galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 2.36
Προστεκμαρτέα δὴ καὶ ἡ ἰσχὺς καὶ ὁ τρόπος τοῦ νουσήματος ἑκάστου καὶ τῆς φύσιος τοῦ τε ἀνθρώπου καὶ τοῦ ἔθεος καὶ τῆς διαίτης τοῦ κάμνοντος , οὐ μόνον σιτίων , ἀλλὰ καὶ ποτῶν . Εἰς τὸ προσηκόντως ἐπὶ τῶν ὀξέως νοσούντων καταστήσασθαι τὴν δίαιταν , ὡς ἐδίδαξε , προστιθέναι κελεύει τήν τε τῆς ἰσχύος ἐπίσκεψιν καὶ τοῦ νοσήματος τὸν τρόπον , ἔτι δὲ τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὸ ἔθος αὐτοῦ . τὸ μὲν γὰρ κεφάλαιόν ἐστιν , ὃ κατασκευάζει μὴ μεταβάλλειν τὸ τῆς διαίτης εἶδος , πρὸ τοῦ γενέσθαι σαφῆ τὰ τῆς πέψεως σημεῖα · τοῦτο δὲ ἔσται προγνόντος σου πόσαις ἡμέραις τὸ νόσημα πρὸς τὴν ἀκμὴν ἀφίξεται . δυναμένης δὲ τῆς διαίτης , ἣν ἐξελέγξω , κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ τὸ ἧττον ἐξαλλάττεσθαι , διὰ τὸ καὶ τοὺς κάμνοντας ἀλλήλων διαφέρειν κατά τε ῥώμην καὶ ἀῤῥωστίαν τῆς δυνάμεως καὶ τὴν φυσικὴν κρᾶσιν καὶ τὸν τρόπον τοῦ νοσήματος καὶ τὸ προγεγονὸς ἔθος , εἰς ταῦτα ἀποβλέποντά σε τεχνικῶς ὑπάρξει στοχάζεσθαι τοῦ τε μᾶλλον καὶ ἧττον τοῦ τῆς διαίτης εἴδους , εἰ ἐπ᾿ ὀξυμέλιτος ἢ μελικράτου τὸν κάμνοντα χρὴ διαιτᾷν ἢ ὕδατος μόνου διδόναι πιεῖν ἄχρι τῶν τῆς πέψεως γνωρισμάτων , ἢ πτισάνην δοτέον ἢ μόνον τὸν χυλὸν αὐτῆς , εἴτ᾿ οὖν δὶς εἴτε καὶ ἅπαξ τῆς ἡμέρας . τὸ δὲ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τῇ διαίτῃ προστεκμαίρεσθαι χρὴ δι᾿ ὧν εἶπε νῦν . οὐ δήπου γὰρ ἐὰν εὕρῃς τὸν κάμνοντα χυλοῦ δεόμενον , ἤδη γινώσκεις ὁπόσον τούτου δοτέον ἐστί · ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπ᾿ ὀξυμέλιτός τε καὶ μελικράτου καὶ ὕδατος · ἀλλ᾿ ὥσπερ εἰς τὴν εὕρεσιν τοῦ τῆς διαίτης εἴδους ἐδεήθης διαγνῶναι , πότερον ἄῤῥωστος ἢ εὔρωστός ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ κάμνοντος , ἐν πόσαις τε τῶν ἡμερῶν ἡ πέψις ἔσται τοῦ νοσήματος , οὕτω καὶ νῦν προσεπισκεπτέον μέχρι πόσου τὰ τῆς ἰσχύος ἢ τὰ τῆς ἀσθενείας αὐτῇ συμβέβηκε · παμπόλλη γὰρ ἡ διαφορὰ καὶ κατ᾿ αὐτὴν τὴν ἰσχὺν τῆς δυνάμεως , ἐπεὶ καὶ κατὰ τὴν ἀσθένειαν ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . οὕτως δὲ καὶ ἡ τοῦ νοσήματος διαφορὰ προστεκμαρτέα · χρὴ γὰρ οὐ μόνον ὅτι πλευρῖτις ἤ περιπνευμονία γινώσκειν , ἀλλὰ καὶ ποία τίς ἐστιν αὕτη , κατά τε τὰς ὀδύνας καὶ τοὺς πυρετοὺς καὶ τὰ πτυόμενα . καὶ γὰρ τῶν ὀδυνηρῶν πλευριτίδων αἱ μὲν μᾶλλον , αἱ δὲ ἧττόν εἰσι τοιαῦται , καὶ τὸν σφοδρὸν πυρετὸν ἧττόν τε καὶ μᾶλλον ἔχουσι τοιοῦτον αἱ κατὰ μέρος πλευρίτιδες . ἐν δὲ τοῖς πτυομένοις οὐ σμικρὰ διαφορὰ , καθότι κᾀν τῷ προγνωστικῷ λέλεκται . ποικιλλομένων οὖν τῶν κατὰ μέρος ἀῤῥώστων ἐν ταῖς εἰρημέναις διαφοραῖς οὐχ οἷόν τε κατὰ τὰς τῶν ἐμπειρικῶν ὀνομαζομένας συνδρομὰς ποιήσασθαι τὴν διδασκαλίαν · οὐδὲ γὰρ οὐδὲ γράψαι δυνατόν ἐστι τὰς διαφορὰς τῶν κατὰ δύναμιν ὑπεροχῶν , ἢ τὰς τῶν σφοδροτήτων τοῦ πυρετοῦ καὶ τὸ ποσὸν ἐν τοῖς πτύσμασι καὶ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τοῖς κατὰ μέρος χρώμασιν ἢ ἀνομοιοτρόποις ἀναγωγαῖς , ἀλλ᾿ ἑκάστου πράγματος ἀκηκοότα τὴν δύναμιν , ἰδίᾳ καὶ κατὰ μέρος αὐτὸν χρὴ παραβάλλειν γε πάσας ἀλλήλαις , ἀθροίζειν δέ τι κεφάλαιον ἓν ἐξ αὐτῶν . ἐν τούτῳ γάρ ἐστι καὶ τὸ βελτίονας καὶ χείρονας γίγνεσθαι τοὺς ἰατροὺς , εἰ καὶ τὰ αὐτὰ μεμαθηκότες εἶεν · οἱ γὰρ ὀξύτεροι τὸν λογισμὸν τῶν ἀμβλυτέρων , οἵ τε φιλοπονώτεροι τῶν ῥαθυμωτέρων , οἵ τε τριβακώτεροι τῶν ἀπειροτέρων , οἵ τε μνημονικώτεροι τῶν ἀμνημονεστέρων . ἄμεινον οὖν ἐκ τῆς τῶν κατὰ μέρος πάντων δυνάμεως ἀθροίζειν εἰς ἓν κεφάλαιον ὅλον τὸ σχῆμα καὶ τὸ καθ᾿ ἑκάστην τροφὴν ποσόν . ἡ μὲν γὰρ ἀσθένεια πλεονάκις μὲν , ἀλλὰ κατ᾿ ὀλίγον διδόναι τὴν τροφὴν ἐνδείκνυται · συνεπιμαρτυρεῖ δὲ τούτῳ καὶ τὸ δὶς ἐσθίειν εἰθίσθαι τὸν κάμνοντα . τοὐναντίον δὲ πάλιν ἡ ῥώμη τῆς δυνάμεως ἐὰν ἐπ᾿ ἀνθρώπου μονοσιτεῖν εἰθισμένου φαίνηται , θρεπτέον ἅπαξ τοῦτον · ἐνδείκνυται δὲ ἄμφω τὰ τεκμήρια . οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν εὐδιαφόρητον σῶμα πρὸς τὸ διδόναι τροφὴν παρορμᾷ , τὸ δὲ δυσδιαφόρητον ἐπὶ τἀναντία ἄγει · καὶ τὸ μὲν λεπτοὺς ἔχον τοὺς χυμοὺς ἐπὶ τὸ διδόναι τροφὴν , τὸ δὲ μὴ τοιοῦτον ἐπὶ τἀναντία · καθ᾿ ἕκαστόν τε τῶν εἰρημένων τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἀνάλογον ἑαυτῷ καὶ τὴν τοῦ βοηθήματος χρῆσιν αὐξάνει τε καὶ ἀνίησι . λέλεκται δὲ περὶ τῶν τοιούτων ἐν τῇ τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου πραγματείᾳ πάνθ᾿ ἑξῆς κατὰ τάξιν , ὡς μαθεῖν τε δύνασθαι τάχιστα καὶ μνημονεῦσαι ῥᾷστα · δι᾿ ἑνὸς γὰρ βιβλίου τοῦ νῦν ἡμῖν προκειμένου πάντα καλῶς εἰπεῖν τὸν Ἱπποκράτην καὶ κατὰ τάξιν διδάξαι τῶν ἀδυνάτων ἦν καὶ μάλιστα αὐτοῦ πρώτου τὴν εὕρεσιν αὐτῶν ποιουμένου · τῷ δὲ παρ᾿ αὐτοῦ μὲν αὐτὰ μαθόντι διεστραμμένως τε καὶ ἀτάκτως , ὅλον τε τὸν ἑαυτοῦ βίον ἀναθέντι πρὸς τὴν ἐξ ἔργων ἄσκησιν διδαχθεῖσαν οὐκ ἀδύνατον καὶ σαφήνειαν καὶ τάξιν τῇ διδασκαλίᾳ προσθεῖναι · ἐὰν δὲ καὶ διὰ πλειόνων βιβλίων ὑπάρξῃ τοῦτο πρᾶξαι , δῆλόν ἐστι πόση γίγνεται τῆς σαφηνείας τῶν διδασκομένων ὑπερβολή . μὴ τοίνυν ἀθυμείτω τις ἐὰν ἐντεῦθεν συγχεῖται περικλυζόμενος ἀθρόως τῷ πλήθει τῶν σκοπῶν · ἀλλ᾿ ἐννοήσας ὅτι κατὰ μέρος ἕκαστον τούτων δέδεικται πρὸς ἡμῶν ἐν τῇ θεραπευτικῇ πραγματείᾳ , μεταβὰς ἐπ᾿ ἐκείνην ἐκμαθέτω φιλοπόνως ἕκαστον , αὐτά τε τὰ νῦν ἀτάκτως λεγόμενα σαφῶς εἴσεται καὶ τὴν θεωρίαν ἐν τοῖς τῆς τέχνης ἔργοις ἀσκῶν , ἐπαινέσει τὴν ἀλήθειαν αὐτῆς .
Lemmas: προστεκμαρτέος δή καί ὁ ἰσχύς καί ὁ τρόπος ὁ νόσημα ἕκαστος καί ὁ φύσις ὁ τε ἄνθρωπος καί ὁ ἔθος καί ὁ δίαιτα ὁ κάμνω , οὐ μόνος σιτίον , ἀλλά καί ποτόν . εἰς ὁ προσηκόντως ἐπί ὁ ὀξύς νοσέω καθίστημι ὁ δίαιτα , ὡς διδάσκω , προστίθημι κελεύω ὁ τε ὁ ἰσχύς ἐπίσκεψις καί ὁ νόσημα ὁ τρόπος , ἔτι δέ ὁ φύσις ὁ ἄνθρωπος καί ὁ ἔθος αὐτός . ὁ μέν γάρ κεφάλαιος εἰμί , ὅς κατασκευάζω μή μεταβάλλω ὁ ὁ δίαιτα εἶδος , πρό ὁ γίγνομαι σαφής ὁ ὁ πέψις σημεῖον · οὗτος δέ εἰμί προγιγνώσκω σύ πόσος ἡμέρα ὁ νόσημα πρός ὁ ἀκμή ἀφικνέομαι . δύναμαι δέ ὁ δίαιτα , ὅς ἐξελέγχω , κατά ὁ μάλα τε καί ὁ ἥσσων ἐξαλλάσσω , διά ὁ καί ὁ κάμνω ἀλλήλων διαφέρω κατά τε ῥώμη καί ἀρρωστία ὁ δύναμις καί ὁ φυσικός κρᾶσις καί ὁ τρόπος ὁ νόσημα καί ὁ προγίγνομαι ἔθος , εἰς οὗτος ἀποβλέπω σύ τεχνικός ὑπάρχω στοχάζομαι ὁ τε μάλα καί ἥσσων ὁ ὁ δίαιτα εἶδος , εἰ ἐπί ὀξύμελι ἤ μελίκρατον ὁ κάμνω χρή διαιτάω ἤ ὕδωρ μόνος δίδωμι πίνω ἄχρι ὁ ὁ πέψις γνώρισμα , ἤ πτισάνη δίδωμι ἤ μόνος ὁ χυλός αὐτός , εἴτε οὖν δίς εἴτε καί ἅπαξ ὁ ἡμέρα . ὁ δέ μάλα τε καί ἥσσων ἐν ὁ δίαιτα προστεκμαίρομαι χρή διά ὅς λέγω νῦν . οὐ δήπου γάρ ἐάν εὑρίσκω ὁ κάμνω χυλός δέω , ἤδη γιγνώσκω ὁπόσος οὗτος δίδωμι εἰμί · ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὀξύμελι τε καί μελίκρατον καί ὕδωρ · ἀλλά ὥσπερ εἰς ὁ εὕρεσις ὁ ὁ δίαιτα εἶδος δέω διαγιγνώσκω , πότερος ἄρρωστος ἤ εὔρωστος εἰμί ὁ δύναμις ὁ κάμνω , ἐν πόσος τε ὁ ἡμέρα ὁ πέψις εἰμί ὁ νόσημα , οὕτως καί νῦν προσεπισκεπτέον μέχρι πόσος ὁ ὁ ἰσχύς ἤ ὁ ὁ ἀσθένεια αὐτός συμβαίνω · πάμπολυς γάρ ὁ διαφορά καί κατά αὐτός ὁ ἰσχύς ὁ δύναμις , ἐπεί καί κατά ὁ ἀσθένεια ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων . οὕτως δέ καί ὁ ὁ νόσημα διαφορά προστεκμαρτέος · χρή γάρ οὐ μόνος ὅτι πλευρῖτις ἤ περιπνευμονία γιγνώσκω , ἀλλά καί ποῖος τις εἰμί οὗτος , κατά τε ὁ ὀδύνη καί ὁ πυρετός καί ὁ πτύω . καί γάρ ὁ ὀδυνηρός πλευρῖτις ὁ μέν μάλα , ὁ δέ ἥσσων εἰμί τοιοῦτος , καί ὁ σφοδρός πυρετός ἥσσων τε καί μάλα ἔχω τοιοῦτος ὁ κατά μέρος πλευρῖτις . ἐν δέ ὁ πτύω οὐ μικρός διαφορά , καθότι εἰͅν ὁ προγνωστικός λέγω . ποικίλλω οὖν ὁ κατά μέρος ἄρρωστος ἐν ὁ λέγω διαφορά οὐ οἷος τε κατά ὁ ὁ ἐμπειρικός ὀνομάζω συνδρομάς ποιέω ὁ διδασκαλία · οὐδέ γάρ οὐδέ γράφω δυνατός εἰμί ὁ διαφορά ὁ κατά δύναμις ὑπεροχή , ἤ ὁ ὁ σφοδρότης ὁ πυρετός καί ὁ ποσός ἐν ὁ πτύσμα καί ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐν ὁ κατά μέρος χρῶμα ἤ ἀνομοιότροπος ἀναγωγή , ἀλλά ἕκαστος πρᾶγμα ἀκούω ὁ δύναμις , ἴδιος καί κατά μέρος αὐτός χρή παραβάλλω γε πᾶς ἀλλήλων , ἀθροίζω δέ τις κεφάλαιος εἷς ἐκ αὐτός . ἐν οὗτος γάρ εἰμί καί ὁ ἀγαθός καί κακός γίγνομαι ὁ ἰατρός , εἰ καί ὁ αὐτός μανθάνω εἰμί · ὁ γάρ ὀξύς ὁ λογισμός ὁ ἀμβλύς , ὁ τε φιλόπονος ὁ ῥάθυμος , ὁ τε τριβακός ὁ ἄπειρος , ὁ τε μνημονικός ὁ ἀμνήμων . ἀγαθός οὖν ἐκ ὁ ὁ κατά μέρος πᾶς δύναμις ἀθροίζω εἰς εἷς κεφάλαιος ὅλος ὁ σχῆμα καί ὁ κατά ἕκαστος τροφή ποσός . ὁ μέν γάρ ἀσθένεια πλεονάκις μέν , ἀλλά κατά ὀλίγος δίδωμι ὁ τροφή ἐνδείκνυμι · συνεπιμαρτυρέω δέ οὗτος καί ὁ δίς ἐσθίω ἐθίζω ὁ κάμνω . ἐναντίος δέ πάλιν ὁ ῥώμη ὁ δύναμις ἐάν ἐπί ἄνθρωπος μονοσιτέω ἐθίζω φαίνω , θρεπτέος ἅπαξ οὗτος · ἐνδείκνυμι δέ ἄμφω ὁ τεκμήριον . οὕτως δέ καί ὁ μέν εὐδιαφόρητος σῶμα πρός ὁ δίδωμι τροφή παρορμάω , ὁ δέ δυσδιαφόρητος ἐπί ἐναντίος ἄγω · καί ὁ μέν λεπτός ἔχω ὁ χυμός ἐπί ὁ δίδωμι τροφή , ὁ δέ μή τοιοῦτος ἐπί ἐναντίος · κατά ἕκαστος τε ὁ λέγω ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἀνάλογος ἑαυτοῦ καί ὁ ὁ βοήθημα χρῆσις αὐξάνω τε καί ἀνίημι . λέγω δέ περί ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος πραγματεία πᾶς ἑξῆς κατά τάξις , ὡς μανθάνω τε δύναμαι ταχύς καί μνημονεύω ῥᾴδιος · διά εἷς γάρ βιβλίον ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι πᾶς καλός λέγω ὁ Ἱπποκράτης καί κατά τάξις διδάσκω ὁ ἀδύνατος εἰμί καί μάλα αὐτός πρῶτος ὁ εὕρεσις αὐτός ποιέω · ὁ δέ παρά αὐτός μέν αὐτός μανθάνω διεστραμμένως τε καί ἄτακτος , ὅλος τε ὁ ἑαυτοῦ βίος ἀνατίθημι πρός ὁ ἐκ ἔργον ἄσκησις διδάσκω οὐ ἀδύνατος καί σαφήνεια καί τάξις ὁ διδασκαλία προστίθημι · ἐάν δέ καί διά πολύς βιβλίον ὑπάρχω οὗτος πράσσω , δῆλος εἰμί πόσος γίγνομαι ὁ σαφήνεια ὁ διδάσκω ὑπερβολή . μή τοίνυν ἀθυμέω τις ἐάν ἐντεῦθεν συγχέω περικλύζω ἀθρόος ὁ πλῆθος ὁ σκοπός · ἀλλά ἐννοέω ὅτι κατά μέρος ἕκαστος οὗτος δείκνυμι πρός ἐγώ ἐν ὁ θεραπευτικός πραγματεία , μεταβαίνω ἐπί ἐκεῖνος ἐκμανθάνω φιλόπονος ἕκαστος , αὐτός τε ὁ νῦν ἄτακτος λέγω σαφής οἶδα καί ὁ θεωρία ἐν ὁ ὁ τέχνη ἔργον ἀσκέω , ἐπαινέω ὁ ἀλήθεια αὐτός .