galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 4.1
Καῦσος δὲ γίνεται , ὁκόταν ἀναξηρανθέντα τὰ φλεβία ἐν θερινῇ ὥρῃ ἐπισπάσηται δριμέας καὶ χολώδεας ἰχῶρας ἐς ἑαυτά . Θερινὴν ὥραν εἴρηκε τὴν θερμὴν καὶ ξηρὰν , ἄν τ᾿ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ ἔαρος ἄν τε ἐν ἀρχῇ τοῦ θέρους ἤν τ᾿ ἐν τοῖς μέσοις ἢ τοῖς τελευταίοις ἄν τε κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ φθινοπώρου ᾖ . δέδεικται δ᾿ ἐν τοῖς ὑπομνήμασι τῶν ἐπιδημιῶν ἡ τοῦ περιέχοντος ἀέρος κρᾶσις ἑαυτῇ συμμεταβάλλουσα τὴν τοῦ σώματος διάθεσιν , ἡ μὲν ξηρὰ πρὸς τὸ ξηρότερον , ἡ δ᾿ ὑγρὰ πρὸς τὸ ὑγρότερον · ἐπιδέδεικται δὲ καὶ ὅτι τὴν κατὰ φύσιν κρᾶσιν σύμμετρος ὥρα φυλάττει , τῶν ἄλλων δηλονότι πάντων ὡσαύτως ἐχόντων , ὅσα κατὰ τὴν ὅλην δίαιταν οἱ ἄνθρωποι πράττουσιν . ἐπιδέδεικται δὲ καὶ ὅτι τῆς κατὰ φύσιν τε καὶ συμμέτρου καταστάσεως ἐξιστάμενον τὸ σῶμα , καθότι ἂν ἐξίστηταί τε καὶ μεταβέβληται , κατὰ τοῦτο καὶ τῆς οἰκείας ἐπικουρίας δεῖται , ξηραινόμενον μὲν ὑγραίνεσθαι , ὑγραινόμενον δὲ ξηραίνεσθαι , θερμαινόμενον δὲ ψύχεσθαι , ψυχόμενον δὲ θερμαίνεσθαι . ὅτε οὖν κατά τινα περίστασιν πραγμάτων , ὧν αὐτὸς ἐρεῖ παραδείγματα , συμβῇ τινα ξηρανθῆναι φλεβία καθ᾿ ὁτιοῦν μέρος τοῦ σώματος , ἐπισπᾶται ταῦτα τὰς ἐκ τῶν πλησιαζόντων μορίων ὑγρότητας . ἐὰν μὲν οὖν ὡς τῇ συστάσει φύσιν ὑγρὰν ἔχωσιν οὕτω καὶ τὴν δύναμιν ὑγραντικὴν αἱ εἰς τὰς ξηρανθείσας φλέβας ὑγρότητες ἐνεχθεῖσαι , τὴν κατὰ φύσιν εὐκρασίαν ἀναλαμβάνει τὸ μόριον · ἐὰν δὲ δριμεῖα μὲν ᾖ κατὰ τὴν ποιότητα , ξηραντικὴ δὲ κατὰ τὴν δύναμιν ἡ ὑγρότης , ἐκπυροῦται τὸ σῶμα , καθάπερ εἰ καὶ ἡμῶν τις αὐτῶν διψήσας ἐκπίῃ χανδὸν ἢ οἶνον τεθαλασσωμένον ἄκρατον ἢ ὕδωρ ἁλμυρόν . ἐγὼ γοῦν οἶδα καὶ αὐτός ποτε ἐξ ὁδοιπορίας θερινῆς διψώδης γενόμενος , εἶτα πιὼν οἴνου παλαιοῦ κύλικα μίαν ἀκρατεστέρου βραχὺ , παραυξήσας μᾶλλον , οὐ παύσας ἐπ᾿ αὐτῇ τὸ δίψος . ὥσπερ οὖν ἡμεῖς καίτοι τὸν λογισμὸν ἔχοντες ἐπιστατοῦντα ταῖς ὀρέξεσιν ἐνίοτε μὲν ἀμελέστερον , ἐνίοτε δὲ προπετέστερον , ἔστι δ᾿ ὅτε τῷ μὴ παρεῖναι βέλτιον , ἠναγκάσθημεν ἐπί τι τῶν ἁλμυρῶν καὶ δριμέων ἀφικέσθαι ποτῶν , οὕτως καὶ ἡ ἐν ταῖς φλεψὶ δύναμις ἑλκτικὴ διὰ παντὸς ἐπισπᾶται τὴν ἐκ τῶν πλησιαζόντων ὑγρότητα , μὴ διακρίνουσα τὴν οὐσίαν αὐτῆς ὁποία τίς ἐστιν · οὐ γὰρ ἔχει λογισμὸν ὡς σκέψασθαί τι περὶ τοῦ βελτίονος , ἀλλ᾿ ὥσπερ τὰ παιδία καὶ τὰ βοσκήματα τὸ προστυχὸν ὑγρὸν αἱρεῖται διψῶντα , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον κᾀκείνη . ἐὰν μὲν οὖν καθ᾿ ἕν τι μέρος τοῦ σώματος ἡ διάθεσις αὕτη γένηται , κατὰ τοῦτο μόνον ἐρυσιπελατῶδές τι πάθος ἔσται . αἱ δὲ καὶ καθ᾿ ὅλον τὸ σῶμα φλέβες ὑπερξηρανθεῖσαι τὰς ἐκ τῶν σαρκῶν ὑγρότητας εἰ ἐπισπάσωνται θερμὰς οὔσας , ἐν ὅλῳ τῷ σώματι γίγνεται καυσώδης διάθεσις . ἀλλ᾿ ὅ γε καῦσος ἰδίως καλούμενος οὐ μόνον τῇ σφοδρότητι τῆς καθ᾿ ὅλον τὸ σῶμα γιγνομένης θερμασίας διαφέρει , ἀλλὰ καὶ τῷ δίψει · βίαιόν τε γάρ ἐστιν ἐν τούτῳ καὶ ἄπαυστον . ἐλλείπει τοίνυν τῇ προκειμένῃ ῥήσει περὶ τῆς τοῦ καύσου γενέσεως ὁ περὶ τῶν μορίων λόγος , ὃν ἡμεῖς ἀρτίως προσεθήκαμεν . ἐνίοτε μὲν γὰρ καθ᾿ ἓν ὁτιοῦν , ἐνίοτε δὲ καὶ καθ᾿ ὅλον τὸ σῶμα καῦσος γίγνεται · ἐπὶ μὲν τοῦ καθ᾿ ὅλον τὸ σῶμα γενομένου , ἐξ ἅπαντος δίψαν ἐργάζεται · ἐπὶ δὲ τῶν καθ᾿ ἕν τι μέρος , οὐκ ἐξ ἀνάγκης εἰ μὴ αὐτὸ τὸ μέρος τὴν δίψαν ἐργάζεται , πάντων μὲν πρῶτον καὶ μάλιστα τὸ στόμα τῆς γαστρὸς , ἐφεξῆς δὲ ἡ γαστὴρ καὶ μετὰ ταύτην ὁ στόμαχος , εἶτα πνεύμων , εἶτα νῆστις . ἆρ᾿ οὖν οὕτως μόνον γίγνεται καῦσος , ὡς εἶπεν , ὅταν ἐπισπάσηται τὰ φλεβία δριμεῖς καὶ χολώδεις ἰχῶρας ἐς ἑαυτά ; ἢ καὶ τῆς σαρκὸς ταὐτὸ τοῦτο παθούσης ἔσται καῦσος , εἶτ᾿ οὖν καθ᾿ ἓν μόριον , εἴτε καθ᾿ ὅλον τὸ σῶμα συμβῇ παθεῖν αὐτήν ; ἐδείχθη γὰρ καὶ αὕτη δύναμιν ἑλκτικὴν ἔχουσα τῶν ἐνδεόντων αὐτῇ . καὶ μέντοι καὶ καθ᾿ ἕτερον τρόπον ἐγχωρεῖ γενέσθαι τὴν ὁμοίαν διάθεσιν · ἕτερον δὲ τρόπον λέγω , ὅταν πέμπηται πρός τι μόριον ἀσθενέστερον ἐκ τῶν ἰσχυροτέρων τὰ περιττώματα . δέδεικται γὰρ , ὥσπερ ἑλκτικὴ δύναμις ἐν ἑκάστῳ τῶν μορίων ἐστὶν , οὕτω καὶ ἀποκριτική · οὐκ ἀδύνατον οὖν ἐστιν ἐνίοτε μὲν ἐξ ἑνὸς μέρους , ἐνίοτε δὲ ἐκ πλειόνων δριμεῖς καὶ χολώδεις ἰχῶρας ἀποκριθέντας ἐπιχυθῆναι τῶν εἰρημένων μορίων , ὅ τί περ ἂν αὐτῶν ἀσθενέστερον ᾖ · ὅτι δὲ ἰχῶρας ὀνομάζει τὰς λεπτὰς ὑγρότητας , εὔδηλον .
Lemmas: καῦσος δέ γίγνομαι , ὁπόταν ἀναξηραίνω ὁ φλέβιον ἐν θερινός ὥρα ἐπισπάω δριμύς καί χολώδης ἰχώρ εἰς ἑαυτοῦ . θερινός ὥρα λέγω ὁ θερμός καί ξηρός , ἐάν τε ἐπί ὁ τελευτή ὁ ἔαρ ἄν τε ἐν ἀρχή ὁ θέρος ἐάν τε ἐν ὁ μέσος ἤ ὁ τελευταῖος ἐάν τε κατά ὁ ἀρχή ὁ φθινόπωρον εἰμί . δείκνυμι δέ ἐν ὁ ὑπόμνημα ὁ ἐπιδημία ὁ ὁ περιέχω ἀήρ κρᾶσις ἑαυτοῦ συμμεταβάλλω ὁ ὁ σῶμα διάθεσις , ὁ μέν ξηρός πρός ὁ ξηρός , ὁ δέ ὑγρός πρός ὁ ὑγρός · ἐπιδείκνυμι δέ καί ὅτι ὁ κατά φύσις κρᾶσις σύμμετρος ὥρα φυλάσσω , ὁ ἄλλος δηλονότι πᾶς ὡσαύτως ἔχω , ὅσος κατά ὁ ὅλος δίαιτα ὁ ἄνθρωπος πράσσω . ἐπιδείκνυμι δέ καί ὅτι ὁ κατά φύσις τε καί σύμμετρος κατάστασις ἐξίστημι ὁ σῶμα , καθότι ἄν ἐξίστημι τε καί μεταβάλλω , κατά οὗτος καί ὁ οἰκεῖος ἐπικουρία δέω , ξηραίνω μέν ὑγραίνω , ὑγραίνω δέ ξηραίνω , θερμαίνω δέ ψύχω , ψύχω δέ θερμαίνω . ὅτε οὖν κατά τις περίστασις πρᾶγμα , ὅς αὐτός λέγω παράδειγμα , συμβαίνω τις ξηραίνω φλέβιον κατά ὁστισοῦν μέρος ὁ σῶμα , ἐπισπάω οὗτος ὁ ἐκ ὁ πλησιάζω μόριον ὑγρότης . ἐάν μέν οὖν ὡς ὁ σύστασις φύσις ὑγρός ἔχω οὕτως καί ὁ δύναμις ὑγραντικός ὁ εἰς ὁ ξηραίνω φλέψ ὑγρότης φέρω , ὁ κατά φύσις εὐκρασία ἀναλαμβάνω ὁ μόριον · ἐάν δέ δριμύς μέν εἰμί κατά ὁ ποιότης , ξηραντικός δέ κατά ὁ δύναμις ὁ ὑγρότης , ἐκπυρόω ὁ σῶμα , καθά εἰ καί ἐγώ τις αὐτός διψάω ἐκπίνω χανδόν ἤ οἶνος θαλασσόω ἄκρατος ἤ ὕδωρ ἁλμυρός . ἐγώ γοῦν οἶδα καί αὐτός ποτέ ἐκ ὁδοιπορία θερινός διψώδης γίγνομαι , εἶτα πίνω οἶνος παλαιός κύλιξ εἷς ἄκρατος βραχύς , παραυξάνω μάλα , οὐ παύω ἐπί αὐτός ὁ δίψος . ὥσπερ οὖν ἐγώ καίτοι ὁ λογισμός ἔχω ἐπιστατέω ὁ ὄρεξις ἐνίοτε μέν ἀμελής , ἐνίοτε δέ προπετής , εἰμί δέ ὅτε ὁ μή πάρειμι ἀγαθός , ἀναγκάζω ἐπί τις ὁ ἁλμυρός καί δριμύς ἀφικνέομαι ποτόν , οὕτως καί ὁ ἐν ὁ φλέψ δύναμις ἑλκτικός διά πᾶς ἐπισπάω ὁ ἐκ ὁ πλησιάζω ὑγρότης , μή διακρίνω ὁ οὐσία αὐτός ὁποῖος τις εἰμί · οὐ γάρ ἔχω λογισμός ὡς σκοπέω τις περί ὁ ἀγαθός , ἀλλά ὥσπερ ὁ παιδίον καί ὁ βόσκημα ὁ προστυγχάνω ὑγρός αἱρέω διψάω , κατά ὁ αὐτός τρόπος κᾀκείνης . ἐάν μέν οὖν κατά εἷς τις μέρος ὁ σῶμα ὁ διάθεσις οὗτος γίγνομαι , κατά οὗτος μόνος ἐρυσιπελατώδης τις πάθος εἰμί . ὁ δέ καί κατά ὅλος ὁ σῶμα φλέψ ὑπερξηραίνω ὁ ἐκ ὁ σάρξ ὑγρότης εἰ ἐπισπάω θερμός εἰμί , ἐν ὅλος ὁ σῶμα γίγνομαι καυσώδης διάθεσις . ἀλλά ὁ γε καῦσος ἴδιος καλέω οὐ μόνος ὁ σφοδρότης ὁ κατά ὅλος ὁ σῶμα γίγνομαι θερμασία διαφέρω , ἀλλά καί ὁ δίψος · βίαιος τε γάρ εἰμί ἐν οὗτος καί ἄπαυστος . ἐλλείπω τοίνυν ὁ πρόκειμαι ῥῆσις περί ὁ ὁ καῦσος γένεσις ὁ περί ὁ μόριον λόγος , ὅς ἐγώ ἄρτιος προστίθημι . ἐνίοτε μέν γάρ κατά εἷς ὁστισοῦν , ἐνίοτε δέ καί κατά ὅλος ὁ σῶμα καῦσος γίγνομαι · ἐπί μέν ὁ κατά ὅλος ὁ σῶμα γίγνομαι , ἐκ ἅπας δίψα ἐργάζομαι · ἐπί δέ ὁ κατά εἷς τις μέρος , οὐ ἐκ ἀνάγκη εἰ μή αὐτός ὁ μέρος ὁ δίψα ἐργάζομαι , πᾶς μέν πρῶτος καί μάλα ὁ στόμα ὁ γαστήρ , ἐφεξῆς δέ ὁ γαστήρ καί μετά οὗτος ὁ στόμαχος , εἶτα πνεύμων , εἶτα νῆστις . ἆρα οὖν οὕτως μόνος γίγνομαι καῦσος , ὡς λέγω , ὅταν ἐπισπάω ὁ φλέβιον δριμύς καί χολώδης ἰχώρ εἰς ἑαυτοῦ ; ἤ καί ὁ σάρξ αὐτός οὗτος πάσχω εἰμί καῦσος , εἶτα οὖν κατά εἷς μόριον , εἴτε κατά ὅλος ὁ σῶμα συμβαίνω πάσχω αὐτός ; δείκνυμι γάρ καί οὗτος δύναμις ἑλκτικός ἔχω ὁ ἐνδέω αὐτός . καί μέντοι καί κατά ἕτερος τρόπος ἐγχωρέω γίγνομαι ὁ ὅμοιος διάθεσις · ἕτερος δέ τρόπος λέγω , ὅταν πέμπω πρός τις μόριον ἀσθενής ἐκ ὁ ἰσχυρός ὁ περίσσωμα . δείκνυμι γάρ , ὥσπερ ἑλκτικός δύναμις ἐν ἕκαστος ὁ μόριον εἰμί , οὕτως καί ἀποκριτικός · οὐ ἀδύνατος οὖν εἰμί ἐνίοτε μέν ἐκ εἷς μέρος , ἐνίοτε δέ ἐκ πολύς δριμύς καί χολώδης ἰχώρ ἀποκρίνω ἐπιχέω ὁ λέγω μόριον , ὅς τις περ ἄν αὐτός ἀσθενής εἰμί · ὅτι δέ ἰχώρ ὀνομάζω ὁ λεπτός ὑγρότης , εὔδηλος .