galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 5.1
Νούσων φύσιες ἰητροί . Εἴρηται δὲ πολλάκις ὡς τὰς τοιαύτας γραφὰς , ἐν αἷς ὑπαλλάττεται τὸ λεγόμενον , ἀλλ’ ἡ διάνοια μένει κατὰ πᾶν ἡ αὐτὴ , κρίνειν οὐ πρόκειταί μοι , φυλαττομένῳ τὸ μῆκος τῶν ὑπομνημάτων , ἀλλὰ καὶ νῦν αὐτὸ τοῦτο χάριν ἀναμνήσεως εἶπον , ἐπεὶ καὶ κατὰ τὰς μελλούσας λέγεσθαι ῥήσεις οὐδὲν ἐρῶ περὶ τῶν τοιούτων γραφῶν . ὁ τοίνυν τῆς λέξεως νοῦς , εἰ μὲν ἁπλῶς τις ἀκούοι τοῦ λεγομένου σαφής ἐστι , δηλοῦντος τοῦ Ἱπποκράτους τὴν ἑαυτοῦ γνώμην , ὡς οὐκ εἴη τοῦ χοροῦ τῶν ἄτεχνον ἡγουμένων εἶναι τὴν φύσιν , ἀλλὰ τεχνικὴν καὶ προνοητικὴν τοῦ ζώου . _ δύναμιν δὲ προσήκει νῦν ἀκούειν ἐκ τοῦ τῆς φύσεως ὀνόματος ἐνοικοῦσαν αὐτοῖς τοῖς σώμασι τοῖς διοικουμένοις ὑπ’ αὐτῆς , ἧς τὴν οὐσίαν ἥτις ἐστὶν οὐκ ἀναγκαῖον ἐν τῷ παρόντι ζητεῖν , ὥσπερ οὐδὲ τῆς ψυχῆς ἡμῶν ἢ τοῦ κατ’ αὐτὴν ἡγεμονικοῦ . δεῖται γὰρ οὐδενὸς αὐτῶν ἐνεστηκὼς λόγος , ἀλλὰ μόνον ὅτι καλῶς ὑπελάμβανεν ὁ Ἱπποκράτης τὴν φύσιν ἰατρὸν εἶναι τῶν νοσημάτων . ἴσως γάρ τις οἰήσεται τὴν ἰατρικὴν τέχνην ἀναιρεῖσθαι τῷ λόγῳ τούτῳ . διὰ τοῦτ’ οὖν οὐχ ἁπλῶς ἀκούειν χρὴ , νούσων δὲ φύσιες ἰατροί . βαθύτερον γὰρ νόημα κατὰ τὴν λέξιν τήνδε περιέχεται , διαρθρώσιος ἀκριβεστέρας δεόμενον , ἣν ( οὐ ) πρόσθεν ἐποιησάμην ἑτέρωθι . γινώσκοντας δέ μου τὴν προαίρεσιν τοὺς ἑταίρους , οἷς χαριζόμενος ἐπὶ τὴν ἐξήγησιν ἀφῖγμαι τοῦ προκειμένου γράμματος , ἀναμνήσω καὶ νῦν , ὡς ἕκαστον τῶν δογμάτων τῶν ἀποδείξεως δεομένων ἅπαξ που διελθὼν τελέως , οὐκ ἐν ἑτέρῳ βιβλίῳ γράφω , μακρολόγον περιττὴν εἰδὼς γινομένην , εἰ περὶ τῶν αὐτῶν λέγει τις τὰ αὐτὰ , καθάπερ ἔνιοι πεποιήκασι τῶν νεωτέρων ἰατρῶν , οὐ δὶς μόνον ἢ τρὶς , ἀλλὰ καὶ τετράκις ἢ πλεονάκις ἔτι περὶ τῶν αὐτῶν τὰ αὐτὰ γράψαντες ἐν πολλοῖς ὑπομνήμασί τε καὶ συγγράμμασιν . ἐγὼ δὲ ἅπαξ ἀποδείξας τι , χρῶμαι τοῦ λοιποῦ κατὰ τὰ ἄλλα βιβλία , τὸ κεφάλαιον μόνον ἀναμιμνήσκων , ὡς ἀποδέδεικταί μοι κατὰ τόδε γράμμα καὶ νῦν οὖν ἅπαξ ποιήσομαι τὸν περὶ τῆς φύσεως λόγον . ὅπως τέ φησιν αὐτὴν ἰατρὸς εἶναι τῶν νοσημάτων ὁ Ἱπποκράτης , ὅτι τὲ τὴν ἰατρικὴν τέχνην οὐδαμῶς ἀναιρεῖσθαι συμβέβηκεν ὑπὸ τοῦ δόγματος τούτου . σὺ δὲ ὁ τοῖσδε τοῖς ὑπομνήμασιν ὁμιλῶν , ἤδη μοι πρόσεχε τὸν νοῦν ἀρχομένῳ τοῦ λόγου , τὰς νόσους ὑπὸ τροφῆς ἐν καιρῷ δοθείσης ποιᾶς καὶ ποσῆς , αἰονήσεώς τε καὶ καταπλασμάτων καὶ κλυστήρων καὶ φλεβοτομίας , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα θεραπεύεσθαί τις λέγων οὐκ ἂν ψεύσαιτο , καθάπερ οὐδ’ ὁ φάσκων ὑπὸ τῶν ἰατρῶν θεραπεύεσθαι τὰς νόσους , οὐδ’ ὁ τὴν ἰατρικὴν τέχνην θεραπευτικὴν εἶναι τῶν νοσούντων . ὥσπερ δὲ ὁ ταῦτα λέγων οὐκ ἂν ὡς ψευδόμενος ἐλεγχθείη , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον οὐδ’ ὁ τὴν φύσιν ἐπὶ σωτηρία τοῦ ζώου πράττειν πάνθ’ ἡγούμενος . ἕπεται δὲ τούτῳ καὶ τὸ τὰς νόσους ἐκείνην πρώτην ἰᾶσθαι καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐναργῶς ὑγιάζῃ τὸν ἄνθρωπον , ἱδρῶτας χεάσασα πολλοὺς ἢ δι’ οὔρων ἢ διὰ γαστρὸς ἢ δι’ ἐμέτων κενώσασα τοὺς λυποῦντας χυμούς . τί τοίνυν τούτων ἁπάντων ἀξιώματι πρῶτόν ἐστιν , ἢ τί δεύτερον ἢ τί τρίτον , ὅσα ποιεῖν ὑγίειαν ἔφαμεν , ἐπισκέψασθαι προσήκει . καὶ μάλισθ’ ὅτι καὶ ἄλλα τινὰ προσέρχεται δι’ ὧν αἱ νόσοι θεραπεύονται , περὶ ὧν ἁπάντων τῆς κατὰ τὴν ἀξίαν τάξεως ἄμεινον ἐγνῶσθαι . δοκεῖ γὰρ ἡμῖν ἄμεινον μὲν λέγεσθαι καὶ ἡ φύσις ἰᾶσθαι τὰς νόσους . ὀρθῶς δὲ καὶ ἡ ἰατρικὴ καὶ ὁ ἰατρός . ἀληθῶς δὲ καὶ ὁ ὑπηρέτης αὐτοῦ καὶ ἡ φλεβοτομία καὶ δι’ αὐτὴν γενομένη ῥύσις τοῦ αἵματος . ἴσως δ’ ἀξιώσει τις καὶ τὸν μάγειρόν τι συντελεῖν καὶ τὸν ὑφάντην καὶ τὸν οἰκοδόμον καὶ τὸν χαλκέα καί τινας ἄλλους τεχνίτας , ὧν τοῖς ἔργοις εἰς ὑπηρεσίαν χρώμεθα τῶν παρασκευαζομένων τοῖς ἀνθρώποις ὑγείας ἕνεκα . ἀλλὰ τῶν τοιούτων ἔνια μὲν ὗλαι βοηθημάτων , οὐ βοηθήματά εἰσιν , ἔνια δ’ ὄργανα τοῖς βοηθοῦσιν ἐπιτήδεια . βοηθήματα δὲ γίνεται διὰ τοὺς ἐν καιρῷ δέοντι καὶ ὡς προσήκει χρωμένους αὐτοῖς . ὅταν μὲν γὰρ ὠφελήσαι δοθεὶς αὐτοῖς οἶνος , ἡ δόσις αὐτοῦ βοήθημά ἐστι . κἂν δ’ ἀκαίρως προσενεχθεὶς παραφροσύνην ἢ φρενῖτιν ἐργάσηται , νοσῶδες αἴτιον , οὐχ ὑγιεινὸν οὐδὲ βοήθημα γίνεται . τίς οὖν αἴτιός ἐστι τῆς γενέσεως τοῦ βοηθήματος ; ὁ τὸν καιρὸν εὑρίσκων δηλονότι . τίνα δὲ τοῦτον οἱ Ἕλληνες ὀνομάζουσιν ; ἢ καὶ τοῦτο πᾶσιν εὔδηλον ὁ ἰατρὸς οὗτος καλεῖται ; ὥστε ἰατρὸς οἴνου κυριώτερος εἰς ﻿ ὑγίειαν φυσικήν τε καὶ ποίησιν . ὑγιαίνουσί τε γὰρ ὠφέλιμος οἶνος γίνεται καιρῷ καὶ μέτρῳ πινόμενος , ἰᾶταί τε τὰς νόσους ὅτε χρὴ προσφερόμενος . ἀλλ’ ὅ γε ἰατρὸς οὐχ ὅτι ζῶόν ἐστι ἢ ὅτι πεζὸν ἢ ὅτι δίπουν ἢ ὅτι λογικὸν ἢ πολιτικὸν , ἐπίσταται καιρὸν καὶ μέτρον ἑκάστης τῶν ὑλῶν , ἀλλ’ ὅτι τέχνην μεμάθηκεν ὑγιεινῶν τε καὶ νοσωδῶν γνωστικήν . εἰ γὰρ δι’ ἐκείνων ταῦτ’ ἐπίστατο , πάντες ἄνθρωποι τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην εἶχον , ὥστε προτέρα κατὰ τὸ ἀξίωμα τῶν ἰατρῶν ἐστιν ἡ τέχνη , δι’ ἣν ἰατροὶ γίνονται . τῇ γὰρ ἐκείνης δυνάμει χρώμενοι τὰς νόσους θεραπεύομεν . ἀλλ’ ὅν ἔχει λόγον ὕλη καὶ τὰ ὄργανα πρὸς ἰατρόν τε καὶ τὴν τέχνην αὐτοῦ , τοῦτον αὖ πάλιν αὐτός τε καὶ ἡ τέχνη πρὸς τὴν ἐν τῷ θεραπευομένῳ φύσιν . ἐκείνη γάρ ἐστιν ἡ πάντα τὰ δέοντα πράττουσα κατὰ τὰ τῶν ζώων σώματα καὶ τρέφουσα μὲν , ἡνίκα θρέψεως δεῖται , παρασκευάζουσα δ’ αὐτὴ τὸ αἷμα δι’ οὐ θρέψει τὰ τροφῆς δεόμενα μόρια . τῷ δ’ αἵματι πάλιν αὐτῷ πρὸς τὸ γεννηθῆναι παρασκευάζουσα τὴν ἐν τῇ γαστρὶ πεπτομένην τροφήν . εἰ δέ γε καταποθέντα τὰ σιτία μήτε πεφθείη καλῶς μήτ’ ἀναδοθείη μήθ’ αἱματωθείη μήτε τὴν τῶν τροφησομένων δύναμιν εὕροι , τὴν ἀρχὴν οὐδ’ ἂν τροφὴ λέγοιτο γεγονέναι τοῦ σώματος ἡμῶν . ὥσπερ δ’ εἰς τὸ τραφῆναι τὰ θρέψεως δεόμενα μόρια κυριωτάτη τῶν αἰτιῶν ἐστιν ἡ τρέφουσα δύναμις αὐτὰ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ μὲν ἐν τῇ γαστρὶ πρὸς τὴν τῶν σίτων πέψιν , ἡ δ’ ἐν ἥπατί τε καὶ φλεψὶ πρὸς τὴν τοῦ πεφθέντος αἱμάτωσιν . οὐ μὴν οὐδ’ ἀναγκαῖον ἅπαντά με τὰ κατὰ μέρος ἔργα τῆς φύσεως διέρχεσθαι νῦν . ἀρκεῖ γὰρ ἀναμνῆσαι μόνον , ὡς ἐν τοῖς τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήμασιν ἐδείχθησαν αἱ καθόλου δυνάμεις αὐτῆς , αἷς ἅπαντα τὰ κατὰ τὸ ζῶον ἐργάζεται , τέτταρες οὖσαι . πρώτη μὲν ἡ τῶν οἰκείων ἑλκτικὴ , δευτέρα δὲ ἡ τούτων αὐτῶν ἀλλοιωτικὴ τε καὶ πεπτικὴ καὶ τρίτη ἡ καθεκτικὴ τῶν οἰκείων καὶ τετάρτη τῶν οὐκ οἰκείων ἀποκριτική . ταύταις οὖν ταῖς δυνάμεσιν οὐ μόνον ὑγιεινὸν φυλάττει τὸ ζῶον , ἀλλὰ νοσῆσαν ὑγιάζει , κἀκ τῶνδε δῆλον , ὅσον ἀξιώματι προύχει τῶν ποιητικῶν ὑγείας αἰτίων . ἅπαντα γὰρ τἄλλα παρασκευάζει τὴν οἰκείαν ὕλην αὐτῇ , καθάπερ ἐκτὸς ὁρῶμεν ἄλλην τέχνην ἄλλῃ ὑπουργοῦσαν . ὑφάντῃ μὲν γὰρ κερκίδας καὶ ἱστοὺς καὶ κτένας ὁ τέκτων παρασκευάζει . τούτῳ δὲ ξύλα μὲν ὁ ὑλοτόμος , ἀξίνην δὲ καὶ σκέπαρνον ὁ χαλκεὺς , τῷ χαλκεῖ δ’ αὐτῷ τὸν σίδηρον ὁ μεταλλεύς . καὶ σπάνιόν ἐστιν εὑρεῖν τέχνην ποιητικὴν οὐδεμιᾶς ἑτέρας δεομένην ἢ ὄργανα παρασκευαζούσης ἢ ὕλην ἐπιτήδειον εἰς τὸ δημιουργούμενον . οὕτως οὖν καὶ τῷ ἰατρῷ πολλαί τέχναι παρασκευάζουσι τὰς ἐπιτηδείους ὕλας , ὥσπερ αὐτὸς αὗ πάλιν τῇ φύσει μετά τινων ὑπηρετῶν . ἀνάλογον γάρ ἐστιν ὡς ἀρχιτέκτων πρὸς οἰκοδόμους καὶ τέκτονας καὶ τοὺς ἄλλους τεχνίτας , ὧν ἐστιν ἀρχικὸς ὁ ἰατρὸς πρὸς ὑπηρέτας . εἰσὶ δ’ οὗτοι ῥιζοτόμοι , μυρεψοὶ , μάγειροι καταπλάττοντες , ἐπιβρέχοντες , κλύζοντες , ἀποσχάζοντες , φλεβοτομοῦντες , σικυάζοντες . εἰ δ’ ἡμεῖς καὶ ταῦτα μεμαθήκαμέν τε καὶ πράττομεν , ὅμοιόν τι ποιοῦμεν ἐρέσσειν ἐπισταμένῳ κυβερνήτῃ καὶ ῥᾳδίως ἐπ’ ἄκρου ἀναβῆναι δυναμένῳ τοῦ ἱστοῦ , ὅσα τ’ ἄλλα τῶν ναυτῶν ἐστιν ἔργα γινώσκοντί τε καὶ πράττοντι . καὶ γὰρ στρατηγοὶ πολλοὶ πολλάκις καὶ τοξεύειν καὶ ἀκοντίζειν καὶ μάχεσθαι διὰ ξιφῶν τε καὶ δοράτων ἐπίστανταί τε καὶ πράττουσι καὶ βασιλεῖς ὡσαύτως , ἀλλ’ οὐκ ἢ βασιλεὺς ἢ στρατηγὸς ἦν Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδὼν ἢ Φίλιππος ὁ πατὴρ αὐτοῦ ταῦτα τὰ τῶν στρατιωτῶν ἔπραττον , ἀλλὰ καθ’ ἑτέρας τέχνας ὑπηρετικὰς τῇ στρατηγικῇ τε καὶ βασιλικῇ . καὶ τοίνυν καὶ ἡμεῖς ᾗ μὲν ἰατροὶ γινώσκομεν ἑκάστου βοηθήματος ποιότητά τε καὶ ποσότητα καὶ καιρὸν καὶ τρόπον χρήσεως , ᾗ δ’ ὑπηρέται φλεβοτομοῦμεν καὶ σικυάζομεν καὶ τἄλλα διὰ τῶν χειρῶν ἐνεργοῦμεν . ἀξιώματι τοιγαροῦν ἡ μὲν ἰατρικὴ πρώτη τῶν ἰατρῶν ἐστιν , ὁ δ’ ἰατρὸς τῆς ὑπηρετικῆς τέχνης , ἐκείνη δὲ τῶν ὑπηρετῶν , οἱ δ’ ὑπηρέται τῶν παρασκευαζουσῶν αὐτοῖς τά τε ὄργανα καὶ τὰς ὕλας τῶν τεχνῶν , ἐκεῖναι δὲ ἐργαζομένων τὰ κατὰ ταύτας τεχνιτῶν , αὐτοὶ δ’ οἱ τεχνῖται τῶν παρασκευαζομένων ὑλῶν τε καὶ ὀργάνων . ἀνάπαλιν τοίνυν ἕνεκα μονιμωτέρας γνώσεώς τε καὶ μνήμης τῷ καταλόγῳ τῶν τεχνῶν ἀκόλουθον , ἐσχάτους μὲν εἰς ὑγιείας φυλακὴν καὶ ποίησιν εἶναι τοὺς κατασκευάζοντας ἡμῖν κλυστῆρας καὶ φλεβότομα καὶ σμίλας καὶ ψοιλίδας καὶ κλυστῆρας καὶ τἄλλα τῆς ἰατρικῆς τέχνης ὄργανα , σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τοὺς τὰς ὕλας προπαρασκευάζοντας , οὓς ὀνομάζουσι ῥιζοτόμους καὶ βοτανικοὺς καὶ τὰ ἐκ τῶν μετάλλων ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα παρέχοντας . ἀνωτέρω δὲ τούτων τὰς τέχνας αὐτῶν , ὡς ἀνωτέρω τοὺς ὑπηρέτας τῶν ἰατρῶν καὶ τούτων ἀνωτέρω τὴν τέχνην αὐτῶν , ἐφ’ ᾗ τοὺς ἰατροὺς , εἶτα τὴν ἰατρικὴν αὐτὴν , ἥτις πάλιν ὑπηρετεῖ τῇ φύσει . καὶ τῶν γε τῆς φύσεως αὐτῆς δυνάμεων ἔνιαι μέν εἰσι πρῶται , καθ’ ἃς τὸ ζῶον ἐν τῇ ζωῇ διαμένει , τὸ τελεώτατον ἀξίωμα πρὸς τὴν ἀρίστην ζωὴν τοῦ σώματος ἔχουσαι . καλῶ δὲ ἀρίστην ζωὴν τὴν ἐν ὑγιείᾳ δηλονότι , μοχθηρὰ γὰρ ἡ ἐν νόσοις . ἕτεραι δ’ εἰσὶ τούτων ὑπηρετικαὶ δυνάμεις , εἶτ’ ἐκείνων πάλιν ἄλλαι . καὶ τοίνυν ﻿ ἐπειδὴ τὸν κατάλογον ἅπαντα τῶν πρὸς ὑγίειάν τε καὶ ζωὴν ἀναγκαίων τεχνῶν τε καὶ δυνάμεων ἐν τῷδε τῷ λόγῳ προὐθέμην εἰπεῖν ἑτέρωθί γε μηδαμόθι διεληλυθὼς , οὐκ ὀκνήσω καὶ τὰ τῶν διηκουσῶν ἡμᾶς δυνάμεων ἀξιώματα προσθεῖναι . πρῶτον μὲν οὖν εἰσὶν αἱ τὴν ὑγιεινὴν συμμετρίαν φυλάττουσαι τῷ ζώῳ κατὰ ποσόν τε καὶ ποιόν . ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἔστι μόνιμος ἡ οὐσία τοῦ σώματος ἡμῶν , οὔτε κατὰ τὸ ποσὸν οὔτε κατὰ τὸ ποιὸν , ἀλλ’ ἡ μὲν ποσότης μειοῦται κατὰ τὴν ἄδηλον αἰσθήσει διαπνοὴν , ἡ δὲ ποιότης ὑπαλλάττεται τρεπομένης ἀεὶ τῆς κράσεως , οὐ μόνον ἐκ τοῦ περιέχοντος , ἀλλὰ κἀξ ἡμῶν , ὡς ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς ἐπιδέδεικται . πρὸς μὲν τὴν τῆς ποσότητος ἐπανόρθωσιν ἡ θρεπτικὴ δύναμις ἡμῖν ἐστι , πρὸς δὲ τῆς ποιότητος ἥ τε ἀναπνοὴ καὶ ἡ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα διαπνοή . δεομένων δὲ ὕλης οἰκείας τῶν τρέφεσθαι μελλόντων , ἑτέρα τίς ἐστιν ἡμῖν δύναμις , ἣν οὐ χεῖρον ὀνομάσαι συντόμου καὶ σαφοῦς ἕνεκα διδασκαλίας αἱματοποιητικήν · ᾗ πάλιν ἐπιτήδειος ἑτέρα δύναμίς ἐστιν , ἡ κατὰ τὴν γαστέρα πεπτική . κοιναὶ δὲ ἁπασῶν τῶν εἰρημένων δυνάμεων ἕτεραι τέτταρές εἰσιν , ὧν ἔμπροσθεν ἐμνημόνευσα , κληθεισῶν ὑπ’ ἐμοῦ σαφηνείας ἕνεκεν , ἑλκτικῆς , καθεκτικῆς , ἀλλοιωτικῆς καὶ ἀποκριτικῆς . τούτων οὖν ἡμᾶς ἀξιῶ μεμνῆσθαι , γινώσκοντας ἐνταῦθα μόνον εἰρῆσθαί μοι τὸν λόγον τόνδε , δεικνύντα τὴν φύσιν ἁπασῶν τεχνῶν πρώτην τε καὶ κυριωτάτην ἰάσεως .
Lemmas: νοῦσος φύσις ἰατρός . εἶπον δέ πολλάκις ὡς ὁ τοιοῦτος γραφή , ἐν ὅς ὑπαλλάσσω ὁ λέγω , ἀλλά ὁ διάνοια μένω κατά πᾶς ὁ αὐτός , κρίνω οὐ πρόκειμαι ἐγώ , φυλάσσω ὁ μῆκος ὁ ὑπόμνημα , ἀλλά καί νῦν αὐτός οὗτος χάρις ἀνάμνησις λέγω , ἐπεί καί κατά ὁ μέλλω λέγω ῥῆσις οὐδείς λέγω περί ὁ τοιοῦτος γραφεύς . ὁ τοίνυν ὁ λέξις Νοῦς , εἰ μέν ἁπλῶς τις ἀκούω ὁ λέγω σαφής εἰμί , δηλόω ὁ Ἱπποκράτης ὁ ἑαυτοῦ γνώμη , ὡς οὐ εἰμί ὁ χορός ὁ ἄτεχνος ἡγέομαι ἔρχομαι ὁ φύσις , ἀλλά τεχνικός καί προνοητικός ὁ ζῷον . _ δύναμις δέ προσήκω νῦν ἀκούω ἐκ ὁ ὁ φύσις ὄνομα ἐνοικέω αὐτός ὁ σῶμα ὁ διοικέω ὑπό αὐτηες͂ς , ὅς ὁ οὐσία ὅστις εἰμί οὐ ἀναγκαῖος ἐν ὁ πάρειμι ζητέω , ὥσπερ οὐδέ ὁ ψυχή ἐγώ ἤ ὁ κατά αὐτός ἡγεμονικός . δέω γάρ οὐδείς αὐτός ἐνίστημι λόγος , ἀλλά μόνος ὅτι καλός ὑπολαμβάνω ὁ Ἱπποκράτης ὁ φύσις ἰατρός ἔρχομαι ὁ νόσημα . ἴσως γάρ τις οἴομαι ὁ ἰατρικός τέχνη ἀναιρέω ὁ λόγος οὗτος . διά οὗτος οὖν οὐ ἁπλῶς ἀκούω χράω , νόσος δέ φύσις ἰατρός . βαθύς γάρ νόημα κατά ὁ λέξις ὅδε περιέχω , διάρθρωσις ἀκριβής δέω , ὅς ( οὐ ) πρόσθεν ποιέω ἑτέρωθι . γιγνώσκω δέ ἐγώ ὁ προαίρεσις ὁ ἑταῖρος , ὅς χαρίζω ἐπί ὁ ἐξήγησις ἀφικνέομαι ὁ πρόκειμαι γράμμα , ἀναμιμνήσκω καί νῦν , ὡς ἕκαστος ὁ δόγμα ὁ ἀπόδειξις δέω ἅπαξ ποῦ διέρχομαι τέλειος , οὐ ἐν ἕτερος βιβλίον γράφω , μακρολόγος περισσός οἶδα γίγνομαι , εἰ περί ὁ αὐτός λέγω τις ὁ αὐτός , καθά ἔνιοι ποιέω ὁ νέος ἰατρός , οὐ δίς μόνος ἤ τρίς , ἀλλά καί τετράκις ἤ πλεονάκις ἔτι περί ὁ αὐτός ὁ αὐτός γράφω ἐν πολύς ὑπόμνημα τε καί σύγγραμμα . ἐγώ δέ ἅπαξ ἀποδείκνυμι τίς , χράω ὁ λοιπός κατά ὁ ἄλλος βιβλίον , ὁ κεφάλαιος μόνος ἀναμιμνήσκω , ὡς ἀποδείκνυμι ἐγώ κατά ὅδε γράμμα καί νῦν οὖν ἅπαξ ποιέω ὁ περί ὁ φύσις λόγος . ὅπως τε φημί αὐτός ἰατρός ἔρχομαι ὁ νόσημα ὁ Ἱπποκράτης , ὅτι τε ὁ ἰατρικός τέχνη οὐδαμῶς ἀναιρέω συμβαίνω ὑπό ὁ δόγμα οὗτος . σύ δέ ὁ ὅδε ὁ ὑπόμνημα ὁμιλέω , ἤδη ἐγώ προσέχω ὁ νόος ἄρχω ὁ λόγος , ὁ νόσος ὑπό τροφή ἐν καιρός δίδωμι ποιός καί ποσός , αἰόνησις τε καί κατάπλασμα καί κλυστήρ καί φλεβοτομία , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος θεραπεύω τις λέγω οὐ ἄν ψεύδω , καθά οὐδέ ὁ φάσκω ὑπό ὁ ἰατρός θεραπεύω ὁ νόσος , οὐδέ ὁ ὁ ἰατρικός τέχνη θεραπευτικός ἔρχομαι ὁ νοσέω . ὥσπερ δέ ὁ οὗτος λέγω οὐ ἄν ὡς ψεύδω ἐλέγχω , καὶ ὁ αὐτός τρόπος οὐδέ ὁ ὁ φύσις ἐπί σωτηρία ὁ ζῷον πράσσω πᾶς ἡγέομαι . ἕπομαι δέ οὗτος καί ὁ ὁ νόσος ἐκεῖνος πρῶτος ἰάομαι καί μάλα ὅταν ἐναργής ὑγιάζω ὁ ἄνθρωπος , ἱδρώς χεάδω πολύς ἤ διά ὅρος ἤ διά γαστήρ ἤ διά ἔμετος κενόω ὁ λυπέω χυμός . τίς τοίνυν οὗτος ἅπας ἀξίωμα πρῶτος εἰμί , ἤ τίς δεύτερος ἤ τίς τρίτος , ὅσος ποιέω ὑγίεια φημί , ἐπισκέπτομαι προσήκω . καί μάλα ὅτι καί ἄλλος τις προσέρχομαι διά ὅς ὁ νόσος θεραπεύω , περί ὅς ἅπας ὁ κατά ὁ ἄξιος τάξις ἀγαθός γιγνώσκω . δοκέω γάρ ἐγώ ἀγαθός μέν λέγω καί ὁ φύσις ἰάομαι ὁ νόσος . ὀρθός δέ καί ὁ ἰατρικός καί ὁ ἰατρός . ἀληθῶς δέ καί ὁ ὑπηρέτης αὐτός καί ὁ φλεβοτομία καί διά αὐτός γίγνομαι ῥύσις ὁ αἷμα . ἴσως δέ ἀξιόω τις καί ὁ μάγειρος τίς συντελέω καί ὁ ὑφάντης καί ὁ οἰκοδόμος καί ὁ χαλκεύς εἰ τις ἄλλος τεχνίτης , ὅς ὁ ἔργον εἰς ὑπηρεσία χράω ὁ παρασκευάζω ὁ ἄνθρωπος ὑγεία ἕνεκα . ἀλλά ὁ τοιοῦτος ἔνιοι μέν ὕλη βοήθημα , οὐ βοήθημα εἰμί , ἔνιοι δέ ὄργανον ὁ βοηθέω ἐπιτήδειος . βοήθημα δέ γίγνομαι διά ὁ ἐν καιρός δέω καί ὡς προσήκω χράω αὐτός . ὅταν μέν γάρ ὠφελέω δίδωμι αὐτός οἶνος , ὁ δόσις αὐτός βοήθημα εἰμί . κἀν δέ ἄκαιρος προσφέρω παραφροσύνη ἤ φρενῖτις ἐργάζομαι , νοσώδης αἴτιος , οὐ ὑγιεινός οὐδέ βοήθημα γίγνομαι . τίς οὖν αἴτιος εἰμί ὁ γένεσις ὁ βοήθημα ; ὁ ὁ καιρός εὑρίσκω δηλονότι . τίς δέ οὗτος ὁ Ἕλλην ὀνομάζω ; ἤ καί οὗτος πᾶς εὔδηλος ὁ ἰατρός οὗτος καλέω ; ὥστε ἰατρός οἶνος κύριος εἰς ﻿ ὑγίεια φυσικός τε καί ποίησις . ὑγιαίνω τε γάρ ὠφέλιμος οἶνος γίγνομαι καιρός καί μέτρον πίνω , ἰάομαι τε ὁ νόσος ὅτε χράω προσφέρω . ἀλλά ὁ γε ἰατρός οὐ ὅτι ζῷον εἰμί ἤ ὅτι πεζός ἤ ὅτι δίπους ἤ ὅτι λογικός ἤ πολιτικός , ἐπίσταμαι καιρός καί μέτρον ἕκαστος ὁ ὕλη , ἀλλά ὅτι τέχνη μανθάνω ὑγιεινός τε καί νοσώδης γνωστικός . εἰ γάρ διά ἐκεῖνος οὗτος ἐπίσταμαι , πᾶς ἄνθρωπος ὁ αὐτός ἐπιστήμη ἔχω , ὥστε πρότερος κατά ὁ ἀξίωμα ὁ ἰατρός εἰμί ὁ τέχνη , διά ὅς ἰατρός γίγνομαι . ὁ γάρ ἐκεῖνος δύναμις χράομαι ὁ νόσος θεραπεύω . ἀλλά ὅς ἔχω λόγος ὕλη καί ὁ ὄργανον πρός ἰατρός τε καί ὁ τέχνη αὐτός , οὗτος αὖ πάλιν αὐτός τε καί ὁ τέχνη πρός ὁ ἐν ὁ θεραπεύω φύσις . ἐκεῖνος γάρ εἰμί ὁ πᾶς ὁ δέω πράσσω κατά ὁ ὁ ζῷον σῶμα καί τρέφω μέν , ἡνίκα θρέψις δέω , παρασκευάζω δέ αὐτός ὁ αἷμα διά οὐ τρέφω ὁ τροφή δέω μόριον . ὁ δέ αἷμα πάλιν αὐτός πρός ὁ γεννάω παρασκευάζω ὁ ἐν ὁ γαστήρ πέσσω τροφή . εἰ δέ γε καταπίνω ὁ σιτίον μήτε πέσσω καλός μήτε ἀναδίδωμι μήτε αἱματόω μήτε ὁ ὁ τροφέω δύναμις εὑρίσκω , ὁ ἀρχή οὐδέ ἄν τροφή λέγω γίγνομαι ὁ σῶμα ἐγώ . ὥσπερ δέ εἰς ὁ τρέφω ὁ θρέψις δέω μόριον κύριος ὁ αἰτία εἰμί ὁ τρέφω δύναμις αὐτός , κατά ὁ αὐτός τρόπος ὁ μέν ἐν ὁ γαστήρ πρός ὁ ὁ σῖτος πέψις , ὁ δέ ἐν ἧπαρ τε καί φλέψ πρός ὁ ὁ πέσσω αἱμάτωσις . οὐ μήν οὐδέ ἀναγκαῖος ἅπας ἐγώ ὁ κατά μέρος έργο ὁ φύσις διέρχομαι νῦν . ἀρκέω γάρ ἀναμιμνήσκω μόνος , ὅς ἐν ὁ ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα δείκνυμι ὁ καθόλου δύναμις αὐτηες͂ς , ὅς ἅπας ὁ κατά ὁ ζῷον ἐργάζομαι , τέσσαρες εἰμί . πρῶτος μέν ὁ ὁ οἰκεῖος ἑλκτικός , δεύτερος δέ ὁ οὗτος αὐτός ἀλλοιωτικός τε καί πεπτικός καί τρίτος ὁ καθεκτικός ὁ οἰκεῖος καί τέταρτος ὁ οὐ οἰκεῖος ἀποκριτικός . αὐτός οὖν ὁ δύναμις οὐ μόνος ὑγιεινός φυλάσσω ὁ ζῷον , ἀλλά νοσέω ὑγιάζω , ἐκ ὅδε δῆλος , ὅσον ἀξίωμα προυσσω ὁ ποιητικός ὑγεία αἴτιος . ἅπας γάρ ἄλλος παρασκευάζω ὁ οἰκεῖος ὕλη αὐτός , καθά ἐκτός ὁράω ἄλλος τέχνη ἄλλος ὑπουργέω . ὑφάντης μέν γάρ κερκίς καί ἱστός καί χτένα ὁ τέκτων παρασκευάζω . οὗτος δέ ξύλο μέν ὁ ὑλοτόμος , ἀξίνη δέ καί σκέπαρνον ὁ χαλκεύς , ὁ χαλκεύς δέ αὐτός ὁ σίδηρος ὁ μεταλλεύς . καί σπάνιος εἰμί εὑρίσκω τέχνη ποιητικός οὐδείς ἕτερος δέω ἤ ὄργανον παρασκευάζω ἤ ὕλη ἐπιτήδειος εἰς ὁ δημιουργέω . οὕτως οὖν καί ὁ ἰατρός πολύς τέχνη παρασκευάζω ὁ ἐπιτήδειος ὕλη , ὥσπερ αὐτός ἀ πάλιν ὁ φύσις μετά τις ὑπηρέτης . ἀνάλογος γάρ εἰμί ὡς ἀρχιτέκτων πρός οἰκοδόμος καί τέκτων καί ὁ ἄλλος τεχνίτης , ὅς εἰμί ἀρχικός ὁ ἰατρός πρός ὑπηρέτης . εἰμί δέ οὗτος ῥιζοτόμος , μυρεψός , μάγειρος καταπλήσσω , ἐπιβρέχω , κλύζω , ἀποσχάζω , φλεβοτομέω , σικυάζω . εἰ δέ ἐγώ καί οὗτος μανθάνω τε καί πράσσω , ὅμοιος τίς ποιέω ἐρέσσω ἐπίσταμαι κυβερνήτης καί ῥᾴδιος ἐπί ἄκρος ἀναβαίνω δύναμαι ὁ ἱστός , ὅσος τε ἄλλος ὁ ναύτης εἰμί έργο γιγνώσκω τε καί πράσσω . καί γάρ στρατηγός πολύς πολλάκις καί τοξεύω καί ἀκοντίζω καί μάχομαι διά ξίφος τε καί δόρυ ἐπίσταμαι τε καί πράσσω καί βασιλεύς ὡσαύτως , ἀλλά οὐ ἤ βασιλεύς ἤ στρατηγός εἰμί Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδών ἤ Φίλιππος ὁ πατήρ αὐτός οὗτος ὁ ὁ στρατιώτης πράσσω , ἀλλά κατά ἕτερος τέχνη ὑπηρετικός ὁ στρατηγικός τε καί βασιλικός . καί τοίνυν καί ἐγώ ὅς μέν ἰατρός γιγνώσκω ἕκαστος βοήθημα ποιότης τε καί ποσότης καί καιρός καί τρόπος χρῆσις , ὅς δέ ὑπηρέτης φλεβοτομέω καί σικυάζω καί ἄλλος διά ὁ χείρ ἐνεργέω . ἀξίωμα τοιγάρ ὁ μέν ἰατρικός πρῶτος ὁ ἰατρός εἰμί , ὁ δέ ἰατρός ὁ ὑπηρετικός τέχνη , ἐκεῖνος δέ ὁ ὑπηρέτης , ὁ δέ ὑπηρέτης ὁ παρασκευάζω αὐτός ὁ τε ὄργανον καί ὁ ὕλη ὁ τέχνη , ἐκεῖνος δέ ἐργάζομαι ὁ κατά αὐτός τεχνίτης , αὐτός δέ ὁ τεχνίτης ὁ παρασκευάζω ὕλη τε καί ὄργανον . ἀνάπαλιν τοίνυν ἕνεκα μόνιμος γνῶσις τε καί μνήμη ὁ κατάλογος ὁ τέχνη ἀκόλουθος , ἔσχατος μέν εἰς ὑγίεια φυλακή καί ποίησις ἔρχομαι ὁ κατασκευάζω ἐγώ κλυστήρ καί φλεβότομος καί σμίλη καί ψοιλίς καί κλυστήρ καί ἄλλος ὁ ἰατρικός τέχνη ὄργανον , σύν αὐτός δέ καί ὁ ὁ ὕλη προπαρασκευάζω , ὅς ὀνομάζω ῥιζοτόμος καί βοτανικός καί ὁ ἐκ ὁ μέταλλον ὅσος τε ἄλλα τοιοῦτος παρέχω . ἄνω δέ οὗτος ὁ τέχνη αὐτός , ὡς ἄνω ὁ ὑπηρέτης ὁ ἰατρός καί οὗτος ἄνω ὁ τέχνη αὐτός , ἐπί ὅς ὁ ἰατρός , εἶτα ὁ ἰατρικός αὐτός , ὅστις πάλιν ὑπηρετέω ὁ φύσις . καί ὁ γε ὁ φύσις αὐτηες͂ς δύναμις ἔνιοι μέν εἰμί πρῶτος , κατά ὅς ὁ ζῷον ἐν ὁ ζωή διαμένω , ὁ τέλειος ἀξίωμα πρός ὁ ἀγαθός ζωή ὁ σῶμα ἔχω . καλέω δέ ἀγαθός ζωή ὁ ἐν ὑγίεια δηλονότι , μοχθηρός γάρ ὁ ἐν νόσος . ἕτερος δέ εἰμί οὗτος ὑπηρετικός δύναμις , εἶτα ἐκεῖνος πάλιν ἄλλος . καί τοίνυν ﻿ ἐπεί ὁ κατάλογος ἅπας ὁ πρός ὑγίεια τε καί ζωή ἀναγκαῖος τέχνη τε καί δύναμις ἐν ὅδε ὁ λόγος προτίθημι λέγω ἑτέρωθι γε μηδαμόθι διέρχομαι , οὐ ὀκνέω καί ὁ ὁ διήκω ἐγώ δύναμις ἀξίωμα προστίθημι . πρῶτος μέν οὖν εἰμί ὁ ὁ ὑγιεινός συμμετρία φυλάσσω ὁ ζῷον κατά ποσός τε καί ποιός . ἐπεί γάρ οὐ εἰμί μόνιμος ὁ οὐσία ὁ σῶμα ἐγώ , οὔτε κατά ὁ ποσός οὔτε κατά ὁ ποιός , ἀλλά ὁ μέν ποσότης μειόω κατά ὁ ἄδηλος αἴσθησις διαπνοή , ὁ δέ ποιότης ὑπαλλάσσω τρέπω ἀεί ὁ κρᾶσις , οὐ μόνος ἐκ ὁ περιέχω , ἀλλά ἐκ ἐγώ , ὡς ἐν ὁ ὑγιεινός ἐπιδείκνυμι . πρός μέν ὁ ὁ ποσότης ἐπανόρθωσις ὁ θρεπτικός δύναμις ἐγώ εἰμί , πρός δέ ὁ ποιότης ὁ τε ἀναπνοή καί ὁ κατά ὅλος ὁ σῶμα διαπνοή . δέω δέ ὕλη οἰκεῖος ὁ τρέφω μέλλω , ἕτερος τίς εἰμί ἐγώ δύναμις , ὅς οὐ χείρων ὀνομάζω σύντομος καί σαφής ἕνεκα διδασκαλία αἱματοποιητικός · ὅς πάλιν ἐπιτήδειος ἕτερος δύναμις εἰμί , ὁ κατά ὁ γαστήρ πεπτικός . κοινός δέ ἅπας ὁ λέγω δύναμις ἕτερος τέσσαρες εἰμί , ὅς ἔμπροσθεν μνημονεύω , καλέω ὑπό ἐγώ σαφήνεια ἕνεκα , ἑλκτικός , καθεκτικός , ἀλλοιωτικός καί ἀποκριτικός . οὗτος οὖν ἐγώ ἀξιόω μιμνήσκω , γιγνώσκω ἐνταῦθα μόνος λέγω ἐγώ ὁ λόγος ὅδε , δείκνυμι ὁ φύσις ἅπας τέχνη πρῶτος τε καί κύριος ἴασις .