galenus.in-hippocratis-librum-de-fracturis-commentarii-iii 3.3
Οἱ μὲν μήτε μέγα ἀγαθὸν μήτε μέγα κακὸν ποιέοντες ἰητρεύουσι τὰ μὲν ἕλκεα καθαρτικῷ τινι ἢ πισσηρὴν ἐπιθέντες ἢ ἔναιμον ἢ ἄλλο τι ὧν εἰώθασι ποιέειν . ἐπαινέω δὲ τοὺς οἰνηροὺς σπλῆνας ἢ εἴρια ῥυπαρὰ ὁκόσοι ἐπιδέουσιν ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον . ἐπὴν δὲ τὰ ἕλκεα καθαρὰ γένηται καὶ ἤδη ξυμφύηται , τότε τοῖς ὀθονίοισι συχνοῖσι πειρῶνται ἐπιδεῖν καὶ νάρθηξι κατορθοῦν . αὕτη μὲν ἡ ἴησις ἀγαθόν τι ποιεῖ , κακὸν δ’ οὐ μέγα . τὰ μέντοι ὀστέα οὐχ ὁμοίως δύναται ἱδρύεσθαι ἐς τὴν ἑωυτῶν χώρην , ἀλλά τινι ὀγκηρότερα τὰ σώματα τοῦ καιροῦ ταύτῃ γίνεται . Τῶν μεθ’ ἑλκώσεως καταγμάτων διττὴν ἔφην αὐτῷ γεγονέναι τῆς θεραπείας διδασκαλίαν . ἄρχεται δὲ νῦν ἀπὸ τῆς πρώτης ὧν εἴπομεν ἐλέγχων πρότερον , ὅσοι καλῶς μεταχειρίζονται τὸν τρόπον τῆς ἑλκώσεως ἐκείνης , ἐν ᾗ μετὰ τοῦ διαπεπλάσθαι προσηκόντως τὸ κάταγμα καὶ ἕλκος ἐστὶ , μηδεμιᾶς ὑποψίας οὔσης ἀποστήσεσθαί τινα παρασχίδα . τοὺς οὖν οὕτω διακειμένους , φησὶν , ἔνιοι τῶν ἰατρῶν θεραπεύουσιν , ἐξ ἀρχῆς μὲν ὡς εἰ καὶ μόνον ἕλκος ἐσχήκασιν . ἐπειδὰν δὲ μετρίως ἔχῃ τοῦτο , τηνικαῦτα καταγματικῶς ἐπιδοῦντες . τὸ μὲν οὖν κεφάλαιον τῆς προκειμένης ῥήσεως τοῦτ’ ἐστί · μακροτέρα δ’ ἐγένετο τῆς θεραπείας ἡ διήγησις ᾗ χρῶνταί τινες ἅπαντα γράψαντες τὰ κατὰ μέρος . ἐγὼ μὲν εἶπον οὕτως αὐτοὺς θεραπεύειν ὡς εἰ καὶ μόνον ἕλκος ἐγεγόνει χωρὶς κατάγματος , ὁ δὲ καὶ δι’ ὧν θεραπεύουσιν ἔγραψε μνημονεύσας πισσηρᾶς μὲν κηρωτῆς , ἐναίμου τε καὶ καθαρτικοῦ φαρμάκου καὶ σπληνῶν οἰνηρῶν . τὸ μὲν οὖν ἔναιμον φάρμακον εὔλογον ὃ λέγει · καὶ γὰρ νῦν ἔτι συνηθέστατόν ἐστι τοὔνομα τοῖς ἰατροῖς ἐπ’ ἐκείνων λεγόμενον τῶν φαρμάκων ὅσα τοῖς τραύμασιν ἐπιτιθέασιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἅμα τῷ γενέσθαι , μηδέπω ξηρῶν ἀκριβῶς ὄντων αὐτῶν , ἀλλ’ αἱμασσομένων ἔτι , τουτέστι δροσοειδῶς ἐκπίπτοντος αἵματος ἔκ τε τοῦ τετρωμένου δέρματος ἢ καὶ τῆς σαρκός . τὸ δὲ καθαρτικὸν φάρμακόν ἐστιν ὃ σὺν τῷ ξηραίνειν μετρίως ὅπερ ἐδείχθη τὸ κεφάλαιον τῆς τῶν ἑλκῶν ἰάσεως , ἔτι καὶ ῥυπτικῆς τινος ἔχεται δυνάμεως καθαρὰ ποιεῖν ἕλκη . τοιαῦτα δέ εἰσι φάρμακα τὰ διὰ λεπίδος καὶ ἰοῦ σκευαζόμενα διττῶς συντιθέμενα , τινῶν μὲν ἑψόντων τὸν ἰὸν , τινῶν δὲ ὠμὸν μιγνύντων . καὶ καλεῖται τὰ μὲν ὠμὸν ἔχοντα τὸν ἰὸν χλωρὰ , τὰ δὲ ἑφθὸν πυῤῥά · καὶ γὰρ καὶ φαίνεται τοιαῦτα τὴν ἰδέαν ἑκάτερα . ταυτὶ μὲν οὖν τὰ φάρμακα καθαρτικὴν ἔχει ἑλκῶν δύναμιν , ἐπειδὴ μετρίως πέφυκε ῥύπτειν . τοιαῦτα δ’ ἐδιδάξαμεν ὄντα καθαίροντα ῥύπον ἑλκῶν , τὰ δὲ χωρὶς τοῦ ῥύπτειν ἔναιμα . ποικίλλεται δὲ ἐν ταῖς κατὰ μέρος ὕλαις , ὥσπερ καὶ τὰ πρότερα καθάπερ ἐκείνων παραδείγματα ἰὸν εἶπον καὶ λεπίδα , δυνατὸν ὂν εἰπεῖν μοι καὶ ἄλλα τοιαῦτα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον . καὶ νῦν ἀρκέσει φάναι χωρὶς τοῦ καθαίρειν ἔναιμα καλεῖσθαι φάρμακα τὰ δι’ ἀσφάλτου σκευαζόμενα · παραδείγματος γὰρ ἕνεκεν τῶν τοιαύτων μνημονεύσω πάσης αὐτῶν τῆς ὕλης ἐν τοῖς περὶ φαρμάκων εἰρημένης . περὶ δὲ τῆς πισσηρᾶς κηρωτῆς ὡμολόγηται σχεδὸν ἅπασιν ὡς ἀνώδυνόν τέ ἐστι καὶ πυοποιὸν , ἁρμόττον ἐπειδὰν φθάσῃ φλεγμαίνειν ἤδη τὸ ἕλκος . ἄλλως γὰρ οὐκ ἄν τις αὐτῷ χρήσαιτο μήτε καθαίρειν ῥύπον δυναμένῳ μήτε κολλᾷν ἢ ἐπουλοῦν ἕλκος . οἱ δὲ οἰνηροὶ σπλῆνες ἀποκρουστικῆς μέν εἰσι δυνάμεως διὰ τὸν οἶνον , ἀντὶ κρατήματος δὲ παραλαμβάνονται πρὸς τῶν οὕτω θεραπευόντων , βουλομένων ὑποδεσμοῖσι χρῆσθαι διὰ τὸ ἕλκος . ὅσα μὲν οὖν ἐπίστασθαι προσήκει τὸν ὀρθῶς ἕλκος ἰασάμενον εἴρηται μὲν κἀν τῷ γ΄ καὶ δ΄ γράμματι τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου κατὰ τὴν προσήκουσαν ἑκάστου τάξιν , εἴρηται δὲ ὅσον ἥρμοττε καὶ κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ περὶ ἑλκῶν συγγράμματος . εἰς δὲ τὸν ἐνεστῶτα λόγον ἀρκεῖ καὶ τὰ νῦν εἰρημένα . δεήσει γὰρ ἡμᾶς καὶ αὖθις εἰπεῖν περὶ θεραπείας τῶν προκειμένων παθῶν , ὅταν αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης αὐτὰ θεραπεύῃ . νῦν γὰρ ἑτέρων ἰατρῶν μέμνηται καί φησιν αὐτοὺς οὐδὲν ἀξιόλογον ἁμαρτάνειν , ὥσπερ ἐκείνους ὧν μνημονεύει . τί τοίνυν ἐστὶν ὃ ἁμαρτάνουσιν ; ἅμα γὰρ τούτῳ γνωσθέντι μαθησόμεθα τὸ καλῶς εἰρημένον παρ’ αὐτῷ , μήτε μέγα τι ποιεῖν ἀγαθὸν αὐτοὺς μήτε κακὸν , ὅτι τῆς μὲν ἑλκώσεως οὐ κακῶς προνοοῦνται , τοῦ κατάγματος δ’ ἀμελοῦσι τό γε κατ’ ἀρχὰς , ὕστερον μὲν τὴν οἰκείαν ἐπίδεσιν αὐτῷ προσφέροντες , ἣν ἔφην ἀπ’ ἀρχῆς προῆχθαι . διὰ τοῦτ’ οὖν , φησὶν , ὀγκηρότερα γίνεται τὰ ὀστᾶ · βέλτιον οὖν αὐτὰ προστέλλεσθαί τε καὶ πιλεῖσθαι διὰ παντὸς τοῦ χρόνου . παραλείπουσι δὲ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας οὐκ ὀλίγας τὸν ἀριθμὸν οὔσας , εἴγε φησὶν , ὅταν ἤδη τὰ ἕλκη συμφύεσθαι μέλλῃ , τηνικαῦτα τοὺς οὕτω θεραπεύοντας ἰατροὺς ἄρχεσθαι τῆς καταγματικῆς ἐπιδέσεως , ἐπίδηλον ὅτι διαπυήσεσθαι χρὴ πρότερον αὐτὰ καὶ καθαρθῆναι πρὶν μέλλειν συμφύεσθαι , τοῦτο δ’ οὐ κατὰ γ΄ ἢ δ΄ ἡμέρας ἀριθμόν ἐστι .
Lemmas: ὁ μέν μήτε μέγας ἀγαθός μήτε μέγας κακός ποιέω ἰατρεύω ὁ μέν ἕλκος καθαρτικός τις ἤ πισσηρός ἐπιτίθημι ἤ ἔναιμος ἤ ἄλλος τις ὅς εἴωθα ποιέω . ἐπαινέω δέ ὁ οἰνηρός σπλήν ἤ ἔριον ῥυπαρός ὁπόσος ἐπιδέω ἤ ἄλλος τις τοιοῦτος . ἐπήν δέ ὁ ἕλκος καθαρός γίγνομαι καί ἤδη συμφύω , τότε ὁ ὀθόνιον συχνός πειράω ἐφοράω καί νάρθηξ κατορθόω . οὗτος μέν ὁ ἴεσις ἀγαθός τις ποιέω , κακός δέ οὐ μέγας . ὁ μέντοι ὀστέον οὐ ὅμοιος δύναμαι ἱδρύω εἰς ὁ ἑαυτοῦ χώρα , ἀλλά τις ὀγκηρός ὁ σῶμα ὁ καιρός οὗτος γίγνομαι . ὁ μετά ἕλκωσις κάταγμα δισσός φημί αὐτός γίγνομαι ὁ θεραπεία διδασκαλία . ἄρχω δέ νῦν ἀπό ὁ πρῶτος ὅς λέγω ἔλεγχος πρότερος , ὅσος καλός μεταχειρίζω ὁ τρόπος ὁ ἕλκωσις ἐκεῖνος , ἐν ὅς μετά ὁ διαπλάσσω προσηκόντως ὁ κάταγμα καί ἕλκος εἰμί , μηδείς ὑποψία εἰμί ἀφίστημι τις παρασχίς . ὁ οὖν οὕτως διάκειμαι , φημί , ἔνιοι ὁ ἰατρός θεραπεύω , ἐκ ἀρχή μέν ὡς εἰ καί μόνος ἕλκος ἔχω . ἐπειδάν δέ μέτριος ἔχω οὗτος , τηνικαῦτα καταγματικός ἐπιδέω . ὁ μέν οὖν κεφάλαιος ὁ πρόκειμαι ῥῆσις οὗτος εἰμί · μακρός δέ γίγνομαι ὁ θεραπεία ὁ διήγησις ὅς χράω τις ἅπας γράφω ὁ κατά μέρος . ἐγώ μέν λέγω οὕτως αὐτός θεραπεύω ὡς εἰ καί μόνος ἕλκος γίγνομαι χωρίς κάταγμα , ὁ δέ καί διά ὅς θεραπεύω γράφω μνημονεύω πισσηρός μέν κηρωτή , ἔναιμος τε καί καθαρτικός φάρμακον καί σπλήν οἰνηρός . ὁ μέν οὖν ἔναιμος φάρμακον εὔλογος ὅς λέγω · καί γάρ νῦν ἔτι συνήθης εἰμί ὄνομα ὁ ἰατρός ἐπί ἐκεῖνος λέγω ὁ φάρμακον ὅσος ὁ τραῦμα ἐπιτίθημι εὐθύς ἐκ ἀρχή ἅμα ὁ γίγνομαι , μηδέπω ξηρός ἀκριβής εἰμί αὐτός , ἀλλά αἱμάσσω ἔτι , τουτέστι δροσοειδής ἐκπίπτω αἷμα ἐκ τε ὁ τιτρώσκω δέρμα ἤ καί ὁ σάρξ . ὁ δέ καθαρτικός φάρμακον εἰμί ὅς σύν ὁ ξηραίνω μέτριος ὅς δείκνυμι ὁ κεφάλαιος ὁ ὁ ἕλκος ἴασις , ἔτι καί ῥυπτικός τις ἔχω δύναμις καθαρός ποιέω ἕλκος . τοιοῦτος δέ εἰμί φάρμακον ὁ διά λεπίς καί ἰός σκευάζω δισσός συντίθημι , τις μέν ἕψω ὁ ἰός , τις δέ ὠμός μείγνυμι . καί καλέω ὁ μέν ὠμός ἔχω ὁ ἰός χλωρός , ὁ δέ ἑφθός πυρρός · καί γάρ καί φαίνω τοιοῦτος ὁ ἰδέα ἑκάτερος . οὗτος μέν οὖν ὁ φάρμακον καθαρτικός ἔχω ἕλκος δύναμις , ἐπειδή μέτριος φύω ῥύπτω . τοιοῦτος δέ διδάσκω εἰμί καθαίρω ῥύπος ἕλκος , ὁ δέ χωρίς ὁ ῥύπτω ἔναιμος . ποικίλλω δέ ἐν ὁ κατά μέρος ὕλη , ὥσπερ καί ὁ πρότερος καθά ἐκεῖνος παράδειγμα ἔρχομαι λέγω καί λεπίς , δυνατός εἰμί λέγω ἐγώ καί ἄλλος τοιοῦτος κατά ὁ αὐτός τρόπος . καί νῦν ἀρκέω φημί χωρίς ὁ καθαίρω ἔναιμος καλέω φάρμακον ὁ διά ἄσφαλτος σκευάζω · παράδειγμα γάρ ἕνεκα ὁ τόιατος μνημονεύω πᾶς αὐτός ὁ ὕλη ἐν ὁ περί φάρμακον λέγω . περί δέ ὁ πισσηρός κηρωτή ὁμολογέω σχεδόν ἅπας ὡς ἀνώδυνος τε εἰμί καί πυοποιός , ἁρμόζω ἐπειδάν φθάνω φλεγμαίνω ἤδη ὁ ἕλκος . ἄλλος γάρ οὐ ἄν τις αὐτός χράω μήτε καθαίρω ῥύπος δύναμαι μήτε κολλάω ἤ ἐπουλόω ἕλκος . ὁ δέ οἰνηρός σπλήν ἀποκρουστικός μέν εἰμί δύναμις διά ὁ οἶνος , ἀντί κράτημα δέ παραλαμβάνω πρός ὁ οὕτως θεραπεύω , βούλομαι ὑποδεσμός χράω διά ὁ ἕλκος . ὅσος μέν οὖν ἐπίσταμαι προσήκω ὁ ὀρθός ἕλκος ἰάομαι λέγω μέν ἐν ὁ γʹ καί δʹ γράμμα ὁ θεραπευτικός μέθοδος κατά ὁ προσήκω ἕκαστος τάξις , λέγω δέ ὅσος ἁρμόζω καί κατά ὁ ἐξήγησις ὁ περί ἕλκος σύγγραμμα . εἰς δέ ὁ ἐνίστημι λόγος ἀρκέω καί ὁ νῦν λέγω . δέω γάρ ἐγώ καί αὖθις λέγω περί θεραπεία ὁ πρόκειμαι πάθος , ὅταν αὐτός ὁ Ἱπποκράτης αὐτός θεραπεύω . νῦν γάρ ἕτερος ἰατρός μιμνῄσκω καί φημί αὐτός οὐδείς ἀξιόλογος ἁμαρτάνω , ὥσπερ ἐκεῖνος ὅς μνημονεύω . τίς τοίνυν εἰμί ὅς ἁμαρτάνω ; ἅμα γάρ οὗτος γιγνώσκω μανθάνω ὁ καλός λέγω παρά αὐτός , μήτε μέγας τις ποιέω ἀγαθός αὐτός μήτε κακός , ὅτι ὁ μέν ἕλκωσις οὐ κακός προνοέω , ὁ κάταγμα δέ ἀμελέω ὁ γε κατά ἀρχή , ὕστερον μέν ὁ οἰκεῖος ἐπίδεσις αὐτός προσφέρω , ὅς φημί ἀπό ἀρχή προάγω . διά οὗτος οὖν , φημί , ὀγκηρός γίγνομαι ὁ ὀστέον · ἀγαθός οὖν αὐτός προστέλλω τε καί πιλέω διά πᾶς ὁ χρόνος . παραλείπω δέ κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα οὐ ὀλίγος ὁ ἀριθμός εἰμί , εἰ φημί , ὅταν ἤδη ὁ ἕλκος συμφύω μέλλω , τηνικαῦτα ὁ οὕτως θεραπεύω ἰατρός ἄρχω ὁ καταγματικός ἐπίδεσις , ἐπίδηλος ὅτι διαπυέω χρή πρότερος αὐτός καί καθαίρω πρίν μέλλω συμφύω , οὗτος δέ οὐ κατά γʹ ἤ δʹ ἡμέρα ἀριθμός εἰμί .