galenus.in-hippocratis-librum-primum-epidemiarum-commentarii-iii 1.2.25
Οἱ δὲ δὴ ξυνεχέες μὲν τὸ ὅλον καὶ οὐδὲν ἐκλείποντες , παροξυνόμενοι δὲ πᾶσι τριταιοφυέα τρόπον , μίαν μὲν ὑποκουφίζοντες καὶ μίαν ἐπιπαροξυνόμενοι , πάντων βιαιότατοι τῶν τότε γενομένων καὶ μακρότατοι καὶ μετὰ πόνων μεγίστων γενομένοι , πρῃέως ἀρχόμενοι καὶ τὸ ὅλον ἐπιδιδόντες ἀεὶ καὶ παροξυνόμενοι ἐν κρισίμοισι καὶ ἀνάγοντες ἐπὶ τὸ κάκιον , σμικρὰ διακουφίζοντες καὶ ταχὺ πάλιν ἐξ ἐπισχέσεως βιαιοτέρως παροξυνόμενοι , ἐν κρισίμοισιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κακούμενοι . ῥίγεα δὲ πᾶσιν ἀτάκτως καὶ πεπλανημένως ἐγίνοντο . ἐλάχιστα δὲ καὶ ἥκιστα τουτέοισιν , ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἄλλων πυρετῶν μείζω . Εἰ μὴ προσέγραψεν αὐτὸς ὅπως οἱ τότε γενόμενοι τεταγμένους πυρετοὶ τοὺς παροξυσμοὺς ἐποιοῦντο , μεγάλην ἂν ἡμῖν ἀπορίαν ὑπέλιπεν ζητοῦσιν εὑρεῖν τίνας ὀνομάζει τριταιοφυεῖς . ἐπεὶ δ’ αὐτὸς εἶπε , τὸν τρόπον τῶν τριταιοφυέων , οὐκέτι περὶ πράγματός ἐστιν ἡ ζήτησις , ἀλλ’ ὥσπερ σημαινομένου τοῦ τριταιοφυοῦς ὀνόματος . ἐπισυνάπτεται δὲ τούτῳ καὶ τὸ περὶ τοῦ τριταίου τε καὶ ἡμιτριταίου καὶ τῆς ἑκατέρων διαφορᾶς ἀκριβοῦς τριταίου καὶ οὐκ ἀκριβοῦς , ἀλλ’ ὅτι βραχύ τι παραυξηθέντος ἢ πλέον ἢ ἐπὶ πλεῖστον , ἄχρι τε πόσου τούτων ἕκαστος ἐκτείνεται καὶ τίς μὲν ὁ μέγας ἡμιτριταῖός ἐστι , τίς δ’ ὁ μέσος , τίς δ’ ὁ μικρός . Ἀγαθίνῳ γοῦν ὅλον βιβλίον γέγραπται πρῶτον περὶ ἡμιτριταίων , τὸ σημαινόμενον ὑπὸ τῆς προσηγορίας ταύτης ἐπεξηγουμένῳ . ἐὰν δὲ καὶ τὰ τοῖς μεθοδικοῖς γεγραμμένα περὶ αὐτοῦ διέρχωμαι νῦν ἢ τὰ μετὰ ταῦτα ὑπ’ Ἀρχιγένους οὐχ ἅπαξ , ἄλλὰ πλεονάκις ἐν πλείοσι πραγματείαις εἰρημένα , μετὰ τοῦ καὶ διακρίνειν ὅσα καλῶς ἢ μὴ καλῶς εἰρήκασι , τρία μοι νομίζω βιβλία πληρωθήσεσθαι . τό γε μὴν εἰς τὰ τῆς τέχνης ἔργα χρήσιμον εἴρηται μὲν ἤδη κἀν τοῖς περὶ τῶν πυρετῶν διαφορᾶς · εἰς δὲ τὰ παρόντα βέλτιόν ἐστι συγγράψαι τὸ λεγόμενον εἶδος τοῦ πυρετοῦ τῇ καταστάσει . φησὶν οὖν αὐτὸς τῇ μὲν ἑτέρᾳ τῶν ἡμερῶν παροξύνεσθαι , τῇ δὲ ἑτέρᾳ ὑποκουφίζεσθαι . μετὰ γὰρ τῆς ὑπὸ προθέσεως γράψαντος αὐτοῦ τὸ ῥῆμα καὶ ἡμᾶς ἀκούειν προσῆκον ἕτερόν τι σημαινόμενον ἐκ τῆς συνθέτου φωνῆς . παρὰ τὴν ἁπλῆν . τὸ μὲν γὰρ κουφίζεσθαι δύναιτ’ ἄν τις ἀκούειν τὴν ἀξιόλογον ἔνδοσιν σημαίνειν τοῦ πυρετοῦ , τὸ δ’ ὑποκουφίζεσθαι μετριωτέραν . οὐ μὴν διωρισμένως τε καὶ σαφῶς ἐδήλωσεν εἴτε παροξύνονται τῇ ἑτέρᾳ τῶν ἡμερῶν οἱ οὕτω πυρέξαντες ἕτερον παροξυσμὸν ἐλάττονα τοῦ κατὰ τὴν προτεραίαν , εἴτε καὶ διαμένων ἐκεῖνος ἐκουφίζετο κατὰ τὴν δευτέραν . δοκεῖ γέ μοι οὖν μᾶλλον ἐμφαίνειν ἡ λέξις ἕνα γίνεσθαι τὸν διὰ τρίτης παροξυσμὸν , ὑποκουφίζοντα κατὰ τὴν ὑστεραίαν . λέγει δὲ καὶ ῥίγη γίνεσθαι τούτοισι πεπλανημένως , ὅπερ σημαίνει τὸ μὴ καθ’ ἕκαστον παροξυσμὸν , ἀλλ’ ἐνίοτε , καὶ ταῦτα σμικρά . οὕτως δὲ καὶ ἱδρῶτας ὀλίγους , ἀλλὰ καὶ ψύξιν ἀκρέων δυσεκθερμάντων , ἐξ ὧν ἁπάντων δῆλόν ἐστιν ὠμῶν καὶ φλεγματικῶν χυμῶν σηπομένων γίνεσθαι τὸν τοιοῦτον πυρετὸν , ἐπιμεμιγμένης αὐτοῖς ξανθῆς χολῆς . ὁ μὲν οὖν ἐπὶ μόνῃ τῇ τοιαύτῃ χολῇ συνιστάμενος ὀνομάζεται τριταῖος , ὁ δὲ καὶ τὸν ὠμὸν χυμὸν ἰσοσθενῆ προσλαβὼν , ἀκριβὴς ἡμιτριταῖος γίνεται , πλεῖστον ἐν Ῥώμῃ γινόμενος , ὡς ἂν τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἀνθρώπων οἰκειότατος ὤν . αὐτὸς μὲν οὖν φρικώδης τ’ ἐστὶ καὶ μετὰ τῶν καλουμένων ἀναδιπλώσεων γίνεται , παροξύνων οὐ μόνον τῇ προτέρᾳ τῶν ἡμερῶν , ἀλλὰ καὶ τῇ μετὰ ταύτην , ἐλάσσονά τε τῶν προγεγενημένων παροξυσμὸν , ἧττόν τε φρικώδη καὶ τὴν ἐπανάληψιν ἤτοι γ’ ἧττον ἢ οὐδ’ ὅλως ἔχοντα . νυνὶ δὲ περὶ τοῦ διὰ τρίτης μὲν γινομένου , κουφίζοντος δὲ κατὰ ταῦτα τὴν ἑτέραν ἡμέραν ὁ λόγος ἐστὶν , ὃς δόξῃ εἶναι ἐγγυτέρω τῆς τοῦ ἐπιπαροξυνομένου τριταίου φύσεως , πλέον ἀποκεχωρηκὼς τοῦ ἡμιτριταίου . μεγάλη γὰρ ἀπόστασις τό τε μὴ παροξύνεσθαι τῇ ἑτέρᾳ τῶν ἡμερῶν καὶ τὸ χωρὶς ἀναδιπλώσεως γίνεσθαι . καὶ τό γε μὴν σμικρὸν ῥῖγος ἐγγύς ἐστι τῇ φρίκῃ . καίτοι οὐδὲ τοῦτο συνεισβάλλειν εἰσαεὶ τοῖς παροξυσμοῖς εἶπεν , ἀλλὰ πεπλανημένως , εἰ μή τι ἄρα τὸ πεπλανημένως ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων πυρετῶν εἶπεν , ἐπὶ δὲ τῶν τριταιοφυέων οὐκ εἶπεν . ἐλάχιστα δὲ καὶ ἥκιστα ῥίγη γίνεσθαι τούτοισιν εἰπὼν τὴν φρίκην μὲν ἐδήλωσεν , οὐκ ἀφείλετο δὲ τελέως αὐτὰ τῶν παροξυσμῶν . ὅπως δ’ ἄν σοι ᾖ περὶ τούτων πρόδηλον , τοῦτό γε τοιοῦτόν ἐστιν , ὅτι οὗτος ὁ πυρετὸς εἰκότως εἴρηται τριταιοφυής . οὔτε γὰρ ἡμιτριταῖός ἐστιν ὡς ἂν μήτε τῇ δευτέρᾳ παροξυνόμενος , ἀναδιπλώσεις τε μὴ ποιούμενος , οὔτε παρεκτεταμένος , εἴ γε μηδ’ ὅλως εἰς ἀπυρεξίαν τελευτᾷ . δίκαιον οὖν ἦν αὐτῷ τινὰ προσηγορίαν παρακειμένην ταῖς προειρημέναις προσειπεῖν . ἦν δ’ ὁ λόγος εἰπεῖν οὐκέτ’ οὐδεμίαν παρὰ τὴν τοῦ τριταιοφυοῦς · τό γε μὴν ἐν κρισίμοις ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κακοῦσθαι τριταιοφυῶν ἴδιον , οὐ κοινὸν ἁπάντων ἐστίν . ἐμάθομεν δ’ ἐν τοῖς περὶ κρισίμων τοῖς κακοήθεσι νοσήμασι τοῦτο γινόμενον , σμικρὰ κουφίζοντες καὶ ταχὺ πάλιν ἐξ ἐπισχέσεως βιαιοτέρως παροξυνόμενοι τῷ μεμνημένῳ τῶν εἰρημένων ἐν τοῖς περὶ κρίσεών τε καὶ κρισίμων καὶ τοῖς περὶ διαφορᾶς πυρετῶν , οὐδὲν ἔτι δευτέρας ἀναμνήσεως δεῖται . δέδεικται γὰρ ἐν ἐκείνοις ὑπὲρ ἁπάντων τῶν τοιούτων ὁποῖον καὶ τὸ νῦν εἰρημένον ἐστὶ , τὸ διακουφίζοντες . οἱ γοῦν τοιοῦτοι πυρετοὶ τὴν γένεσιν ἔχουσιν οὐκ ἐξ ἑνὸς , ἀλλὰ καὶ ἐκ πλεόνων χυμῶν , ὧν ὁ μὲν θερμότερος ἀνάπτει τὸν ὀξὺν πυρετὸν ἐν τάχει τε παύεται . τούτου δὲ κατειληφότος τὸ σῶμα συμβαίνει διαφθείρεσθαί τε καὶ σήπεσθαι τοῖς ψυχροτέροις , εἶθ’ οὕτως ἀνάπτεσθαι πάλιν ἐκ τῆς γινομένης ἐπισχέσεως , ὅπερ ἐστὶν οἷον ἀναπαύσεως καὶ μειώσεως τοῦ πυρετοῦ . χείρων δὲ τοῦ πρόσθεν ὁ τοιοῦτος γίνεται πυρετὸς , ὡς ἂν προκεκμηκυῖαν ἤδη τὴν δύναμιν ἐκ τῶν ὀχληρῶν εὑρών . εὔδηλον γὰρ ὅτι κᾂν ἴσος ᾖ τῷ μεγέθει , πολὺ γοῦν μειζόνως ἂν ὀχλεῖ τὰς μὲν ἰσχυροτέρας δυνάμεις , μᾶλλον δὲ τῶν τὰς ἀσθενεστέρας .
Lemmas: ὁ δέ δή συνεχής μέν ὁ ὅλος καί οὐδείς ἐκλείπω , παροξύνω δέ πᾶς τριταιοφυής τρόπος , εἷς μέν ὑποκουφίζω καί εἷς ἐπιπαροξύνω , πᾶς βίαιος ὁ τότε γίγνομαι καί μακρός καί μετά πόνος μέγας γινόͅσκω , πρᾳύς ἄρχω καί ὁ ὅλος ἐπιδίδωμι ἀεί καί παροξύνω ἐν κρίσιμος καί ἀνάγω ἐπί ὁ κακός , μικρός διακουφίζω καί ταχύς πάλιν ἐκ ἐπίσχεσις βίαιος παροξύνω , ἐν κρίσιμος ὡς ἐπί ὁ πολύς κακόω . ῥῖγος δέ πᾶς ἄτακτος καί πεπλανημένως γίγνομαι . ἐλαχύς δέ καί ἦκα τόυτεος , ἀλλά ἐπί ὁ ἄλλος πυρετός μέγας . εἰ μή προσγράφω αὐτός ὅπως ὁ τότε γίγνομαι τάσσω πυρετός ὁ παροξυσμός ποιέω , μέγας ἄν ἐγώ ἀπορία ὑπολείπω ζητέω εὑρίσκω τίς ὀνομάζω τριταιοφυής . ἐπεί δέ αὐτός λέγω , ὁ τρόπος ὁ τριταιοφυής , οὐκέτι περί πρᾶγμα εἰμί ὁ ζήτησις , ἀλλά ὥσπερ σημαίνω ὁ τριταιοφυής ὄνομα . ἐπισυνάπτω δέ οὗτος καί ὁ περί ὁ τριταῖος τε καί ἡμιτριταῖος καί ὁ ἑκάτερος διαφορά ἀκριβής τριταῖος καί οὐ ἀκριβής , ἀλλά ὅτι βραχύς τις παραυξάνω ἤ πολύς ἤ ἐπί πολύς , ἄχρι τε πόσος οὗτος ἕκαστος ἐκτείνω καί τίς μέν ὁ μέγας ἡμιτριταῖος εἰμί , τίς δέ ὁ μέσος , τίς δέ ὁ μικρός . Ἀγάθινος γοῦν ὅλος βιβλίον γράφω πρῶτος περί ἡμιτριταῖος , ὁ σημαίνω ὑπό ὁ προσηγορία οὗτος ἐπεξηγέομαι . ἐάν δέ καί ὁ ὁ μεθοδικός γράφω περί αὐτός διέρχομαι νῦν ἤ ὁ μετά οὗτος ὑπό Ἀρχιγένης οὐ ἅπαξ , ἄλλος πλεονάκις ἐν πολύς πραγματεία λέγω , μετά ὁ καί διακρίνω ὅσος καλός ἤ μή καλός λέγω , τρεῖς ἐγώ νομίζω βιβλίον πληρόω . ὁ γε μήν εἰς ὁ ὁ τέχνη ἔργον χρήσιμος λέγω μέν ἤδη ἐν ὁ περί ὁ πυρετός διαφορά · εἰς δέ ὁ πάρειμι ἀγαθός εἰμί συγγράφω ὁ λέγω εἶδος ὁ πυρετός ὁ κατάστασις . φημί οὖν αὐτός ὁ μέν ἕτερος ὁ ἡμέρα παροξύνω , ὁ δέ ἕτερος ὑποκουφίζω . μετά γάρ ὁ ὑπό πρόθεσις γράφω αὐτός ὁ ῥῆμα καί ἐγώ ἀκούω προσήκω ἕτερος τις σημαίνω ἐκ ὁ σύνθετος φωνή . παρά ὁ ἁπλόος . ὁ μέν γάρ κουφίζω δύναμαι ἄν τις ἀκούω ὁ ἀξιόλογος ἔνδοσις σημαίνω ὁ πυρετός , ὁ δέ ὑποκουφίζω μέτριος . οὐ μήν διωρισμένως τε καί σαφής δηλόω εἴτε παροξύνω ὁ ἕτερος ὁ ἡμέρα ὁ οὕτως πυρέσσω ἕτερος παροξυσμός ἐλαχύς ὁ κατά ὁ προτεραῖος , εἴτε καί διαμένω ἐκεῖνος κουφίζω κατά ὁ δεύτερος . δοκέω γε ἐγώ οὖν μάλα ἐμφαίνω ὁ λέξις εἷς γίγνομαι ὁ διά τρίτος παροξυσμός , ὑποκουφίζω κατά ὁ ὑστεραῖος . λέγω δέ καί ῥῖγος γίγνομαι οὗτος πεπλανημένως , ὅς σημαίνω ὁ μή κατά ἕκαστος παροξυσμός , ἀλλά ἐνίοτε , καί οὗτος μικρός . οὕτως δέ καί ἱδρώς ὀλίγος , ἀλλά καί ψῦξις ἄκρα δυσεκθέρμαντος , ἐκ ὅς ἅπας δῆλος εἰμί ὠμός καί φλεγματικός χυμός σήπω γίγνομαι ὁ τοιοῦτος πυρετός , ἐπιμείγνυμι αὐτός ξανθός χολή . ὁ μέν οὖν ἐπί μόνος ὁ τοιοῦτος χολή συνίστημι ὀνομάζω τριταῖος , ὁ δέ καί ὁ ὠμός χυμός ἰσοσθενής προσλαμβάνω , ἀκριβής ἡμιτριταῖος γίγνομαι , πολύς ἐν Ῥώμη γίγνομαι , ὡς ἄν ὁ κατά ὁ πόλις ἄνθρωπος οἰκεῖος εἰμί . αὐτός μέν οὖν φρικώδης τε εἰμί καί μετά ὁ καλέω ἀναδίπλωσις γίγνομαι , παροξύνω οὐ μόνος ὁ πρότερος ὁ ἡμέρα , ἀλλά καί ὁ μετά οὗτος , ἐλαχύς τε ὁ προγίγνομαι παροξυσμός , ἥσσων τε φρικώδης καί ὁ ἐπανάληψις ἤτοι γε ἥσσων ἤ οὐδέ ὅλος ἔχω . νυνί δέ περί ὁ διά τρίτος μέν γίγνομαι , κουφίζω δέ κατά οὗτος ὁ ἕτερος ἡμέρα ὁ λόγος εἰμί , ὅς δοκέω εἰμί ἐγγύς ὁ ὁ ἐπιπαροξύνω τριταῖος φύσις , πολύς ἀποχωρέω ὁ ἡμιτριταῖος . μέγας γάρ ἀπόστασις ὁ τε μή παροξύνω ὁ ἕτερος ὁ ἡμέρα καί ὁ χωρίς ἀναδίπλωσις γίγνομαι . καί ὁ γε μήν μικρός ῥῖγος ἐγγύς εἰμί ὁ φρίκη . καίτοι οὐδέ οὗτος συνεισβάλλω εἰσαεί ὁ παροξυσμός λέγω , ἀλλά πεπλανημένως , εἰ μή τις ἄρα ὁ πεπλανημένως ἐπί μέν ὁ ἄλλος πυρετός λέγω , ἐπί δέ ὁ τριταιοφυής οὐ λέγω . ἐλαχύς δέ καί ἦκα ῥῖγος γίγνομαι οὗτος λέγω ὁ φρίκη μέν δηλόω , οὐ ἀφαιρέω δέ τέλειος αὐτός ὁ παροξυσμός . ὅπως δέ ἄν σύ εἰμί περί οὗτος πρόδηλος , οὗτος γε τοιοῦτος εἰμί , ὅτι οὗτος ὁ πυρετός ἔοικα λέγω τριταιοφυής . οὔτε γάρ ἡμιτριταῖος εἰμί ὡς ἄν μήτε ὁ δεύτερος παροξύνω , ἀναδίπλωσις τε μή ποιέω , οὔτε παρεκτείνω , εἰ γε μηδέ ὅλος εἰς ἀπυρεξία τελευτάω . δίκαιος οὖν εἰμί αὐτός τις προσηγορία παράκειμαι ὁ προλέγω προσλέγω . εἰμί δέ ὁ λόγος λέγω οὐκέτι οὐδείς παρά ὁ ὁ τριταιοφυής · ὁ γε μήν ἐν κρίσιμος ὡς ἐπί ὁ πολύς κακόω τριταιοφυής ἴδιος , οὐ κοινός ἅπας εἰμί . μανθάνω δέ ἐν ὁ περί κρίσιμος ὁ κακοήθης νόσημα οὗτος γίγνομαι , μικρός κουφίζω καί ταχύς πάλιν ἐκ ἐπίσχεσις βίαιος παροξύνω ὁ μιμνῄσκω ὁ λέγω ἐν ὁ περί κρίσις τε καί κρίσιμος καί ὁ περί διαφορά πυρετός , οὐδείς ἔτι δεύτερος ἀνάμνησις δέω . δείκνυμι γάρ ἐν ἐκεῖνος ὑπέρ ἅπας ὁ τοιοῦτος ὁποῖος καί ὁ νῦν λέγω εἰμί , ὁ διακουφίζω . ὁ γοῦν τοιοῦτος πυρετός ὁ γένεσις ἔχω οὐ ἐκ εἷς , ἀλλά καί ἐκ πολύς χυμός , ὅς ὁ μέν θερμός ἀνάπτω ὁ ὀξύς πυρετός ἐν τάχος τε παύω . οὗτος δέ καταλαμβάνω ὁ σῶμα συμβαίνω διαφθείρω τε καί σήπω ὁ ψυχρός , εἶτα οὕτως ἀνάπτω πάλιν ἐκ ὁ γίγνομαι ἐπίσχεσις , ὅς εἰμί οἷος ἀνάπαυσις καί μείωσις ὁ πυρετός . κακός δέ ὁ πρόσθεν ὁ τοιοῦτος γίγνομαι πυρετός , ὡς ἄν προκάμνω ἤδη ὁ δύναμις ἐκ ὁ ὀχληρός εὑρίσκω . εὔδηλος γάρ ὅτι ἔͅν ἴσος εἰμί ὁ μέγεθος , πολύς γοῦν μέγας ἄν ὀχλέω ὁ μέν ἰσχυρός δύναμις , μάλα δέ ὁ ὁ ἀσθενής .