galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 1.10
Πρὸ ῥίγεος αἱ ἐπισχέσιες τῶν οὔρων ἢν ἐκ χρηστῶν ἴωσι καὶ κοιλίη διέλθῃ καὶ ὕπνοι ἐνίωσιν , ἴσως δὲ καὶ ὁ τρόπος τοῦ πυρετοῦ , ἴσως δὲ καὶ τὰ ἐκ κόπων . Οὐκ οἶδα ὅ τι εἴπω , νὴ τοὺς θεοὺς , ὅταν ὠφελιμώτατον θεώρημα μυριάκις ἐπὶ τῶν νοσούντων φαινόμενον ἀγνοῶσιν οἱ τὸ βιβλίον ἐξηγησάμενοι . τὸ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἧττον ἄν τις θαυμάσειε , τὸ δὲ Σαβίνου καὶ Ῥούφου τοῦ Ἐφεσίου , τοῖς Ἱπποκράτους συγγράμμασιν ὡμιληκότων ἀνδρῶν οὐ παρέργως , ἄξιον ὄντως ἐστὶ θαύματος , εἰ μὴ πολλάκις ἐθεάσαντο ῥίγους κρισίμου προηγησαμένην ἐπίσχεσιν οὔρου . περὶ ἧς νῦν ὁ Ἱπποκράτης γράφει , προγιγνώσκειν ἡμᾶς διδάσκων ἐσόμενον ἐν νόσῳ κρίσιμον ῥῖγος . ἐὰν ἐν ὀξεῖ πυρετῷ τἄλλα σοι σημεῖα σωτήρια φαίνηται καὶ κρίσιν ἐλπίζῃς ὑπόγυιον ἔσεσθαι , γινώσκειν σε χρὴ τῶν οὔρων ἐπισχεθέντων ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι τὸ κρίσιμον ῥῖγος . ἐὰν δὲ καὶ ἡ νὺξ προηγήσηται δύσφορος , ἥ τε ἡμέρα κρίσιμος ᾖ , βεβαιότερόν ἐστι προερεῖν ἔσεσθαι τὸ ῥῖγος . ἐὰν δὲ τὸ διὰ σφυγμοῦ σημεῖον ὡς ἔμαθες ἐνδείξηταί σοι ταὐτὸν , μὴ μόνον ἔσεσθαι τὸ ῥῖγος , ἀλλὰ καὶ σφοδρὸν ἔσεσθαι βεβαίως ἔλπιζε . τὸ τοίνυν ἐκ χρηστῶν ἤτοι τῶν οὔρων μόνων ἢ καὶ τῶν ἄλλων ἅμα αὐτοῖς τῶν ἀγαθῶν σημείων ἀκούειν σε χρή . τηλικαύτη μὲν ἡ δύναμίς ἐστι τῶν ἐν τοῖς οὔροις σημείων ἐν τοῖς ὀξέσι πυρετοῖς , ὥστε καὶ μόνῃ πιστεύειν αὐτῇ . προσερχομένων δὲ καὶ τῶν ἄλλων , πρόγνωσις ἔσται σοι βεβαιοτάτη καὶ ἀμετάπτωτος , ὡς τὸ διηνεκὲς ἔχειν . αἱ μέντοι τῶν οὔρων ἐπισχέσεις γίνονται καὶ τῆς κοιλίας ἐκκρινούσης πολλά . δηλοῦται γὰρ ἐνταῦθα ῥέπειν ἡ ὀῤῥώδης ὑγρότης , ἧς ἔμαθες , ὅταν πλεονάζῃ , τρεῖς εἶναι κενώσεις , τὴν διὰ γαστρὸς , τὴν δι’ οὔρων , τὴν δι’ ἱδρώτων . ἐὰν μὲν οὖν ἡ κοιλία πλείω διαχωρήσῃ , τῇ τῶν οὔρων ἐπισχέσει θαῤῥεῖν οὐ προσῆκεν εἰς τὴν τοῦ ῥίγους πρόγνωσιν . ἐὰν δὲ καὶ αὕτη μηδ’ ὅλως προχωρήσῃ προεγνωκότι σοι τὸ νόσημα πλησίον εἶναι κρίσεως , ἀναγκαῖόν ἐστι ῥιγῶσαί τε καὶ ἱδρῶσαι τὸν κάμνοντα . τί ποτε οὖν σημαίνει τὸ καὶ ὕπνοι ἐνέωσιν ; εἰ μὲν γὰρ ὡς ἕν τι τῶν ἀγαθῶν σημείων εἴρηται , τὸ μέγιστον εἰς τὰ παρόντα συμφωνήσει · τὸ δὲ ἢν ἐκ χρηστῶν ἴωσιν , ὥσπερ τι παράδειγμα λελεγμένον . εἰ δ’ ὡς καὶ τοῦτο τοῦ γενησομένου ῥίγους ὂν σημεῖον , οὐχ ἁπλῶς σε χρὴ γινώσκειν περὶ τοῦδε . πολλάκις μὲν γὰρ ἡ προηγησαμένη τῆς κρίσεως νὺξ τοῦ τε ῥίγους καὶ τῆς ἐπ’ αὐτῷ κρίσεως γίνεται δύσφορος , ὁπότε βεβαιοτάτην ἕξεις σὺν τοῖς εἰρημένοις τὴν τοῦ γενησομένου ῥίγους πρόγνωσιν . ἐνίοτε δὲ ἐν τῷ σπανίῳ μεθ’ ὕπνων χρηστῶν εὔφορος γίνεται ἡ νὺξ καὶ φαίνεται τούτοις οὐχ ὁ τοῦ ῥίγους δηλωτικὸς σφυγμὸς , ἀλλ’ ὁ τῆς ἐκκρίσεως . ἔμαθες δὲ περὶ τούτων ἱκανῶς ἐν τῇ τῶν σφυγμῶν πραγματείᾳ . προσεπισκοπεῖσθαι δὲ καὶ τὸν τρόπον τοῦ πυρετοῦ κελεύει σε , τουτέστι εἰ θερμὸς καὶ χολώδης καὶ καυσώδης ἢ τῶν ἄλλων τίς . ὅσα γὰρ ἐν τοῖς ὀξέσι πυρετοῖς καὶ μάλιστα τοῖς καυσώδεσι γίνεται ῥίγη κριτικὰ , ταῦτα ἔμαθες ἐπὶ τῇ ξανθῇ χολῇ διὰ τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων φερομένῃ πρὸς τὸ ἐκτὸς , ἀποτελεῖσθαι διὰ τοῦτο καὶ οἱ ἐκ κόπων πυρετοὶ , χολωδέστατοι τὴν κρᾶσιν ὄντες , εἰς τὴν πρόγνωσίν σοι καὶ αὐτοὶ συντελοῦσιν . αὕτη μὲν οὖν ἡ ἀπὸ τῶν προκαταρκτικῶν αἰτίων εἰς τὴν πρόγνωσιν ὠφέλεια , λελεγμένη μὲν ὡς ἐπὶ παραδείγματος ἑνὸς , ἐσομένη δέ σοι χρήσιμος , κᾀπὶ τῶν ἄλλων αἰτίων τῶν προκαταρκτικῶν , ὅσα χολωδέστερον ἐργάζεται τὸ σῶμα . ταῦτα δέ ἐστιν ἐγκαύσεις τε καὶ ἀγρυπνίαι καὶ φροντίδες καὶ λῦπαι καὶ θυμοὶ καὶ τροφῆς ἔνδεια καὶ τῶν χολωδῶν ἐδεσμάτων πλεονεξία . πρώτη μέν σοι καὶ ἀσφαλεστάτη διάγνωσις εἰς τὸν τρόπον τῶν πυρετῶν ἀπὸ τῶν φαινομένων κατὰ τὸ σῶμα γενήσεται , καθάπερ ἔμαθες ἐν τοῖς περὶ διαφορᾶς τῶν πυρετῶν . ἐφεξῆς δὲ καὶ ἡ ἀπὸ τῶν προκαταρχόντων αἰτίων εἰς ἀσφαλεστέραν πίστιν , ὧν εὗρες , οὐ σμικρὰ συντελέσει . θαυμαστὸν οὖν ὅπως τοῦτο τὸ θεώρημα χρησιμώτατον ὂν ἐλάθη τοὺς ἐξηγητάς .
Lemmas: πρό ῥῖγος ὁ ἐπίσχεσις ὁ ὅρος ἐάν ἐκ χρηστός ἔρχομαι καί κοιλία διέρχομαι καί ὕπνος ἔνειμι , ἴσως δέ καί ὁ τρόπος ὁ πυρετός , ἴσως δέ καί ὁ ἐκ κόπος . οὐ οἶδα ὁ τίς λέγω , νή ὁ θεός , ὅταν ὠφέλιμος θεώρημα μυριάκις ἐπί ὁ νοσέω φαίνω ἀγνοέω ὁ ὁ βιβλίον ἐξηγέομαι . ὁ μέν οὖν ὁ ἄλλος κακός ἄν τις θαυμάζω , ὁ δέ Σαβῖνος καί Ῥοῦφος ὁ Ἐφέσιος , ὁ Ἱπποκράτης σύγγραμμα ὁμιλέω ἀνήρ οὐ πάρεργος , ἄξιος ὄντως εἰμί θαῦμα , εἰ μή πολλάκις θεάομαι ῥῖγος κρίσιμος προηγέομαι ἐπίσχεσις ὅρος . περί ὅς νῦν ὁ Ἱπποκράτης γράφω , προγιγνώσκω ἐγώ διδάσκω εἰμί ἐν νόσος κρίσιμος ῥῖγος . ἐάν ἐν ὀξύς πυρετός ἄλλος σύ σημεῖον σωτήριος φαίνω καί κρίσις ἐλπίζω ὑπόγυιος εἰμί , γινώσκω σύ χράω ὁ ὅρος ἐπέχω ἐκ ἀνάγκη εἰμί ὁ κρίσιμος ῥῖγος . ἐάν δέ καί ὁ νύξ προηγέομαι δύσφορος , ὁ τε ἡμέρα κρίσιμος εἰμί , βέβαιος εἰμί προλέγω εἰμί ὁ ῥῖγος . ἐάν δέ ὁ διά σφυγμός σημεῖον ὡς μανθάνω ἐνδείκνυμι σύ αὐτός , μή μόνος εἰμί ὁ ῥῖγος , ἀλλά καί σφοδρός εἰμί βέβαιος ἐλπίζω . ὁ τοίνυν ἐκ χρηστός ἤτοι ὁ ὅρος μόνος ἤ καί ὁ ἄλλος ἅμα αὐτός ὁ ἀγαθός σημεῖον ἀκούω σύ χράω . τηλικόσδε μέν ὁ δύναμις εἰμί ὁ ἐν ὁ ὅρος σημεῖον ἐν ὁ ὀξύς πυρετός , ὥστε καί μόνος πιστεύω αὐτός . προσέρχομαι δέ καί ὁ ἄλλος , πρόγνωσις εἰμί σύ βέβαιος καί ἀμετάπτωτος , ὡς ὁ διηνεκής ἔχω . ὁ μέντοι ὁ ὅρος ἐπίσχεσις γίγνομαι καί ὁ κοιλία ἐκκρίνω πολύς . δηλόω γάρ ἐνταῦθα ῥέπω ὁ ὀρρωδέω ὑγρότης , ὅς μανθάνω , ὅταν πλεονάζω , τρεῖς ἔρχομαι κένωσις , ὁ διά γαστήρ , ὁ διά ὅρος , ὁ διά ἱδρώς . ἐάν μέν οὖν ὁ κοιλία πλείων διαχωρέω , ὁ ὁ ὅρος ἐπίσχεσις θαρσέω οὐ προσήκω εἰς ὁ ὁ ῥῖγος πρόγνωσις . ἐάν δέ καί οὗτος μηδέ ὅλος προχωρέω προγιγνώσκω σύ ὁ νόσημα πλησίος ἔρχομαι κρίσις , ἀναγκαῖος εἰμί ῥιγόω τε καί ἱδρόω ὁ κάμνω . τίς ποτέ οὖν σημαίνω ὁ καί ὕπνος ἔνειμι ; εἰ μέν γάρ ὡς εἷς τίς ὁ ἀγαθός σημεῖον λέγω , ὁ μέγας εἰς ὁ πάρειμι συμφωνέω · ὁ δέ ἐάν ἐκ χρηστός εἰμί , ὥσπερ τίς παράδειγμα λέγω . εἰ δέ ὡς καί οὗτος ὁ γίγνομαι ῥῖγος εἰμί σημεῖον , οὐ ἁπλῶς σύ χράω γινώσκω περί ὅδε . πολλάκις μέν γάρ ὁ προηγέομαι ὁ κρίσις νύξ ὁ τε ῥῖγος καί ὁ ἐπί αὐτός κρίσις γίγνομαι δύσφορος , ὁπότε βέβαιος ἔχω σύν ὁ λέγω ὁ ὁ γίγνομαι ῥῖγος πρόγνωσις . ἐνίοτε δέ ἐν ὁ σπάνιος μετά ὕπνος χρηστός εὔφορος γίγνομαι ὁ νύξ καί φαίνω οὗτος οὐ ὁ ὁ ῥῖγος δηλωτικός σφυγμός , ἀλλά ὁ ὁ ἔκκρισις . μανθάνω δέ περί οὗτος ἱκανός ἐν ὁ ὁ σφυγμός πραγματεία . προσεπισκοπέω δέ καί ὁ τρόπος ὁ πυρετός κελεύω σύ , τουτέστι εἰ θερμός καί χολώδης καί καυσώδης ἤ ὁ ἄλλος τίς . ὅσος γάρ ἐν ὁ ὀξύς πυρετός καί μάλιστα ὁ καυσώδης γίγνομαι ῥῖγος κριτικός , οὗτος μανθάνω ἐπί ὁ ξανθός χολή διά ὁ αἰσθητικός σῶμα φέρω πρός ὁ ἐκτός , ἀποτελέω διά οὗτος καί ὁ ἐκ κόπος πυρετός , χολώδης ὁ κρᾶσις ο , εἰς ὁ πρόγνωσις σύ καί αὐτός συντελέω . οὗτος μέν οὖν ὁ ἀπό ὁ προκαταρκτικός αἴτιος εἰς ὁ πρόγνωσις ὠφέλεια , λέγω μέν ὡς ἐπί παράδειγμα εἷς , εἰμί δέ σύ χρήσιμος , ἐπί ὁ ἄλλος αἴτιος ὁ προκαταρκτικός , ὅσος χολώδης ἐργάζομαι ὁ σῶμα . οὗτος δέ εἰμί ἔγκαυσις τε καί ἀγρυπνία καί φροντίς καί λύπη καί θυμός καί τροφή ἔνδεια καί ὁ χολώδης ἔδεσμα πλεονεξία . πρῶτος μέν σύ καί ἀσφαλής διάγνωσις εἰς ὁ τρόπος ὁ πυρετός ἀπό ὁ φαίνω κατά ὁ σῶμα γίγνομαι , καθά μανθάνω ἐν ὁ περί διαφορά ὁ πυρετός . ἐφεξῆς δέ καί ὁ ἀπό ὁ προκατάρχομαι αἴτιος εἰς ἀσφαλής πίστις , ὅς εὑρίσκω , οὐ μικρός συντελέω . θαυμαστός οὖν ὅπως οὗτος ὁ θεώρημα χρήσιμος εἰμί ἐλαύνω ὁ ἐξηγητής .