galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 2.11
Ἢν δὲ ὑπὸ τὰς φρένας ᾖ τὸ ἄλγημα , ἐς δὲ τὴν κληῖδα μὴ σημαίνῃ , μαλθάσσειν χρὴ τὴν κοιλίην ἢ μέλανι ἐλλεβόρῳ ἢ πεπλίῳ · μέλανι μὲν δαῦκον ἢ σέσελι ἢ κύμινον ἢ ἄνισον ἢ ἄλλο τι τῶν εὐωδέων μίσγοντα , πεπλίῳ δὲ ὀπὸν σιλφίου · ἀτὰρ καὶ μισγόμενα ἀλλήλοισιν ὁμοιότροπα ταῦτά ἐστιν . ἄγει δὲ μέλας μὲν καλλίω καὶ κρισιμώτερα πεπλίου , πέπλιον δὲ μέλανος μᾶλλον φυσέων καταῤῥηκτικώτερόν ἐστιν . ἄμφω δὲ ταῦτα ὀδύνην παύει · παύει δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν ὑπηλάτων , κράτιστα δὲ ταῦτα ὧν ἐγὼ οἶδά ἐστιν . ἐπεὶ καὶ τὰ ἐν τοῖσι ῥοφήμασι διδόμενα ὑπήλατα ἀρήγει , ὁκόσα μὴ ἄγαν ἐστὶν ἀηδέα λύειν διὰ πικρότητα , ἢ δι᾿ ἄλλην τινὰ ἀηδίην ἢ διὰ πλῆθος ἢ χροιὴν ἢ ὑπεροψίην τινά . Ὅτι τὰ καθαρτικὰ φάρμακα διὰ τῆς πείρας εὑρίσκεται τίνα τε καθαίρει χυμὸν καὶ εἰ ὅλως καθαίρει , μεμάθηκας ἐν τοῖς περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως · ὅτι μέντοι χρεία καθάρσεως ἐστιν , εἰ ῥέπουσιν οἱ πλεονάζοντες χυμοὶ κάτω καὶ τῷ λόγῳ μὲν ἐπενοήθη , τὴν μαρτυρίαν δὲ καὶ βεβαίωσιν ἐκ τῆς πείρας ἔσχεν . αὐτὸς οὖν ὁ Ἱπποκράτης ἐδίδαξέ σε τὰς δυνάμεις ὧν δίδωσι φαρμάκων ἐν τοῖς τοιούτοις πάθεσι , τὸν μέλανα ἐλλέβορον ἐκκενοῦν εἰπὼν κρισιμώτερα , τὸ δὲ πέπλιον φυσῶν εἶναι καταῤῥηκτικώτερον . εἴη δ᾿ ἂν αὐτῷ κρισιμώτερα λεγόμενα τὰ μᾶλλον κρίσιν ποιοῦντα τοῦ νοσήματος , ὅπερ ἐστὶ δυνάμει ταὐτὸν τῷ ὠφελιμώτερα . ἁπάντων δὲ τῶν καθαιρόντων φαρμάκων κακούντων τὴν γαστέρα καὶ μάλιστα ταύτης τὸ στόμα , διότι νευρωδέστατόν τε καὶ αἰσθητικώτατόν ἐστιν , ἡ μίξις ἐπενοήθη τῶν εὐωδῶν , ὅπως μὴ μόνη μηδ᾿ ἀκραιφνὴς ἡ δύναμις τῶν καθαιρόντων φαρμάκων ἅπτηται τοῦ στόματος τῆς γαστρός . μιγνύμενα δ᾿ ἀλλήλοις τὸ πέπλιον καὶ τὸ ἐλλέβορον ὁμοιότροπά φησιν εἶναι , τουτέστιν ὁμολογεῖν ταῖς δυνάμεσι καὶ κατὰ μηδὲν στασιάζειν . ἡ γάρ τοι στάσις ἐν ταῖς μίξεσι τῶν καθαιρόντων γίνεται φαρμάκων , οὐχ ὅταν αὐτῶν τὸ μὲν χολῆς , εἰ τύχῃ , τὸ δὲ φλέγματος ᾖ κενωτικὸν ( ἀμφότερα γὰρ ἐκκενοῦσθαι δύναται κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ) ἀλλ᾿ ὅταν τὸ μὲν εὐθέως , τὸ δὲ μετὰ πολὺ τῆς προσφορᾶς πεφύκῃ κινεῖν τὴν κάθαρσιν · ἀνώμαλος γὰρ οὕτως ἡ κένωσις γίγνεται προσενεχθέντων ἅμα . λέγω δὲ ἀνώμαλον ὅταν ἤδη παύεσθαι δοκούσης , ἀρχὴ πάλιν ἑτέρας κενώσεως γίνεται · τὸ γάρ τοι θᾶττον εἰωθὸς καθαίρειν φάρμακον συνεκκενοῖ τι καὶ ἐκ θατέρου , ὥστ᾿ ὀλίγον αὐτοῦ καταλειπόμενον ἀσθενέστερον γιγνόμενον ἔτι καὶ μᾶλλον ὀψιαίτερον τῆς οἰκείας καθάρσεως ἄρχεται . τῇ γοῦν προθεσμίᾳ τῆς κενώσεως ὁμοιότροπόν ἐστι τῷ ἐλλεβόρῳ τὸ πέπλιον , ὑπάγειν τε καὶ αὐτὸ πέφυκε παραπλησίως ἐλλεβόρῳ μέλανα χυμόν . τὰ δ᾿ ἄλλα καὶ τῆσδε τῆς ῥήσεως καὶ τῶν ἐφεξῆς δῆλα . γινώσκειν μὲν οὖν αὐτὰ χρὴ καὶ μεμνῆσθαι , χρῆσθαι δὲ οὐ διὰ παντὸς ἐπὶ τῶν πλευριτικῶν , ἀναμιμνησκομένους ἐκείνου τοῦ ἀφορισμοῦ , καθ᾿ ὅν φησιν , ἐν τοῖς ὀξέσι πάθεσιν ὀλιγάκις καὶ ἐν ἀρχαῖς χρηστέον εἶναι ταῖς φαρμακείαις . ὅταν οὖν , φησὶ , μὴ μόνον ὀξὺ τὸ πάθος ᾖ , καθάπερ ἐστὶν ἡ πλευρῖτις , ἀλλὰ καὶ μετὰ πυρετοῦ σφοδροτάτου , πολλῷ μᾶλλον εὐλαβητέον ἐστὶ τὴν δόσιν τοῦ καθαίροντος φαρμάκου καὶ διὰ φλεβοτομίας κενωτέον μᾶλλον , εἰ καὶ πρὸς ὑποχόνδριόν ἐστιν ἡ ὀδύνη περαινομένη , μικροτέρας μὲν ὠφελείας ἢ τῆς διὰ καθάρσεως ἑπομένης , ἀσφαλεστέρας δὲ μακρῷ , μᾶλλον δὲ κίνδυνον μὲν οὐδ᾿ ὁντιναοῦν τῆς διὰ φλεβοτομίας ἐχούσης , μεγίσταις δὲ ἀποτυχίαις τῆς διὰ καθάρσεως περιπιπτούσης , καὶ μάλισθ᾿ ὅταν ἀπείρως τις ἔχῃ τῆς τοῦ κάμνοντος φύσεως . ἔνιοι μὲν γάρ εἰσι φύσει δυσκάθαρτοι , τινὲς δ᾿ ἐπὶ βραχείᾳ φαρμάκου πόσει δαψιλῶς καθαίρονται . ὅσοις δ᾿ εὔλογόν ἐστι διδόναι , τὸ πλῆθος τοῦ φαρμάκου τοσοῦτον ἔστω , ὅσον ἐπὶ τῶν πλείστων οἶσθα καὶ πεπείρασαι συμμέτρως κενοῦν . ἀγνοοῦντα δ᾿ ὅπως ἔχει φύσεως ὁ ἄνθρωπος κίνδυνος ἢ πλείονα κένωσιν ἐργάσασθαι τῆς προσηκούσης ἢ οὐδ᾿ ὅλως κινῆσαι τὴν κάθαρσιν , ἢ κινῆσαι μὲν , οὐ μὴν ἱκανῶς κεκενῶσθαι . ταῦτα δὲ πάντα μεγίστας βλάβας φέρει τοῖς ὀξέως νοσοῦσιν , οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀπυρέτων ἐπανορθοῦται ῥᾳδίως . ὅταν οὖν ὁ πυρετὸς ᾖ μὴ σφοδρὸς , ἔμπειρός τε ᾖς τῆς τοῦ κάμνοντος φύσεως , ἐς τὴν τοῦ καθαίροντος φαρμάκου δόσιν ἀφίξῃ χρώμενος ἤτοι τοῖς ὑπὸ Ἱπποκράτους εἰρημένοις ἢ καί τισιν ἄλλοις τῶν ὁμοιοτρόπων , ὦν ἐστὶ καὶ τὸ διὰ τῆς κολοκυνθίδος , ἱερὰν δ᾿ αὐτὴν ἤδη συνήθως ὀνομάζουσι . ποικίλως δ᾿ αὐτῆς σκευαζομένης ἡ τὸν ἐλλέβορον μὲν εἰληφυῖα , τὴν σκαμμωνίαν δ᾿ οὐκ ἔχουσα κάλλιστόν ἐστι φάρμακον ἐπὶ τῶν δυναμένων ὅλως λαβεῖν φάρμακον ὑπήλατον .
Lemmas: ἐάν δέ ὑπό ὁ φρήν εἰμί ὁ ἄλγημα , εἰς δέ ὁ κλείς μή σημαίνω , μαλθάσσω χρή ὁ κοιλία ἤ μέλας ἑλλέβορος ἤ πέπλιον · μέλας μέν δαῦκος ἤ σέσελις ἤ κύμινον ἤ ἄνισος ἤ ἄλλος τις ὁ εὐώδης μείγνυμι , πέπλιον δέ ὀπός σίλφιον · ἀτάρ καί μείγνυμι ἀλλήλων ὁμοιότροπος οὗτος εἰμί . ἄγω δέ μέλας μέν καλός καί κρίσιμος πέπλιον , πέπλιον δέ μέλας μάλα φῦσα καταρρηκτικός εἰμί . ἄμφω δέ οὗτος ὀδύνη παύω · παύω δέ καί ἄλλος πολύς ὁ ὑπήλατος , κρατύς δέ οὗτος ὅς ἐγώ οἶδα εἰμί . ἐπεί καί ὁ ἐν ὁ ῥόφημα δίδωμι ὑπήλατος ἀρήγω , ὁπόσος μή ἄγαν εἰμί ἀηδής λύω διά πικρότης , ἤ διά ἄλλος τις ἀηδία ἤ διά πλῆθος ἤ χροιά ἤ ὑπεροψία τις . ὅτι ὁ καθαρτικός φάρμακον διά ὁ πεῖρα εὑρίσκω τίς τε καθαίρω χυμός καί εἰ ὅλος καθαίρω , μανθάνω ἐν ὁ περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις · ὅτι μέντοι χρεία κάθαρσις εἰμί , εἰ ῥέπω ὁ πλεονάζω χυμός κάτω καί ὁ λόγος μέν ἐπινοέω , ὁ μαρτυρία δέ καί βεβαίωσις ἐκ ὁ πεῖρα ἔχω . αὐτός οὖν ὁ Ἱπποκράτης διδάσκω σύ ὁ δύναμις ὅς δίδωμι φάρμακον ἐν ὁ τοιοῦτος πάθος , ὁ μέλας ἑλλέβορος ἐκκενόω λέγω κρίσιμος , ὁ δέ πέπλιον φυσάω εἰμί καταρρηκτικός . εἰμί δέ ἄν αὐτός κρίσιμος λέγω ὁ μάλα κρίσις ποιέω ὁ νόσημα , ὅς εἰμί δύναμις αὐτός ὁ ὠφέλιμος . ἅπας δέ ὁ καθαίρω φάρμακον κακόω ὁ γαστήρ καί μάλα οὗτος ὁ στόμα , διότι νευρώδης τε καί αἰσθητικός εἰμί , ὁ μίξις ἐπινοέω ὁ εὐώδης , ὅπως μή μόνος μηδέ ἀκραιφνής ὁ δύναμις ὁ καθαίρω φάρμακον ἅπτω ὁ στόμα ὁ γαστήρ . μείγνυμι δέ ἀλλήλων ὁ πέπλιον καί ὁ ἑλλέβορος ὁμοιότροπος φημί εἰμί , τουτέστι ὁμολογέω ὁ δύναμις καί κατά μηδείς στασιάζω . ὁ γάρ τοι στάσις ἐν ὁ μίξις ὁ καθαίρω γίγνομαι φάρμακον , οὐ ὅταν αὐτός ὁ μέν χολή , εἰ τυγχάνω , ὁ δέ φλέγμα εἰμί κενωτικός ( ἀμφότερος γάρ ἐκκενόω δύναμαι κατά ὁ αὐτός χρόνος ) ἀλλά ὅταν ὁ μέν εὐθύς , ὁ δέ μετά πολύς ὁ προσφορά φύζω κινέω ὁ κάθαρσις · ἀνώμαλος γάρ οὕτως ὁ κένωσις γίγνομαι προσφέρω ἅμα . λέγω δέ ἀνώμαλος ὅταν ἤδη παύω δοκέω , ἀρχή πάλιν ἕτερος κένωσις γίγνομαι · ὁ γάρ τοι ταχύς εἴωθα καθαίρω φάρμακον συνεκκενόω τις καί ἐκ ἕτερος , ὥστε ὀλίγος αὐτός καταλείπω ἀσθενής γίγνομαι ἔτι καί μάλα ὄψιος ὁ οἰκεῖος κάθαρσις ἄρχω . ὁ γοῦν προθεσμία ὁ κένωσις ὁμοιότροπος εἰμί ὁ ἑλλέβορος ὁ πέπλιον , ὑπάγω τε καί αὐτός φύω παραπλήσιος ἑλλέβορος μέλας χυμός . ὁ δέ ἄλλος καί ὅδε ὁ ῥῆσις καί ὁ ἐφεξῆς δῆλος . γιγνώσκω μέν οὖν αὐτός χρή καί μιμνῄσκω , χράω δέ οὐ διά πᾶς ἐπί ὁ πλευριτικός , ἀναμιμνῄσκω ἐκεῖνος ὁ ἀφορισμός , κατά ὅς φημί , ἐν ὁ ὀξύς πάθος ὀλιγάκις καί ἐν ἀρχή χράω εἰμί ὁ φαρμακεία . ὅταν οὖν , φημί , μή μόνος ὀξύς ὁ πάθος εἰμί , καθά εἰμί ὁ πλευρῖτις , ἀλλά καί μετά πυρετός σφοδρός , πολύς μάλα εὐλαβέομαι εἰμί ὁ δόσις ὁ καθαίρω φάρμακον καί διά φλεβοτομία κενωτέον μάλα , εἰ καί πρός ὑποχόνδριος εἰμί ὁ ὀδύνη περαίνω , μικρός μέν ὠφέλεια ἤ ὁ διά κάθαρσις ἕπομαι , ἀσφαλής δέ μακρός , μάλα δέ κίνδυνος μέν οὐδέ ὅστις ὁ διά φλεβοτομία ἔχω , μέγας δέ ἀποτυχία ὁ διά κάθαρσις περιπίπτω , καί μάλα ὅταν ἄπειρος τις ἔχω ὁ ὁ κάμνω φύσις . ἔνιοι μέν γάρ εἰμί φύσις δυσκάθαρτος , τις δέ ἐπί βραχύς φάρμακον πόσις δαψιλός καθαίρω . ὅσος δέ εὔλογος εἰμί δίδωμι , ὁ πλῆθος ὁ φάρμακον τοσοῦτος εἰμί , ὅσος ἐπί ὁ πολύς οἶδα καί πειράω σύμμετρος κενόω . ἀγνοέω δέ ὅπως ἔχω φύσις ὁ ἄνθρωπος κίνδυνος ἤ πολύς κένωσις ἐργάζομαι ὁ προσήκω ἤ οὐδέ ὅλος κινέω ὁ κάθαρσις , ἤ κινέω μέν , οὐ μήν ἱκανός κενόω . οὗτος δέ πᾶς μέγας βλάβη φέρω ὁ ὀξύς νοσέω , οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ ἀπύρετος ἐπανορθόω ῥᾴδιος . ὅταν οὖν ὁ πυρετός εἰμί μή σφοδρός , ἔμπειρος τε εἰμί ὁ ὁ κάμνω φύσις , εἰς ὁ ὁ καθαίρω φάρμακον δόσις ἀφικνέομαι χράω ἤτοι ὁ ὑπό Ἱπποκράτης λέγω ἤ καί τις ἄλλος ὁ ὁμοιότροπος , ὅς εἰμί καί ὁ διά ὁ κολοκυνθίς , ἱερός δέ αὐτός ἤδη συνήθης ὀνομάζω . ποικίλος δέ αὐτός σκευάζω ὁ ὁ ἑλλέβορος μέν λαμβάνω , ὁ σκαμμωνία δέ οὐ ἔχω καλός εἰμί φάρμακον ἐπί ὁ δύναμαι ὅλος λαμβάνω φάρμακον ὑπήλατος .