galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 1.15
Ὥστ᾿ ἔν γε τοῖς ὀξυτάτοις τῶν νοσημάτων τοσόνδε διοίσουσιν ἀλλήλων οἱ χειρώνακτες ὥστε ἃ ὁ ἕτερος προσφέρει ἡγεόμενος ἄριστα εἶναι , ταῦτα νομίζειν ἤδη τὸν ἕτερον κακὰ εἶναι . καὶ σχεδὸν ἂν κατά γε τοῦτο τὴν τέχνην φαίην ὁμοιοῦσθαι τῇ μαντικῇ , ὅτι καὶ οἱ μάντιες τὸν αὐτὸν ὄρνιθα , εἰ μὲν ἀριστερὸς εἴη , ἀγαθὸν εἶναι νομίζουσιν , εἰ δὲ δεξιὸς , κακόν · καὶ ἐν ἱεροσκοπίῃ δὲ τὰ τοιάδε , ἄλλα ἐπ᾿ ἄλλοισιν · ἀλλ᾿ ἔνιοι τῶν μάντεων τὰ ἐναντία τουτέων . φημὶ δὴ πάγκαλον εἶναι τοῦτο τὸ σκέμμα καὶ ἠδελφισμένον τοῖσι πλείστοισι τῶν ἐν τῇ τέχνῃ καὶ ἐπικαιροτάτοισι . Μαντικὴν μὲν ὠνόμασε τὴν οἰωνιστικήν · καὶ ἱεροσκοπίαν δὲ , τὴν θυτικὴν ὑπὸ τῶν πολλῶν καλουμένην , ἣν ὄντως καὶ οἱ ἄλλοι παλαιοὶ καλοῦσιν ἱεροσκοπίαν , ἐπειδὴ σκοποῦντες τὰ ἱερεῖα προλέγουσιν ἐξ αὐτῶν οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ τὰ γενησόμενα · ἱερεῖα δὲ ἴσμεν ὀνομαζόμενα ἅπαντα τὰ τοῖς θεοῖς εἰς τιμὴν γιγνόμενα , οἷα τὰ τῶν θυομένων ἱερείων , ὧν τὰ σπλάγχνα θεώμενοι προλέγουσιν οἱ ἱεροσκόποι . τοὺς δὲ διὰ τῆς τῶν ὀρνίθων πτήσεως μαντευομένους , οὓς οἰωνιστάς τε καὶ οἰωνοσκόπους ὀνομάζουσι , τούτους νῦν μάντεις ἐκάλεσεν ὁ Ἱπποκράτης . καίτοι τὸ τοῦ μάντεως ὄνομα καὶ ἡ μαντικὴ κατὰ πασῶν τῶν οὕτω προλεγουσῶν τεχνῶν ἐπιφέρεται · μάντεις μὲν γὰρ καλοῦνται οἵ τε ἱεροσκόποι καὶ οἱ οἰωνισταὶ καὶ οἱ γενεθλιακοὶ προσαγορευόμενοι καὶ οἱ διὰ συμβόλων καὶ οἱ διὰ ἱερείων προλέγοντες τὰ ἐσόμενα , πρὸς τούτοις τε χρησμολόγοι καὶ θεομάντεις · ἔνιοι δὲ καὶ τοὺς ὀνειροπόλους ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ κληθέντας ἐν τοῖς μάντεσι καταλέγουσιν . ἀλλ᾿ ὅ γε Ἱπποκράτης δῆλος ὅτι τοὺς οἰωνιστὰς μόνους ὀνομάζει μάντεις ὡσαύτως τῷ ποιητῇ · καὶ γὰρ κᾀκεῖνος ἐν πολλοῖς μέρεσι τῆς ποιήσεως , ἐνδεικνύμενος τὴν οἰωνιστικὴν τέχνην πρόγνωσιν εἶναι τῶν γενησομένων , ὁμοίως ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄλφα φησί · Ἂλλ᾿ ἄγε δή τινα μάντιν ἐρείομεν ἢ ἱερῆα , Ἢ καὶ ὀνειροπόλον , καὶ γάρ τ᾿ ὄναρ ἐκ Διός ἐστιν · ἱερέα μὲν λέγων τὸν ἱεροσκόπον , ὀνειροπόλον δὲ τὸν περὶ τοὺς ὀνείρους ἔχοντα , μάντιν δὲ δηλονότι τὸν οἰωνιστὴν , οὐ γὰρ δὴ παρέλιπεν αὐτὸν , εἰς τὰ μέγιστα πολλαχόθι τῆς ποιήσεως καὶ τῇ περὶ τοὺς οἰωνοὺς τέχνῃ χρώμενος . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἴσως καὶ πλείω τοῦ δέοντος εἴρηταί μοι περὶ τῆς τοῦ μάντεως προσηγορίας · ἐπ᾿ αὐτὸ δὲ τὸ λεγόμενον μεταβαίνειν ἤδη καιρός . ὃ γὰρ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν · οἱ τὰς μαντικὰς τέχνας μετιόντες οὐδὲν ἧττον ἀλλήλοις διαφέρονται τῶν ἰατρῶν ἐν πολλοῖς τῶν κατὰ μέρος . ἐγὼ γοῦν ποτε διαφερομένους οἰωνιστὰς εἶδον ἐπ᾿ αὐτῶν τούτων τῶν πτήσεων , ὧν καὶ νῦν ὁ Ἱπποκράτης ἐμνημόνευσεν , ἀριστερᾶς τε καὶ δεξιᾶς · ἦν δὲ ὁ μὲν ἕτερος αὐτῶν Ἄραψ , ὁ δὲ ἕτερος Ἕλλην ἐξ Ἀσίας τῆς ἡμετέρας . ἔλεγεν οὖν ὁ μὲν Ἄραψ τὸν δεξιὸν οἰωνὸν γυναῖκας σώζειν νοσούσας , τὸν ἀριστερὸν δὲ ἄνδρας · ὁ δὲ ἐκ τῆς Ἀσίας τὸν μὲν δεξιὸν ἐπ᾿ ἀνδρῶν νοσούντων φανέντα τοῖς ἐρωτῶσιν , εἰ σωθήσεται , καταφάσκειν τὴν ἐρώτησιν , ἀποφάσκειν δὲ τὸν ἀριστερόν . ἠρόμην οὖν αὐτοὺς εἰ τὸν ὁπωσοῦν πετόμενον , ἀριστερὸν ἢ δεξιὸν ὄρνιθα , ταύτην ἔχειν φασὶ τὴν δύναμιν , οὐδὲν ἡγούμενοι διαφέρειν εἰ ὑψηλότατός ἐστιν ἢ προσγειότατος ἢ μεταξύ · καὶ εἰ ἐν τῷ μεταξὺ , ἐγγυτέρω ἄρα τοῦ ὑψηλοτάτου ἢ ἐν μέσῳ · ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ τοῦ πλησίον τε καὶ πόῤῥω διεστάναι τὸν οἰωνὸν ἠρόμην εἰ μηδὲν αὐτοῖς διαφέρει . ὁ μὲν οὖν Ἄραψ ἔφασκεν ὅπως ἂν ἔχῃ τῆς εἰς ὕψος ἢ μῆκος ἢ πλάτος ἀποστάσεως οὐδὲν διαφέρειν · ὁ δὲ Ἕλλην διωρίζετο καὶ περὶ τοῦ συμμέτρου , δεξιοῦ τε καὶ ἀριστεροῦ , καὶ γεγράφθαι ταῦτα τοῖς οἰωνισταῖς ἔλεγε , τὰς δὲ ἀμέτρους ἀποστάσεις ἐναντίας εἶναι ταῖς ἐμμέτρως ἐχούσαις · ἐδείκνυε δὲ καὶ Ἀπόλλητος καὶ Ἀθηναίου καὶ Χαιρήμονος καὶ Ἀρτεμιδώρου τοῦ Φωκᾶ ἄλλων τέ τινων οἰωνιστῶν ἐνδόξων βίβλους , αὐτῷ μαρτυρούσας . ἔγνων οὖν ἀδιόριστον μὲν τὸν Ἄραβα , διωρισμένον δὲ καὶ τεχνικὸν τὸν Ἕλληνα · τέχνης γὰρ ἐμπειρίᾳ τὴν κρίσιν τῶν θεωρημάτων ἐχούσης ἡ διαφωνία κατὰ τὸ διωρισμένον τε καὶ ἀδιόριστον γίγνεται . καὶ τοῦτο μεμαθηκὼς ἐγὼ παρ᾿ Ἱπποκράτους ἔκρινα τὸν Ἕλληνα τεχνικώτερον ἀποφαίνεσθαι περὶ τῆς πτήσεως τῶν οἰωνῶν · ἐξ ἐπιμέτρου δὲ τοὺς ἐνδοξοτάτους τῶν οἰωνιστῶν μάρτυρας παρεχόμενος ἔτι μᾶλλον ἦν ἀξιόπιστος . ἐπαγομένου δὲ καὶ τοῦ Ἄραβος πολλοὺς μάρτυρας , ὧν προεῖπεν ἀληθῶς νοσούντων , εἶπον αὐτῷ τῆς ὡς τὸ πολὺ γεγενημένης ἐπιτυχίας τὴν αἰτίαν · εἰ γὰρ ὁ μὲν ἔμμετρος δεξιὸς σώζει τοὺς ἄνδρας , οἱ δὲ ἄμετροι τὰς γυναῖκας , εἰσὶ δὲ πάμπολλοι μὲν οἱ ἄμετροι , μόνος δὲ εἷς ὁ ἔμμετρος · εἰκότως ἐπὶ πολλῶν μὲν ἐπέτυχεν , ὀλιγάκις δὲ ἀπέτυχεν . ὅ γε μὴν Ἕλλην οἰνωνιστὴς καὶ ἄλλους τινὰς διορισμοὺς προσετίθει , καθ᾿ οὓς κᾂν ὁ δεξιὸς ἄμετρος ᾖ , δηλώσει ποτὲ σωθήσεσθαι τὸν νοσοῦντα · τὸν γὰρ κίναιδον καὶ τὸν γυναικεῖον ἐπιτήδευμα μετιόντα , καθάπερ τὸν ἐριουργὸν , τοῖς τῶν γυναικῶν ἔφη σχήμασι σώζεσθαι , καὶ τοῦτ᾿ αὖ πάλιν ἐδείκνυε παρὰ τοῖς ἀρίστοις οἰωνισταῖς γεγραμμένον . ἔτι δὲ πρὸς τούτοις καὶ ἄλλους τινὰς διορισμοὺς προσετίθει , περὶ ὧν οὐδὲν ἐφαίνετο γινώσκειν ὁ Ἄραψ . εἴρηται δέ μοι ταῦτα διὰ τὴν ἐφεξῆς ῥῆσιν , ἣν οὐδεὶς ἐξηγήσατο προσηκόντως , ὥσπερ οὐδὲ τὴν προγεγραμμένην αὐτῆς , ἔνθα φησί · μᾶλλον μὲν οὐδὲ προβάλλεσθαι τὰ τοιαῦτα ζητήματα εἴθισται τοῖς ἰατροῖς , ἴσως δὲ οὐδὲ προβαλλόμενα εὑρίσκεται · σαφῶς γὰρ εἰπόντος αὐτοῦ τὰ τοιάδε , ὅ ἐστι τὰ οὕτω διαφωνούμενα , τινὲς μὲν ἐπὶ τῆς πτισάνης μόνης ἤκουσαν οὐκ ὀρθῶς , ἔνιοι δὲ βραχὺ τούτων ἄμεινον ἐπὶ τῆς τῶν ὀξέων διαίτης · ἔνιοι δὲ ἐπὶ πάσης ἁπλῶς , ἔνιοι δὲ ἐπὶ θεραπείας ἁπάσης , βέλτιον μὲν τῶν προτέρων , οὔπω δὲ οὐδ᾿ αὐτοὶ τελέως · αἰτίαν γὰρ ὡς εἶπον ὁ Ἱπποκράτης ἐπεζήτησεν ἁπάσης διαφωνίας , ἐπὶ πάσης τέχνης τῇ πείρᾳ κριθῆναι δυναμένης . ὅτι δὲ οὕτως ἔχει τοῦτο μαθήσῃ σαφῶς διὰ τῆς ἐφεξῆς ῥήσεως .
Lemmas: ὥστε ἐν γε ὁ ὀξύς ὁ νόσημα τοσόσδε διαφέρω ἀλλήλων ὁ χειρῶναξ ὥστε ὅς ὁ ἕτερος προσφέρω ἡγέομαι ἀγαθός εἰμί , οὗτος νομίζω ἤδη ὁ ἕτερος κακός εἰμί . καί σχεδόν ἄν κατά γε οὗτος ὁ τέχνη φημί ὁμοιόω ὁ μαντικός , ὅτι καί ὁ μάντις ὁ αὐτός ὄρνις , εἰ μέν ἀριστερός εἰμί , ἀγαθός εἰμί νομίζω , εἰ δέ δεξιός , κακός · καί ἐν ἱεροσκοπία δέ ὁ τοιόσδε , ἄλλος ἐπί ἄλλος · ἀλλά ἔνιοι ὁ μάντις ὁ ἐναντίος οὗτος . φημί δή πάγκαλος εἰμί οὗτος ὁ σκέμμα καί ἀδελφίζω ὁ πολύς ὁ ἐν ὁ τέχνη καί ἐπίκαιρος . μαντικός μέν ὀνομάζω ὁ οἰωνιστικός · καί ἱεροσκοπία δέ , ὁ θυτικός ὑπό ὁ πολύς καλέω , ὅς ὄντως καί ὁ ἄλλος παλαιός καλέω ἱεροσκοπία , ἐπειδή σκοπέω ὁ ἱερεῖον προλέγω ἐκ αὐτός ὁ περί οὗτος δεινός ὁ γίγνομαι · ἱερεῖον δέ οἶδα ὀνομάζω ἅπας ὁ ὁ θεός εἰς τιμή γίγνομαι , οἷος ὁ ὁ θύω ἱερεῖον , ὅς ὁ σπλάγχνον θεάομαι προλέγω ὁ ἱεροσκόπος . ὁ δέ διά ὁ ὁ ὄρνις πτῆσις μαντεύομαι , ὅς οἰωνιστής τε καί οἰωνοσκόπος ὀνομάζω , οὗτος νῦν μάντις καλέω ὁ Ἱπποκράτης . καίτοι ὁ ὁ μάντις ὄνομα καί ὁ μαντικός κατά πᾶς ὁ οὕτως προλέγω τέχνη ἐπιφέρω · μάντις μέν γάρ καλέω ὁ τε ἱεροσκόπος καί ὁ οἰωνιστής καί ὁ γενεθλιακός προσαγορεύω καί ὁ διά σύμβολος καί ὁ διά ἱερεῖον προλέγω ὁ εἰμί , πρός οὗτος τε χρησμολόγος καί θεόμαντις · ἔνιοι δέ καί ὁ ὀνειρόπολος ὑπό ὁ ποιητής καλέω ἐν ὁ μάντις καταλέγω . ἀλλά ὁ γε Ἱπποκράτης δῆλος ὅτι ὁ οἰωνιστής μόνος ὀνομάζω μάντις ὡσαύτως ὁ ποιητής · καί γάρ κᾀκεῖνος ἐν πολύς μέρος ὁ ποίησις , ἐνδείκνυμι ὁ οἰωνιστικός τέχνη πρόγνωσις εἰμί ὁ γίγνομαι , ὅμοιος ἐν ἀρχή ὁ ἄλφα φημί · ἀλλά ἄγε δή τις μάντις λέγω ἤ ἱερεύς , Ἤ καί ὀνειροπόλος , καί γάρ τε ὄναρ ἐκ Ζεύς εἰμί · ἱερεύς μέν λέγω ὁ ἱεροσκόπος , ὀνειροπόλος δέ ὁ περί ὁ ὄνειρος ἔχω , μάντις δέ δηλονότι ὁ οἰωνιστής , οὐ γάρ δή παραλείπω αὐτός , εἰς ὁ μέγας πολλαχόθι ὁ ποίησις καί ὁ περί ὁ οἰωνός τέχνη χράω . ἀλλά οὗτος μέν ἴσως καί πολύς ὁ δέω λέγω ἐγώ περί ὁ ὁ μάντις προσηγορία · ἐπί αὐτός δέ ὁ λέγω μεταβαίνω ἤδη καιρός . ὅς γάρ λέγω τοιοῦτος εἰμί · ὁ ὁ μαντικός τέχνη μετέρχομαι οὐδείς ἥσσων ἀλλήλων διαφέρω ὁ ἰατρός ἐν πολύς ὁ κατά μέρος . ἐγώ γοῦν ποτέ διαφέρω οἰωνιστής ὁράω ἐπί αὐτός οὗτος ὁ πτῆσις , ὅς καί νῦν ὁ Ἱπποκράτης μνημονεύω , ἀριστερός τε καί δεξιός · εἰμί δέ ὁ μέν ἕτερος αὐτός Ἄραψ , ὁ δέ ἕτερος Ἕλλην ἐκ Ἀσία ὁ ἡμέτερος . λέγω οὖν ὁ μέν Ἄραψ ὁ δεξιός οἰωνός γυνή σῴζω νοσέω , ὁ ἀριστερός δέ ἀνήρ · ὁ δέ ἐκ ὁ Ἀσία ὁ μέν δεξιός ἐπί ἀνήρ νοσέω φαίνω ὁ ἐρωτάω , εἰ σῴζω , καταφάσκω ὁ ἐρώτησις , ἀποφάσκω δέ ὁ ἀριστερός . ἔρομαι οὖν αὐτός εἰ ὁ ὁπωσοῦν πέτομαι , ἀριστερός ἤ δεξιός ὄρνις , οὗτος ἔχω φημί ὁ δύναμις , οὐδείς ἡγέομαι διαφέρω εἰ ὑψηλός εἰμί ἤ πρόσγειος ἤ μεταξύ · καί εἰ ἐν ὁ μεταξύ , ἐγγύς ἄρα ὁ ὑψηλός ἤ ἐν μέσος · ὡσαύτως δέ καί περί ὁ πλησίον τε καί πρόσω διίστημι ὁ οἰωνός ἔρομαι εἰ μηδείς αὐτός διαφέρω . ὁ μέν οὖν Ἄραψ φάσκω ὅπως ἄν ἔχω ὁ εἰς ὕψος ἤ μῆκος ἤ πλάτος ἀπόστασις οὐδείς διαφέρω · ὁ δέ Ἕλλην διορίζω καί περί ὁ σύμμετρος , δεξιός τε καί ἀριστερός , καί γράφω οὗτος ὁ οἰωνιστής λέγω , ὁ δέ ἄμετρος ἀπόστασις ἐναντίος εἰμί ὁ ἔμμετρος ἔχω · δείκνυμι δέ καί Ἀπόλλης καί Ἀθήναιος καί Χαιρήμων καί Ἀρτεμίδωρος ὁ Φωκᾶς ἄλλος τε τις οἰωνιστής ἔνδοξος βίβλος , αὐτός μαρτυρέω . γιγνώσκω οὖν ἀδιόριστος μέν ὁ Ἄραψ , διορίζω δέ καί τεχνικός ὁ Ἕλλην · τέχνη γάρ ἐμπειρία ὁ κρίσις ὁ θεώρημα ἔχω ὁ διαφωνία κατά ὁ διορίζω τε καί ἀδιόριστος γίγνομαι . καί οὗτος μανθάνω ἐγώ παρά Ἱπποκράτης κρίνω ὁ Ἕλλην τεχνικός ἀποφαίνω περί ὁ πτῆσις ὁ οἰωνός · ἐκ ἐπίμετρον δέ ὁ ἔνδοξος ὁ οἰωνιστής μάρτυς παρέχω ἔτι μάλα εἰμί ἀξιόπιστος . ἐπάγω δέ καί ὁ Ἄραψ πολύς μάρτυς , ὅς προλέγω ἀληθής νοσέω , λέγω αὐτός ὁ ὡς ὁ πολύς γίγνομαι ἐπιτυχία ὁ αἰτία · εἰ γάρ ὁ μέν ἔμμετρος δεξιός σῴζω ὁ ἀνήρ , ὁ δέ ἄμετρος ὁ γυνή , εἰμί δέ πάμπολυς μέν ὁ ἄμετρος , μόνος δέ εἷς ὁ ἔμμετρος · ἔοικα ἐπί πολύς μέν ἐπιτυγχάνω , ὀλιγάκις δέ ἀποτυγχάνω . ὁ γε μήν Ἕλλην οἰνωνιστής καί ἄλλος τις διορισμός προστίθημι , κατά ὅς ἔͅν ὁ δεξιός ἄμετρος εἰμί , δηλόω ποτέ σῴζω ὁ νοσέω · ὁ γάρ κίναιδος καί ὁ γυναικεῖος ἐπιτήδευμα μετέρχομαι , καθά ὁ ἐριουργός , ὁ ὁ γυνή φημί σχῆμα σῴζω , καί οὗτος αὖ πάλιν δείκνυμι παρά ὁ ἀγαθός οἰωνιστής γράφω . ἔτι δέ πρός οὗτος καί ἄλλος τις διορισμός προστίθημι , περί ὅς οὐδείς φαίνω γιγνώσκω ὁ Ἄραψ . λέγω δέ ἐγώ οὗτος διά ὁ ἐφεξῆς ῥῆσις , ὅς οὐδείς ἐξηγέομαι προσηκόντως , ὥσπερ οὐδέ ὁ προγράφω αὐτός , ἔνθα φημί · μάλα μέν οὐδέ προβάλλω ὁ τοιοῦτος ζήτημα ἐθίζω ὁ ἰατρός , ἴσως δέ οὐδέ προβάλλω εὑρίσκω · σαφής γάρ λέγω αὐτός ὁ τοιόσδε , ὅς εἰμί ὁ οὕτως διαφωνέω , τις μέν ἐπί ὁ πτισάνη μόνος ἀκούω οὐ ὀρθός , ἔνιοι δέ βραχύς οὗτος ἀγαθός ἐπί ὁ ὁ ὀξύς δίαιτα · ἔνιοι δέ ἐπί πᾶς ἁπλῶς , ἔνιοι δέ ἐπί θεραπεία ἅπας , ἀγαθός μέν ὁ πρότερος , οὔπω δέ οὐδέ αὐτός τέλειος · αἰτία γάρ ὡς λέγω ὁ Ἱπποκράτης ἐπιζητέω ἅπας διαφωνία , ἐπί πᾶς τέχνη ὁ πεῖρα κρίνω δύναμαι . ὅτι δέ οὕτως ἔχω οὗτος μανθάνω σαφής διά ὁ ἐφεξῆς ῥῆσις .