galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 1.12
Δοκέει δέ μοι ἄξια γραφῆς εἶναι ταῦτα μάλιστα , ὁκόσα τε ἀκαταμάθητά ἐστι τοῖσιν ἰητροῖσιν , ἐπίκαιρα ἐόντα εἰδέναι , καὶ ὁκόσα μεγάλας ὠφελείας φέρει ἢ μεγάλας βλάβας . ἀκαταμάθητα μὲν οὖν καὶ τάδε ἐστί · διὰ τί ἆρα ἐν τῇσιν ὀξείῃσι νούσοισιν οἱ μὲν τῶν ἰητρῶν ἅπαντα τὸν αἰῶνα διατελοῦσι πτισάνας διδόντες ἀδιηθήτους καὶ νομίζουσιν ὀρθῶς ἰητρεύειν , οἱ δέ τινες περὶ παντὸς ποιέονται ὅπως κριθὴν μηδεμίην καταπίῃ ὁ κάμνων , μεγάλην γὰρ βλάβην ἡγέονται εἶναι , ἀλλὰ δι᾿ ὀθονίου τὸν χυλὸν διηθέοντες διδόασιν · οἱ δὲ αὖ τινες αὐτέων οὐδ᾿ ἂν πτισάνην παχείην δοῖεν , οὔτε χυλὸν , οἱ μὲν μέχρις ἢν ἑβδομαῖος γένηται ὁ κάμνων , οἱ δὲ καὶ διὰ τέλεος ἄχρις ἢν κριθῇ ἡ νοῦσος . Δόξει μὲν εἶναι λογικώτερον τὸ προβεβλημένον ὑπ᾿ αὐτοῦ , δυναμένων ἡμῶν καὶ χωρὶς τῶν τοιούτων σκεμμάτων ἰατρεύειν ὀρθῶς · ἐκ γὰρ τοῦ μαθεῖν τὰ ποιητέα , τὸ καλῶς ἰᾶσθαι τὰς νόσους περιγίνεται τοῖς ἰατροῖς , οὐκ ἐκ τοῦ ζητῆσαι τὴν αἰτίαν τῆς διαφωνίας τῶν διαφόρους θεραπείας γραψάντων ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς νοσήμασιν · ἔστι δὲ κατ᾿ ἀλήθειαν οὐ μόνον χρησιμώτατον , ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἁπάντων ἐζητῆσθαι δεόμενον , ὡς δείξω προϊόντος τοῦ λόγου . πρότερον γὰρ , ὅτι τε ζητήσεως ἄξιόν ἐστιν ὃ προβάλλει καὶ ὅπως αὐτὸ λύει , διελθεῖν ἄμεινον . ὅτι μὲν οὖν ἄξιόν ἐστι ζητήσεως , ἐντεῦθεν μαθήσῃ . τῆς μὲν γὰρ τῶν φιλοσόφων διαφωνίας οὐδὲν ἔχομεν ἐμφανὲς τεκμήριον · οὔτε γὰρ εἰ γενητὸς ὁ κόσμος , οὔτ᾿ εἰ φθαρτὸς , οὔτ᾿ εἰ μὴ κενόν ἐστιν ἔξωθεν αὐτοῦ , οὔτ᾿ εἰ ἄπειρος , οὔτ᾿ εἰ μόνος οὗτος εἷς ἐστιν , οὔτ᾿ εἰ πλείους , οὔτε πόσοι τὸν ἀριθμὸν , εἴπερ πλείους , οὔτ᾿ εἰ πλῆθος ἀπερίληπτον ἢ ἄπειρον αὐτῶν , ἐναργεῖ τεκμηρίῳ χρήσασθαι δυνατόν · οὕτως δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν κατὰ φιλοσοφίαν ζητουμένων ἔνια μὲν οὐδ᾿ ὅλως ἐπικρῖναι δυνάμεθα , τινὰ δὲ μετὰ πολλῆς ἐπισκέψεως . περὶ δὲ τῶν ὠφελούντων τοὺς κάμνοντας ἢ βλαπτόντων οὐχ ὁμοίως ἔχει · τὸ μὲν γὰρ εὑρεῖν αὐτὰ χρόνου δεῖται μακροῦ , διαφέροντός τε τῶν πολλῶν ἀνδρός · ὅσα δὲ εὑρηκέναι τινὲς ἐπαγγέλλονται , δόξει ταῦτα ῥᾳδίαν ἔχειν τὴν κρίσιν . εἰ μὲν γὰρ ὠφέλησε προσαχθέντα τοῖς κάμνουσιν , ἐπαινεῖν αὐτὰ χρὴ καὶ προσίεσθαι , βλάψαντα δὲ φεύγειν τε καὶ ἀποτρέπεσθαι , μηδὲν δὲ ἀξιόλογον εἰς βλάβην ἢ εἰς ὠφέλειαν ἐργασάμενα τῶν οὐδετέρων ὑπολαμβάνειν · ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰατροὺς ἀφίστασθαι τῶν ἐναργῶς βλαπτόντων . ὅσα μὲν οὖν ὀλίγην ἔχει τὴν διαφορὰν , οὐδὲν θαυμαστὸν ἐπιμένειν αὐτοῖς τοὺς ὁπωσοῦν ἐξ ἀρχῆς δόξαντας · ὅσα δὲ πάμπολυ διέστηκεν , ὡς ἐπαινεῖσθαι μὲν ὑφ᾿ ἑτέρων , ψέγεσθαι δὲ ὑπ᾿ ἐνίων , ἐπὶ τούτων ἄν τις θαυμάσειεν ἢ τοὺς ἐπαινοῦντας τὰ μεγάλην ἔχοντα βλάβην ἢ τοὺς ψέγοντας τὰ κατὰ ἀλήθειαν ὠφέλιμα . τοῦτ᾿ οὖν ἐστιν αὐτὸ νῦν προβαλλόμενον ὑπὸ Ἱπποκράτους , ἐφ᾿ ἑνὸς τῶν κατὰ μέρος ὑποδειγμάτων · εἴρηται δὲ καὶ ὑπὸ Ἐρασιστράτου κατὰ τὸ πρῶτον βιβλίον περὶ πυρετῶν αὐτό τε καὶ ἡ λύσις αὐτοῦ διὰ ταχέων τε καὶ σαφῶς , ἀκολουθήσαντος αὐτοῦ τῷ Ἱπποκράτει πάντῃ . διελθὼν γὰρ ἐν τῷ προειρημένῳ βιβλίῳ τοὺς ἐναντιωτάταις ἀγωγαῖς ἐπὶ τῶν πυρεττόντων χρωμένους ἰατροὺς , τούς τε μακραῖς ἀσιτίαις καταπονοῦντας τοὺς κάμνοντας καὶ Πετρωνᾶν τὸν κρέα τε καὶ οἶνον διδόντα , ἐπιφέρων φησὶ κατὰ λέξιν οὕτως . ἐπὶ πολλῶν μὲν οὖν πάνυ μεγάλαις πληγαῖς περιέπιπτον · εἰ δὲ πάντες κακῶς ἀπηλλάττοντο πυρέττοντες ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀγωγῇ τῆς θεραπείας , πεπαυμένοι ἂν ἦσαν τοῦ θεραπεύειν οἱ ἰατρεύοντες οὕτως · ἀλλ᾿ ὡς ἔοικεν οὐκ ἐφαρμόζει πᾶσι τοῖς πυρετοῖς ἡ αὐτὴ ἀγωγὴ τῆς θεραπείας . ἐπαινεῖν οὖν χρὴ καὶ τὸν Ἐρασίστρατον καὶ τοὺς ἄλλους , οἳ προβάλλοντες τοῦτο τὸ ζήτημα καὶ τὴν λύσιν ἔγραψαν · ἐπαινεῖν δὲ καὶ τὸν πρῶτον αὐτὸ προβάλλοντα , καὶ γινώσκειν οὐ μᾶλλόν τι περὶ τῶν ὀξέων νοσημάτων ἢ τῶν ἄλλων ἁπάντων προβάλλεσθαι καὶ λύεσθαι τοῦτο τὸ ζήτημα · καὶ γὰρ ἡ ἀπόκρισις κοινὴ περὶ πάντων ἐστί . οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν ὀξέων μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων νοσημάτων ἐν τῇ θεραπείᾳ διεφώνησαν οἱ ἰατροὶ καὶ διὰ τοῦτο μέχρι πολλοῦ ταῖς ἑαυτῶν ἀγωγαῖς ἕκαστοι προσμένουσιν , ὅτι θεῶνταί τινας ἐπ᾿ αὐτῶν ἐναργῶς ὠφελουμένους . ἐπὶ τῶν ἄλλων οὖν ὅσοι μηδὲν ὀνίνανται , τάχα μὲν ὑπονοοῦσι καὶ τοὺς κάμνοντάς τι λαθραίως ἁμαρτάνειν · οὐ μὴν ἀλλὰ ὅπερ εἶπε καὶ αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης ἐν τῷ περὶ ἀγμῶν ἐπὶ τῶν κακῶς ἐπιδούντων τὰ μεθ᾿ ἕλκους κατάγματα καὶ διὰ τοῦτο βλαπτόντων ( οὐ γὰρ οἴονται , φησὶ , τὴν ἐπίδεσιν αἰτίην εἶναι , ἀλλὰ ἄλλην τινὰ ἀτυχίαν ) οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ δίαιταν εἰκὸς αὐτοὺς ὑπολαμβάνειν . ὃ δὲ εἶπε νῦν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήσει , πρόδηλόν ἐστιν , ἐάν τις αὐτὴν ἀναγνῷ δὶς καὶ τρὶς αὐτὸς ἐφ᾿ ἑαυτοῦ προσέχων τὸν νοῦν · εὑρήσει γὰρ ἐπὶ μερικοῦ παραδείγματος τὸν κοινὸν διδασκόμενον λόγον , ὃν δὴ καὶ καθόλου καλεῖν εἰώθασιν οὐχ οἱ φιλόσοφοι μόνον , ἀλλὰ καὶ σχεδὸν οἱ ἀπὸ πασῶν ἤδη τῶν λογικῶν τεχνῶν . ὁ μὲν οὖν Ἐρασίστρατος ἐναντιωτάτων ἀγωγῶν ἐμνημόνευσεν , ὁ δὲ Ἱπποκράτης τὰς ἀλλοκότους ἐάσας ἐπὶ τὰς μετριωτέρας ἧκεν . ἀλλόκοτοι γάρ εἰσιν ὄντως αἱ διὰ λιμαγχονίας ἐσχάτης καὶ αἱ διὰ τὸ πληροῦν ἀμέτρως , ὡς ὁ Πετρωνᾶς · μέτριαι δὲ τούτων , ὧν ἐμνημόνευσεν ὁ Ἱπποκράτης , ἐπὶ τῶν ὀξέων νοσημάτων γιγνόμεναι ὑπὸ τῶν ἀξιολόγων ἰατρῶν . ἔνιοι μὲν γὰρ τὴν κριθώδη πτισάνην ἐπ᾿ αὐτῶν διδόασιν , ἔνιοι δὲ τὸν χυλὸν μόνον , ἔνιοι δὲ οὐδὲ τοῦτον ( ἐπὶ τῶν ὀξέων νοσημάτων καὶ πρὸ τῆς κρίσεως ἔνιοι δι᾿ ὕδατος διῄτων μόνον ) ἄχρις ἂν ἡ νόσος κριθῇ , διαιτῶντες ἐν τῷ μεταξὺ πόμασι μόνοις , ὕδατί τε καὶ μελικράτῳ καὶ εἰ δεήσειεν ὀξυμέλιτι . ἡ μὲν οὖν αἰτία τῆς διαφωνίας ἐστὶν , ἣν αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης ἐφεξῆς ποιήσεται , καὶ καλῶς ἔφην αὐτὴν ὑπ᾿ Ἐρασιστράτου κατὰ τὸ πρῶτον εἰρῆσθαι περὶ πυρετῶν · ἔστι δὲ αὕτη τὸ τινὰς τοῦ χυλοῦ μόνον δεῖσθαι τῆς πτισάνης , τινὰς δὲ καὶ τῆς κριθώδους πτισάνης , ἐνίους δὲ μηδετέρου τούτων , ἀλλ᾿ ἐπὶ πομάτων μόνον ἄχρι τῆς κρίσεως ὠφελίμως διαφυλάττεσθαι . καὶ δείξει γε ἐφεξῆς τίνες μέν εἰσιν οἱ τῆς κριθώδους πτισάνης δεόμενοι , τίνες δὲ οἱ πτισάνης χυλοῦ , τίνες δὲ οἱ μηδετέρου τούτων .
Lemmas: δοκέω δέ ἐγώ ἄξιος γραφή εἰμί οὗτος μάλα , ὁπόσος τε ἀκαταμάθητος εἰμί ὁ ἰατρός , ἐπίκαιρος εἰμί οἶδα , καί ὁπόσος μέγας ὠφέλεια φέρω ἤ μέγας βλάβη . ἀκαταμάθητος μέν οὖν καί ὅδε εἰμί · διά τίς ἆρα ἐν ὁ ὀξύς νόσος ὁ μέν ὁ ἰατρός ἅπας ὁ αἰών διατελέω πτισάνη δίδωμι ἀδιήθητος καί νομίζω ὀρθός ἰατρεύω , ὁ δέ τις περί πᾶς ποιέω ὅπως κριθή μηδείς καταπίνω ὁ κάμνω , μέγας γάρ βλάβη ἡγέομαι εἰμί , ἀλλά διά ὀθόνιον ὁ χυλός διηθέω δίδωμι · ὁ δέ αὖ τις αὐτός οὐδέ ἄν πτισάνη παχεῖος δίδωμι , οὔτε χυλός , ὁ μέν μέχρι ἐάν ἑβδομαῖος γίγνομαι ὁ κάμνω , ὁ δέ καί διά τέλος ἄχρι ἐάν κρίνω ὁ νόσος . δοκέω μέν εἰμί λογικός ὁ προβάλλω ὑπό αὐτός , δύναμαι ἐγώ καί χωρίς ὁ τοιοῦτος σκέμμα ἰατρεύω ὀρθός · ἐκ γάρ ὁ μανθάνω ὁ ποιέω , ὁ καλός ἰάομαι ὁ νόσος περιγίγνομαι ὁ ἰατρός , οὐ ἐκ ὁ ζητέω ὁ αἰτία ὁ διαφωνία ὁ διάφορος θεραπεία γράφω ἐπί ὁ αὐτός νόσημα · εἰμί δέ κατά ἀλήθεια οὐ μόνος χρήσιμος , ἀλλά καί πρῶτος ἅπας ζητέω δέω , ὡς δείκνυμι προέρχομαι ὁ λόγος . πρότερος γάρ , ὅτι τε ζήτησις ἄξιος εἰμί ὅς προβάλλω καί ὅπως αὐτός λύω , διέρχομαι ἀγαθός . ὅτι μέν οὖν ἄξιος εἰμί ζήτησις , ἐντεῦθεν μανθάνω . ὁ μέν γάρ ὁ φιλόσοφος διαφωνία οὐδείς ἔχω ἐμφανής τεκμήριον · οὔτε γάρ εἰ γενητός ὁ κόσμος , οὔτε εἰ φθαρτός , οὔτε εἰ μή κενός εἰμί ἔξωθεν αὐτός , οὔτε εἰ ἄπειρος , οὔτε εἰ μόνος οὗτος εἷς εἰμί , οὔτε εἰ πολύς , οὔτε πόσος ὁ ἀριθμός , εἴπερ πολύς , οὔτε εἰ πλῆθος ἀπερίληπτος ἤ ἄπειρος αὐτός , ἐναργής τεκμήριον χράω δυνατός · οὕτως δέ καί ἄλλος πολύς ὁ κατά φιλοσοφία ζητέω ἔνιοι μέν οὐδέ ὅλος ἐπικρίνω δύναμαι , τις δέ μετά πολύς ἐπίσκεψις . περί δέ ὁ ὠφελέω ὁ κάμνω ἤ βλάπτω οὐ ὅμοιος ἔχω · ὁ μέν γάρ εὑρίσκω αὐτός χρόνος δέω μακρός , διαφέρω τε ὁ πολύς ἀνήρ · ὅσος δέ εὑρίσκω τις ἐπαγγέλλω , δοκέω οὗτος ῥᾴδιος ἔχω ὁ κρίσις . εἰ μέν γάρ ὠφελέω προσάσσω ὁ κάμνω , ἐπαινέω αὐτός χρή καί προσίημι , βλάπτω δέ φεύγω τε καί ἀποτρέπω , μηδείς δέ ἀξιόλογος εἰς βλάβη ἤ εἰς ὠφέλεια ἐργάζομαι ὁ οὐδέτερος ὑπολαμβάνω · ἀλλά καί ὁ ἰατρός ἀφίστημι ὁ ἐναργής βλάπτω . ὅσος μέν οὖν ὀλίγος ἔχω ὁ διαφορά , οὐδείς θαυμαστός ἐπιμένω αὐτός ὁ ὁπωσοῦν ἐκ ἀρχή δοκέω · ὅσος δέ πάμπολυς διΐστημι , ὡς ἐπαινέω μέν ὑπό ἕτερος , ψέγω δέ ὑπό ἔνιοι , ἐπί οὗτος ἄν τις θαυμάζω ἤ ὁ ἐπαινέω ὁ μέγας ἔχω βλάβη ἤ ὁ ψέγω ὁ κατά ἀλήθεια ὠφέλιμος . οὗτος οὖν εἰμί αὐτός νῦν προβάλλω ὑπό Ἱπποκράτης , ἐπί εἷς ὁ κατά μέρος ὑπόδειγμα · λέγω δέ καί ὑπό Ἐρασίστρατος κατά ὁ πρῶτος βιβλίον περί πυρετός αὐτός τε καί ὁ λύσις αὐτός διά ταχύς τε καί σαφής , ἀκολουθέω αὐτός ὁ Ἱπποκράτης πάντῃ . διέρχομαι γάρ ἐν ὁ προλέγω βιβλίον ὁ ἐναντίος ἀγωγή ἐπί ὁ πυρέσσω χράω ἰατρός , ὁ τε μακρός ἀσιτία καταπονέω ὁ κάμνω καί Πετρωνᾶς ὁ κρέας τε καί οἶνος δίδωμι , ἐπιφέρω φημί κατά λέξις οὕτως . ἐπί πολύς μέν οὖν πάνυ μέγας πληγή περιπίπτω · εἰ δέ πᾶς κακός ἀπαλλάσσω πυρέσσω ἐν ὁ τοιοῦτος ἀγωγή ὁ θεραπεία , παύω ἄν εἰμί ὁ θεραπεύω ὁ ἰατρεύω οὕτως · ἀλλά ὡς ἔοικα οὐ ἐφαρμόζω πᾶς ὁ πυρετός ὁ αὐτός ἀγωγή ὁ θεραπεία . ἐπαινέω οὖν χρή καί ὁ Ἐρασίστρατος καί ὁ ἄλλος , ὅς προβάλλω οὗτος ὁ ζήτημα καί ὁ λύσις γράφω · ἐπαινέω δέ καί ὁ πρῶτος αὐτός προβάλλω , καί γιγνώσκω οὐ μάλα τις περί ὁ ὀξύς νόσημα ἤ ὁ ἄλλος ἅπας προβάλλω καί λύω οὗτος ὁ ζήτημα · καί γάρ ὁ ἀπόκρισις κοινός περί πᾶς εἰμί . οὐ γάρ ἐπί ὁ ὀξύς μόνος , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἄλλος νόσημα ἐν ὁ θεραπεία διαφωνέω ὁ ἰατρός καί διά οὗτος μέχρι πολύς ὁ ἑαυτοῦ ἀγωγή ἕκαστος προσμένω , ὅτι θεάομαι τις ἐπί αὐτός ἐναργής ὠφελέω . ἐπί ὁ ἄλλος οὖν ὅσος μηδείς ὀνίνημι , τάχα μέν ὑπονοέω καί ὁ κάμνω τις λαθραῖος ἁμαρτάνω · οὐ μήν ἀλλά ὅς λέγω καί αὐτός ὁ Ἱπποκράτης ἐν ὁ περί ἀγμός ἐπί ὁ κακός ἐπιδέω ὁ μετά ἕλκος κάταγμα καί διά οὗτος βλάπτω ( οὐ γάρ οἴομαι , φημί , ὁ ἐπίδεσις αἰτία εἰμί , ἀλλά ἄλλος τις ἀτυχία ) οὕτως καί ἐπί ὁ κατά δίαιτα ἔοικα αὐτός ὑπολαμβάνω . ὅς δέ λέγω νῦν ἐν ὁ πρόκειμαι ῥῆσις , πρόδηλος εἰμί , ἐάν τις αὐτός ἀναγιγνώσκω δίς καί τρίς αὐτός ἐπί ἑαυτοῦ προσέχω ὁ νόος · εὑρίσκω γάρ ἐπί μερικός παράδειγμα ὁ κοινός διδάσκω λόγος , ὅς δή καί καθόλου καλέω εἴωθα οὐ ὁ φιλόσοφος μόνος , ἀλλά καί σχεδόν ὁ ἀπό πᾶς ἤδη ὁ λογικός τέχνη . ὁ μέν οὖν Ἐρασίστρατος ἐναντίος ἀγωγή μνημονεύω , ὁ δέ Ἱπποκράτης ὁ ἀλλόκοτος ἐάω ἐπί ὁ μέτριος ἥκω . ἀλλόκοτος γάρ εἰμί ὄντως ὁ διά λιμαγχονία ἔσχατος καί ὁ διά ὁ πληρόω ἄμετρος , ὡς ὁ Πετρωνᾶς · μέτριος δέ οὗτος , ὅς μνημονεύω ὁ Ἱπποκράτης , ἐπί ὁ ὀξύς νόσημα γίγνομαι ὑπό ὁ ἀξιόλογος ἰατρός . ἔνιοι μέν γάρ ὁ κριθώδης πτισάνη ἐπί αὐτός δίδωμι , ἔνιοι δέ ὁ χυλός μόνος , ἔνιοι δέ οὐδέ οὗτος ( ἐπί ὁ ὀξύς νόσημα καί πρό ὁ κρίσις ἔνιοι διά ὕδωρ διαιτάω μόνος ) ἄχρι ἄν ὁ νόσος κρίνω , διαιτάω ἐν ὁ μεταξύ πόμα μόνος , ὕδωρ τε καί μελίκρατον καί εἰ δέω ὀξύμελι . ὁ μέν οὖν αἰτία ὁ διαφωνία εἰμί , ὅς αὐτός ὁ Ἱπποκράτης ἐφεξῆς ποιέω , καί καλός φημί αὐτός ὑπό Ἐρασίστρατος κατά ὁ πρῶτος λέγω περί πυρετός · εἰμί δέ οὗτος ὁ τις ὁ χυλός μόνος δέω ὁ πτισάνη , τις δέ καί ὁ κριθώδης πτισάνη , ἔνιοι δέ μηδέτερος οὗτος , ἀλλά ἐπί πόμα μόνος ἄχρι ὁ κρίσις ὠφέλιμος διαφυλάσσω . καί δείκνυμι γε ἐφεξῆς τίς μέν εἰμί ὁ ὁ κριθώδης πτισάνη δέω , τίς δέ ὁ πτισάνη χυλός , τίς δέ ὁ μηδέτερος οὗτος .