galenus.in-hippocratis-librum-iii-epidemiarum-commentarii-iii 1.7
Κῶμα ἤρξατο , οὖρα παχέα ὑπέρυθρα , κάτω λεπτὰ , οὐ καθίστατο , ἡσυχῇ κατενόει . Ἒν ὅλον γέγονε βιβλίον ἐξηγουμένοις τὸ σημαινόμενον ἐκ τῆς κῶμα φωνῆς , ἐν ᾧ δείκνυται τὴν εἰς ὕπνον καταφορὰν οὕτως ὀνομάζων Ἱπποκράτης . εἰς ὕπνον δὲ λέγω καταφορὰν , ὅταν ἐγρηγορέναι μὲν ἀδυνατῶσιν οἱ κάμνοντες , οὐκ ἀναπεπταμένους ἔχοντες τοὺς ὀφθαλμοὺς , μύσαντες δ’ αὐτοὺς ἤτοι βαθέσιν ὕπνοις ἢ λεπτοῖς ἢ ἀγρυπνίαις συνέχωνται . διὸ καὶ διορισμοῦ δεῖται καὶ πολλῆς συνέσεώς τε καὶ τριβῆς , ἵνα γνῶναι ἐπὶ τίνι διαθέσει κωματώδης ὁ νοσῶν ἐγένετο . πολλάκις μὲν γὰρ ὑγρότητι πολλῇ τοῦ πρώτου αἰσθητικοῦ μορίου , καθ’ ὃ καὶ τὸν ὕπνον ὀρθῶς Ἀριστοτέλης ἔδειξε γινόμενον , ἕπεται κῶμα , καθάπερ ἐνίοις τῶν μεθυσθέντων γίνεται , πολλάκις δὲ διὰ μόνην ψύξιν , ἔστι δ’ ὅτε καὶ δι’ ἄμφω ταῦτα συμπίπτει βαθὺς καὶ κωματώδης ὕπνος , ἀλλὰ καὶ δι’ ἀῤῥωστίαν δυνάμεως ἡ τοιαύτη γίνεται διάθεσις , οὕτως ἤδη νεκρουμένης αὐτῆς , ὡς ἐπῃρμένα τὰ βλέφαρα φυλάττειν μὴ δύνασθαι . καὶ συμβαίνει τοὺς οὕτως ἔχοντας ἐπειδὰν μύωσι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἢ μηδ’ ὅλως ἢ βραχύ τι κοιμηθέντας , ἀγρυπνεῖ , οὐδὲ τότε διαίρειν τὰ βλέφαρα δυναμένους , ἥντινα διάθεσιν ἀπὸ τῆς γινομένης δι’ ὑγρότητα καὶ ψύξιν οἱ σφυγμοὶ μάλιστα διορίζουσιν , ἀμυδρότατοί τε καὶ βραδεῖς καὶ ἀραιοὶ καὶ σμικροὶ γινόμενοι . καὶ εἴπερ ταύτην τὴν θεωρίαν Ἱπποκράτης ἐξηγησάμενος παραπλησίως ταῖς ἄλλαις ἐγεγράφει τὸ τῶν σφυγμῶν εἶδος ἐπὶ τῶν καμνόντων , ἀκριβέστερον οὕτω καὶ ἡμεῖς τῶν συμβαινόντων αὐτοῖς διαθέσεων εἴχομεν τὴν γνῶσιν · ἐπεὶ δὲ παρέλιπεν αὐτὴν , ὥσπερ ἔνιοι τὴν τῶν οὔρων , ἐξ ὧν ἔγραψεν , ἐκ τούτων χρὴ τεκμαίρεσθαι περὶ τῶν ἀῤῥώστων . φλεγματώδη μὲν οὖν χυμὸν ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον ἀφικέσθαι κατὰ τὴν ἑνδεκάτην ἡμέραν οὐκ εὔλογον ἐν νοσήματι ξηρῷ καὶ θερμῷ καὶ τὴν ἀρχὴν εὐθέως εἰσβάλλοντι . καὶ γὰρ ἡ τῆς γλώττης ἔγκαυσις ἥ τ’ ἀγρυπνία καὶ ὁ πυρετὸς ἰσχυρὸς ὢν , ἥ τε κατὰ τὴν ἕκτην ἡμέραν ἰκτερώδης ἀνάχυσις , τά τε διαχωρήματα συγκεκαυμένα πυρώδη τὴν ἐν ὅλῳ τῷ σώματι διάθεσιν εἶναι δηλοῖ . σὺν τῷ καὶ εἴ τι πλῆθος ἤθροιστο χυμοῦ ἐν ἥπατι μόνῳ καὶ κατὰ τὰς ἐνταῦθα φλέβας , οὐ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα περιέχεσθαι τοῦτο , δηλωθὲν εὐθέως ἐν ἀρχῇ διὰ τοῦ τῶν οὔρων πάχους . ὑπολείπεται τοίνυν ἤτοι ψύξις σφοδρὰ κατὰ τὸν ἐγκέφαλον , ἢ ἀῤῥωστία δυνάμεως αἰτία τοῦ κώματος τῷ Ἑρμοκράτει γεγονέναι κατὰ τὴν ἑνδεκάτην ἡμέραν · ὁπότερον δ’ ἂν ᾖ τούτων , ἐσχάτως ἐστὶν ὀλέθριον . ἀνίατοι γὰρ ἐδείχθησαν αἱ τοιαῦται ψύξεις , ὅταν ἀκολουθήσωσι θερμοῖς καὶ ξηροῖς νοσήμασιν . εἰκότως οὖν ἔγραψεν ὁ Ἱπποκράτης , ἔδοξε πάντα κουφισθῆναι . χαλεπωτάτου γὰρ σημείου τοῦ κατὰ τὸ κῶμα λαβόντος ἀρχὴν ἐπὶ τῆς ἑνδεκάτης ἡμέρας , ἀδύνατον ἦν ἀναλαμβάνειν τὸ σῶμα τηνικαῦτα τὴν ὑγιεινὴν ἕξιν . οὐ μὴν οὐδὲ μέση τίς ἐστιν ἐν τοῖς τοιούτοις διάθεσις , ἀλλ’ ἐὰν ἐκπέσῃ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως ἡ τοιαύτη τοῦ πυρετοῦ ἰδέα , πρὸς τὴν ἐναντίαν ἀφικνεῖται τὴν ὀλεθρίαν , ἐν ᾗ σβέννυται τὸ ἔμφυτον θερμόν . τοῦ τοίνυν κώματος οὕτως ὀλεθρίου συμπτώματος ἐπὶ τῆς ἑνδεκάτης ἡμέρας γενομένου προσχῶμεν τοῖς οὔροις · εἰ μὲν γὰρ ὀλέθρια καὶ αὐτὰ φαίνοιτο , διὰ ταχέων δηλώσει τεθνήξεσθαι τὸν ἄνθρωπον , εἰ δὲ μέτρια , εἰς χρόνον ἐκταθήσεσθαι πλέονα . τὰ μὲν γὰρ ἄριστα τῶν οὔρων ἐν τῇ τοιαύτῃ διαθέσει ἀδύνατον γενέσθαι . τίνα δὲ λέγει περὶ αὐτῶν ἀκούσωμεν . οὖρα ; φησὶ , παχύτερα · συνάπτουσι δ’ ἐνταῦθά τινες μετὰ τὸ κῶμα τὸ ἔμπροσθεν εἰρημένον , ἤρξατο , τοῖς οὔροις προστισθέντες · ἐν γὰρ τῷ μεταξὺ τεταγμένον αὐτὸ τοῦ τε κώματος καὶ τῶν οὔρων ἔνεστιν ὁποτέρῳ τις βούλεται προσνέμειν , ὡς γενέσθαι τὴν ἀνάγνωσιν διττὴν , μίαν μὲν τοιαύτην , κῶμα ἤρξατο , μίαν δ’ ἄλλην τοιάνδε , ἤρξατο δ’ οὐρεῖν παχύτερα . καὶ γὰρ προστιθέασι τῷ οὔρει ῥήματι κατὰ τὴν ὁριστικὴν καλουμένην ἔγκλισιν εἰρημένῳ τὸ ν γράμμα καὶ γράφουσιν οὐρεῖν μετὰ τοῦ ν κατὰ τὴν ἀπαρέμφατον καλουμένην , ἵνα τῷ ἤρξατο σύμφωνος ἡ γραφὴ γένηται . πιθανώτερον δ’ ἐστὶ τῷ κῶμα ῥήματι τὸ ἤρξατο προσκεῖσθαι , νῦν αὐτοῦ πρώτου ἀρξαμένου · τὰ δ’ οὖρα παχέα κατ’ ἀρχὰς εὐθὺς ἦν , ἐν γὰρ τῇ τῶν πρώτων ἡμερῶν διηγήσει γέγραπται κατὰ τήνδε τὴν λέξιν . οὔρει παχέα ἐρυθρὰ κείμενα οὐ καθίστατο , ὡς οὐκ ἐνδέχεται λέγειν αὐτὸν , τὰ οὖρα γενέσθαι παχέα μέχρι τῆς πέμπτης ἡμέρας ἀπ’ ἀρχῆς τοιαῦτα γεγονότα · κατὰ γὰρ τὴν πέμπτην μεταπεσόντα λεπτά φησιν αὐτὰ γεγονέναι , κᾄπειτα καὶ κατὰ τὴν ἑβδόμην , ὡς τοιούτων ὄντων αὐτῶν , ἐμνημόνευσε . κατὰ τὴν ἑνδεκάτην οὖν εἰκότως εἶπεν , οὔρει παχύτατα , παραβαλὼν αὐτὰ τοῖς ἀπὸ τῆς πέμπτης ἡμέρας ἕως ταύτης γινομένοις λεπτοῖς , ἀλλὰ καὶ ὑπέρυθρά φησιν αὐτὰ γενέσθαι καὶ κάτω μικρὰ σχεῖν ὑφιστάμενα . μέσα τοίνυν φαίνεται τὰ οὖρα γεγονέναι τῶν τ’ ἀγαθῶν καὶ τῶν ὀλεθρίων . τὸ δ’ ἐπὶ τελευτῇ λεγόμενον αὐτῷ διττῶς ἀναγινώσκουσιν · ἔνιοι μὲν οὕτως , οὐ καθίσταντο ἡσυχῇ , προστιθέντες τὸ ἡσυχῇ τοῖς μὴ καθισταμένοις οὔροις , ἔνιοι δ’ οὕτως , καθίσταντο · καὶ πάλιν ἀφ’ ἑτέρας ἀρχῆς , ἡσυχῇ κατενόει , καὶ φαίνεται τοῦτο μᾶλλον ἔχειν διάνοιαν . τὸ γὰρ ἡσυχῇ καὶ προειρημένου μὲν τοῦ καθίστασθαι τὰ οὖρα συνήθως οὕτω λέγουσιν οἱ Ἕλληνες · ἐπὶ δὲ τῶν μὴ καθισταμένων οὐ πάνυ τι προστιθέασι τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων . τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν ἑνδεκάτην γινόμενα σημεῖα καὶ συμπτώματα ταῦτ’ ἐστίν . ἴδωμεν δ’ ἐφεξῆς ἃ περὶ τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἔγραψε .
Lemmas: κῶμα ἄρχω , ὅρος παχύς ὑπέρυθρος , κάτω λεπτόν , οὖον καθίστημι , ἡσυχῇ κατανοέω . ἐν ὅλος γίγνομαι βιβλίον ἐξηγέομαι ὁ σημαίνω ἐκ ὁ κῶμα φωνή , ἐν ὅς δείκνυμι ὁ εἰς ὕπνος καταφορά οὕτως ὀνομάζω Ἱπποκράτης . εἰς ὕπνος δέ λέγω καταφορά , ὅταν ἐγείρω μέν ἀδυνατέω ὁ κάμνω , οὐ ἀναπετάννυμι ἔχω ὁ ὀφθαλμός , μύω δέ αὐτός ἤτοι βαθύς ὕπνος ἢ λεπτός ἢ ἀγρυπνία συνέχω . διό καί διορισμός δήω καί πολύς σύνεσις τε καί τριβή , ἵνα γιγνώσκω ἐπί τίς διάθεσις κωματώδης ὁ νοσέω γίγνομαι . πολλάκις μέν γάρ ὑγρότης πολύς ὁ πρῶτος αἰσθητικός μόριον , κατά ὅς καί ὁ ὕπνος ὀρθῶς Ἀριστοτέλης δείκνυμι γίγνομαι , ἕπω κῶμα , καθάπερ ἔνιοι ὁ μεθύσκω γίγνομαι , πολλάκις δέ διά μόνος ψῦξις , εἰμί δέ ὅτε καί διά ἄμφω οὗτος συμπίπτω βαθύς καί κωματώδης ὕπνος , ἀλλά καί διά ἀρρωστία δύναμις ὁ τοιοῦτος γίγνομαι διάθεσις , οὕτως ἤδη νεκρόω αὐτός , ὡς ἐπαίρω ὁ βλέφαρον φυλάσσω μή δύναμαι . καί συμβαίνω ὁ οὕτως ἔχω ἐπειδάν μύω ὁ ὀφθαλμός ἢ μηδέ ὅλως ἢ βραχύς τίς κοιμάω , ἀγρυπνέω , οὐδέ τότε διαίρω ὁ βλέφαρον δύναμαι , ὅστις διάθεσις ἀπό ὁ γίγνομαι διά ὑγρότης καί ψῦξις ὁ σφυγμός μάλιστα διορίζω , ἀμυδρός τε καί βραδύς καί ἀραιός καί σμικρός γίγνομαι . καί εἴπερ οὗτος ὁ θεωρία Ἱπποκράτης ἐξηγέομαι παραπλήσιος ὁ ἄλλος γράφω ὁ ὁ σφυγμός εἶδος ἐπί ὁ κάμνω , ἀκριβής οὗτος καί ἐγώ ὁ συμβαίνω αὐτός διάθεσις ἔχω ὁ γνῶσις · ἐπεί δέ παραλείπω αὐτός , ὥσπερ ἔνιοι ὁ ὁ ὅρος , ἐκ ὅς γράφω , ἐκ οὗτος χρή τεκμαίρομαι περί ὁ ἄρρωστος . φλεγματώδης μέν οὖν χυμός ἐπί ὁ ἐγκέφαλος ἀφικνέομαι κατά ὁ ἑνδέκατος ἡμέρα οὐ εὔλογος ἐν νόσημα ξηρός καί θερμός καί ὁ ἀρχή εὐθύς εἰσβάλλω . καί γάρ ὁ ὁ γλῶσσα ἔγκαυσις ὅς τε ἀγρυπνία καί ὁ πυρετός ἰσχυρός εἰμί , ὅς τε κατά ὁ ἕκτος ἡμέρα ἰκτερώδης ἀνάχυσις , ὁ τε διαχώρημα συγκαίω πυρώδης ὁ ἐν ὅλος ὁ σῶμα διάθεσις εἰμί δηλόω . σύν ὁ καί εἰμί τίς πλῆθος ἀθροίζω χυμός ἐν ἧπαρ μόνος καί κατά ὁ ἐνταῦθα φλέψ , οὖον κατά ὅλος ὁ σῶμα περιέχω οὗτος , δηλόω εὐθύς ἐν ἀρχή διά ὁ ὁ ὅρος πάχος . ὑπολείπω τοίνυν ἤτοι ψῦξις σφοδρός κατά ὁ ἐγκέφαλος , ἢ ἀρρωστία δύναμις αἰτία ὁ κῶμα ὁ Ἑρμοκράτης γίγνομαι κατά ὁ ἑνδέκατος ἡμέρα · ὁπότερος δέ εἄν εἰμί οὗτος , ἔσχατος εἰμί ὀλέθριος . ἀνίατος γάρ δείκνυμι ὁ τοιοῦτος ψύχω , ὅταν ἀκολουθέω θερμός καί ξηρός νόσημα . εἰκότως οὖν γράφω ὁ Ἱπποκράτης , δοκέω πᾶς κουφίζω . χαλεπός γάρ σημεῖον ὁ κατά ὁ κῶμα λαμβάνω ἀρχή ἐπί ὁ ἑνδέκατος ἡμέρα , ἀδύνατος εἰμί ἀναλαμβάνω ὁ σῶμα τηνικαῦτα ὁ ὑγιεινός ἕξις . οὖον μήv οὐδέ μέσος τίς εἰμί ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις , ἀλλά ἐάν ἐκπίπτω ὁ ὑγιεινός κατάστασις ὁ τοιοῦτος ὁ πυρετός ἰδέα , πρός ὁ ἐναντίος ἀφικνέομαι ὁ ὀλέθριος , ἐν ὅς σβέννυμι ὁ ἔμφυτος θερμός . ὁ τοίνυν κῶμα οὕτως ὀλέθριος σύμπτωμα ἐπί ὁ ἑνδέκατος ἡμέρα γίγνομαι προσχέω ὁ ὅρος · εἰμί μέν γάρ ὀλέθριος καί αὐτός φαίνω , διά ταχύς δήλωσις θνῄσκω ὁ ἄνθρωπος , εἰμί δέ μέτριος , εἰς χρόνος ἐκτείνω πλέω . ὁ μέν γάρ ἀγαθός ὁ ὅρος ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις ἀδύνατος γίγνομαι . τίς δέ λέγω περί αὐτός ἀκούω . ὅρος ; φημί , παχύς · συνάπτω δέ ἐνταῦθα τις μετά ὁ κῶμα ὁ ἔμπροσθεν εἴρω , ἄρχω , ὁ ὅρος προστίζω · ἐν γάρ ὁ μεταξύ τάσσω αὐτός ὁ τε κῶμα καί ὁ ὅρος ἔνειμι ὁπότερος τις βούλομαι προσνέμω , ὡς γίγνομαι ὁ ἀνάγνωσις δισσός , εἷς μέν τοιοῦτος , κῶμα ἄρχω , εἷς δέ ἄλλος τοιόσδε , ἄρχω δέ οὐρέω παχύς . καί γάρ προστίθημι ὁ ὅρος ῥῆμα κατά ὁ ὁριστικός καλέω ἔγκλισις εἴρω ὁ Ν γράμμα καί γράφω οὐρέω μετά ὁ Ν κατά ὁ ἀπαρέμφατος καλέω , ἵνα ὁ ἄρχω σύμφωνος ὁ γραφή γίγνομαι . πιθανός δέ εἰμί ὁ κῶμα ῥῆμα ὁ ἄρχω πρόσκειμαι , νῦν αὐτός πρῶτος ἄρχω · ὁ δέ ὅρος παχύς κατά ἀρχή εὐθύς εἰμί , ἐν γάρ ὁ ὁ πρῶτος ἡμέρα διήγησις γράφω κατά ὅδε ὁ λέξις . ὅρος παχύς ἐρυθρός κεῖμαι οὖον καθίστημι , ὡς οὐ ἐνδέχομαι λέγω αὐτός , ὁ ὅρος γίγνομαι παχύς μέχρι ὁ πέμπτος ἡμέρα ἀπό ἀρχή τοιοῦτος γίγνομαι · κατά γάρ ὁ πέμπτος μεταπίπτω λεπτός φημί αὐτός γίγνομαι , ᾄπειτα καί κατά ὁ ἕβδομος , ὡς τοιοῦτος εἰμί αὐτός , μνημονεύω . κατά ὁ ἑνδέκατος οὖν εἰκότως εἶπον , ὅρος παχύς , παραβάλλω αὐτός ὁ ἀπό ὁ πέμπτος ἡμέρα ἠώς οὗτος γίγνομαι λεπτός , ἀλλά καί ὑπέρυθρος φημί αὐτός γίγνομαι καί κάτω μικρός ἔχω ὑφιστάω . μέσος τοίνυν φαίνω ὁ ὅρος γίγνομαι ὁ τε ἀγαθός καί ὁ ὀλέθριος . ὁ δέ ἐπί τελευτή λέγω αὐτός διττός ἀναγιγνώσκω · ἔνιοι μέν οὕτως , οὖον καθίστημι ἡσυχῇ , προστίθημι ὁ ἡσυχῇ ὁ μή καθίστημι ὅρος , ἔνιοι δέ οὕτως , καθίστημι · καί πάλιν ἀπό ἕτερος ἀρχή , ἡσυχῇ κατανοέω , καί φαίνω οὗτος μᾶλλον ἔχω διάνοια . ὁ γάρ ἡσυχῇ καί προερέω μέν ὁ καθίστημι ὁ ὅρος συνήθης οὗτος λέγω ὁ Ἕλλην · ἐπί δέ ὁ μή καθίστημι οὖον πάνυ τίς προστίθημι ὁ τοιοῦτος ὁ ὄνομα . ὁ μέν οὖν κατά ὁ ἑνδέκατος γίγνομαι σημεῖον καί σύμπτωμα αὐτός εἰμί . ὁράω δέ ἐφεξῆς ὁ περί ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος γράφω .