galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 4.13
Καύσου γένος ἄλλο . ἡ κοιλίη ὑπάγουσα δίψης ἐστὶ μεστή . γλῶσσα τρηχεῖα , ξηρὴ , ἁλικώδης . Τὸ τοῦ γένους ὅνομα τοὺς παλαιοὺς Ἕλληνας εὑρίσκω καὶ κατὰ τῶν ὁμωνύμως λεγομένων ἐνίοτε φέροντας , τῶν μὲν ἕν ἐχόντων τὸ σημαινόμενον , ἐκ δὲ τῆς κατ᾿ αὐτὸ τομῆς εἰς διαφορὰς πλείους ἀφικνουμένων · ἐφ᾿ ᾧ πολλάκις εἰώθαμεν λέγειν γενικὰς εἶναι διαφορὰς τοῦδε τοῦ πράγματος δύο ἢ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἢ ὅσας δυνατόν . ὄντων δὲ καὶ τῶν ὁμωνύμων διττῶν , τινῶν μὲν μηδ᾿ ὅλως ἀλλήλοις κοινωνούντων , ὡς ὅταν κύνα τὸν ἐπίπεδόν τε καὶ τὸν ἐνάλιον λέγωμεν · ἐνίων δὲ κοινωνούντων κατά τι τοῖς συνωνύμοις , ὅταν ἀφ᾿ ἑνὸς ἔχωσι τὴν προσηγορίαν γεγενημένην · ποῦ ποτ᾿ ἀναφέρωνται , προσεπισκεπτέον , ὡς εἴρηται , τὰ δύο γένη τῶν καύσων · γνωσθήσεται δ᾿ ἀκριβῶς τοῦτο τοῦ κατὰ τοὔνομα λόγου , τῆς οὐσίας ἑκατέρου δηλωθείσης . ἐπεὶ δ᾿ ὁ λόγος ὑπὸ τῆς ἐννοίας κρίνεται , σκεπτέον εἰ τὴν ἔννοιαν ἔχομεν τοῦ καύσου πυρετοῦ σύμφωνον οὕτως , ὥσπερ ἀνθρώπου καὶ βοὸς καὶ ἵππου · ἐκπίπτειν δὲ τοῦ λόγου μέλλοντος εἰς μῆκος μεῖζον ἢ καθ᾿ ὑπόμνημα , συνελεῖν αὐτὸν ὥσπερ καὶ τοὺς ἄλλους , εἰς βραχὺ κεφάλαιον σπεύσομεν ἀρχὴν τῷ λόγῳ τήνδε ποιησάμενοι . τὸν καῦσον πυρετὸν εὑρίσκω τοὺς ἰατροὺς λέγοντας , ὅταν ἡ θερμασία διακαίῃ τὸν ἄνθρωπον , ἄπαυστόν τε τὸ δίψος ἔχῃ · καὶ εἴπερ οὕτως ἔχει τοῦτο , τὸν μὲν ἄνευ τοῦ διακαίειν τὸ σῶμα δίψαν παρηγορουμένην ἔχοντα καῦσον μὲν ἁπλῶς , ἀκριβῆ δὲ καὶ γνήσιον οὐκ ἐροῦμεν · ἐξ ἡμίσεος δ᾿ ὄντα τοιοῦτον οὐ χεῖρον ὀνομάσαι συντόμου διδασκαλίας ἕνεκα νόθον καῦσον , ὥσπερ ἐπὶ τῶν τριταίων πυρετῶν εἰώθαμεν χρῆσθαι ταῖς προσηγορίαις . οὕτως ἀκουσόμεθα τοῦ δύο εἶναι γένη καύσων πυρετῶν , ὡς εἴ γε καὶ γένη τριταίων τις εἴποι δύο , τὸν μὲν ἀκριβῆ τε καὶ γνήσιον , ἕτερον δὲ νόθον , ᾧ τινὰ μὲν πάρεστι τῶν τούτου συμπτωμάτων , ἔνια δ᾿ οὔ . ὅτι δ᾿ ὁ δεύτερος καῦσος , ὑπὲρ οὗ νῦν πρόκειται λέγειν , οἷον ἐλλιπής τίς ἐστι καὶ οὐ τελέως διηκριβωμένος εἴσῃ σαφῶς προσέχων τὸν νοῦν τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ συγγραφέως εἰρημένοις συμπτώμασιν ὑπ᾿ αὐτοῦ γίνεσθαι . κατὰ μὲν γὰρ τὴν ἀρχὴν ἔφη , κοιλίη ὑπάγουσα , δίψης μεστὴ , γλῶσσα τρηχείη , ξηρὴ , ἁλικώδης , μὴ προσθεὶς ὃ προσέθηκεν ἐπὶ τοῦ προτέρου · ὁ γὰρ νόθος τῶν τοῦ γνησίου καύσου συμπτωμάτων τὸ μὲν ἕτερον ἔχει , τὸ δ᾿ ἕτερον οὐκ ἔχει . πάλιν ἐφεξῆς εἰπὼν τὴν γλῶτταν εἶναι τραχεῖαν καὶ ξηρὰν οὐ προσέθηκε τὸ μέλαιναν , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ προτέρου , ἀλλὰ ἀντὶ τούτου τοῦ συμπτώματος εἶπεν ἁλικώδη . ὥσπερ γὰρ ὅταν ἡ γλῶττα γένηται πικρὰ , τὴν ξανθὴν ἐνδείκνυται πλεονάζειν χολὴν , οὕτως ὅταν ἁλικὴ , τὸν ἁλικόν τε καὶ ἁλμυρὸν ὀνομαζόμενον χυμὸν , ὅστις ἕν τι τῶν τοῦ φλέγματός ἐστιν εἰδῶν , τριῶν ὄντων , ὡς ἔμαθες , ὀξέος , ἁλμυροῦ , γλυκέος · ὥσπερ οὖν ὁ πρότερος καῦσος ἐπὶ τῇ πικρᾷ χολῇ συνιστάμενος ἐκκρίσεις ὠχρὰς εἰργάζετο κατὰ διττὴν αἰτίαν , ὅτι τε λεπτὸς ἦν ὅτι τε κατ᾿ αὐτὸν ὁ διακαὴς πυρετὸς ηὐξάνετο , προσεγγενομένης ἐν αὐτῷ τῆς ξανθῆς χολῆς , οὕτω γοῦν ὁ φλεγματώδης χυμὸς οὔτ᾿ εὔκριτος ὣν οὔτε αὐξάνει τοὺς πυρετοὺς οὔτε φλογώδη τὴν δίψαν ἔχει οὔτε ἐμπνευματοῦται . καὶ διὰ τοῦτο εἴρηκεν ἐπ᾿ αὐτοῦ , κοιλίη ὑπάγουσα , διαχωρεῖν αὐτὴν μόνην δηλώσας , ἐναντίον ὂν τῷ μὴ διαχωρεῖν · ὑπέρχεται μὲν γὰρ τούτοις ἡ γαστὴρ , οὐ μὴν κατὰ χυμοῦ τινος ἰδέαν , ἀλλ᾿ αὐτῶν τῶν προσφερομένων ἐν τροφῆς μοίρᾳ διαφθειρομένων . οὐ γὰρ ἐπὶ πομάτων οὗτοι διαιτῶνται , καθάπερ οἱ πλεῖστοι τῶν τὸν πρότερον καῦσον νοσούντων · ἐπειδὴ σύντομον ἐκεῖνοι τὴν ἔκκρισιν ἔχουσιν , ἐπὶ λεπτῷ καὶ ζέοντι χυμῷ συνιστάμενοι , βραδεῖαν δ᾿ οὗτος διὰ τὸ ψυχρὸν καὶ γλίσχρον καὶ παχὺ τῆς τοῦ φλέγματος οὐσίας . οὔκουν ἐνδέχεται ποτῷ μόνῳ χρῆσθαι τοὺς οὕτως νοσοῦντας · τοῦτο γὰρ ἐμάθομεν ἐπὶ τῶν μελλόντων πέττεσθαι περὶ τὴν ε΄ ἢ τὴν ζ΄ ἡμέραν , ἰσχυρᾶς οὔσης δηλονότι τῆς δυνάμεως · εἰ δ᾿ εἰς τὴν θ΄ ἢ ιδ΄ ἢ κ΄ ἐμπίπτειν μέλλει τὸ νόσημα , χυλῷ πτισάνης ἐξ ἀρχῆς ἐπ᾿ αὐτοῦ χρώμεθα .
Lemmas: καῦσος γένος ἄλλος . ὁ κοιλία ὑπάγω δίψα εἰμί μεστός . γλῶσσα τραχύς , ξηρός , ἁλικῶδος . ὁ ὁ γένος ὄνομα ὁ παλαιός Ἕλλην εὑρίσκω καί κατά ὁ ὁμώνυμος λέγω ἐνίοτε φέρω , ὁ μέν εἷς ἔχω ὁ σημαίνω , ἐκ δέ ὁ κατά αὐτός τομή εἰς διαφορά πολύς ἀφικνέομαι · ἐπί ὅς πολλάκις εἴωθα λέγω γενικός εἰμί διαφορά ὅδε ὁ πρᾶγμα δύο ἤ τρεῖς ἤ τέσσαρες ἤ ὅσος δυνατός . εἰμί δέ καί ὁ ὁμώνυμος δισσός , τις μέν μηδέ ὅλος ἀλλήλων κοινωνέω , ὡς ὅταν κύων ὁ ἐπίπεδος τε καί ὁ ἐνάλιος λέγω · ἔνιοι δέ κοινωνέω κατά τις ὁ συνώνυμος , ὅταν ἀπό εἷς ἔχω ὁ προσηγορία γίγνομαι · ποῦ ποτέ ἀναφέρω , προσεπισκεπτέον , ὡς λέγω , ὁ δύο γένος ὁ καύσων · γιγνώσκω δέ ἀκριβής οὗτος ὁ κατά ὄνομα λόγος , ὁ οὐσία ἑκάτερος δηλόω . ἐπεί δέ ὁ λόγος ὑπό ὁ ἔννοια κρίνω , σκοπέω εἰ ὁ ἔννοια ἔχω ὁ καῦσος πυρετός σύμφωνος οὕτως , ὥσπερ ἄνθρωπος καί βοῦς καί ἵππος · ἐκπίπτω δέ ὁ λόγος μέλλω εἰς μῆκος μέγας ἤ κατά ὑπόμνημα , συναιρέω αὐτός ὥσπερ καί ὁ ἄλλος , εἰς βραχύς κεφάλαιος σπεύδω ἀρχή ὁ λόγος ὅδε ποιέω . ὁ καῦσος πυρετός εὑρίσκω ὁ ἰατρός λέγω , ὅταν ὁ θερμασία διακαίω ὁ ἄνθρωπος , ἄπαυστος τε ὁ δίψος ἔχω · καί εἴπερ οὕτως ἔχω οὗτος , ὁ μέν ἄνευ ὁ διακαίω ὁ σῶμα δίψα παρηγορέω ἔχω καῦσος μέν ἁπλῶς , ἀκριβής δέ καί γνήσιος οὐ λέγω · ἐκ ἥμισυς δέ εἰμί τοιοῦτος οὐ κακός ὀνομάζω σύντομος διδασκαλία ἕνεκα νόθος καῦσος , ὥσπερ ἐπί ὁ τριταῖος πυρετός εἴωθα χράω ὁ προσηγορία . οὕτως ἀκούω ὁ δύο εἰμί γένος καύσων πυρετός , ὡς εἰ γε καί γένος τριταῖος τις λέγω δύο , ὁ μέν ἀκριβής τε καί γνήσιος , ἕτερος δέ νόθος , ὅς τις μέν πάρειμι ὁ οὗτος σύμπτωμα , ἔνιοι δέ οὐ . ὅτι δέ ὁ δεύτερος καῦσος , ὑπέρ ὅς νῦν πρόκειμαι λέγω , οἷος ἐλλιπής τις εἰμί καί οὐ τέλειος διακριβόω οἶδα σαφής προσέχω ὁ νόος ὁ ὑπό αὐτός συγγραφεύς λέγω σύμπτωμα ὑπό αὐτός γίγνομαι . κατά μέν γάρ ὁ ἀρχή φημί , κοιλία ὑπάγω , δίψα μεστός , γλῶσσα τρηχεῖος , ξηρός , ἁλικώδης , μή προστίθημι ὅς προστίθημι ἐπί ὁ πρότερος · ὁ γάρ νόθος ὁ ὁ γνήσιος καῦσος σύμπτωμα ὁ μέν ἕτερος ἔχω , ὁ δέ ἕτερος οὐ ἔχω . πάλιν ἐφεξῆς λέγω ὁ γλῶσσα εἰμί τραχύς καί ξηρός οὐ προστίθημι ὁ μέλας , ὥσπερ ἐπί ὁ πρότερος , ἀλλά ἀντί οὗτος ὁ σύμπτωμα λέγω ἑολικώδης . ὥσπερ γάρ ὅταν ὁ γλῶσσα γίγνομαι πικρός , ὁ ξανθός ἐνδείκνυμι πλεονάζω χολή , οὕτως ὅταν ἁλική , ὁ ἁλικός τε καί ἁλμυρός ὀνομάζω χυμός , ὅστις εἷς τις ὁ ὁ φλέγμα εἰμί εἶδος , τρεῖς εἰμί , ὡς μανθάνω , ὀξύς , ἁλμυρός , γλυκύς · ὥσπερ οὖν ὁ πρότερος καῦσος ἐπί ὁ πικρός χολή συνίστημι ἔκκρισις ὠχρός ἐργάζομαι κατά δισσός αἰτία , ὅτι τε λεπτός εἰμί ὅτι τε κατά αὐτός ὁ διακαής πυρετός αὐξάνω , προσεγγίγνομαι ἐν αὐτός ὁ ξανθός χολή , οὕτως γοῦν ὁ φλεγματώδης χυμός οὔτε εὔκριτος ἐάν οὔτε αὐξάνω ὁ πυρετός οὔτε φλογώδης ὁ δίψα ἔχω οὔτε ἐμπνευματόω . καί διά οὗτος λέγω ἐπί αὐτός , κοιλία ὑπάγω , διαχωρέω αὐτός μόνος δηλόω , ἐναντίος εἰμί ὁ μή διαχωρέω · ὑπέρχομαι μέν γάρ οὗτος ὁ γαστήρ , οὐ μήν κατά χυμός τις ἰδέα , ἀλλά αὐτός ὁ προσφέρω ἐν τροφή μοῖρα διαφθείρω . οὐ γάρ ἐπί πόμα οὗτος διαιτάω , καθά ὁ πολύς ὁ ὁ πρότερος καῦσος νοσέω · ἐπειδή σύντομος ἐκεῖνος ὁ ἔκκρισις ἔχω , ἐπί λεπτός καί ζέω χυμός συνίστημι , βραδύς δέ οὗτος διά ὁ ψυχρός καί γλίσχρος καί παχύς ὁ ὁ φλέγμα οὐσία . οὔκουν ἐνδέχομαι ποτός μόνος χράω ὁ οὕτως νοσέω · οὗτος γάρ μανθάνω ἐπί ὁ μέλλω πέσσω περί ὁ πέντε ἤ ὁ ζʹ ἡμέρα , ἰσχυρός εἰμί δηλονότι ὁ δύναμις · εἰ δέ εἰς ὁ θʹ ἤ ιδʹ ἤ ἄν ἐμπίπτω μέλλω ὁ νόσημα , χυλός πτισάνη ἐκ ἀρχή ἐπί αὐτός χράω .