τὰ καταφερόμενα τῇ θλίψει τε καὶ περιστολῇ τῶν ἐντέρων , ἐπὶ τὴν ἕδραν περιττώματα καὶ μάλισθ’ ὅταν προκαλεῖται τὸ θερμὸν , ὡμολόγηται γὰρ καὶ τοῦτο προκλητικὸν ἀποκρίσεως εἶναι . τῶν δὲ κατὰ τὴν ἕδραν ψυχομένων καὶ διὰ τοῦτο συναγομένων τε καὶ σφιγγομένων τοὐναντίον ἀκολουθεῖ σύμπτωμα , τὸ τὴν περισταλτικὴν τῶν ἐντέρων ἐνέργειαν ἀπὸ τῶν κάτω μερῶν ἀρχομένην , ἄνω προωθεῖν τὰ περιεχόμενα , καθάπερ ἐναργῶς ὁρᾶται πολλάκις , ὅταν ἤτοι χολῆς καὶ διαχωρημάτων δακνωδῶν ἀφικομένων ἐπὶ τὴν ἕδραν ἑκόντες αὐτὰ κατασχῶμεν , ἤτοι διά τινα πρᾶξιν ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ διαπραττομένην ἢ πόῤῥωθεν κοπρῶνος ὄντες . ἀνατρέχει γὰρ ἄνω ταχέως ὡς μηδὲ βιαζομένης αὖθις ὑπακούειν ἑτοίμως . ἡ μὲν οὖν αἰτία δι’ ἣν χρονίζει κατὰ τὴν γαστέρα τὰ σιτία καὶ τὰ ποτὰ , ψυχροῦ τοῦ πέριξ ἀέρος γινομένου καὶ δὴ λέλεκται . ταύτῃ δ’ ἐδείχθη ξηρότης αὐτῶν ἑπομένη , καθάπερ γε ἐναργῶς τῇ ξηρότητι σκληρότης . εἰ δὲ τὰ σώματα τῶν κατὰ τὴν γαστέρα μορίων ψυχθείη , τήν τε πέψιν ἀνάγκη βλάπτεσθαι καὶ δι’ αὐτὴν ὑγραίνεσθαι μᾶλλον ἢ ξηραίνεσθαι τὰ διαχωρήματα . συμπεπληρωμένου δ’ ἡμῖν ἤδη τοῦ λόγου παντὸς , ἐπὶ τῇ προτέρᾳ γραφῇ μεταβῶμεν ἐφ’ ἑτέρας ὑπογεγραμμένας .
Lemmas: ψῦξις ὁ κατά κοιλία σκληρύνω . καί κατά οὗτος ὁ ῥῆσις ὁ μέν τίς χρήσιμος εἰμί ἅπας ὁ ὁ τέχνη μετέρχομαι , ἄν τε οὖν ἐμπειρικός τυγχάνω ο ἄν τε δογματικός . ὁ δέ τίς μόνος ὁ ὁ αἰτία ἕκαστος ὁ γίγνομαι ἐπίσταμαι προαιρέω . λέγω δέ περί πρότερος ὁ χρήσιμος πᾶς . ἐν τοίνυν ὅδε ὁ λέξις , ψῦξις ὁ κατά κοιλία σκληρύνω . κοινός μέν δέχομαι πᾶς , ὅς κἀγώ γιγνώσκω περί ὁ διαχωρέω αὐτός ὁ λόγος ἔρχομαι , ὁ αὐτός εἰμί δύναμις ὁ κατά ὁ ἀφορισμός . εἰμί δέ βόρειος εἰμί , βήξ , φάρυγξ , κοιλία σκληρός . πότερος δέ ὁ ἐκ ὁ ἐκτός Μέρα ὁ σῶμα λέγω ψῦξις μόνος , ὅστις εἰͅν ὁ βόρειος γίγνομαι κατάστασις , ἤ ὁ ἔνδον , ἐν ὅς εἰμί καί ὁ κατά ὁ κοιλία , ἐπισκέπτομαι παραλείπω ὁ ἐξηγητής , καίτοι διαφορά ἔχω οὐ μικρός . ὁ μέν γάρ ὁ ἔξω ψῦξις οἶδα ὁ γε παραφυλάσσω ὁ συμβαίνω ὁ ἄνθρωπος ἀεί σκληρύνω ὁ γαστήρ · ὁ δέ ὁ ἔνδον ἔμπαλιν ὑγραίνω , ὅς γε καί ὁ καλέω κοιλιακός διάθεσις ἐργάζομαι , ἐνίοτε κατά ὅς καιρός αὐτός μέν ὁ σῶμα ὁ ἔνδον μόριον ἐνδέχομαι γίγνομαι σκληρός , διαχωρέω δέ ὑγρός , μήτε πέσσω καλός ὁ σιτίον μήτε ἀναδίδωμι . οὗτος μέν οὖν ἀναγκαῖος γιγνώσκω ὁ ἰατρός ἅπας , ὁ δέ αἰτία αὐτός μόνος ὁ ἀγαθός . οὐ γάρ ὅς ὁ ἐξηγέομαι ὁ ῥῆσις οὗτος ἀληθής εἰμί λέγω , ὡς ὁ ψυχρός συνάγω καί πήγνυμι ὅς ἄν ὁμιλέω , σκληρός κατά οὗτος ποιέω αὐτός . οὗτος γάρ ἐπί μέν αὐτός ὁ ψύχω σῶμα , ὅσος μή κατά βάθος εἰμί , ὀρθός ἄν λέγω , ὁ δέ κατά ὁ κοιλία ﻿ ἀδύνατος εἰς τοσοῦτος ψῦξις ἔρχομαι , ὥστε βρωτός καί ποτός πήγνυμι σκληρύνω , καθά ὁ ἐκτός ἐν χειμών . θνῄσκω γάρ ταχύς ὁ ἄνθρωπος , εἰ τοσοῦτος ἔχω ψῦξις , ἀλλά μόνος ὅταν ὑπό ὁ περιέχω ψύχω ὁ ἔξωθεν μέλος ὁ σῶμα , ἀβλαβής εἰμί ὁ κατά ὁ γαστήρ , φαίνω σκληρύνω ὁ διαχώρημα , θερμός γίγνομαι ὁ κοιλία , ὥσπερ αὐτός λέγω , ὁ κοιλία χειμών καί ἔαρ θερμός φύσις . καί ὁ γε ἐξηγητής εὑρίσκω ἄν ἀεί λέγω ἀντιπεριίστημι ὁ θερμός ὁ ψυχρός , πρός ὁ βάθος ὁ σῶμα ὑποχωρέω , ὁπόταν ψύχω ὁ ἐκτός . οὕτως οὖν καί νῦν φημί , ὁ μέν γαστήρ θερμός γίγνομαι , ὁ δέ ὑποχώρησις ἐπέχω διά ὅς ὀλίγος ὕστερον αἰτία λέγω , πέσσω τε ἅμα καλός καί ἀναδίδωμι ὁ ἐκ ὁ τροφή χυλός ἅπας . οὗτος δέ συμβαίνω ἀκόλουθος εἰμί ξηραίνω ὁ διαχώρημα , οὗτος δέ ἕπομαι ὁ σκληρύνω . δύο γάρ οὗτος αἴτιος σκληρύνω , ὅς ἄν ὁμιλέω σῶμα , ὅς ὁ μέν ψυχρός εἰμί , ὁ δέ ξηραίνω . ὁ μέν ἐκ ὁ ψῦξις αἰτία ὁ περιέχω κατά ὁ κοιλία οὐ ἄν ποτέ συμβαίνω ζάω ἐγώ . ὁ δέ διά ὁ πολυχρόνιος ἔνδον μόνος , ὅταν Χωρὶς ὁ ὁ πέψις ἤ ὁ ἀνάδοσις βλάπτω γίγνομαι , πάντως ἀκολουθέω . λείπω δέ ἄν οὖν ἔτι ὁ ἀναβάλλω ἐπιδείκνυμι , διά τίς αἰτία , ὅταν Ψυχρὸς ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ γίγνομαι , χρονίζω ὁ κατά ὁ κοιλία . εἰμί δέ ὁ συμβαίνω τοιοῦτος . φυσικός μέν γάρ ἔργον εἰμί ὁ ὁ σιτίον διά ὁ ἔντερον φορά καί δείκνυμι κατά ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα γίγνομαι ὁ περιστολή ὁ ἔντερον . ἐπίκειμαι δέ κατά ὁ κάτω πέρας ὁ κλείω ὁ ἕδρα μῦς , ὅστις ἐν ὁ κρύος συνάγω τε καί σφίγγω , ὁ ἐναντίος λαμβάνω διάθεσις ἤ ὅταν αἰονάω τις αὐτός ὕδωρ θερμός . χαλάω μέν γάρ τηνικαῦτα καί δέχομαι ὁ καταφέρω ὁ θλῖψις τε καί περιστολή ὁ ἔντερον , ἐπί ὁ ἕδρα περίσσωμα καί μάλα ὅταν προκαλέω ὁ θερμός , ὁμολογέω γάρ καί οὗτος προκλητικός ἀπόκρισις ἔρχομαι . ὁ δέ κατά ὁ ἕδρα ψύχω καί διά οὗτος συνάγω τε καί σφίγγω ἐναντίος ἀκολουθέω σύμπτωμα , ὁ ὁ περισταλτικός ὁ ἔντερον ἐνέργεια ἀπό ὁ κάτω Μέρα ἄρχω , ἄνω προωθέω ὁ περιέχω , καθά ἐναργής ὁράω πολλάκις , ὅταν ἤτοι χολή καί διαχώρημα δακνώδης ἀφικνέομαι ἐπί Τάν ἕδρα ἑκών αὐτός κατασχάζω , ἤτοι διά τις πρᾶξις ἐν ἐκεῖνος ὁ χρόνος διαπράσσω ἤ πρόσωθεν κοπρών ο . ἀνατρέχω γάρ ἄνω ταχέως ὡς μηδέ βιάζω αὖθις ὑπακούω ἑτοῖμος . ὁ μέν οὖν αἰτία διά ὅς χρονίζω κατά ὁ γαστήρ ὁ σιτίον καί ὁ ποτός , ψυχρός ὁ πέριξ αέρας γίγνομαι καί δή λέγω . οὗτος δέ δείκνυμι ξηρότης αὐτός ἕπομαι , καθά γε ἐναργής ὁ ξηρότης σκληρότης . εἰ δέ ὁ σῶμα ὁ κατά ὁ γαστήρ μόριον ψύχω , ὁ τε πέψις ἀνάγκη βλάπτω καί διά αὐτός ὑγραίνω μᾶλλον ἤ ξηραίνω ὁ διαχώρημα . συμπληρόω δέ ἐγώ ἤδη ὁ λόγος πᾶς , ἐπί ὁ πρότερος γραφή μεταβαίνω ἐπί ἕτερος ὑπογράφω .