galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 2.27
Βῆχες ξηραὶ , βραχέα ἐρεθίζουσαι , ἐν πυρετοῖσι καυσώδεσι , κἂν οὐ κατὰ λόγον διψώδεες , οὐδὲ γλῶσσαι καταπεφρυγμέναι , οὐ τῷ θηριώδει , ἀλλὰ τῷ πνεύματι . δῆλον δέ ὅταν γὰρ διαλέγωνται ἢ χάσκωσι , τότε βήσσουσιν . ὅταν δὲ μὴ , οὔ . τοῦτο δ’ ἐν τοῖσι κοπιώδεσι πυρετοῖσι μάλιστα γίνεται . Καὶ κατὰ τοὺς ἀφορισμοὺς ἔγραψεν περὶ τῶν αὐτῶν ὧδέ πως . ὁκόσοισιν ἐπὶ πολὺ βῆχες ξηραὶ , βραχὺ ἐρεθίζουσιν ἐν πυρετοῖσι καυσώδεσιν , οὐ πάνυ τι διψώδεές εἰσι . τὸ τοίνυν οὐ πάνυ τι διψώδεες ἶσον δύναται τῷ οὐ κατὰ λόγον διψώδεες . ἐν γὰρ τοῖς καυσώδεσι πυρετοῖς ἄνευ ξηρᾶς βηχὸς ἰσχυρῶς γίνονται διψώδεις . ἐὰν δὲ προσγένηται ξηρὰ βὴξ , ἄδιψοι μὲν οὐ δύνανται γενέσθαι . θραύεται δ’ αὐτῶν τὸ σφοδρὸν τοῦ δίψους , ὡς διψῇν μὲν ἔτι , μὴ μέντοι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πυρετοῦ . τὸ δ’ ἐρεθιζούσας βραχέα γίνεσθαι τὰς βῆχας οὐκ ἀργῶς πρόσκειται . σφοδραὶ γὰρ γινόμεναι διαθερμαίνουσι τὰ κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα μόρια . κᾀκ τούτου τόν τε πυρετὸν ἐπαύξουσι καὶ τὴν βῆχα . μικραὶ δ’ εἴπερ εἶεν αἱ βῆχες ἐκ διαλειμμάτων τε μακροτέρων γινόμεναι , μέχρι τοσούτου κινοῦσι τὰ μόρια , μέχρι τοῦ παραγενέσθαι τινὰ εἰς αὐτὰ ὑγρότητα . καὶ οὕτω συμβήσεται μήτε σπαράττειν αὐτὰς ἰσχυρῶς μήτε ἐξάπτειν τὸν πυρετὸν , ὑγρότητά τε παρέχειν τοῖς μορίοις πρὸς τὰ κινούμενα , κατὰ τὰς βῆχας ἀφικνουμένην μετρίας , δι’ ἣν οἱ κάμνοντες ἀδιψότεροι γενήσονται . γινομένων δὲ βηχῶν καὶ διά τινα κακοήθειαν τοῦ νοσήματος , ἣν ἐφεξῆς ὁποία τίς ἐστιν ἐρῶ , ταύτης ἀφορίζων τὰς ἐν τῷ νῦν λόγῳ βῆχας , οὐ τῷ θηριώδει φησὶν αὐτὰς , ἀλλὰ τῷ πνίγεσθαι . τινὲς δ’ οὐχ ἁπλῶς τὸ κακόηθες ἅπαν ἡγοῦνται λέγειν αὐτὸν θηριῶδες , ἀλλ’ ἔνιοι μὲν τὴν φθίσιν , ἐπειδὴ γρυπουμένων τῶν ὀνύχων , θηρίοις κατά γε τοῦτο ἐοικότες φαίνονται . τινὲς δὲ θηρίωμα καλεῖσθαί φασιν ἰδίως τὸ ἐν τῷ πνεύμονι ἕλκος . ἔνιοι δ’ ὅταν ἐπὶ τὸ στόμα τῆς γαστρὸς ἀνέλθωσιν ἕλμινθες , ἐρεθίζειν αὐτάς φασι βῆχας , μήτε λόγῳ τοῦτο ἀποδεῖξαι δυνάμενοι , μήτε τῇ πείρᾳ . τὸ κακόηθες οὖν ἄμεινον ἀκούειν θηριῶδες , ἐάν τε ἀπὸ κεφαλῆς καταφερομένου ῥεύματος βήττωσιν , ἐάν τε ἐφ’ ἕλκει τῶν κατά τι τῶν ἀναπνευστικῶν , ἢ τοῖς κατὰ ταῦτα γινομένοις ἀποστήμασιν , ἐάν τε ἐπὶ τοῖς καλουμένοις ἐμπυήμασιν . ἕτεραι δὲ τούτων εἰσὶν αἱ κακόηθες οὐκ ἔχουσαι διὰ δυσκρασίαν τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων ἢ τραχύτητα τῆς φάρυγγος ἣ τῆς τραχείας ἀρτηρίας ἀποτελούμενα , ποτὲ μὲν ἐξ ἐδεσμάτων ἢ πομάτων τραχυνόντων , ἐνίοτε δὲ κᾀκ τοῦ περιέχοντος ἀέρος . ἐν γοῦν ἀφορισμοῖς αὐτὸς ἔγραψεν · Ἢν δὲ βόρειον ᾖ , βῆχες , φάρυγγες , κοιλίαι σκληραὶ , δυσουρίαι φρικώδεες , ὀδύναι πλευρέων , στηθέων . ὁ γὰρ εἰσπνεόμενος ἀὴρ , ὅταν ἱκανῶς ᾖ ψυχρὸς , ἐνίοτε μὲν τὰ κατὰ τὴν φάρυγγά τε καὶ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν μόρια τραχύνει τε καὶ καταψύχει , ποτὲ δὲ καὶ τῷ πνεύμονι παντὶ καὶ τῷ θώρακι δυσκρασίαν ἐργάζεται · πολλάκις δ’ ἀμφότερα τὰ εἰρημένα συμπίπτει καὶ βήσσουσι μετρίως ἐπ’ αὐτοῖς βῆχας ξηράς . σημεῖον δὲ τῶν οὕτως ἐχόντων ἐστὶ τὸ ἐρεθίζεσθαι κατὰ τὰς εἰσπνοὰς , ὅταν ἀθρόως ἐμπίπτῃ διαλεγομένοις τε καὶ χάσκουσι καὶ διὰ τοῦ στόματος εἰσπνέουσιν . ὅταν δὲ διά τε τῆς ῥινὸς εἰσπνέωσι καὶ θερμὸν τὸν ἔξωθεν ἀέρα κατὰ τὸν οἶκον αὐτῶν ἐργάσηταί τις ἢ παντάπασιν ἐλάχιστα βήσσουσιν ἢ οὐδ’ ὅλως , διὸ καὶ πρὸ τῶν ῥινῶν ὀθόνιον ἔνιοι προστιθέντες οὕτως εἰσπνέουσι , πεπειραμένοι παροξύνεσθαι τὰς βῆχας , ὅταν ἀθρόως ᾖ ψυχρὸς ὁ ἔξωθεν ἀὴρ ὁμιλῶν τοῖς προκατεψυγμένοις τε καὶ τετραχυσμένοις μορίοις . μάλιστα δέ φησιν ἐν τοῖς κοπιώδεσι πυρετοῖς τοῦτο γίνεσθαι . τίνας δὲ κοπιώδεις ὀνομάζει πυρετοὺς , ἄδηλον . ἆρά γε τοὺς διὰ τὰς σφοδρὰς κινήσεις γινομένους , ἢ κᾂν αὐτόματοι συστῶσι τὴν κοπιώδη φέροντας αἴσθησιν . τὰ μὲν δὴ τοιαῦτα σχεδὸν οὐδὲ παραφυλάττει τὶς ἰατρὸς , οὔτε τῶν νῦν ὄντων οὔτε τῶν ἔμπροσθεν γεγονότων , καίτοι παράδειγμα τὴν Ἱπποκράτους ἔχοντες ἀκρίβειαν , ἣν ἐχρῆν μιμεῖσθαι , τοὺς ἀληθείας ἀντιποιουμένους αὐτῆς δι’ ἑαυτὴν , οὐ διὰ δόξαν ἢ χρηματισμόν . ἐγὼ δ’ οὖν ἐνόησα ἄμεινον εἶναι τῇ πείρᾳ βασανίσαι τὸ λεγόμενον . τοῖς μὲν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν πόνων κοπιώδεσι πυρετοῖς εἶδον ἐπιγινόμενα τοιαῦτα βηχία , τοῖς δ’ ἄλλοις οὐ πάντως τι , καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς διὰ τοὺς ἔξωθεν πόνους οὐχ ἁπλῶς , ἀλλὰ τοῖς γε ἐν κρύει κάμνουσι καὶ τοῖς ἐν θάλπει σφοδρῷ καὶ μάλιστα δι’ ὁδοῦ κόνιν ἐχούσης , ὥστε καὶ κατὰ συμβεβηκός τι μᾶλλον , οὐ διὰ τὴν κοπιώδη διάθεσιν ἐφαίνοντό μοι βήττειν . τῷ γὰρ τραχυνθῆναι τὰ περὶ τὴν φάρυγγα χωρία , διὰ κρύος ὡς ἔφην , ἢ κόνιν ἢ τὴν ἐκ τοῦ περιέχοντος αὐτοῖς ἐγγενομένην ἄμετρον ξηρότητα καὶ πρὸς τούτοις ἔτι διὰ τὴν δυσκρασίαν τῶν αὐτῶν ὀργάνων οὗτοι βήττουσιν . ἐμάθετε γὰρ ὅτι καὶ διὰ δυσκρασίαν γίνονται βῆχες .
Lemmas: βήξ ξηρός , βραχύς ἐρεθίζω , ἐν πυρετός καυσώδης , κἀν οὐ κατά λόγος διψώδης , οὐδέ γλῶσσα καταφρύγω , οὐ ὁ θηριώδης , ἀλλά ὁ πνεῦμα . δῆλος δέ ὅταν γάρ διαλέγω ἤ χάσκω , τότε βήσσω . ὅταν δέ μή , οὐ . οὗτος δέ ἐν ὁ κοπιώδης πυρετός μάλιστα γίγνομαι . καί κατά ὁ ἀφορισμός γράφω περί ὁ αὐτός ὧδε πως . ὁπόσος ἐπί πολύς βήξ ξηρός , βραχύς ἐρεθίζω ἐν πυρετός καυσώδης , οὐ πάνυ τίς διψώδης εἰμί . ὁ τοίνυν οὐ πάνυ τίς διψώδης ἴσος δύναμαι ὁ οὐ κατά λόγος διψώδης . ἐν γάρ ὁ καυσώδης πυρετός ἄνευ ξηρός βήξ ἰσχυρός γίγνομαι διψώδης . ἐάν δέ προσγίγνομαι ξηρός βήξ , ἄδιψος μέν οὐ δύναμαι γίγνομαι . θραύω δέ αὐτός ὁ σφοδρός ὁ δίψος , ὡς διψάω μέν ἔτι , μή μέντοι κατά ὁ ἀναλογία ὁ πυρετός . ὁ δέ ἐρεθίζω βραχύς γίγνομαι ὁ βήξ οὐ ἀργός πρόσκειμαι . σφοδρός γάρ γίγνομαι διαθερμαίνω ὁ κατά θώραξ καί πνεύμων μόριον . ᾀ οὗτος ὁ τε πυρετός ἐπαυξάνω καί ὁ βήξ . μικρός δέ εἴπερ εἰμί ὁ βήξ ἐκ διάλειμμα τε μακρός γίγνομαι , μέχρι τοσοῦτος κινέω ὁ μόριον , μέχρι ὁ παραγίγνομαι τις εἰς αὐτός ὑγρότης . καί οὕτως συμβαίνω μήτε σπαράσσω αὐτός ἰσχυρός μήτε ἐξάπτω ὁ πυρετός , ὑγρότης τε παρέχω ὁ μόριον πρός ὁ κινέω , κατά ὁ βήξ ἀφικνέομαι μέτριος , διά ὅς ὁ κάμνω ἄδιψος γίγνομαι . γίγνομαι δέ βήξ καί διά τις κακοήθεια ὁ νόσημα , ὅς ἐφεξῆς ὁποῖος τίς εἰμί λέγω , οὗτος ἀφορίζω ὁ ἐν ὁ νῦν λόγος βήξ , οὐ ὁ θηριώδης φημί αὐτός , ἀλλά ὁ πνίγω . τις δέ οὐ ἁπλῶς ὁ κακοήθης ἅπας ἡγέομαι λέγω αὐτός θηριώδης , ἀλλά ἔνιοι μέν ὁ φθίσις , ἐπεί γρυπόομαι ὁ ὄνυξ , Θήριος κατά γε οὗτος ἔοικα φαίνω . τις δέ θηρίωμα καλέω φημί ἴδιος ὁ ἐν ὁ πλεύμων ἕλκος . ἔνιοι δέ ὅταν ἐπί ὁ στόμα ὁ γαστήρ ἀνέρχομαι ἕλμινς , ἐρεθίζω αὐτός φημί βήξ , μήτε λόγος οὗτος ἀποδείκνυμι δύναμαι , μήτε ὁ πεῖρα . ὁ κακοήθης οὖν ἀγαθός ἀκούω θηριώδης , ἐάν τε ἀπό κεφαλή καταφέρω ῥεῦμα βήσσω , ἐάν τε ἐπί ἕλκος ὁ κατά τίς ὁ ἀναπνευστικός , ἤ ὁ κατά οὗτος γίγνομαι ἀπόστημα , ἐάν τε ἐπί ὁ καλέω ἐμπύημα . ἕτερος δέ οὗτος εἰμί ὁ κακοήθης οὐ ἔχω διά δυσκρασία ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον ἤ τραχύτης ὁ φάρυγξ ὅς ὁ τραχύς ἀρτηρία ἀποτελέω , ποτέ μέν ἐκ ἔδεσμα ἤ πόμα τραχύνω , ἐνίοτε δέ ἐͅκ ὁ περιέχω αέρας . ἐν γοῦν ἀφορισμός αὐτός γράφω · ἄν δέ βόρειος εἰμί , βήξ , φάρυγξ , κοιλία σκληρός , δυσουρία φρικώδης , ὀδύνη πλευρά , στῆθος . ὁ γάρ εἰσπνέω ἀήρ , ὅταν ἱκανός εἰμί Ψυχρὸς , ἐνίοτε μέν ὁ κατά ὁ φάρυγξ τε καί ὁ τραχύς ἀρτηρία μόριον τραχύνω τε καί καταψύχω , ποτέ δέ καί ὁ πλεύμων πᾶς καί ὁ θώραξ δυσκρασία ἐργάζομαι · πολλάκις δέ ἀμφότερος ὁ λέγω συμπίπτω καί βήσσω μέτριος ἐπί αὐτός βήξ ξηρός . σημεῖον δέ ὁ οὕτως ἔχω εἰμί ὁ ἐρεθίζω κατά ὁ εἰσπνοή , ὅταν ἀθρόος ἐμπίπτω διαλέγω τε καί χάσκω καί διά ὁ στόμα εἰσπνέω . ὅταν δέ διά τε ὁ ῥίς εἰσπνέω καί θερμός ὁ ἔξωθεν αέρας κατά ὁ οἶκος αὐτός ἐργάζομαι τις ἤ παντάπασι μικρός βήσσω ἤ οὐδέ ὅλος , διό καί πρό ὁ ῥίς ὀθόνιον ἔνιοι προστίθημι οὕτως εἰσπνέω , πειράω παροξύνω ὁ βήξ , ὅταν ἀθρόος εἰμί Ψυχρὸς ὁ ἔξωθεν ἀήρ ὁμιλέω ὁ προκαταψύχω τε καί τραχύνω μόριον . μάλιστα δέ φημί ἐν ὁ κοπιώδης πυρετός οὗτος γίγνομαι . τίς δέ κοπιώδης ὀνομάζω πυρετός , ἄδηλος . ἆρα γε ὁ διά ὁ σφοδρός κίνησις γίγνομαι , ἤ ἔͅν αὐτόματος συνίστημι ὁ κοπιώδης φέρω αἴσθησις . ὁ μέν δή τοιοῦτος σχεδόν οὐδέ παραφυλάσσω τις ἰατρός , οὔτε ὁ νῦν εἰμί οὔτε ὁ ἔμπροσθεν γίγνομαι , καίτοι παράδειγμα ὁ Ἱπποκράτης ἔχω ἀκρίβεια , ὅς χρή μιμέομαι , ὁ ἀλήθεια ἀντιποιέω αὐτηες͂ς διά ἑαυτοῦ , οὐ διά δόξα ἤ χρηματισμός . ἐγώ δέ οὖν νοέω ἀγαθός ἔρχομαι ὁ πεῖρα βασανίζω ὁ λέγω . ὁ μέν ἀπό ὁ ἔξωθεν πόνος κοπιώδης πυρετός ὁράω ἐπιγίγνομαι τοιοῦτος βήχιον , ὁ δέ ἄλλος οὐ πάντως τίς , καί αὐτός δέ ὁ διά ὁ ἔξωθεν πόνος οὐ ἁπλῶς , ἀλλά ὁ γε ἐν κρύος κάμνω καί ὁ ἐν θάλπος σφοδρός καί μάλιστα διά ὁδός κόνις ἔχω , ὥστε καί κατά συμβαίνω τίς μᾶλλον , οὐ διά ὁ κοπιώδης διάθεσις φαίνω ἐγώ βήσσω . ὁ γάρ τραχύνω ὁ περί ὁ φάρυγξ χωρίον , διά κρύος ὡς φημί , ἤ κόνις ἤ ὁ ἐκ ὁ περιέχω αὐτός ἐγγίγνομαι ἄμετρος ξηρότης καί πρός οὗτος ἔτι διά ὁ δυσκρασία ὁ αὐτός ὄργανον οὗτος βήσσω . μανθάνω γάρ ὅτι καί διά δυσκρασία γίγνομαι βήξ .