galenus.in-hippocratis-librum-de-officina-medici-commentarii-iii 3.16
Ὕδατος θερμότης , πλῆθος · θερμότης μὲν κατὰ τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς κατασχεῖν , πλῆθος δὲ χαλάσαι μὲν καὶ ἰσχνᾶναι τὸ πλεῖστον ἄριστον , σαρκῶσαι δὲ καὶ ἁπαλῦναι τὸ μέτριον . Καὶ ὁ περὶ τοῦ ὕδατος λόγος ἀναγκαῖός ἐστιν εἰς τὴν τῶν καταγμάτων ἴασιν . ἐν γοῦν ταῖς ἐπιλύσεσιν ὕδατος θερμοῦ καταντλοῦσιν ἅπαντες ἰατροὶ τὰ κατάγματα , δηλονότι τῆς ἐξ αὐτοῦ βοηθείας ἐναργῶς πεπειραμένοι . διαμαρτία δέ ἐστι κἀν τῇ τούτου χρήσει · μία μὲν κατὰ τὸ ποιὸν , ἑτέρα δὲ κατὰ τὸ ποσὸν αὐτοῦ · κατὰ μὲν τὸ ποιὸν ἤτοι θερμοτέρῳ τοῦ προσήκοντος ἢ ψυχροτέρῳ χρωμένου τοῦ ἰατροῦ . κατὰ δὲ τὸ ποσὸν ἤτοι πλέονι χρόνῳ καταντλοῦντος ἢ ἐλάττονι . τῆς μὲν οὖν κατὰ τὴν ποιότητα συμμετρίας γνώρισμα , τὴν αὐτοῦ τοῦ ἰατροῦ τίθεται χεῖρα . καταχέων γὰρ αὐτῇ ᾧ μέλλει τῷ ἐναιονᾷν , ἐστοχάσθαι δύναται τοῦ καταχύματος συμμέτρου . λέγω δὲ κατὰ πλάτος σύμμετρον , ὃ πρὸς τὴν κοινὴν τῶν ἀνθρώπων ἀναφέρεται , οὐ πρὸς τὴν τοῦ κάμνοντος ἰδέαν . ἐνίοτε μὲν γὰρ τούτῳ καὶ αὐτῷ τῷ πάσχοντι φαίνεται σύμμετρον . ἐπιχέας οὖν ἐξ αὐτοῦ τὴν πρώτην ἐπίκλυσιν τοῦ θεραπευομένου δυνήσῃ πυθέσθαι , πότερον ψυχρότερον ἢ θερμότερον αὐτῷ φαίνεται τῷ συμμέτρῳ · καὶ οὕτως θερμὸν ἢ ψυχρὸν ὀλίγον ἐπιχέας εὔκρατον ὡς πρὸς τὸν πάσχοντα ποιήσεις . κριτήριον οὖν ἐστι τῆς εὐκρασίας τοῦ ὕδατος ἡμετέρα χεὶρ , ἣ πρῶτον μὲν μεθέξει · ἡ δὲ αὐτοῦ τοῦ κάμνοντος αἴσθησις τὸ κυριώτατόν τε καὶ τελειότατόν ἐστι καὶ πρῶτον δυνάμει κριτήριον εὐκρασίας . τὸ δὲ ποσὸν τῆς χρήσεως αὐτοῦ διορισμοὺς ἔχει κοινοὺς πρὸς ἀνάτριψίν τε καὶ πάνθ’ ὅσα θερμαίνει βοηθήματα . ταῦτα γὰρ ἐγκείμενα οὐ μόνον πέφυκεν ἐπισπᾶσθαι ἐπὶ τὸ θερμαινόμενον μόριον ἐκ τῶν πέριξ τόπων , ἀλλὰ καὶ διαφορεῖν · ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο τἀναντία φαίνεται ποιοῦν τὸ θερμὸν ὕδωρ , παρά τε τὸ θερμὸν ἔχειν τὸ σῶμα καὶ τὴν ἐπὶ πλέον καὶ ἔλαττον χρῆσιν . ἐὰν μὲν γὰρ κενὸν εἴη τὸ σύμπαν σῶμα , διαφορεῖ πλέον ἢ ἐπισπᾶται · ἐὰν δὲ πληθωρικὸν , ἔμπαλιν ἐπισπᾶται πολὺ μᾶλλον ἢ διαφορεῖ . καὶ τοίνυν ὀλίγῳ μὲν χρόνῳ προσαχθὲν ἐπλήρωσε μᾶλλον ἢ ἐκένωσεν . εἰ δὲ πλέονι καταθείη χρόνῳ , διαφορεῖ μᾶλλον ἢ πληροῖ · κατὰ λόγον οὖν ἔφη χαλᾷν μὲν καὶ ἰσχναίνειν τὸ πλεῖστον , ἁπαλύνειν δὲ καὶ σαρκοῦν τὸ μέτριον . τὸ μὲν οὖν ἰσχναίνεσθαι τοῖς κενουμένοις ἄντικρυς ἕπεται , τὸ δὲ χαλᾶσθαι τοῖς τεταμένοις οὐκ ἄντικρυς , ἀλλὰ διὰ μέσων ἑτέρων . ὅσα μὲν γὰρ τῷ πεπληρῶσθαι τέταται , καθάπερ τὰ φλεγμαίνοντα πάντα τῷ κενοῦσθαι χαλᾶται . ὅσα δὲ τῷ πεπῆχθαι διὰ ψύξιν τῷ θερμαίνεσθαι . τὰ δὲ διὰ ξηρότητα τεταμένα δι’ ὑγρότητα χαλᾶται · ἐπὶ τοίνυν τὰ εἰρημένα ε΄ δύναται ποιεῖν τὸ θερμὸν ὕδωρ , ὅταν ἐπὶ πλέον ὀλισθῇ τῷ σώματι , καλῶς εἶπε χαλᾷν αὐτά . μὴ θαύμαζε δὲ εἰ κενοῦν τε ἅμα τὰς περιττὰς ὑγρότητας ἔφαμεν δύνασθαι τὸ θερμὸν ὕδωρ καὶ ὑγραίνειν τὰ στερεὰ σώματα . δέδεικται γὰρ ἐν ἑτέροις τῶν λόγων ἑκάτερον ἀληθές . τὸ μὲν οὖν θερμὸν ὕδωρ ταῦτα δύναται , τὸ δὲ ὀλίγον ﻿ οὐχ ἁπλῶς εἰπεῖν ἐγχωρεῖ , τί δύναται ποιεῖν . ἐὰν μὲν ἤτοι δὶς ἢ τρὶς καταχέας τις ἢ πυριάσας διὰ σπόγγων ἀρκεσθῇ , παντάπασιν ἡ τοιαύτη χρῆσις ἄπρακτός ἐστιν . ἐὰν δὲ , ὡς αὐτὸς ἔφη , μετρίως τις αὐτῷ χρήσεται , σαρκώσει τε καὶ μαλακὰ ποιήσει τὰ δεόμενα τούτου . ἄκουε δέ μου προσθέντος τῷ λόγῳ τὰ δεόμενα · ἔνια γὰρ σώματα τοιαύτη χρῆσις ὕδατος οὔτε ἁπαλύνειν οὔτε σαρκοῦν δύναται . τῷ γοῦν ἀσάρκῳ τε ἅμα καὶ πληθωρικῷ σώματι μετρία κατάχυσις ὕδατος θερμοῦ , πληρώσει περιττῆς ὑγρότητος τὸ θερμανθὲν μόριον . ἐὰν δὲ ἄτροφόν τε καὶ μὴ πληθωρικὸν ᾖ , σαρκώσει τε ἅμα καὶ μαλακὸν ἐργάσεται . σάρκωσις γὰρ γίνεται τῶν μὲν μορίων αὐτῶν , οἷς μέλλει προσφύεσθαί τε καὶ περιφύεσθαι σὰρξ , εὐκράτως ἐχόντων κατὰ θερμότητά τε καὶ ψυχρότητα . τοῦ δὲ ἐπιῤῥέοντος αἵματος ὑγιεινοῦ μὲν ὄντος κατὰ τὴν ποιότητα , συμμέτρου δὲ κατὰ τὴν ποσότητα . ταῦτα δὲ ἀμφότερα διὰ τῆς μετρίας καταχύσεως ὕδατος θερμοῦ γίγνεται συμμέτρου . τὸ γὰρ αἷμα πρὸς τὸ καταντλούμενον ἕλκει μόριον , εὔκρατόν τε ἐργάζεται τὴν ἐν αὐτῷ προϋπάρχουσαν σάρκα , θερμαῖνον μὲν ἢ κατεψυγμένον εἰ πρόσθεν εἴη θερμὸν ἢ κατάψυχον . διαφορεῖ γὰρ καὶ ταῦτα πρὸς τοὐκτὸς τὴν θερμότητα , προσέτι τῷ τέγγειν ὑγρότητα χρηστὴν καὶ κατὰ τοῦτον ἐμψύχει , καθ’ ὅνπερ τρόπον καὶ τὰ διὰ τῶν ποτίμων ὕδατα καὶ λουτρά . καὶ γὰρ ταῦτα τοὺς νεκροὺς ἥκοντας ἐκθερμαίνει , κἂν σφόδρα κατεψυγμένοι τύχωσιν ὄντες , τοὺς ἐκκεκαυμένους οὐ βλάπτει . φαίνονται γοῦν ἡδόμενοι ταῖς εὐκράτοις δεξαμεναῖς ἀδιψότεροι γιγνόμενοι μετὰ λουτρόν . οὕτως οὖν καὶ ἡ τοῦ θερμοῦ κατάχυσις ὕδατος , εἰ μετρίως παραληφθείη , σαρκοῖ , διὰ τοῦτο καὶ μαλακώτερον ἐργάζεται τὸ μόριον . ἁπαλὴ γάρ ἐστιν ἡ νεοπαγὴς σὰρξ αἵματος ἄρτι πεπηγότος , ὁμοίως τοῖς νεοπαγέσι τυροῖς γέννησιν ἐσχηκυίας .
Lemmas: ὕδωρ θερμότης , πλῆθος · θερμότης μέν κατά ὁ ἑαυτοῦ χείρ κατέχω , πλῆθος δέ χαλάω μέν καί ἰσχναίνω ὁ πολύς ἀγαθός , σαρκόω δέ καί ἁπαλύνω ὁ μέτριος . καί ὁ περί ὁ ὕδωρ λόγος ἀναγκαῖος εἰμί εἰς ὁ ὁ κάταγμα ἴασις . ἐν γοῦν ὁ ἐπίλυσις ὕδωρ θερμός καταντλέω ἅπας ἰατρός ὁ κάταγμα , δηλονότι ὁ ἐκ αὐτός βοήθεια ἐναργής πειράω . διαμαρτία δέ εἰμί ἐν ὁ οὗτος χρῆσις · εἷς μέν κατά ὁ ποιός , ἕτερος δέ κατά ὁ ποσός αὐτός · κατά μέν ὁ ποιός ἤτοι θερμός ὁ προσήκω ἤ ψυχρός χράω ὁ ἰατρός . κατά δέ ὁ ποσός ἤτοι πολύς χρόνος καταντλέω ἤ ἐλαχύς . ὁ μέν οὖν κατά ὁ ποιότης συμμετρία γνώρισμα , ὁ αὐτός ὁ ἰατρός τίθημι χείρ . καταχέω γάρ αὐτός ὅς μέλλω ὁ ἐναιονάω , στοχάζομαι δύναμαι ὁ κατάχυμα σύμμετρος . λέγω δέ κατά πλάτος σύμμετρος , ὅς πρός ὁ κοινός ὁ ἄνθρωπος ἀναφέρω , οὐ πρός ὁ ὁ κάμνω ἰδέα . ἐνίοτε μέν γάρ οὗτος καί αὐτός ὁ πάσχω φαίνω σύμμετρος . ἐπιχέω οὖν ἐκ αὐτός ὁ πρῶτος ἐπίκλυσις ὁ θεραπεύω δύναμαι πυνθάνομαι , πότερος ψυχρός ἤ θερμός αὐτός φαίνω ὁ σύμμετρος · καί οὕτως θερμός ἤ ψυχρός ὀλίγος ἐπιχέω εὔκρατος ὡς πρός ὁ πάσχω ποιέω . κριτήριον οὖν εἰμί ὁ εὐκρασία ὁ ὕδωρ ἡμέτερος χείρ , ὅς πρῶτος μέν μετέχω · ὁ δέ αὐτός ὁ κάμνω αἴσθησις ὁ κύριος τε καί τέλειος εἰμί καί πρῶτος δύναμις κριτήριον εὐκρασία . ὁ δέ ποσός ὁ χρῆσις αὐτός διορισμός ἔχω κοινός πρός ἀνάτριψις τε καί πᾶς ὅσος θερμαίνω βοήθημα . οὗτος γάρ ἔγκειμαι οὐ μόνος φύω ἐπισπάω ἐπί ὁ θερμαίνω μόριον ἐκ ὁ πέριξ τόπος , ἀλλά καί διαφορέω · ἀλλά καί διά οὗτος ἐναντίος φαίνω ποιέω ὁ θερμός ὕδωρ , παρά τε ὁ θερμός ἔχω ὁ σῶμα καί ὁ ἐπί πολύς καί ἐλαχύς χρῆσις . ἐάν μέν γάρ κενός εἰμί ὁ σύμπας σῶμα , διαφορέω πολύς ἤ ἐπισπάω · ἐάν δέ πληθωρικός , ἔμπαλιν ἐπισπάω πολύς μάλα ἤ διαφορέω . καί τοίνυν ὀλίγος μέν χρόνος προσάγω πληρόω μάλα ἤ κενόω . εἰ δέ πολύς κατατίθημι χρόνος , διαφορέω μάλα ἤ πληρόω · κατά λόγος οὖν φημί χαλάω μέν καί ἰσχναίνω ὁ πολύς , ἁπαλύνω δέ καί σαρκόω ὁ μέτριος . ὁ μέν οὖν ἰσχναίνω ὁ κενόω ἄντικρυς ἕπομαι , ὁ δέ χαλάω ὁ τείνω οὐ ἄντικρυς , ἀλλά διά μέσος ἕτερος . ὅσος μέν γάρ ὁ πληρόω τείνω , καθά ὁ φλεγμαίνω πᾶς ὁ κενόω χαλάω . ὅσος δέ ὁ πήγνυμι διά ψῦξις ὁ θερμαίνω . ὁ δέ διά ξηρότης τείνω διά ὑγρότης χαλάω · ἐπί τοίνυν ὁ λέγω πέντε δύναμαι ποιέω ὁ θερμός ὕδωρ , ὅταν ἐπί πολύς ὀλιστίθημι ὁ σῶμα , καλός λέγω χαλάω αὐτός . μή θαυμάζω δέ εἰ κενόω τε ἅμα ὁ περισσός ὑγρότης φημί δύναμαι ὁ θερμός ὕδωρ καί ὑγραίνω ὁ στερεός σῶμα . δείκνυμι γάρ ἐν ἕτερος ὁ λόγος ἑκάτερος ἀληθής . ὁ μέν οὖν θερμός ὕδωρ οὗτος δύναμαι , ὁ δέ ὀλίγος ﻿ οὐ ἁπλῶς λέγω ἐγχωρέω , τίς δύναμαι ποιέω . ἐάν μέν ἤτοι δίς ἤ τρίς καταχέω τις ἤ πυριάω διά σπόγγος ἀρκέω , παντάπασι ὁ τοιοῦτος χρῆσις ἄπρακτος εἰμί . ἐάν δέ , ὡς αὐτός φημί , μέτριος τις αὐτός χράω , σαρκόω τε καί μαλακός ποιέω ὁ δέω οὗτος . ἀκούω δέ ἐγώ προστίθημι ὁ λόγος ὁ δέω · ἔνιοι γάρ σῶμα τοιοῦτος χρῆσις ὕδωρ οὔτε ἁπαλύνω οὔτε σαρκόω δύναμαι . ὁ γοῦν ἄσαρκος τε ἅμα καί πληθωρικός σῶμα μέτριος κατάχυσις ὕδωρ θερμός , πληρόω περισσός ὑγρότης ὁ θερμαίνω μόριον . ἐάν δέ ἄτροφος τε καί μή πληθωρικός εἰμί , σαρκόω τε ἅμα καί μαλακός ἐργάζομαι . σάρκωσις γάρ γίγνομαι ὁ μέν μόριον αὐτός , ὅς μέλλω προσφύω τε καί περιφύομαι σάρξ , εὔκρατος ἔχω κατά θερμότης τε καί ψυχρότης . ὁ δέ ἐπιρρέω αἷμα ὑγιεινός μέν εἰμί κατά ὁ ποιότης , σύμμετρος δέ κατά ὁ ποσότης . οὗτος δέ ἀμφότερος διά ὁ μέτριος κατάχυσις ὕδωρ θερμός γίγνομαι σύμμετρος . ὁ γάρ αἷμα πρός ὁ καταντλέω ἕλκω μόριον , εὔκρατος τε ἐργάζομαι ὁ ἐν αὐτός προϋπάρχω σάρξ , θερμαίνω μέν ἤ καταψύχω εἰ πρόσθεν εἰμί θερμός ἤ κατάψυχος . διαφορέω γάρ καί οὗτος πρός ἑκτός ὁ θερμότης , προσέτι ὁ τέγγω ὑγρότης χρηστός καί κατά οὗτος ἐμψύχω , κατά ὅς τρόπος καί ὁ διά ὁ πότιμος ὕδωρ καί λουτρόν . καί γάρ οὗτος ὁ νεκρός ἥκω ἐκθερμαίνω , ἐάν σφόδρα καταψύχω τυγχάνω εἰμί , ὁ ἐκκαίω οὐ βλάπτω . φαίνω γοῦν ἥδομαι ὁ εὔκρατος δεξαμενή ἄδιψος γίγνομαι μετά λουτρόν . οὕτως οὖν καί ὁ ὁ θερμός κατάχυσις ὕδωρ , εἰ μέτριος παραλαμβάνω , σαρκόω , διά οὗτος καί μαλακός ἐργάζομαι ὁ μόριον . ἁπαλός γάρ εἰμί ὁ νεοπαγής σάρξ αἷμα ἄρτι πήγνυμι , ὅμοιος ὁ νεοπαγής τυρός γέννησις ἔχω .