galenus.in-hippocratis-librum-primum-epidemiarum-commentarii-iii 1.3.case1
Φιλίσκος ᾤκει παρὰ τὸ τεῖχος καὶ κατεκλίθη . ἐν τῇ πρώτῃ πυρετὸς ὀξὺς , ἵδρωσεν ἐς νύκτα ἐπιπόνως . δευτέρῃ πάντα παρωξύνθη . ὀψὲ δ’ ἀπὸ κλυσματίου καλῶς διῆλθε , νύκτα δι’ ἡσυχίης . τρίτῃ πρωῒ καὶ μέχρι μέσου ἡμέρης ἔδοξε γενέσθαι ἀπύρετος . πρὸς δείλην δὲ πυρετὸς ὀξὺς μεθ’ ἱδρῶτος , διψώδης , γλῶσσα δὴ ἐπεξηραίνετο , μέλαν οὔρησε , νύκτα δύσφορος , οὐκ ἐκοιμήθη , πάντα παρέκρουσε . τετάρτῃ πάντα παρωξύνθη , οὖρα μέλανα , νύκτα εὐφορωτέρην , οὖρα εὐχρούστερα . πέμπτῃ περὶ μέσον ἡμέρης , μικρὸν ἀπὸ ῥινῶν ἔσταξεν , ἄκρητον . οὖρα δὲ ποικίλα ἔχοντα ἐναιωρήματα στρογγύλα , γονοειδέα , διεσπαρμένα , οὐχ ἵδρυτο . προσθεμένῳ δὲ βάλανον , φυσώδεα σμικρὰ διῆλθε , νύκτα ἐπιπόνως , ὕπνοι σμικροὶ , λόγοι , λῆρος , ἄκρεα πάντοθεν ψυχρὰ καὶ οὐκέτ’ ἀναθερμαινόμενα , οὔρησε δὲ μέλανα , ἐκοιμήθη σμικρὰ , πρὸς ἡμέρην ἄφωνος , ἵδρωσε ψυχρὰ , ἄκρεα πελιδνὰ , περὶ δὲ μέσον ἡμέρης ἑκταῖος ἀπέθανεν . τουτέῳ τὸ πνεῦμα διὰ τέλεος ὥσπερ ἀνακαλουμένῳ ἀραιὸν καὶ μέγα . σπλὴν ἐπήρθη περιφερεῖ κυρτώματι , ἱδρῶτες ψυχροὶ διὰ τέλεος , οἱ παροξυσμοὶ ἐν ἀρτίῃσιν . Ἐπὶ τούτου τοῦ ἀῤῥώστου κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν ὁ μέλλων ἔσεσθαι θάνατος ἦν φανερὸς ἤδη τῷ μεμνημένῳ τῶν καθόλου θεωρημάτων . ἐν γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ὀξέος πυρετοῦ γενομένου καὶ μετὰ τοῦτο ἱδρῶτος ἐπιφανέντος οὐκ ἔλυσε τὸν πυρετὸν , ἀλλὰ καὶ τὴν νύκτα χαλεπὴν ἤνεγκεν . ἡ δευτέρα πάλιν ἅπαντα παρώξυνεν , εἶθ’ ἡ τρίτη μελάνων οὔρων ἔσχεν ἔκκρισιν . ἦν μὲν οὖν καὶ τὸ κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν γενόμενον εὐθέως μοχθηρόν . τὰ γὰρ κρίσιμα μὴ κρίνοντα , τὰ μὲν θανατώδεα , τὰ δὲ δύσκριτα , θανατώδη μὲν , ἄν τι τῶν ἐπ’ αὐτοῖς θανατωδῶν γένηται συμπτωμάτων ἢ σημείων , δύσκριτα δὲ , ἐὰν ἄνευ τούτων διαμένῃ τὰ σημεῖα τῆς τῶν χυμῶν ἀπεψίας . ἀλλ’ ἐπί γε τοῦ Φιλίσκου θανατῶδες ἐγένετο σημεῖον , ἐπὶ , τῷ μὴ λύσαντι τὸν πυρετὸν ἱδρῶτι , κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν , τὰ μέλανα τῶν οὔρων , μετὰ τοῦ καὶ διψώδη γενέσθαι καὶ τὴν γλῶσσαν ἐπιξηρανθῆναι καὶ δυσφορῆσαι δι’ ὅλης νυκτὸς , ἀγρυπνῆσαί τε καὶ παρακροῦσαι . καὶ τούτων οὕτως γενομένων ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν πάντα τε παροξυνθῆναί φησι καὶ οὖρα πάλιν γενέσθαι μέλανα . μέμνησο τοιγαροῦν ὅτι τῆς τετάρτης ὁμοίως τῇ τρίτῃ χαλεπὰ συμπτώματα καὶ σημεῖα ἐχούσης ἐν ὀξεῖ νοσήματι τὴν κρίσιν ἐχρῆν ἐσομένην προσδοκᾷν διὰ ταχέων , εἰ μὲν ἐν ἀρτίαις παρωξύνετο , μᾶλλον ἐν ταῖς ἀρτίαις , εἰ δ’ ἐν ταῖς περιτταῖς , ἐν ἐκείναις . ἔνθα δ’ ἡ κρίσις , ἐνταῦθα δηλονότι καὶ ὁ θάνατος , ἐπί γε τῶν ὀλεθρίων νοσημάτων . καὶ τοίνυν ἀπέθανεν ἑκταῖος ὁ Φιλίσκος , διότι καὶ οἱ παροξυσμοὶ κατὰ τὰς ἀρτίας ἦσαν αὐτῷ . τοῦτο γὰρ αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης ἐνεδείξατο κατὰ τὸ τέλος τῆς ὅλης ἐξηγήσεως γράψας ὡδί · τούτῳ τὸ πνεῦμα διὰ τέλεος ὥσπερ ἀνακαλουμένῳ ἀραιὸν , μέγα , σπλὴν ἐπήρθη περιφερεῖ κυρτώματι , ἱδρῶτες ψυχροὶ διὰ τέλεος , οἱ παροξυσμοὶ ἐν ἀρτίῃσιν . ἄλλος δ’ ἄν τις ἄῤῥωστος ἴσος ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς συμπτώμασί τε καὶ σημείοις οὐ κατὰ τὴν ἕκτην , ἀλλὰ κατὰ τὴν ὀγδόην ἡμέραν ἀπέθανε τῆς τε δυνάμεως ἰσχυροτέρας οὔσης ἢ ὡς ἔτυχεν ὁ Φιλίσκος ἔχειν , τῶν τε συμπτωμάτων καὶ τῶν σημείων ἧττον ὀλεθρίων . ἐπὶ γὰρ τούτῳ κατά τε τὴν τρίτην ἡμερῶν καὶ τὴν τετάρτην οὖρα μέλανα γενόμενα σαφῶς ἐδήλωσε τὸ μέγεθος τῆς κακοηθείας τοῦ νοσήματος , ἱδρῶτές τε ψυχροὶ γενόμενοι καὶ ἡ τοῦ αἵματος δὲ στάξις ἐν τῇ ε΄ τῶν ἡμερῶν ἐπεκύρωσε τὸν προσδοκώμενον ὄλεθρον σύντομον . ἔτι δὲ μᾶλλον ὅτι προσέγραψε τῇ στάξει τὸ ἄκρητον ὧδέ πως εἰπὼν , τῇ πέμπτῃ περὶ μέσον ἡμέρας μικρὸν ἐπέσταξεν ἀπὸ ῥινῶν ἄκρητον . ὅταν μὲν οὖν ἤτοι διαχώρησιν ἢ ἔμετον ἄκρητον εἴποι , τὸ ἄμικτον λέγει , διαχωρούσης ἢ ἐμουμένης ἤτοι τῆς ξανθῆς ἀμίκτου χολῆς ἢ τῆς μελαίνης ἢ τῆς ἰώδους · περὶ δὲ τῆς στάξεως ἐὰν ἀκούσωμεν ἄμικτον αἷμα τὸ ἐρυθρὸν , αὕτη γὰρ ἴδιος αὐτοῦ χροιὰ , ψεῦδός τι νοήσομεν . οὐδέποτε γὰρ ἐρυθροῦ στάξις ἀπὸ ῥινῶν ὀλεθρίῳ νοσήματι πέφηνεν , ἀλλ’ ἀεὶ μέλανος · εἰκὸς οὖν ἐστὶν αὐτὸ δὴ τοῦτο τὸ μέλαν ἄκρητον εἰπεῖν , βουληθέντος αὐτοῦ τὸ πάνυ τοιοῦτον . ἐν μὲν δὴ τῇ τρίτῃ τῶν ἡμερῶν ἐφαίνετο σαφῶς ἤδη τὸ τοῦ νοσήματος ὀλέθριον , οὐ μὴν ὁπότε τεθνήξεται δῆλον ἦν . ἐν δὲ τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν τῶν μελάνων οὔρων διαμεινάντων καὶ τῶν παροξυσμῶν ἐν ταῖς ἀρτίαις γιγνομένων , εἰ μὲν τῇ ἡλικίᾳ καὶ τῇ ῥώμῃ τῶν δυνάμεων ἀντεῖχεν , εἰκὸς ἦν ἄχρι τῆς ὀγδόης ἐξαρκέσαι τὸν ἄῤῥωστον · εἰ δὲ μὴ , κατὰ τὴν πέμπτην τεθνήξεσθαι . τῆς πέμπτης δ’ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις αἵματός τε στάξιν ἀκράτου ἐχούσης καὶ δηλονότι τοὺς ψυχροὺς ἱδρῶτας , οὓς διὰ παντὸς τοῦ νοσήματος ἔφη γενέσθαι , προσεδόκησεν ἄν τις εὐλόγως μὴ δυνηθήσεσθαι τὸν κατὰ τὴν ἕκτην ἡμέραν ἐσόμενον παροξυσμὸν ὑπομεῖναι τὸν κάμνοντα . ταῦτά τε οὖν ἀκόλουθα φαίνεται τοῖς καθόλου περὶ κρισίμων ἡμερῶν καὶ οὔρων καὶ ἱδρώτων εἰρημένοις , ἐπί τε τῶν κρισίμων συγγραμμάτων καὶ πρὸς αὐτοῖς τῶν περὶ δυσπνοίας τε καὶ παραφροσύνης . εἰρηκὼς γὰρ ἐν προγνωστικῷ , πνεῦμα δὲ πυκνὸν μὲν ἐὸν πόνον σημαίνει ἢ φλεγμονὴν ἐν τοῖς ὑπὲρ τῶν φρενῶν χωρίοις , μέγα δὲ ἀναπνεόμενον καὶ διὰ πολλοῦ χρόνου παραφροσύνην δηλοῖ · εἶτα νῦν ὅτι μὲν παρεφρόνησεν ὁ Φιλίσκος εἰρηκὼς , οὐδὲν δ’ ἐν ὅλῃ τῇ διηγήσει περὶ δυσπνοίας γεγραφὼς , εἰκότως ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ λόγου προσέθηκεν , τούτῳ τὸ πνεῦμα διὰ τέλεος ὥσπερ ἀνακαλουμένου , ἀραιὸν , μέγα . πρόδηλον δ’ ὅτι ταὐτὸν ἐστιν ἀραιόν τε φάναι καὶ διὰ πολλοῦ χρόνου . τὸ δ’ ὥσπερ ἀνακαλουμένῳ οἷον ἀναμιμνησκομένῳ σημαίνει . δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς περὶ δυσπνοίας ἀραιὸν καὶ μέγα γίνεσθαι τὸ πνεῦμα διὰ τὴν βλάβην τῆς διανοίας , ὥσπερ ἐπιλανθανομένου τῶν ἐνεργιῶν τοῦ κάμνοντος , ὡς μήθ’ ὅτε καταπαῦσαι προσῆκεν αὐταῖς ἐπίστασθαι μήθ’ ὅτε ἄρξασθαι .
Lemmas: Φιλίσκος οἰκέω παρά ὁ τεῖχος καί κατακλίνω . ἐν ὁ πρῶτος πυρετός ὀξύς , ἱδρόω εἰς νύξ ἐπίπονος . δεύτερος πᾶς παροξύνω . ὀψέ δέ ἀπό κλυσμάτιον καλός διέρχομαι , νύξ διά ἡσυχία . τρίτος πρωΐ καί μέχρι μέσος ἡμέρα δοκέω γίγνομαι ἀπύρετος . πρός δείλη δέ πυρετός ὀξύς μετά ἱδρώς , διψώδης , γλῶσσα δή ἐπιξηραίνω , μέλας οὐρέω , νύξ δύσφορος , οὐ κοιμάω , πᾶς παρακρούω . τέταρτος πᾶς παροξύνω , οὖρον μέλας , νύξ εὔφορος , οὖρον εὐχρούρω . πέμπτος περί μέσος ἡμέρα , μικρός ἀπό ῥίς στάζω , ἄκρατος . οὖρον δέ ποικίλος ἔχω ἐναιώρημα στρογγύλος , γονοειδής , διασπείρω , οὐ ἱδρύω . προστίθημι δέ βάλανος , φυσώδης μικρός διέρχομαι , νύξ ἐπίπονος , ὕπνος μικρός , λόγος , λῆρος , ἄκρις πάντοθεν ψυχρός καί οὐκέτι ἀναθερμαίνω , οὐρέω δέ μέλας , κοιμάω μικρός , πρός ἡμέρα ἄφωνος , ἱδρόω ψυχρός , ἄκρις πελιδνός , περί δέ μέσος ἡμέρα ἑκταῖος ἀποθνῄσκω . τούτεος ὁ πνεῦμα διά τέλος ὥσπερ ἀνακαλέω ἀραιός καί μέγας . σπλήν ἐπαίρω περιφερής κύρτωμα , ἱδρώς ψυχρός διά τέλος , ὁ παροξυσμός ἐν ἄρτιος . ἐπί οὗτος ὁ ἄρρωστος κατά ὁ τρίτος ἡμέρα ὁ μέλλω εἰμί θάνατος εἰμί φανερός ἤδη ὁ μιμνῄσκω ὁ καθόλου θεώρημα . ἐν γάρ ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα ὀξύς πυρετός γίγνομαι καί μετά οὗτος ἱδρώς ἐπιφαίνω οὐ λύω ὁ πυρετός , ἀλλά καί ὁ νύξ χαλεπός φέρω . ὁ δεύτερος πάλιν ἅπας παροξύνω , εἶτα ὁ τρίτος μέλας ὅρος ἔχω ἔκκρισις . εἰμί μέν οὖν καί ὁ κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα γίγνομαι εὐθύς μοχθηρός . ὁ γάρ κρίσιμος μή κρίνω , ὁ μέν θανατώδης , ὁ δέ δύσκριτος , θανατώδης μέν , ἐάν τις ὁ ἐπί αὐτός θανατώδης γίγνομαι σύμπτωμα ἤ σημεῖον , δύσκριτος δέ , ἐάν ἄνευ οὗτος διαμένω ὁ σημεῖον ὁ ὁ χυμός ἀπεψία . ἀλλά ἐπί γε ὁ Φιλίσκος θανατώδης γίγνομαι σημεῖον , ἐπί , ὁ μή λύω ὁ πυρετός ἱδρώς , κατά ὁ τρίτος ἡμέρα , ὁ μέλας ὁ ὅρος , μετά ὁ καί διψώδης γίγνομαι καί ὁ γλῶσσα ἐπιξηραίνω καί δυσφορέω διά ὅλος νύξ , ἀγρυπνέω τε καί παρακρούω . καί οὗτος οὕτως γίγνομαι ἐν ὁ τέταρτος ὁ ἡμέρα πᾶς τε παροξύνω φημί καί οὖρον πάλιν γίγνομαι μέλας . μιμνῄσκω τοιγαροῦν ὅτι ὁ τέταρτος ὅμοιος ὁ τρίτος χαλεπός σύμπτωμα καί σημεῖον ἔχω ἐν ὀξύς νόσημα ὁ κρίσις χρή εἰμί προσδοκάω διά ταχύς , εἰ μέν ἐν ἄρτιος παροξύνω , μάλα ἐν ὁ ἄρτιος , εἰ δέ ἐν ὁ περισσός , ἐν ἐκεῖνος . ἔνθα δέ ὁ κρίσις , ἐνταῦθα δηλονότι καί ὁ θάνατος , ἐπί γε ὁ ὀλέθριος νόσημα . καί τοίνυν ἀποθνῄσκω ἑκταῖος ὁ Φιλίσκος , διότι καί ὁ παροξυσμός κατά ὁ ἄρτιος εἰμί αὐτός . οὗτος γάρ αὐτός ὁ Ἱπποκράτης ἐνδείκνυμι κατά ὁ τέλος ὁ ὅλος ἐξήγησις γράφω ὡδί · οὗτος ὁ πνεῦμα διά τέλος ὥσπερ ἀνακαλέω ἀραιός , μέγας , σπλήν ἐπαίρω περιφερής κύρτωμα , ἱδρώς ψυχρός διά τέλος , ὁ παροξυσμός ἐν ἄρτιος . ἄλλος δέ ἄν τις ἄρρωστος ἴσος ἐπί ὁ αὐτός σύμπτωμα τε καί σημεῖον οὐ κατά ὁ ἕκτος , ἀλλά κατά ὁ ὄγδοος ἡμέρα ἀποθνῄσκω ὁ τε δύναμις ἰσχυρός εἰμί ἤ ὡς τυγχάνω ὁ Φιλίσκος ἔχω , ὁ τε σύμπτωμα καί ὁ σημεῖον ἥσσων ὀλέθριος . ἐπί γάρ οὗτος κατά τε ὁ τρίτος ἡμέρα καί ὁ τέταρτος οὖρον μέλας γίγνομαι σαφής δηλόω ὁ μέγεθος ὁ κακοήθεια ὁ νόσημα , ἱδρώς τε ψυχρός γίγνομαι καί ὁ ὁ αἷμα δέ στάξις ἐν ὁ πέντε ὁ ἡμέρα ἐπικυρόω ὁ προσδοκάω ὄλεθρος σύντομος . ἔτι δέ μάλα ὅτι προσγράφω ὁ στάξις ὁ ἄκρατος ὧδε πως λέγω , ὁ πέμπτος περί μέσος ἡμέρα μικρός ἐπιστάζω ἀπό ῥίς ἄκρατος . ὅταν μέν οὖν ἤτοι διαχώρησις ἤ ἔμετος ἄκρατος λέγω , ὁ ἄμικτος λέγω , διαχωρέω ἤ ἐμέω ἤτοι ὁ ξανθός ἄμικτος χολή ἤ ὁ μέλας ἤ ὁ ἰώδης · περί δέ ὁ στάξις ἐάν ἀκούω ἄμικτος αἷμα ὁ ἐρυθρός , οὗτος γάρ ἴδιος αὐτός χροιά , ψεῦδος τις νοέω . οὐδέποτε γάρ ἐρυθρός στάξις ἀπό ῥίς ὀλέθριος νόσημα φαίνω , ἀλλά ἀεί μέλας · ἔοικα οὖν εἰμί αὐτός δή οὗτος ὁ μέλας ἄκρατος λέγω , βούλομαι αὐτός ὁ πάνυ τοιοῦτος . ἐν μέν δή ὁ τρίτος ὁ ἡμέρα φαίνω σαφής ἤδη ὁ ὁ νόσημα ὀλέθριος , οὐ μήν ὁπότε θνῄσκω δῆλος εἰμί . ἐν δέ ὁ τέταρτος ὁ ἡμέρα ὁ μέλας ὅρος διαμένω καί ὁ παροξυσμός ἐν ὁ ἄρτιος γίγνομαι , εἰ μέν ὁ ἡλικία καί ὁ ῥώμη ὁ δύναμις ἀντέχω , ἔοικα εἰμί ἄχρι ὁ ὄγδοος ἐξαρκέω ὁ ἄρρωστος · εἰ δέ μή , κατά ὁ πέμπτος θνῄσκω . ὁ πέμπτος δέ ἐπί ὁ λέγω αἷμα τε στάξις ἄκρατος ἔχω καί δηλονότι ὁ ψυχρός ἱδρώς , ὅς διά πᾶς ὁ νόσημα φημί γίγνομαι , προσδοκέω ἄν τις εὔλογος μή δύναμαι ὁ κατά ὁ ἕκτος ἡμέρα εἰμί παροξυσμός ὑπομένω ὁ κάμνω . οὗτος τε οὖν ἀκόλουθος φαίνω ὁ καθόλου περί κρίσιμος ἡμέρα καί ὅρος καί ἱδρώς λέγω , ἐπί τε ὁ κρίσιμος σύγγραμμα καί πρός αὐτός ὁ περί δύσπνοια τε καί παραφροσύνη . λέγω γάρ ἐν προγνωστικός , πνεῦμα δέ πυκνός μέν εἰμί πόνος σημαίνω ἤ φλεγμονή ἐν ὁ ὑπέρ ὁ φρήν χωρίον , μέγας δέ ἀναπνέω καί διά πολύς χρόνος παραφροσύνη δηλόω · εἶτα νῦν ὅτι μέν παραφρονέω ὁ Φιλίσκος λέγω , οὐδείς δέ ἐν ὅλος ὁ διήγησις περί δύσπνοια γράφω , ἔοικα ἐπί ὁ τελευτή ὁ λόγος προστίθημι , οὗτος ὁ πνεῦμα διά τέλος ὥσπερ ἀνακαλέω , ἀραιός , μέγας . πρόδηλος δέ ὅτι αὐτός εἰμί ἀραιός τε φημί καί διά πολύς χρόνος . ὁ δέ ὥσπερ ἀνακαλέω οἷος ἀναμιμνῄσκω σημαίνω . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ περί δύσπνοια ἀραιός καί μέγας γίγνομαι ὁ πνεῦμα διά ὁ βλάβη ὁ διάνοια , ὥσπερ ἐπιλανθάνομαι ὁ ἐνεργίς ὁ κάμνω , ὡς μήτε ὅτε καταπαύω προσήκω αὐτός ἐπίσταμαι μήτε ὅτε ἄρχω .