galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 3.14
Τὸ ψυχρὸν πάνυ φλεβῶν ῥηκτικὸν καὶ βηχῶδες , οἶς χιὼν , κρύσταλλος καὶ συστρεπτικὸν , οἷον τὰ φήρεα καὶ αἱ γογγρῶναι , συναίτιον καὶ αἱ σκληρότητες . Εἴρηται μὲν ἐπὶ πλέον ἔν τε τῷ περὶ ὑγρῶν χρήσιος κἀν τοῖς ἀφορισμοῖς ὁποία τίς ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ ψυχροῦ . λέλεκται δέ τινα καὶ νῦν αὐτοῦ τῶν ἔργων ὡς ἐν ὑποτυπώσει χρήσιμα πρὸς τὴν τῆς καθόλου δυνάμεως εὕρεσιν . ὅσον μὲν γὰρ ἐφ’ ἑαυτῷ συνάγει καὶ πυκνοῖ καὶ πιλεῖ καὶ σφίγγει τὸ ψυχρὸν ἅπανθ’ ὅσοις ἂν πλησιάζῃ , καὶ διὰ τοῦτο τάς τε ἀδήλους αἰσθήσει διαπνοὰς τῶν σωμάτων καὶ τὰς αἰσθητὰς ἐκροὰς κωλύει . οὕτω γοῦν κἀν ἀφορισμοῖς ἔγραψεν · ἐν τούτοισι δὲ τῷ ψυχρῷ χρῆσθαι , ὅταν αἱμοῤῥαγέειν μέλλῃ , μὴ ἐπ’ αὐτὰ , ἀλλὰ περὶ αὐτὰ , ὅθεν ἐπιῤῥεῖ . καὶ ὅσα τούτων ἐφεξῆς εἴρηκεν ἔργα τοῦ ψυχροῦ τῆς οἰκείας δυνάμεως , ὅταν διὰ μέσου μηδενὸς ἐνεργῇ . πάλιν δ’ ὅταν εἴπῃ , τὰ ψυχρὰ , οἷον χιὼν , κρύσταλλος , στήθει πολέμια , βηχέων κινητικὰ , αἱμοῤῥοϊκὰ καὶ καταῤῥοϊκὰ , τὸ μὲν στήθους πολέμια κατὰ τὴν τοῦ αὐτοῦ τοῦ ψυχροῦ δύναμιν εἶπεν , τὸ δὲ βηχέων κινητικὰ αἱμοῤῥοϊκὰ διὰ μέσων ἑτέρων . ἐπειδὴ γὰρ εἰς ἑαυτὰ συνάγεται καὶ σφίγγεται τὰ σώματα τῶν περιεχόντων ἀγγείων τὸ αἷμα , διὰ τοῦτο ἐνίοτε συμβαίνει ῥήγνυσθαι τοὺς χιτῶνας αὐτῶν , ἵν’ ὅπερ ὑπὸ πολλοῦ τοῦ περιεχομένου γίνεται ἐν τοῖς χαλαροῖς ἀγγείοις , τοῦτο ὑπὸ τοῦ μὴ πολλοῦ , συμβαίνει τοῖς τεταμένοις . διὰ τοῦτο οὖν οὐχ ἁπλῶς εἶπεν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήσει τὸ ψυχρὸν εἶναι φλεβῶν ῥηκτικὸν , ἀλλὰ τὸ πάνυ ψυχρὸν ἔφη . ταὐτὸ δὲ τοῦτο δυνάμει κὰν τοῖς ἀφορισμοῖς ἔγραψεν ἐν τῷ φάναι , τὰ ψυχρὰ , οἷον χιὼν κρύσταλλος , ἐξηγησάμενος διὰ τῶν παραδειγμάτων τίνα τ’ ἐστὶ τὰ πάνυ ψυχρά . πάλιν δ’ ἐν ἀφορισμοῖς εἰπών · ἕλκεσι τὸ μὲν ψυχρὸν δακνῶδες , δέρμα περισκληρύνειν , νῦν εἶπε τὸ ψυχρὸν συστρεπτικὸν , ἐν ἴσῳ τῷ συναπτικόν . οὕτως οὖν ἐργάζεται καὶ τοὺς ἐν τοῖς νευρώδεσι μορίοις ὄγκους . καὶ κατά γε τὰ νεῦρα τά τε γαγγλία καλούμενα καί τινας ἄλλας τάσεις τὰς μὲν προμηκεστέρας , τὰς δὲ στρογγυλωτέρας . καί μοι δοκεῖ τὰς προμηκεστέρας ὠνομακέναι φήρεα , τὰς δὲ στρογγυλωτέρας γογγρώνας , φήρεα μὲν εἰπὼν τὰ μὲν ἐμφέρειαν ἔχοντα φηρεῶν , οὕτω γὰρ ὠνομάκασιν ἔνιοι τῶν Ἰώνων σατύρους , οὓς γράφουσί τε καὶ πλάττουσι προμήκεις ἐξοχὰς ἔχοντας παρὰ τοῖς ὠσὶ , γογγρώνας δὲ τὰς περιφερεστέρας ἐξοχὰς μετὰ σκληρότητος , οἷαί περ εἰσὶν αἱ γινόμεναί τισι τῶν δένδρων ἐπιφύσεις , ἃς καλοῦσι γόγγρους , ὡς καὶ Θεόφραστος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν περὶ φυτῶν ἔγραψε λέξιν οὕτως · ἔνια δὲ ἴσχει τοὺς καλουμένους ὑπό τινων γόγγρους ἢ τὸ ἀνάλογον , οἷον ἐλαία . λέγουσι δ’ ἔνιοι καὶ νῦν ἔτι κατὰ Θετταλίαν ἀκηκοέναι τινῶν γογγρώνας ὀνομαζόντων τὰς τοιαύτας σκληρότητας , ὅταν ἐν τραχήλῳ συστῶσιν , οὐ μὴν τά γε φήρεα λέγοντός τινος οὔτ’ αὐτὸς ἤκουσα κατά τι τῶν ἐθνῶν οὔτε τινὸς ἀκηκοότος ἐπυθόμην . καίτοι τινὲς τῶν ἐξηγητῶν φασι τὸν Ἱπποκράτην φήρεα καλεῖν τὰ ἐν Φηραῖς τῆς Πελοποννήσου πλεονάζοντα . τινὲς δὲ διὰ τοῦ ε τὴν πρώτην συλλαβὴν γράφοντες ἅμα τῷ φ δηλονότι , φήρεα φασιν αὐτὸν ὀνομάζειν τὰ ἐν Φεραῖς τῆς Θετταλίας πολλάκις γινόμενα . τοῦ μέντοι τὰς προμήκεις ἐξοχὰς ὀνομάζειν φήρεα μαρτύριον εἶναι δοκεῖ καὶ τὸ γεγραμμένον ἐν τῷ τῶν ἐπιδημιῶν ἑβδόμῳ κατὰ λέξιν οὕτως · ἐπεδήμησαν βῆχες , μάλιστα δὲ παιδίοις , τὰ περὶ τὰ ὦτα πολλοῖσιν , οἶα τοῖς σατύροις . τὸ δὲ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆς προκειμένης ῥήσεως , συναίτιον καὶ αἱ σκληρότητες , τοιοῦτον σημαίνει . ταῖς τῶν εἰρημένων παθῶν γενέσεσιν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ συναίτιόν ἐστι καὶ ἡ σκληρότης τοῦ σώματος , ἐν ᾧ συνίσταται τὰ πάθη , τουτέστιν , ὅταν ὁ ἄνθρωπος ᾖ φύσει σκληρὸν ἔχων τὸ δέρμα . διὰ γὰρ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τό τε ψυχρὸν αἴτιόν ἐστι τῆς τῶν εἰρημένων παθῶν γενέσεως τό τε δέρμα τὸ σκληρόν . ὅτι γὰρ , ὡς αὐτὸς ἔφη , τὸ ψυχρὸν δέρμα περισκληραίνει , διὰ τοῦτο τὰ τοιαῦτα πάθη γεννᾷ , διεξέρχεσθαι δι’ αὐτοῦ τῶν ὑπ’ αὐτῷ συναθροιζομένων χυμῶν μὴ δυναμένων . οἶς οὖν ἐστι φύσει σκληρὸν τὸ δέρμα , τούτοις συναίτιον καὶ αὐτὸ γίνεται τοῦ μήτε διαφορεῖσθαι τοὺς παχεῖς καὶ γλίσχρους χυμοὺς , ἀθροιζομένους δ’ ὑπ’ αὐτῷ τοὺς εἰρημένους σκληροὺς καὶ σκιῤῥώδεις ὄγκους ἐργάζεσθαι . ὅτι δὲ καὶ φλεβῶν ῥῆξις ἐν τοῖς φύσει σκληροτέροις ἔσται διὰ τὴν τοῦ ψυχροῦ βίαν οὐκ ἄδηλόν ἐστιν . εἰ γὰρ ὑπὸ τοῦ περιεχομένου κατὰ τὰς φλέβας αἵματος ἡ ῥῆξις γίνεται τῶν ἀγγείων , ἐν τοῖς τοιούτοις ἔσται μᾶλλον , ὅσα διὰ σκληρότητα δυσχερῶς καὶ μόγις ἀνευρύνεται . τὰ γὰρ ἐπὶ πλέον ἐκτείνεσθαι πεφυκότα , κἂν πολὺ τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτοῖς ᾖ , στέγει τοῦτο μὴ ῥηγνύμενα , καὶ βῆχες δ’ ἂν εἰκότως ἐν τοῖς φύσει σκληροτέροις σώμασι γίνοιντο . λέλεκται γὰρ ὅτι τῶν μαλακῶν ῥᾷον ταῦτα τραχύνεται . γεγραφότων δέ τινων κατὰ τὴν ῥῆσιν ἀντὶ τοῦ , βηχῶδες , φυσῶδες , εἰπεῖν τι καὶ περὶ τούτου προσήκει . φαίνεται γὰρ ὁσημέραι τὰ κατὰ τὴν γαστέρα πνεύματος φυσώδους ἐμπιπλάμενα τοῖς ψυχθεῖσιν , ἀλλ’ ἥ γε παλαιὰ γραφὴ τῆς ῥήσεως οὐ τὸ φυσῶδες , ἀλλὰ τὸ βηχῶδες ἔχει καὶ κατὰ τοὺς ἀφορισμοὺς , ὡς ἔφην ἄρτι , τῶν ψυχροτάτων ὑλῶν ἐν παραδείγματι μνημονεύσας , οὐ προσέθηκεν αὐταῖς τὸ φυσῶδες . τὰ γὰρ ψυχρὰ , φησὶν , οἷον χιὼν , κρύσταλλος , στήθει πολέμια , βηχῶν κινητικὰ , αἱμοῤῥοϊκὰ καὶ καταῤῥοϊκά . διδάσκει τε καὶ τὴν νῦν προκειμένην ἡμῖν ῥῆσιν καὶ κατὰ τὸν εἰρημένον ἀφορισμὸν , οὐχ ἁπλῶς γίνεται διὰ τὸ ψυχρὸν , ἀλλ’ ὅσα διὰ τὸ λίαν ψυχρόν . ἐνταῦθα μὲν εἰπὼν , τὸ ψυχρὸν πάνυ φλεβῶν ῥηκτικὸν , ἐν δὲ τοῖς ἀφορισμοῖς τὸ , οἷον χιὼν , κρύσταλλος . ὅτι δὲ μετέχειν τινὸς δεῖται θερμασίας τὰ φυσώμενα , καθάπερ γε καὶ τὰ .
Lemmas: Τέ ψυχρός πάνυ φλέψ ῥηκτικός καί βηχώδης , οἶς χιών , κρύσταλλος καί συστρεπτικός , οἷος ὁ φήρεα καί ὁ γογγρώνη , συναίτιος καί ὁ σκληρότης . εἶπον μέν ἐπί πλείων ἐν τε ὁ περί ὑγρός χρῆσις ἐν ὁ ἀφορισμός ὁποῖος τίς εἰμί ὁ δύναμις ὁ ψυχρός . λέγω δέ τις καί νῦν αὐτός ὁ ἔργον ὡς ἐν ὑποτύπωσις χρήσιμος πρός ὁ ὁ καθόλου δύναμις εὕρεσις . ὅσον μέν γάρ ἐπί ἑαυτοῦ συνάγω καί πυκνόω καί πιλέω καί σφίγγω ὁ ψυχρός ἅπας ὅσος ἄν πλησιάζω , καί διά οὗτος ὁ τε ἄδηλος αἴσθησις διαπνοή ὁ σῶμα καί ὁ αἰσθητός ἐκροή κωλύω . οὕτως γοῦν ἐν ἀφορισμός γράφω · ἐν οὗτος δέ ὁ ψυχρός χράω , ὅταν αἱμορραγέω μέλλω , μή ἐπί αὐτός , ἀλλά περί αὐτός , ὅθεν ἐπιρρέω . καί ὅσος οὗτος ἐφεξῆς λέγω έργο ὁ ψυχρός ὁ οἰκεῖος δύναμις , ὅταν διά μέσος μηδείς ἐνεργέω . πάλιν δέ ὅταν λέγω , ὁ ψυχρός , οἷος χιών , κρύσταλλος , στῆθος πολέμιος , βήχη κινητικός , αιμορροϊκός καί καταρροϊκός , ὁ μέν στῆθος πολέμιος κατά ὁ ὁ αὐτός ὁ ψυχρός δύναμις λέγω , ὁ δέ βήχη κινητικός αιμορροϊκός διά μέσος ἕτερος . ἐπεί γάρ εἰς ἑαυτοῦ συνάγω καί σφίγγω ὁ σῶμα ὁ περιέχω ἀγγεῖον ὁ αἷμα , διά οὗτος ἐνίοτε συμβαίνω ῥήγνυμι ὁ χιτών αὐτός , ἵνα ὅς ὑπό πολύς ὁ περιέχω γίγνομαι ἐν ὁ χαλαρός ἀγγεῖον , οὗτος ὑπό ὁ μή πολύς , συμβαίνω ὁ τείνω . διά οὗτος οὖν οὐ ἁπλῶς λέγω ἐν ὁ πρόκειμαι ῥῆσις ὁ ψυχρός ἔρχομαι φλέψ ῥηκτικός , ἀλλά ὁ πάνυ ψυχρός φημί . αὐτός δέ οὗτος δύναμις ἐν ὁ ἀφορισμός γράφω ἐν ὁ φημί , ὁ ψυχρός , οἷος χιών κρύσταλλος , ἐξηγέομαι διά ὁ παράδειγμα τίς τε εἰμί ὁ πάνυ ψυχρός . πάλιν δέ ἐν ἀφορισμός λέγω · ἕλκος ὁ μέν ψυχρός δακνώδης , δέρμα περισκληρύνω , νῦν λέγω ὁ ψυχρός συστρεπτικός , ἐν ἴσος ὁ συναπτικός . οὕτως οὖν ἐργάζομαι καί ὁ ἐν ὁ νευρώδης μόριον ὄγκος . καί κατά γε ὁ νεῦρον ὁ τε γαγγλίον καλέω εἰ τις ἀλλᾶς τάσις ὁ μέν προμήκης , ὁ δέ στρογγύλος . εἰ ἐγώ δοκέω ὁ προμήκης ὀνομάζω φήρεα , ὁ δέ στρογγύλος γογγρώνη , φήρεα μέν λέγω ὁ μέν ἐμφέρεια ἔχω φήρεα , οὕτως γάρ ὀνομάζω ἔνιοι ὁ Ἴων Σάτυρος , ὅς γράφω τε καί πλάσσω προμήκης ἐξοχή ἔχω παρά ὁ οὖς , γογγρώνη δέ ὁ περιφερής ἐξοχή μετά σκληρότης , οἷος περ εἰμί ὁ γίγνομαι τις ὁ Δένδρος ἐπίφυσις , ὅς καλέω γόγγρος , ὡς καί Θεόφραστος ἐν ὁ πρῶτος ὁ περί φυτόν γράφω λέξις οὕτως · ἔνιοι δέ ἴσχω ὁ καλέω ὑπό τις γόγγρος ἤ ὁ ἀνάλογος , οἷος ἐλαία . λέγω δέ ἔνιοι καί νῦν ἔτι κατά Θεσσαλία ἀκούω τις γογγρώνη ὀνομάζω ὁ τοιοῦτος σκληρότης , ὅταν ἐν τράχηλος συνίστημι , οὐ μήν ὁ γε φήρεα λέγω τις οὔτε αὐτός ἀκούω κατά τίς ὁ ἔθνος οὔτε τις ἀκούω πυνθάνομαι . καίτοι τις ὁ ἐξηγητής φημί ὁ Ἱπποκράτης φήρεα καλέω ὁ ἐν Φηρή ὁ Πελοπόννησος πλεονάζω . τις δέ διά ὁ ε ὁ πρῶτος συλλαβή γράφω ἅμα ὁ φ δηλονότι , φήρεα φημί αὐτός ὀνομάζω ὁ ἐν Φεραί ὁ Θεσσαλία πολλάκις γίγνομαι . ὁ μέντοι ὁ προμήκης ἐξοχή ὀνομάζω φήρεα μαρτύριον ἔρχομαι δοκέω καί ὁ γράφω ἐν ὁ ὁ ἐπιδημία ἕβδομος κατά λέξις οὕτως · ἐπιδημέω βήξ , μάλιστα δέ παιδίον , ὁ περί ὁ ἄτη πολύς , οἶος ὁ σάτυρος . ὁ δέ ἐπί ὁ τελευτή ὁ πρόκειμαι ῥῆσις , συναίτιος καί ὁ σκληρότης , τοιοῦτος σημαίνω . ὁ ὁ λέγω πάθος γένεσις ὑπό ὁ ψυχρός συναίτιος εἰμί καί ὁ σκληρότης ὁ σῶμα , ἐν ὅς συνίστημι ὁ πάθος , τουτέστι , ὅταν ὁ ἄνθρωπος εἰμί φύσις σκληρός ἔχω ὁ δέρμα . διά γάρ ὁ αὐτός αἰτία ὁ τε ψυχρός αἴτιος εἰμί ὁ ὁ λέγω πάθος γένεσις ὁ τε δέρμα ὁ σκληρός . ὅτι γάρ , ὡς αὐτός φημί , ὁ ψυχρός δέρμα περισκληραίνω , διά οὗτος ὁ τοιοῦτος πάθος γεννάω , διεξέρχομαι διά αὐτός ὁ ὑπό αὐτός συναθροίζω χυμός μή δύναμαι . οἶς οὖν εἰμί φύσις σκληρός ὁ δέρμα , οὗτος συναίτιος καί αὐτός γίγνομαι ὁ μήτε διαφορέω ὁ παχύς καί γλίσχρος χυμός , ἀθροίζω δέ ὑπό αὐτός ὁ λέγω σκληρός καί σκίρρος ὄγκος ἐργάζομαι . ὅτι δέ καί φλέψ ῥῆξις ἐν ὁ φύσις σκληρός εἰμί διά ὁ ὁ ψυχρός βία οὐ ἄδηλος εἰμί . εἰ γάρ ὑπό ὁ περιέχω κατά ὁ φλέβα αἷμα ὁ ῥῆξις γίγνομαι ὁ ἀγγεῖον , ἐν ὁ τοιοῦτος εἰμί μᾶλλον , ὅσος διά σκληρότης δυσχερής καί μόγις ἀνευρύνω . ὁ γάρ ἐπί πλείων ἐκτείνω φύω , κἀν πολύς ὁ περιέχω ἐν αὐτός εἰμί , στέγω οὗτος μή ῥήγνυμι , καί βήξ δέ ἄν ἔοικα ἐν ὁ φύσις σκληρός σῶμα γίγνομαι . λέγω γάρ ὅτι ὁ μαλακός ῥᾴδιος οὗτος τραχύνω . γράφω δέ τις κατά ὁ ῥῆσις ἀντί ὁ , βηχώδης , φυσώδης , λέγω τίς καί περί οὗτος προσήκω . φαίνω γάρ ὁσημέραι ὁ κατά ὁ γαστήρ πνεῦμα φυσώδης ἐμπίμπλημι ὁ ψύχω , ἀλλά ὁ γε παλαιός γραφὴ ὁ ῥῆσις οὐ ὁ φυσώδης , ἀλλά ὁ βηχώδης ἔχω καί κατά ὁ ἀφορισμός , ὡς φημί ἄρτι , ὁ ψυχρός ὕλη ἐν παράδειγμα μνημονεύω , οὐ προστίθημι αὐτός ὁ φυσώδης . ὁ γάρ ψυχρός , φημί , οἷος χιών , κρύσταλλος , στῆθος πολέμιος , βήξ κινητικός , αιμορροϊκός καί καταρροϊκός . διδάσκω τε καί ὁ νῦν πρόκειμαι ἐγώ ῥῆσις καί κατά ὁ λέγω ἀφορισμός , οὐ ἁπλῶς γίγνομαι διά ὁ ψυχρός , ἀλλά ὅσος διά ὁ λίαν ψυχρός . ἐνταῦθα μέν λέγω , ὁ ψυχρός πάνυ φλέψ ῥηκτικός , ἐν δέ ὁ ἀφορισμός ὁ , οἷος χιών , κρύσταλλος . ὅτι δέ μετέχω τις δέω θερμασία ὁ φυσάω , καθά γε καί ὁ .