galenus.in-hippocratis-librum-primum-epidemiarum-commentarii-iii 1.3.2
Πυρετοὶ οἱ μὲν συνεχέες , οἱ δὲ ἡμέρην ἔχουσι , νύκτα διαλείπουσι , νύκτα ἔχουσιν , ἡμέραν διαλείπουσιν . ἡμιτριταῖοί τε καὶ τεταρταῖοι , πεμπταῖοι , ἑβδομαῖοι καὶ ἐναταῖοι . Καὶ τῷ τοῦ συνεχοῦς ὀνόματι καὶ τῷ τοῦ διαλείποντος οἱ παλαιοὶ διττῶς φαίνονται χρώμενοι . συνεχεῖς γοῦν ὀνομάζουσι πυρετοὺς ἐνίοτε μὲν ἅπαντας ὅσοι μὴ λήγουσιν εἰς ἀπυρεξίαν , ἐνίοτε δ’ οὐχ ἅπαντας τοὺς μὴ λήγοντας εἰς ἀπυρεξίαν , ἀλλ’ ἐκείνους μόνους ἐξαιρέτως , ὅσοι μηδεμίαν ἴσχουσι μεταβολὴν ἄχρι κρίσεως . οὕτω δὲ καὶ διαλείποντας , ἐνίοτε μὲν ἐκείνους μόνους ὀνομάζουσι τοὺς εἰς ἀπυρεξίαν παυομένους , ἐνίοτε δὲ τοὺς μὴ παυομένους εἰς ἀπυρεξίαν , ἀξιολόγους δὲ μεταβολὰς ποιουμένους τῶν κατὰ μέρος παροξυσμῶν , εἰς ἀρχήν τε καὶ ἀνάβασιν , ἀκμήν τε καὶ παρακμήν . ἔνιοι δὲ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν τοὺς μηδεμίαν ἀξιόλογον ἴσχοντας μεταβολὴν οὐ συνεχεῖς , ἀλλὰ συνόχους ὀνομάζουσι , συνεχεῖς δὲ μόνους ἐκείνους , ὅσοι μετ’ εἰς ἀπυρεξίαν λήγουσι καὶ διαλιμπάνουσι τοῖς κατὰ μέρος παροξυσμοῖς . τούτους οἱ παλαιοὶ ποτὲ μὲν συνεχεῖς . ὀνομάζουσι , ποτὲ δὲ διαλείποντας . εἰσὶ γὰρ ὄντως ἐν τῷ μέσῳ τῶν συνεχῶν καὶ τῶν εἰς ἀπυρεξίαν παυομένων . εἰκότως οὖν ὅταν μὲν τοῖς συνέχοις παραβάλλωνται , διαλείποντες καλοῦνται , ὅταν δὲ τοῖς εἰς ἀπυρεξίαν λήγουσι , συνεχεῖς . ἐν δὲ τῇ προκειμένῃ ῥήσει πυρετῶν διαφορὰν γράφων ὁ Ἱπποκράτης ἐνίους μὲν αὐτῶν φησιν εἶναι συνεχεῖς , εἰσὶ γὰρ ὄντως πολλοὶ συνεχεῖς κατὰ ἀμφότερα τὰ σημαινόμενα τοῦ συνεχοῦς , ἐνίους δ’ ἤτοι τὴν νύκτα διαλιπεῖν ἢ τὴν ἡμέραν , ὧν τοὺς μὲν εἰς ἀπυρεξίαν μὴ λήγοντας ἔνιοι τῶν νεωτέρων ἰατρῶν μεθημερινοὺς ἢ καθημερινοὺς ὀνομάζουσι , τοὺς δὲ λήγοντας ἀμφημερινοὺς , τῆς τοιαύτης λεπτολογίας τῶν ὀνομάτων οὐκ οὔσης παρὰ τοῖς παλαιοτέροις . τοῦ γὰρ διαλείπειν διχῶς νοουμένου τε καὶ λεγομένου , καθότι προείρηται , τοὺς καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἢ νύκτα παροξυνομένους διαλείποντας ἐροῦμεν , ἐάν τ’ εἰς ἀπυρεξίαν , ἐάν τ’ εἰς καλουμένην ἔνδοσιν ἥκωσιν , εἶθ’ ἑξῆς καταλέγει διαφορὰς πυρετῶν ἑτέρας τῶν προειρημένων , ἡμιτριταίων , τριταίων , τεταρταίων , πεμπταίων , ἑβδομαίων καὶ ἐναταίων μνημονεύων . τριταῖοι μὲν καὶ τεταρταῖοι σαφῶς εἰς ἀπυρεξίαν λήγουσι , τῶν δ’ ἡμιτριταίων ἔνιοι μὲν ἀμφοτέραις ἄγουσι ταῖς διαγωγαῖς , ἔνιοι δὲ κατὰ τὴν ἑτέραν μόνην τῶν μὴ ληγόντων εἰς ἀπυρεξίαν . ἐὰν δ’ ἐννοήσαις ὅτι καθάπερ ἐπὶ τῶν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν παροξυνομένων ἐνίους μὲν εἰς ἀπυρεξίαν ἔφη λήγειν , ἐνίους δ’ εἰς ἔνδοσιν , οὕτω καὶ τῶν διὰ τρίτης ἢ διὰ τετάρτης τίς ἐστι διαφορὰ , γνώσῃ σαφῶς οὐ περὶ πράγματος εἶναι τὴν ζήτησιν , ἀλλὰ σημαινομένου πρὸς τῆς ἡμιτριταίου φωνῆς . τούς γε μὴν διὰ τετάρτης παροξυνομένους ἴσμεν εἰς ἀπυρεξίαν λήγοντας , ὡς τὸ πολὺ καὶ σπανιώτατά τις ὤφθη τῶν διὰ τετάρτης παροξυνομένων , μὴ λήγων εἰς ἀπυρεξίαν . οὐ μὴν ἐπί γε τῶν διὰ τρίτης ὁμοίως ἔχει , πάμπολλαι γάρ εἰσι διαφοραί . ἐν τούτοις μὲν οὖν , ὡς ἔφην , οὐ περὶ πράγματος , ἀλλὰ περὶ σημαινομένου καὶ ὀνόματός ἐστιν ἡ ζήτησις , οὓς τῶν προειρημένων πυρετῶν ὀνομάζειν προσήκει τριταίους , ἡμιτριταίους καὶ τριταιοφυεῖς . οὕτω δὲ καὶ οὔτε πεμπταίους ἢ ἑβδομαίους ἢ ἐναταίους λέγει τινὰς εἶναι πυρετοὺς , οὐ περὶ ὀνόματός ἐστι σημαινομένου ζήτησις , ἀλλὰ περὶ πράγματος . ἔνιοι μὲν γὰρ τῶν ἰατρῶν οὐδέποτέ φασιν ἑορακέναι τῆς τετάρτης ἡμέρας ἐξωτέρω προϊοῦσαν οὐδεμίαν περίοδον , ἔνιοι δέ φασιν , ὥσπερ καὶ Ἱπποκράτης . ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς ἐκ μειρακίου μέχρι δεῦρο παραφυλάττων , ἑβδομαίαν ἢ ἐνάτην οὐδ’ ὅλως εἶδον οὔτε σαφῶς οὔτ’ ἀμφιβόλως . πεμπταίας δὲ περιόδους ἐθεασάμεθα ἀμφιβόλους . οὐ μὴν ἀκριβῶς τε καὶ σαφῶς , ὡς ἀμφημερινὰς καὶ τριταίας καὶ τεταρταίας . οὐ μὴν οὐδὲ λογικῆς ἀποδείξεως ἡγοῦμαι δεῖσθαι τὸ πρᾶγμα τὴν κρίσιν ἐκ πείρας λαμβάνον . εἰ μὲν γὰρ ἀκριβῶς ἑόρακέ τις πολλάκις , ἤτοι δι’ ἑβδόμης ἢ ἐνάτης ἡμέρας τοὺς παροξυσμοὺς γινομένους , οὐ γὰρ δὴ δὶς ἢ τρὶς εἴη ἂν οὗτος πεπεισμένος εἶναί τινας καὶ τοιαύτας περιόδους . εἰ δ’ οὐχ ἑόρακεν ἐκ νεότητος εἰς γῆρας ἐπεσκεμμένος ἀῤῥώστους οὕτω πυρεταίνοντας παμπόλλους , εὔδηλον αὐτῷ τοῦτο πάλιν , ὡς οὐ γίνονται περίοδοι τοιαῦται . πρὸς δ’ οὖν τὸν Ἱπποκράτην τάχα καὶ λογικὴν ἄν τις ἀπόδειξιν εἴποι , καθάπερ ὁ Διοκλῆς . ἐπὶ τίσι γὰρ ἐρεῖς τοῖσι σημείοισιν ἢ χυμοῖσι τὴν πεμπταίαν ἢ ἑβδομαίαν ἢ ἐναταίαν γίνεσθαι περίοδον οὐχ ἕξεις . οὐ μὴν οὐδ’ ἔγραψέ τινα ἡμῖν ἄῤῥωστον οὕτω νοσήσαντα , καίτοι γ’ ἐχρῆν , ὥσπερ ἄλλων πολλῶν καθολικῶν θεωρημάτων παραδείγματα διὰ τῶν κατὰ μέρος ἐδίδαξεν , οὕτω κᾀπὶ τούτων ποιῆσαι . γινώσκειν μέντοι χρὴ τὴν ἀρχὴν τῆς λέξεως ἐν πολλοῖς τῶν ἀντιγράφων κατὰ τὸ καλούμενον ἀσύνδετον εἶδος τῆς ἑρμηνείας γεγραμμένον ὡδί πως , πυρετοὶ συνεχέες , ἡμέρην ἔχουσι , νύκτα διαλείπουσι , νύκτα ἔχουσιν , ἡμέραν διαλείπουσιν . εἰπὼν δ’ ἀσύνδετον ὀνομάζεσθαι τὸ τοιοῦτον εἶδος ἐδήλωσα καὶ τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ . χρὴ γὰρ ὡς ἐν καταλόγῳ τῶν εἰρημένων ἀκούειν ἡμᾶς , προστιθέντας τοὺς παραλελειμμένους ἐν ταῖς λέξεσι συνδέσμους .
Lemmas: πυρετός ὁ μέν συνεχής , ὁ δέ ἡμέρα ἔχω , νύξ διαλείπω , νύξ ἔχω , ἡμέρα διαλείπω . ἡμιτριταῖος τε καί τεταρταῖος , πεμπταῖος , ἑβδομαῖος καί ἐναταῖος . καί ὁ ὁ συνεχής ὄνομα καί ὁ ὁ διαλείπω ὁ παλαιός δισσός φαίνω χράω . συνεχής γοῦν ὀνομάζω πυρετός ἐνίοτε μέν ἅπας ὅσος μή λήγω εἰς ἀπυρεξία , ἐνίοτε δέ οὐ ἅπας ὁ μή λήγω εἰς ἀπυρεξία , ἀλλά ἐκεῖνος μόνος ἐξαιρετός , ὅσος μηδείς ἴσχω μεταβολή ἄχρι κρίσις . οὕτως δέ καί διαλείπω , ἐνίοτε μέν ἐκεῖνος μόνος ὀνομάζω ὁ εἰς ἀπυρεξία παύω , ἐνίοτε δέ ὁ μή παύω εἰς ἀπυρεξία , ἀξιόλογος δέ μεταβολή ποιέω ὁ κατά μέρος παροξυσμός , εἰς ἀρχή τε καί ἀνάβασις , ἀκμή τε καί παρακμή . ἔνιοι δέ ὁ νέος ἰατρός ὁ μηδείς ἀξιόλογος ἴσχω μεταβολή οὐ συνεχής , ἀλλά συνοχος ὀνομάζω , συνεχής δέ μόνος ἐκεῖνος , ὅσος μετά εἰς ἀπυρεξία λήγω καί διαλείπω ὁ κατά μέρος παροξυσμός . οὗτος ὁ παλαιός ποτέ μέν συνεχής . ὀνομάζω , ποτέ δέ διαλείπω . εἰμί γάρ ὄντως ἐν ὁ μέσος ὁ συνεχής καί ὁ εἰς ἀπυρεξία παύω . ἔοικα οὖν ὅταν μέν ὁ συνέχω παραβάλλω , διαλείπω καλέω , ὅταν δέ ὁ εἰς ἀπυρεξία λήγω , συνεχής . ἐν δέ ὁ πρόκειμαι ῥῆσις πυρετός διαφορά γράφω ὁ Ἱπποκράτης ἔνιοι μέν αὐτός φημί εἰμί συνεχής , εἰμί γάρ ὄντως πολύς συνεχής κατά ἀμφότερος ὁ σημαίνω ὁ συνεχής , ἔνιοι δέ ἤτοι ὁ νύξ διαλείπω ἤ ὁ ἡμέρα , ὅς ὁ μέν εἰς ἀπυρεξία μή λήγω ἔνιοι ὁ νέος ἰατρός μεθημερινός ἤ καθημέριος ὀνομάζω , ὁ δέ λήγω ἀμφημερινός , ὁ τοιοῦτος λεπτολογία ὁ ὄνομα οὐ εἰμί παρά ὁ παλαιός . ὁ γάρ διαλείπω διχῶς νοέω τε καί λέγω , καθότι προλέγω , ὁ κατά ἕκαστος ἡμέρα ἤ νύξ παροξύνω διαλείπω λέγω , ἐάν τε εἰς ἀπυρεξία , ἐάν τε εἰς καλέω ἔνδοσις ἥκω , εἶτα ἑξῆς καταλέγω διαφορά πυρετός ἕτερος ὁ προλέγω , ἡμιτριταῖος , τριταῖος , τεταρταῖος , πεμπταῖος , ἑβδομαῖος καί ἐναταῖος μνημονεύω . τριταῖος μέν καί τεταρταῖος σαφής εἰς ἀπυρεξία λήγω , ὁ δέ ἡμιτριταῖος ἔνιοι μέν ἀμφότερος ἄγω ὁ διαγωγή , ἔνιοι δέ κατά ὁ ἕτερος μόνος ὁ μή λήγω εἰς ἀπυρεξία . ἐάν δέ ἐννοέω ὅτι καθά ἐπί ὁ κατά ἕκαστος ἡμέρα παροξύνω ἔνιοι μέν εἰς ἀπυρεξία φημί λήγω , ἔνιοι δέ εἰς ἔνδοσις , οὕτως καί ὁ διά τρίτος ἤ διά τέταρτος τις εἰμί διαφορά , γιγνώσκω σαφής οὐ περί πρᾶγμα εἰμί ὁ ζήτησις , ἀλλά σημαίνω πρός ὁ ἡμιτριταῖος φωνή . ὁ γε μήν διά τέταρτος παροξύνω οἶδα εἰς ἀπυρεξία λήγω , ὡς ὁ πολύς καί σπάνιος τις ὁράω ὁ διά τέταρτος παροξύνω , μή λήγω εἰς ἀπυρεξία . οὐ μήν ἐπί γε ὁ διά τρίτος ὅμοιος ἔχω , πάμπολυς γάρ εἰμί διαφορά . ἐν οὗτος μέν οὖν , ὡς φημί , οὐ περί πρᾶγμα , ἀλλά περί σημαίνω καί ὄνομα εἰμί ὁ ζήτησις , ὅς ὁ προλέγω πυρετός ὀνομάζω προσήκω τριταῖος , ἡμιτριταῖος καί τριταιοφυής . οὕτως δέ καί οὔτε πεμπταῖος ἤ ἑβδομαῖος ἤ ἐναταῖος λέγω τις εἰμί πυρετός , οὐ περί ὄνομα εἰμί σημαίνω ζήτησις , ἀλλά περί πρᾶγμα . ἔνιοι μέν γάρ ὁ ἰατρός οὐδέποτε φημί ὁράω ὁ τέταρτος ἡμέρα ἐξωτέρω προιόω οὐδείς περίοδος , ἔνιοι δέ φημί , ὥσπερ καί Ἱπποκράτης . ἐγώ δέ καί αὐτός ἐκ μειράκιον μέχρι δεῦρο παραφυλάσσω , ἑβδομαῖος ἤ ἔνατος οὐδέ ὅλος ὁράω οὔτε σαφής οὔτε ἀμφίβολος . πεμπταῖος δέ περίοδος θεάομαι ἀμφίβολος . οὐ μήν ἀκριβής τε καί σαφής , ὡς ἀμφημερινός καί τριταῖος καί τεταρταῖος . οὐ μήν οὐδέ λογικός ἀπόδειξις ἡγέομαι δέω ὁ πρᾶγμα ὁ κρίσις ἐκ πεῖρα λαμβάνω . εἰ μέν γάρ ἀκριβής ὁράω τις πολλάκις , ἤτοι διά ἕβδομος ἤ ἔνατος ἡμέρα ὁ παροξυσμός γίγνομαι , οὐ γάρ δή δίς ἤ τρίς εἰμί ἄν οὗτος πείθω εἰμί τις καί τοιοῦτος περίοδος . εἰ δέ οὐ ὁράω ἐκ νεότης εἰς γῆρας ἐπισκοπέω ἄρρωστος οὕτως πυρεταίνω πάμπολυς , εὔδηλος αὐτός οὗτος πάλιν , ὡς οὐ γίγνομαι περίοδος τοιοῦτος . πρός δέ οὖν ὁ Ἱπποκράτης τάχα καί λογικός ἄν τις ἀπόδειξις λέγω , καθά ὁ Διοκλῆς . ἐπί τίς γάρ λέγω ὁ σημεῖον ἤ χυμός ὁ πεμπταῖος ἤ ἑβδομαῖος ἤ ἐναταῖος γίγνομαι περίοδος οὐ ἔχω . οὐ μήν οὐδέ γράφω τις ἐγώ ἄρρωστος οὕτως νοσέω , καίτοι γε χρή , ὥσπερ ἄλλος πολύς καθολικός θεώρημα παράδειγμα διά ὁ κατά μέρος διδάσκω , οὕτως εἰͅπί οὗτος ποιέω . γιγνώσκω μέντοι χρή ὁ ἀρχή ὁ λέξις ἐν πολύς ὁ ἀντίγραφος κατά ὁ καλέω ἀσύνδετος εἶδος ὁ ἑρμηνεία γράφω ὡδί πως , πυρετός συνεχής , ἡμέρα ἔχω , νύξ διαλείπω , νύξ ἔχω , ἡμέρα διαλείπω . λέγω δέ ἀσύνδετος ὀνομάζω ὁ τοιοῦτος εἶδος δηλόω καί ὁ ἐξήγησις αὐτός . χρή γάρ ὡς ἐν κατάλογος ὁ λέγω ἀκούω ἐγώ , προστίθημι ὁ παραλείπω ἐν ὁ λέξις σύνδεσμος .