galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 1.16
Καὶ γὰρ τοῖσι νοσέουσι πᾶσιν ἐς ὑγείην μέγα τι δύναται . καὶ τοῖσιν ὑγιαίνουσιν ἐς ἀσφαλείην καὶ τοῖσιν ἀσκέουσιν ἐς εὐεξίην καὶ ἐς ὅ τι ἂν ἕκαστος ἐθέλοι . Οὗτος ὁ λόγος ἐξελέγχει καὶ τοὺς περὶ πτισάνης μόνης οἰομένους αὐτὸν προβεβληκέναι τὴν προγεγραμμένην ῥῆσιν καὶ τοὺς περὶ διαίτης , ἤτοι περὶ τῆς ἐπὶ τῶν ὀξέων ἢ καὶ πάσης ἁπλῶς · ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς περὶ θεραπείας ἁπάσης ὑπειληφότας εἶναι τὸ πρόβλημα . προδήλως γὰρ ἡ νῦν ἡμῖν προκειμένη ῥῆσις ἐλέγχει τοὺς μὲν ἤτοι περὶ πτισάνης ἢ τῆς ἐπὶ τῶν ὀξέων διαίτης μόνης ἢ τῆς ἐπὶ πάντων τῶν νοσημάτων οἰομένους εἶναι τὸν λόγον ἐν τῷ προσγεγράφθαι , καὶ γὰρ τοῖς γε νοσέουσι πᾶσιν ἐς ὑγίην μέγα τι δύναται · πάντες γὰρ οἱ νοσοῦντες ὑπὸ διαίτης μόνης οὐ θεραπεύονται , διὰ τὸ πολλοὺς δεῖσθαι καὶ χειρουργίας καὶ φαρμακείας , ἔτι δὲ μᾶλλον οὐδὲ ὑπὸ πτισάνης μόνης · οὔτε περὶ διαίτης μόνης ὀξέων οὔτε περὶ διαίτης ἁπλῶς τῆς ἐπὶ πάντων τῶν νοσημάτων ὁ λόγος αὐτῷ νῦν ἐστιν , οὐδὲ περὶ τῆς ἐν τούτῳ διαφωνίας μόνης , ἀλλὰ περὶ πάσης ἁπλῶς τέχνης τῇ πείρᾳ κρίνεσθαι πεφυκυίας . ὁ γὰρ τὸ κοινὸν καὶ καθόλου κριτήριον εὑρὼν , ἐκείνῳ κρίνει τὰ κατὰ μέρος · ἓν δέ τι τῶν κατὰ μέρος ἐστὶ καὶ τὸ περὶ πτισάνης τοῖς ἰατροῖς διαπεφωνημένον , ὥσπερ γε καὶ τὸ περὶ διαίτης οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ὀξέων , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων νοσημάτων , ἔτι τε γενικώτερον ὑπὲρ ἁπάσης θεραπείας καὶ τούτου γενικώτερον ὑπὲρ ἁπάσης προνοίας σώματος , κᾂν ἐφ᾿ ὑγείας ὄντων γίγνηται · δέονται γὰρ καὶ οὗτοι τῆς τέχνης ἐπιστατούσης , οὐκ εἰς τὸ κτήσασθαι τὴν ὑγείαν , ἀλλ᾿ εἰς τὸ φυλάττειν , ὅπερ ὁ Ἱπποκράτης εἶπε καὶ τοῖς ὑγιαίνουσιν ἐς ἀσφαλείην · τὸ γὰρ φυλάττειν ὁτιοῦν ἀσφαλείας δεῖται . χρήσιμον δ᾿ εἶναί φησι τὸ σκέμμα καὶ τοῖς ἀσκέουσιν εὐεξίην · ὥσπερ γὰρ ἡ τῶν νοσούντων θεραπεία τοῦ προβεβλημένου νῦν ὑπ᾿ αὐτοῦ δεῖται σκέμματος , οὕτως καὶ ἡ τῶν ὑγιαινόντων ἀσφάλεια φυλακῆς ἕνεκα τῆς ὑγείας καὶ ἡ τῶν ἀσκούντων πρόνοια κτήσεως ἕνεκα τῆς εὐεξίας . ταῦτα μὲν οὖν πάντα τῆς περὶ τὸ σῶμα τέχνης ἐστὶ , τὸ δ᾿ ἐφεξῆς εἰρημένον ἐπὶ πᾶσαν τέχνην ἐκτέταται . τί γάρ φησι καὶ ἐς ὅ τι ἕκαστος ἐθέλει ; καὶ γὰρ ὁ οἰωνιστὴς καὶ ἱεροσκόπος καὶ μουσικὸς καὶ ῥήτωρ καὶ πᾶς τεχνίτης ἁπλῶς τῆς κατὰ τὴν ἑαυτοῦ τέχνην διαφωνίας τὴν αἰτίαν εἴσεται μίαν οὖσαν , ὅταν ἕκαστος τὸ κατὰ μέρος ἐπὶ τὸ καθόλου μεταφέρει . οὕτως οὖν καὶ τὴν τῶν οἰωνιστῶν διαφωνίαν ἔγνων γεγονυῖαν ἔκρινά τε τὸν ἀληθέστερα λέγοντα , καὶ τούτου χάριν ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐμνημόνευσα τοῦ τε Ἄραβος καὶ τοῦ Ἕλληνος οἰωνιστοῦ . Πάσης γὰρ τέχνης σύστασις ἐν διορισμῷ γίνεται τῶν ἰδίων ἀπὸ τῶν κοινῶν · ὁ γὰρ ταῦτα διορίσασθαι δυνάμενος ἄριστος τεχνίτης ἐστίν . ὥσπερ δὲ καὶ ἡ σύστασις , οὕτως καὶ ἡ κρίσις ἐν τῷ διορισμῷ τὴν ὕπαρξιν ἔχει · σφάλλονται γὰρ οἱ συνιστάμενοι τὰς τέχνας , ὅταν τό τινι συμβεβηκὸς ἤτοι γε ἐπὶ πάντας ἐκτείνωσιν , ἢ πλείονάς γε τοῦ προσήκοντος · τὸ μὲν γὰρ ὅλως μηδενὶ συμβεβηκὸς οὐδεὶς ἂν ἐν τέχνῃ τοιαύτῃ πείσειεν ἑαυτὸν ἀληθὲς εἶναι · κατὰ τοῦτο γὰρ ἡ ὄντως γίγνεται διαφωνία κατὰ τὸ πείθειν ἕκαστον ἑαυτὸν , οὐ κατὰ τὸ προσποιούμενον καὶ καταπλαττόμενον ἐρίζειν φιλονεικοῦντα , καθάπερ ἔνιοι περί τινων ἑτέρως ἢ ὡς κατὰ τὴν ψυχὴν διάκεινται καὶ οἱ φάσκοντες ἄδηλον εἶναι πότερον ἐγρηγόραμεν ἢ κοιμώμεθα καὶ σωφρονοῦμεν ἢ μαινόμεθα · καὶ εἰ τοῦτό γε συγχωρηθείη δῆλον εἶναι , ἀλλ᾿ ὁπότεροί γε μᾶλλον ἀληθεύουσιν ἄδηλον ὑπάρχειν φασὶν , εἴθ᾿ οἱ ἐγρηγορότες τῶν κοιμωμένων εἴτε τῶν μαινομένων μᾶλλον οἱ μὴ μαινόμενοι · πεπεισμένος γὰρ οὐδεὶς οὕτως οὐδὲ δοξάζων ἐν τῇ ψυχῇ τοὺς λόγους τούτους , ἀλλ᾿ ἐρίζων ποιεῖται . κατὰ τὴν ἰατρικὴν δὲ τέχνην τινὲς μὲν ἐπεχείρησαν καινοτομεῖν , οὐ δυνάμενοι βέλτιόν τι τῶν ἔμπροσθεν εὑρηκέναι , κατανενοηκότες δὲ τὸ τῶν ἰδιωτῶν πάθος , ὅπερ Ἱπποκράτης εἶπε · τὸ γὰρ ξενοπρεπὲς οὔπω συνιέντες εἰ χρηστὸν ἐπαινοῦσι μᾶλλον ἢ τὸ σύνηθες , ὃ οἴδασιν ὅτι χρηστόν . ἔνιοι δὲ καὶ διὰ τῆς ἡδίστων διαιτημάτων ἐπαγγελίας ἀναπείθοντες προσάγονται τοὺς κάμνοντας , εἰδότες μὲν ὅτι πανουργοῦσιν , ἀλλ᾿ ἤτοι διὰ φιλοχρηματίαν ἢ διὰ φιλοδοξίαν ἐπιχειροῦντες πανουργεῖν τὰ τοιαῦτα . τῆς οὖν ἄχρι λόγου διαφωνίας , ὁποία καὶ ἡ τῶν τοιούτων ἀνδρῶν ἐστιν , ἐξῃρημένης , ἡ κατ᾿ ἀλήθειάν τε καὶ ὄντως διαφωνία γίγνεται , παρὰ τὸ μὴ διορισθῆναι τὴν ἀπόφασιν , ἀλλ᾿ ἤτοι περὶ πλειόνων ἢ προσῆκεν ἢ περὶ πάντων ὡς ὁμοίως ἐχόντων ἀποφήνασθαι . καὶ κατὰ τοῦτο ἐπαινεῖσθαι δίκαιόν ἐστι τὸν Ἱπποκράτην τῆς ὄντως διαφωνίας μνημονεύσαντα μόνης , ἣν οἱ κατ᾿ ἀλήθειαν ἐθέλοντες τέχνην τινὰ συστήσασθαι πάσχουσιν , ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς διαφόρως δοξάζοντες , οὐκ ἄχρι λόγου προσποιητῶς ὑπὸ πανουργίας διὰ φιλοδοξίαν ἢ φιλοχρηματίαν . οὐδεὶς γὰρ ὄντως τῇ πείρᾳ κρίνων τὰς ἐπινοίας ἐπὶ τὴν Πετρωνᾶ ἀγωγὴν ἀφίξεται , κρέα διδοὺς ὀπτὰ καὶ οἶνον μέλανα τοῖς ὀξέως πυρέττουσιν , ὥσπερ δὲ οὐδὲ δίψει τοσούτῳ κολάζων αὐτοὺς , ὡς κοτύλης ὕδατος εἰκοστὸν μέρος διδόναι · τὰ γὰρ τοιαῦτα διαιτήματα παντάπασιν ἄτοπα καὶ δυοῖν θάτερον , ἢ διὰ τὸ ξενοπρεπὲς ἐπιτηδευόμενα πανούργοις ἀνθρώποις , ἢ δι᾿ ἐμπληξίαν ἐσχάτην , εἴπερ ὄντως ᾤοντο μόνοι τὴν ἀλήθειαν εὑρηκέναι . τὰ δ᾿ ὑφ᾿ Ἱπποκράτους γεγραμμένα καὶ περὶ τοὺς ἀληθῶς σπουδάζοντας τέχνην συστήσασθαι φρονίμους ἄνδρας γίνεσθαι δύναται , διὰ τὸ μὴ φέρειν μεγίστην βλάβην , ὅταν οἷς οὐ χρὴ προσενεχθῇ . τὰ μὲν οὖν τοιαῦτα δυσδιόριστον ἔχει τὴν ἐκ τῆς πείρας κρίσιν , τὰ δὲ πολὺ διαφέροντα ῥᾳδίαν · τὴν οὖν ἐν τοῖς ὀλίγον ἀλλήλων ὑπερέχουσι κρῖναι διαφωνίαν καὶ δεῖξαι τίσι μὲν ἐπὶ πτισάνης μόνης διαιτητέον ἐστὶ τῶν ὀξέως νοσούντων , τίσι δὲ κριθώδους δοτέον , τίσι δ᾿ οὐδ᾿ ὅλως , ἀλλ᾿ ἐπὶ ποτοῦ μόνου διαιτητέον ἄχρι κρίσεως , ἄξιόν ἐστι τῆς Ἱπποκράτους συνέσεως .
Lemmas: καί γάρ ὁ νοσέω πᾶς εἰς ὑγεία μέγας τις δύναμαι . καί ὁ ὑγιαίνω εἰς ἀσφάλεια καί ὁ ἀσκέω εἰς εὐεξία καί εἰς ὅς τις ἄν ἕκαστος ἐθέλω . οὗτος ὁ λόγος ἐξελέγχω καί ὁ περί πτισάνη μόνος οἴομαι αὐτός προβάλλω ὁ προγράφω ῥῆσις καί ὁ περί δίαιτα , ἤτοι περί ὁ ἐπί ὁ ὀξύς ἤ καί πᾶς ἁπλῶς · ὡσαύτως δέ καί ὁ περί θεραπεία ἅπας ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ πρόβλημα . πρόδηλος γάρ ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι ῥῆσις ἐλέγχω ὁ μέν ἤτοι περί πτισάνη ἤ ὁ ἐπί ὁ ὀξύς δίαιτα μόνος ἤ ὁ ἐπί πᾶς ὁ νόσημα οἴομαι εἰμί ὁ λόγος ἐν ὁ προσγράφω , καί γάρ ὁ γε νοσέω πᾶς εἰς ὑγία μέγας τις δύναμαι · πᾶς γάρ ὁ νοσέω ὑπό δίαιτα μόνος οὐ θεραπεύω , διά ὁ πολύς δέω καί χειρουργία καί φαρμακεία , ἔτι δέ μάλα οὐδέ ὑπό πτισάνη μόνος · οὔτε περί δίαιτα μόνος ὀξύς οὔτε περί δίαιτα ἁπλῶς ὁ ἐπί πᾶς ὁ νόσημα ὁ λόγος αὐτός νῦν εἰμί , οὐδέ περί ὁ ἐν οὗτος διαφωνία μόνος , ἀλλά περί πᾶς ἁπλῶς τέχνη ὁ πεῖρα κρίνω φύω . ὁ γάρ ὁ κοινός καί καθόλου κριτήριον εὑρίσκω , ἐκεῖνος κρίνω ὁ κατά μέρος · εἷς δέ τις ὁ κατά μέρος εἰμί καί ὁ περί πτισάνη ὁ ἰατρός διαφωνέω , ὥσπερ γε καί ὁ περί δίαιτα οὐ μόνος ἐπί ὁ ὀξύς , ἀλλά καί ὁ ἄλλος νόσημα , ἔτι τε γενικός ὑπέρ ἅπας θεραπεία καί οὗτος γενικός ὑπέρ ἅπας πρόνοια σῶμα , ἔͅν ἐπί ὑγεία εἰμί γίγνομαι · δέω γάρ καί οὗτος ὁ τέχνη ἐπιστατέω , οὐ εἰς ὁ κτάομαι ὁ ὑγεία , ἀλλά εἰς ὁ φυλάσσω , ὅς ὁ Ἱπποκράτης λέγω καί ὁ ὑγιαίνω εἰς ἀσφάλεια · ὁ γάρ φυλάσσω ὁστισοῦν ἀσφάλεια δέω . χρήσιμος δέ εἰμί φημί ὁ σκέμμα καί ὁ ἀσκέω εὐεξία · ὥσπερ γάρ ὁ ὁ νοσέω θεραπεία ὁ προβάλλω νῦν ὑπό αὐτός δέω σκέμμα , οὕτως καί ὁ ὁ ὑγιαίνω ἀσφάλεια φυλακή ἕνεκα ὁ ὑγεία καί ὁ ὁ ἀσκέω πρόνοια κτῆσις ἕνεκα ὁ εὐεξία . οὗτος μέν οὖν πᾶς ὁ περί ὁ σῶμα τέχνη εἰμί , ὁ δέ ἐφεξῆς λέγω ἐπί πᾶς τέχνη ἐκτείνω . τίς γάρ φημί καί εἰς ὅς τις ἕκαστος ἐθέλω ; καί γάρ ὁ οἰωνιστής καί ἱεροσκόπος καί μουσικός καί ῥήτωρ καί πᾶς τεχνίτης ἁπλῶς ὁ κατά ὁ ἑαυτοῦ τέχνη διαφωνία ὁ αἰτία οἶδα εἷς εἰμί , ὅταν ἕκαστος ὁ κατά μέρος ἐπί ὁ καθόλου μεταφέρω . οὕτως οὖν καί ὁ ὁ οἰωνιστής διαφωνία γιγνώσκω γίγνομαι κρίνω τε ὁ ἀληθής λέγω , καί οὗτος χάριν ὀλίγος ἔμπροσθεν μνημονεύω ὁ τε Ἄραψ καί ὁ Ἕλλην οἰωνιστής . πᾶς γάρ τέχνη σύστασις ἐν διορισμός γίγνομαι ὁ ἴδιος ἀπό ὁ κοινός · ὁ γάρ οὗτος διορίζω δύναμαι ἀγαθός τεχνίτης εἰμί . ὥσπερ δέ καί ὁ σύστασις , οὕτως καί ὁ κρίσις ἐν ὁ διορισμός ὁ ὕπαρξις ἔχω · σφάλλω γάρ ὁ συνίστημι ὁ τέχνη , ὅταν ὁ τις συμβαίνω ἤτοι γε ἐπί πᾶς ἐκτείνω , ἤ πολύς γε ὁ προσήκω · ὁ μέν γάρ ὅλος μηδείς συμβαίνω οὐδείς ἄν ἐν τέχνη τοιοῦτος πείθω ἑαυτοῦ ἀληθής εἰμί · κατά οὗτος γάρ ὁ ὄντως γίγνομαι διαφωνία κατά ὁ πείθω ἕκαστος ἑαυτοῦ , οὐ κατά ὁ προσποιέω καί καταπλήσσω ἐρίζω φιλονεικέω , καθά ἔνιοι περί τις ἕτερος ἤ ὡς κατά ὁ ψυχή διάκειμαι καί ὁ φάσκω ἄδηλος εἰμί πότερος ἐγείρω ἤ κοιμάω καί σωφρονέω ἤ μαίνομαι · καί εἰ οὗτος γε συγχωρέω δῆλος εἰμί , ἀλλά ὁπότερος γε μάλα ἀληθεύω ἄδηλος ὑπάρχω φημί , εἴτε ὁ ἐγείρω ὁ κοιμάω εἴτε ὁ μαίνομαι μάλα ὁ μή μαίνομαι · πείθω γάρ οὐδείς οὕτως οὐδέ δοξάζω ἐν ὁ ψυχή ὁ λόγος οὗτος , ἀλλά ἐρίζω ποιέω . κατά ὁ ἰατρικός δέ τέχνη τις μέν ἐπιχειρέω καινοτομέω , οὐ δύναμαι ἀγαθός τις ὁ ἔμπροσθεν εὑρίσκω , κατανοέω δέ ὁ ὁ ἰδιώτης πάθος , ὅς Ἱπποκράτης λέγω · ὁ γάρ ξενοπρεπής οὔπω συνίημι εἰ χρηστός ἐπαινέω μάλα ἤ ὁ συνήθης , ὅς οἶδα ὅτι χρηστός . ἔνιοι δέ καί διά ὁ ἡδύς διαίτημα ἐπαγγελία ἀναπείθω προσάγω ὁ κάμνω , οἶδα μέν ὅτι πανουργέω , ἀλλά ἤτοι διά φιλοχρηματία ἤ διά φιλοδοξία ἐπιχειρέω πανουργέω ὁ τοιοῦτος . ὁ οὖν ἄχρι λόγος διαφωνία , ὁποῖος καί ὁ ὁ τοιοῦτος ἀνήρ εἰμί , ἐκλέγω , ὁ κατά ἀλήθεια τε καί ὄντως διαφωνία γίγνομαι , παρά ὁ μή διορίζω ὁ ἀπόφασις , ἀλλά ἤτοι περί πολύς ἤ προσήκω ἤ περί πᾶς ὡς ὅμοιος ἔχω ἀποφαίνω . καί κατά οὗτος ἐπαινέω δίκαιος εἰμί ὁ Ἱπποκράτης ὁ ὄντως διαφωνία μνημονεύω μόνος , ὅς ὁ κατά ἀλήθεια ἐθέλω τέχνη τις συνίστημι πάσχω , ἐν ὁ ἑαυτοῦ ψυχή διάφορος δοξάζω , οὐ ἄχρι λόγος προσποιητός ὑπό πανουργία διά φιλοδοξία ἤ φιλοχρηματία . οὐδείς γάρ ὄντως ὁ πεῖρα κρίνω ὁ ἐπίνοια ἐπί ὁ Πετρωνᾶς ἀγωγή ἀφικνέομαι , κρέας δίδωμι ὀπτός καί οἶνος μέλας ὁ ὀξύς πυρέσσω , ὥσπερ δέ οὐδέ δίψος τοσοῦτος κολάζω αὐτός , ὡς κοτύλη ὕδωρ εἰκοστός μέρος δίδωμι · ὁ γάρ τοιοῦτος διαίτημα παντάπασι ἄτοπος καί δύο ἕτερος , ἤ διά ὁ ξενοπρεπής ἐπιτηδεύω πάνουργος ἄνθρωπος , ἤ διά ἐμπληξία ἔσχατος , εἴπερ ὄντως οἴομαι μόνος ὁ ἀλήθεια εὑρίσκω . ὁ δέ ὑπό Ἱπποκράτης γράφω καί περί ὁ ἀληθής σπουδάζω τέχνη συνίστημι φρόνιμος ἀνήρ γίγνομαι δύναμαι , διά ὁ μή φέρω μέγας βλάβη , ὅταν ὅς οὐ χρή προσφέρω . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος δυσδιόριστος ἔχω ὁ ἐκ ὁ πεῖρα κρίσις , ὁ δέ πολύς διαφέρω ῥᾴδιος · ὁ οὖν ἐν ὁ ὀλίγος ἀλλήλων ὑπερέχω κρίνω διαφωνία καί δείκνυμι τίς μέν ἐπί πτισάνη μόνος διαιτητέον εἰμί ὁ ὀξύς νοσέω , τίς δέ κριθώδης δίδωμι , τίς δέ οὐδέ ὅλος , ἀλλά ἐπί ποτός μόνος διαιτητέον ἄχρι κρίσις , ἄξιος εἰμί ὁ Ἱπποκράτης σύνεσις .