galenus.in-hippocratis-librum-vi-epidemiarum-commentarii-vi 3.19
Ῥίγεα ἄρχεται γυναιξὶ μὲν μᾶλλον ἀπὸ ὀσφύος καὶ διὰ νώτου τότε ἐς κεφαλήν . ἀτὰρ καὶ ἀνδράσιν ὄπισθεν μᾶλλον ἢ ἔμπροσθεν . φρίσσουσι γὰρ τὰ ἔξωθεν μᾶλλον ἢ τὰ ἔνδον τοῦ σώματος , οἷον πήχεων , μηρῶν . ἀτὰρ καὶ τὸ δέρμα ἀραιότερον , δηλοῖ δὲ ἡ θρίξ . ἀφ’ ὧν δὲ ἄλλων ῥιγοῦσιν ἴσως ἑλκέων ἄρχεται ἐκ τῶν ἀγγείων . Τὰ μὲν ἄλλα τῆς ῥήσεως ἐξηγησάμεθα κατά τε τοὺς ἀφορισμοὺς καὶ τὸ δεύτερον τῶν ἐπιδημιῶν . τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ προσκείμενον οὐκ ὀλίγα πράγματα παρέσχηκε τοῖς ἐξηγησαμένοις τὸ βιβλίον . ἄλλος γοῦν ἄλλως αὐτὰ γράφει , δηλοῦντες ἅπαντες ὡς οὐχ οἷόν τ’ ἐστὶ πιθανῶς ἐξηγήσασθαι τὴν ῥῆσιν , ἐάν γε τὴν ἀρχαίαν φυλάττῃ γραφήν . ἐκείνη μὲν οὖν ἐστι τοιάδε , ἐξ αὐτῆς δέ τινες τὸ ἴσως ἑλκέων ὑπαλλάξαντες ἔγραψαν ὡς ἑλκέων , ἵν’ ᾖ παράδειγμα τοῦτ’ αὐτὸ τῶν ἄλλων . οὐ γὰρ ἀφ’ ἑλκῶν μόνον , ἀλλὰ καὶ ἀποστημάτων εἰς πῦον μεταβαλλόντων ῥιγοῦσι . καὶ μέντοι καὶ καυθέντες τινὲς καὶ τμηθέντες ἐῤῥίγωσαν ἐπί τε τῇ καύσει καὶ τῇ τομῇ . τινὰς δ’ ἐθεασάμην διὰ δριμὺ φάρμακον ἐπιτεθὲν ἕλκει ῥιγώσαντας . ἀλλὰ πάντα τὰ τοιαῦτα ῥίγη φαινόμενον ἔχει τὸ προκατάρχον αἴτιον . ἑτέρα δ’ ἐστὶν ἐν τριταίοις καὶ τεταρταίοις πυρετοῖς καὶ πολλάκις ἅμα κρίσει γινόμενα , χωρὶς αἰτίας φανερᾶς , ἐφ’ ὧν φασιν εἰρῆσθαι τὸ ῥίγεα ἄρχεται γυναιξὶ μὲν μᾶλλον καὶ τὰ ἄλλα ἐφεξῆς . καίτοι γε τοῦτο πρῶτον αὐτὸ θαυμάσειν ἄν τις ὅπως ἐν τοῖς ἀφορισμοῖς , ἔνθα μάλιστα τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἐνδείκνυται καὶ τὸν περὶ τοῦ ῥίγος λόγον ἔγραψεν ἀποφηνάμενος καθόλου , χωρὶς διορισμοῦ τοῦ νῦν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήσει διδασκομένου . φαίνεται γὰρ εἰ ταύτῃ τις προσέχῃ τὸν νοῦν , οὐ πάντα μόνον τὰ ῥίγη καθ’ ἕνα τρόπον γίνεσθαι δοξάζων ἐν τῷ λέγειν · ἀφ’ ὦν δὲ ἄλλων ῥιγέουσιν , οἷον ἑλκέων , ἄρχεται ἐκ τῶν ἀγγείων , πρὸς τῷ καὶ αὐτὸ τοῦτο , ἐκ τῶν ἀγγείων ἄρχεσθαι φάναι τὸ ῥῖγος , οὔτ’ ἔχειν ἀντιδιαίρεσιν τοῖς προειρημένοις . ἔνεστι γοῦν λέγειν ὡς ἐκ τῶν ἀγγείων μὲν ἄρχεσθαι τὰ ῥίγη πάντα , τουτέστι τῆς ἐν αὐτῇ κακοχυμίας , ἀλλὰ φρίττει πρῶτα μὲν ὀσφὺς καὶ τὰ κατὰ νῶτον , ἔπειτα δὲ καὶ τὰ ἄλλα . διὰ τοῦτ’ οὖν ἔνιοι μὲν μεταγράψαντες τὴν παλαιὰν γραφὴν οὕτως ἐτύπωσαν τὴν λέξιν . ἀφ’ ὧν δὲ ἄλλων ῥιγέουσιν , ὡς ἑλκέων , ἄρχεται ἐκ τῶν ἀγγείων , ἵν’ ὁ λόγος ᾖ τοιοῦτος . ὅσα μὲν ἄνευ τόπου πεπονθότος γίνεται ῥίγη , τὴν ἀρχὴν ἐξ ὀσφύος τε καὶ νώτου λαμβάνει . τὰ δ’ ἄλλα τῶν πεπονθότων ἀφορμᾶται μορίων , ἅπερ δὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ ῥίγους ἐστὶν ἡ αἰτία . τινὲς δ’ ἀντὶ τῶν ἀγγείων ἔγραψαν ἐναντίων , ἵν’ ἐφ’ ὧν ὁ πεπονθὼς τόπος αἴτιος γίνεται τοῦ ῥίγους , ἕλκων ἐφ’ ἑαυτὸν , ὥς φασι , κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐν ᾧ ῥιγοῦσι τὸ ἐκ παντὸς τοῦ σώματος αἷμα φανεῖται τὸ ῥῖγος ἐκ τῶν ἐναντίων τοῖς πεπονθόσι μορίοις ἀρχόμενον , ἐναντία καλοῦντος αὐτοῦ τοῖς μὲν ἄνω τὰ κάτω , τοῖς δ’ ἀριστεροῖς τὰ δεξιά . δῆλον οὖν γέγονε τοῖς γε προσέχουσι τὸν νοῦν ὡς ἐξ αὐτῶν ὧν μεταγράφουσιν , ἐπ’ ἐναντιωτάτας ἀποφάσεις ἄγουσι τὸν λόγον , ἔνιοι μὲν ἐκ τῶν πεπονθότων μορίων ἄρχεσθαι τὰ ῥίγη λέγοντες , ἔνιοι δ’ ἐκ τῶν ἐναντίων αὐτοῖς , ἅπερ , ὡς αὐτοί φασι , τὰ ποῤῥωτάτω . περὶ μὲν οὖν αἰτίας , ὡς εἴρηται πολλάκις , ἔξεστι τῷ βουλομένῳ λέγειν ὡς ἂν θέλῃ , τὰ φαινόμενα δὲ ἐναργῶς οὐκ ἔξεστιν . ἀνατραπήσονται γὰρ οὕτως αἱ τέχναι πᾶσαι καὶ τῶν ἀνθρώπων ὁ βίος . φαίνεται δ’ , ὡς ἐν ἀφορισμοῖς ἐδίδαξε , τὰ ῥίγη πάντα τὴν ἀρχὴν ἐξ ὀσφύος τε καὶ νώτου λαμβάνοντα καὶ τουτὶ τὸ νῦν προκείμενον ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆς ῥήσεως . εἰ μὲν οὖν ὁ συνθεὶς τὸ βιβλίον , ὡς λέγουσι , Θεσσαλὸς ὁ τοῦ Ἱπποκράτους υἱὸς , ἐν τοῖς τοῦ πατρὸς ὑπομνήμασιν εὑρὼν ἐξεγράψατο , κακῶς ἐποίησεν ἐγγράψας αὐτὸ τῷ βιβλίῳ . τὰ γὰρ ὑπὸ τοῦ πατρὸς κεκριμένα χρόνῳ πολλῷ καὶ διὰ τῶν ἀφορισμῶν εἰς ἀπόφασιν καθολικὴν ἠγμένα βεβαιότερα νομίζειν αὐτὸν ἐχρῆν εἶναι τῶν , ὁπότ’ ἐζήτει , πρόσθεν οὐδέπω γινωσκομένων . εἰ δ’ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ προσέγραψε τοῦτο , πολὺ χεῖρον ἔπραξε , τὴν τοῦ πατρὸς ἀπόφασιν καθολικὴν διαστρέψας ἐπὶ τὸ φαῦλον . εἰ δ’ ἄλλος τις τῶν μετὰ Θεσσαλὸν ἔγραψε τὸ βιβλίον τοῦτο , κακῶς ἐκεῖνος ἐποίησεν . καὶ γὰρ ὡς εἴρηται πολλάκις ἡ πεῖρα κρείττων ἐστὶ τῶν ἐναργῶς φαινομένων , οὐχ ὁ λόγος , ὃν ἂν ἕκαστος ἑαυτῷ πιθανῶς ἀναπλάσῃ . τοῦ γὰρ ὅτι δὴ γίνεται τόδε τι συμφωνηθέντος ὁ λόγος ζητεῖ καὶ διατείνεται · τοῦ δ’ ὅλως φαινομένου γίνεσθαι ληρῶδές ἐστιν ὡς γενομένου λέγειν αἰτίαν . εἴρηται δὲ καὶ ἄλλα τινὰ τοῖς ἐξηγηταῖς εἰς τὴν προκειμένην ῥῆσιν . ἀλλ’ ἔγωγε πολλάκις ἤδη παρῃτησάμην ἁπάντων μεμνῆσθαι καὶ μάλισθ’ ὅταν αὐτῶν τὰ πιθανώτατα δόξαντα εἶναι βασανιζόμενα φαίνηται ψευδῆ .
Lemmas: ῥῖγος ἄρχω γυνή μέν μᾶλλον ἀπό ὀσφῦς καί διά νῶτον τότε εἰς κεφαλή . ἀτάρ καί ἀνήρ ὄπισθεν μᾶλλον ἤ ἔμπροσθεν . φρίσσω γάρ ὁ ἔξωθεν μᾶλλον ἤ ὁ ἔνδον ὁ σῶμα , οἷος πῆχυς , μηρός . ἀτάρ καί ὁ δέρμα ἀραῖος , δηλόω δέ ὁ θρίξ . ἀπό ὅς δέ ἄλλος ῥιγόω ἴσως ἕλκος ἄρχω ἐκ ὁ ἀγγεῖον . ὁ μέν ἄλλος ὁ ῥῆσις ἐξηγέομαι κατά τε ὁ ἀφορισμός καί ὁ δεύτερος ὁ ἐπιδημία . ὁ δέ ἐπί ὁ τελευτή πρόσκειμαι οὐ ὀλίγος πρᾶγμα παρέχω ὁ ἐξηγέομαι ὁ βιβλίον . ἄλλος γοῦν ἄλλως αὐτός γράφω , δηλόω ἅπας ὡς οὐ οἷος τε εἰμί πιθανός ἐξηγέομαι ὁ ῥῆσις , ἐάν γε ὁ ἀρχαῖος φυλάσσω γραφεύς . ἐκεῖνος μέν οὖν εἰμί τοιόσδε , ἐκ αὐτηες͂ς δέ τις ὁ ἴσως ἕλκος ὑπαλλάσσω γράφω ὡς ἕλκος , ἵνα εἰμί παράδειγμα οὗτος αὐτός ὁ ἄλλος . οὐ γάρ ἀπό ἕλκος μόνος , ἀλλά καί ἀπόστημα εἰς πυός μεταβάλλω ῥιγέω . καί μέντοι καί καίω τις καί τέμνω ῥιγόω ἐπί τε ὁ καῦσις καί ὁ τομή . τις δέ θεάομαι διά δριμύς Φάρμακος ἐπιτίθημι ἕλκω ῥιγόω . ἀλλά πᾶς ὁ τοιοῦτος ῥῖγος φαίνω ἔχω ὁ προκατάρχομαι αἴτιος . ἕτερος δέ εἰμί ἐν τριταῖος καί τεταρταῖος πυρετός καί πολλάκις ἅμα κρίσις γίγνομαι , Χωρὶς αἰτία φανερός , ἐπί ὅς φημί λέγω ὁ ῥῖγος ἄρχω γυνή μέν μᾶλλον καί ὁ ἄλλος ἐφεξῆς . καίτοι γε οὗτος πρῶτος αὐτός θαυμάζω ἄν τις ὅπως ἐν ὁ ἀφορισμός , ἔνθα μάλιστα ὁ ἑαυτοῦ γνώμη ἐνδείκνυμι καί ὁ περί ὁ ῥῖγος λόγος γράφω ἀποφαίνω καθόλου , Χωρὶς διορισμός ὁ νῦν ἐν ὁ πρόκειμαι ῥῆσις διδάσκω . φαίνω γάρ εἰ οὗτος τις προσέχω ὁ νόος , οὐ πᾶς μόνος ὁ ῥῖγος κατά εἷς τρόπος γίγνομαι δοξάζω ἐν ὁ λέγω · ἀπό ὅς δέ ἄλλος ῥιγέω , οἷος ἕλκος , ἄρχω ἐκ ὁ ἀγγεῖον , πρός ὁ καί αὐτός οὗτος , ἐκ ὁ ἀγγεῖον ἄρχω φημί ὁ ῥῖγος , οὔτε ἔχω ἀντιδιαίρεσις ὁ προλέγω . ἔνειμι γοῦν λέγω ὡς ἐκ ὁ ἀγγεῖον μέν ἄρχω ὁ ῥῖγος πᾶς , τουτέστι ὁ ἐν αὐτός κακοχυμία , ἀλλά φρίσσω πρῶτος μέν ὀσφῦς καί ὁ κατά νῶτον , ἔπειτα δέ καί ὁ ἄλλος . διά οὗτος οὖν ἔνιοι μέν μεταγράφω ὁ παλαιός γραφή οὕτως τυπόω ὁ λέξις . ἀπό ὅς δέ ἄλλος ῥιγέω , ὡς ἕλκος , ἄρχω ἐκ ὁ ἀγγεῖον , ἵνα ὁ λόγος εἰμί τοιοῦτος . ὅσος μέν ἄνευ τόπος πάσχω γίγνομαι ῥῖγος , ὁ ἀρχή ἐκ ὀσφῦς τε καί νῶτον λαμβάνω . ὁ δέ ἄλλος ὁ πάσχω ἀφορμάω μόριον , ὅς δή καί αὐτός ὁ ῥῖγος εἰμί ὁ αἰτία . τις δέ ἀντί ὁ ἀγγεῖον γράφω ἐναντίος , ἵνα ἐπί ὅς ὁ πάσχω τόπος αἴτιος γίγνομαι τίς ῥῖγος , ἕλκω ἐπί ἑαυτοῦ , ὅς φημί , κατά ἐκεῖνος ὁ χρόνος ἐν ὅς ῥιγέω ὁ ἐκ πᾶς ὁ σῶμα αἷμα φαίνω ὁ ῥῖγος ἐκ ὁ ἐναντίος ὁ πάσχω μόριον ἄρχω , ἐναντίος καλέω αὐτός ὁ μέν ἄνω ὁ κάτω , ὁ δέ ἀριστερός ὁ δεξιός . δῆλος οὖν γίγνομαι ὁ γε προσέχω ὁ νόος ὡς ἐκ αὐτός ὅς μεταγράφω , ἐπί ἐναντίος ἀπόφασις ἄγω ὁ λόγος , ἔνιοι μέν ἐκ ὁ πάσχω μόριον ἄρχω ὁ ῥῖγος λέγω , ἔνιοι δέ ἐκ ὁ ἐναντίος αὐτός , ὅς , ὡς αὐτός φημί , ὁ πόρρω . περί μέν οὖν αἰτία , ὡς λέγω πολλάκις , ἔξεστι ὁ βούλομαι λέγω ὡς ἄν ἐθέλω , ὁ φαίνω δέ ἐναργής οὐ ἔξεστι . ἀνατρέπω γάρ οὕτως ὁ τέχνη πᾶς καί ὁ ἄνθρωπος ὁ βίος . φαίνω δέ , ὡς ἐν ἀφορισμός διδάσκω , ὁ ῥῖγος πᾶς ὁ ἀρχή ἐκ ὀσφῦς τε καί νῶτον λαμβάνω καί οὗτος ὁ νῦν πρόκειμαι ἐπί ὁ τελευτή ὁ ῥῆσις . εἰ μέν οὖν ὁ συντίθημι ὁ βιβλίον , ὡς λέγω , Θεσσαλός ὁ ὁ Ἱπποκράτης γιός , ἐν ὁ ὁ πατήρ ὑπόμνημα εὑρίσκω ἐκγράφω , κακῶς ποιέω ἐγγράφω αὐτός ὁ βιβλίον . ὁ γάρ ὑπό ὁ πατήρ κρίνω χρόνος πολύς καί διά ὁ ἀφορισμός εἰς ἀπόφασις καθολικός ἄγω βέβαιος νομίζω αὐτός χρή ἔρχομαι ὁ , ὁπότε ζητέω , πρόσθεν οὐδέπω γιγνώσκω . εἰ δέ αὐτός ἐκ αὐτός προσγράφω οὗτος , πολύς χείρων πράσσω , ὁ ὁ πατήρ ἀπόφασις καθολικός διαστρέφω ἐπί ὁ φαῦλος . εἰ δέ ἄλλος τις ὁ μετά Θεσσαλός γράφω ὁ βιβλίον οὗτος , κακῶς ἐκεῖνος ποιέω . καί γάρ ὡς λέγω πολλάκις ὁ πεῖρα ἀγαθός εἰμί ὁ ἐναργής φαίνω , οὐ ὁ λόγος , ὅς ἄν ἕκαστος ἑαυτοῦ πιθανός ἀναπολάζω . ὁ γάρ ὅτι δή γίγνομαι ὅδε τίς συμφωνέω ὁ λόγος ζητέω καί διατείνω · ὁ δέ ὅλος φαίνω γίγνομαι ληρώδης εἰμί ὡς γίγνομαι λέγω αἰτία . λέγω δέ καί ἄλλος τις ὁ ἐξηγητής εἰς ὁ πρόκειμαι ῥῆσις . ἀλλά ἐγώ πολλάκις ἤδη παραιτέομαι ἅπας μιμνήσκω καί μάλα ὅταν αὐτός ὁ πιθανός δοκέω ἔρχομαι βασανίζω φαίνω ψευδής .