galenus.in-hippocratis-de-victu-acutorum-commentaria-iv 2.47
Οὐδὲ γὰρ τῶν τοιουτέων ὁρέω ἐμπείρους τοὺς ἰητροὺς , ὡς χρὴ διαγιγνώσκειν τὰς ἀσθενείας ἐν τῇσι νούσοισιν , αἵ τε διὰ κενεαγγείην ἀσθενέονται , αἵ τε δι᾿ ἄλλον τινὰ ἐρεθισμὸν , αἵ τε διὰ πόνον καὶ ὑπὸ ὀξύτητος τῆς νούσου , ὁκόσα τε ἡμέων ἡ φύσις , καὶ ἡ ἕξις ἑκάστοισιν ἐκτεκνοῖ πάθεα καὶ εἴδεα παντοῖα , καίτοι σωτηρίην ἢ θάνατον φέρει γινωσκόμενα ἢ ἀγνοούμενα τὰ τοιαῦτα . Ἐπεὶ περί τε τῆς ἰσχύος τοῦ κάμνοντος πεποίηται καὶ περὶ τῆς ἀσθενείας λόγον , ταῦτα δ᾿ εἰσὶ τῶν ἐκ τῆς διαίτης σκοπῶν οὐχ οἱ φαυλότατοι , διὰ τοῦτο νῦν ἀναλαμβάνει τὸν ὑπὲρ αὐτῆς λόγον τῆς κατὰ τὴν δύναμιν ἀσθενείας , ᾧτινι τρόπῳ γίγνεται διαγνωστικοὺς λέγων δεῖν εἶναι τοὺς ἰατρούς · ὅτι ἔνιαι μὲν τῶν ἀσθενειῶν διὰ τὴν τῶν ἀγγείων κένωσιν ἀποτελοῦνται , ( τοῦτο γὰρ ἡ κενεαγγεία σημαίνει κυρίως τε καὶ πρώτως καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀσιτία κενεαγγεία πολλάκις εἴρηται , ὡς τῷ τοῦ γένους ὀνόματι καὶ ἐπὶ τοῦ εἴδους συνηθέστατα χρωμένων ἁπάντων τῶν ἀνθρώπων ) ἔνιαι δὲ διὰ πόνον , ἤτοι τὸν ἰδίως λεγόμενον , ὅσπερ ἐστὶν ὁ αὐτὸς ταῖς ὀδύναις , ἢ τὴν ὡς ἂν εἴποι τις κακοπάθειαν , ᾗ κακοπαθοῦσιν οἱ κάμνοντες ἐν ταῖς ὀξείαις νόσοις . ἐνίας δὲ καὶ δι᾿ ἄλλον τινὰ γίγνεσθαί φησι ἐρεθισμόν . εἰ μὲν γὰρ δὴ τὴν δῆξιν ἐρεῖ ἤτοι γε τῆς γαστρὸς ἢ τῶν ἐντέρων , δόξειεν ἂν ὑποπεπτωκέναι τὸ σύμπτωμα τοῦτο ταῖς ὀδύναις · εἰ δὲ ἀγρυπνίαν ἤ τι τοῦ στόματος τῆς κοιλίας πάθος , οὐ κυρίως ἂν δόξειεν ἑρμηνεύειν . ἥ γε μὴν δύναμις ὁρᾶται καταλυομένη , διά τε κένωσιν ἐξ αἱμοῤῥαγιῶν ἢ ἐμέτων ἢ διαχωρημάτων ἢ ἱδρώτων καὶ δι᾿ ἀσιτίαν μακροτέραν τοῦ προσήκοντος καὶ δι᾿ ἄλγημά τι καὶ ἀγρυπνίαν ἐξαναστάσεις τε συνεχεῖς ἀποπατήσεως ἕνεκα καὶ πρὸς τούτοις ὅταν ποτὲ πάθῃ τὸ στόμα τῆς γαστρὸς οὕτως , ὡς ἐναπειλεῖν συγκοπάς · τοῦτο μέν γε καὶ διὰ τροφῆς πλῆθος βαρυνούσης , ἤ τινα τῶν ἀνιαρῶν αὐτῆς ποιοτήτων , αὐτή τε κάμνει καὶ συγκαταλύει τὴν δύναμιν ἑαυτῇ τάχιστα . πᾶσαι μὲν οὖν αὗται διὰ φανερῶν αἰτιῶν γίγνονται αἱ βλάβαι τῆς δυνάμεως · ἕτεραι δέ εἰσιν ἀφανεῖς , ὥσπερ ὅταν ἄνευ κενώσεως φανερᾶς ἢ ἀγρυπνίας ἢ λιμαγχονίας ἢ καὶ τῆς κατὰ τὸ στόμα κοιλίας αἰσθήσεως οἱ κάμνοντες εἰς τοιαύτην ὑποσύρωνται τοῦ σώματος διάθεσιν , οἵαν ἐν τῷ προγνωστικῷ κατὰ τὴν ἀρχὴν αὐτὸς ἔγραψε λέγων · ῥὶς ὀξεῖα , ὀφθαλμοὶ κοῖλοι , κρόταφοι συμπεπτωκότες , ὅσα τε τούτων ἐφεξῆς . αὕτη γὰρ τοῦ σώματος ἡ κατάστασις γίνεται μὲν καὶ δι᾿ ἀγρυπνίαν καὶ δι᾿ ἔκκρισίν τινα πολλὴν καὶ λιμαγχονίαν · γίνεται δὲ καὶ χωρὶς τούτων , ὅταν οἵ τε ἐν τῷ σώματι χυμοὶ λεπτοὶ τυγχάνουσιν ὄντες ἥ τε τοῦ πυρετοῦ θερμασία δριμεῖα · διαφοροῦνται γὰρ οἱ οὕτως λεπτυνόμενοι κατὰ τὸ ἄδηλον . ἐνίοις δὲ καὶ κατὰ τὴν δυσκρασίαν μιᾶς τῶν ἀρχῶν παθούσης ἀσθενὴς ἡ δύναμις γίγνεται · πρώτη μὲν οὖν ἡ πρώτως παθοῦσα κάμνει , κατὰ συμπάθειαν δὲ καὶ αἱ λοιπαὶ δύο . μεμάθηκας γὰρ ἄλλην μὲν εἶναι κατὰ τὰ νεῦρα δύναμιν , ἀρχὴν ἔχουσαν τὸν ἐγκέφαλον · ἄλλην δὲ κατὰ τὰς ἀρτηρίας , ἧς ἡ ἀρχὴ καρδία · καὶ τρίτην κατὰ τὰς φλέβας , ἐξ ἥπατος ὁρμωμένην · ἐνίοτε γοῦν τῶν μορίων ἑνὸς οὑτινοσοῦν δυσκρασία τὴν οἰκείαν δύναμιν ἐκάκωσεν , ᾗ συνεπάθησαν αἱ λοιπαὶ δύο δυνάμεις . τάχισται μὲν οὖν ἀπώλειαι γίγνονται τῆς καρδίας παθούσης , ἐφεξῆς δὲ τοῦ ἐγκεφάλου , βραδεῖαι δὲ αἱ ἀπὸ τοῦ ἥπατος . ὥσπερ γὰρ ταῦτα τὰ μόρια κατὰ δυσκρασίαν παθόντα μεγίστην βλάβην βλάπτεται τῆς οἰκείας ἕκαστον δυνάμεως , οὕτως ἔνια πλησίον ἑκάστης ἀρχῆς κείμενα κατὰ δυσκρασίαν ἰσχυρῶς νοσήσαντα τὰς ἀρχὰς τῶν δυνάμεων εἰς συμπάθειαν ἑαυτοῖς ἄγει , τινὰ δὲ , κᾂν μὴ πλησίον ᾖ κείμενα , διὰ τὴν κατὰ γένος κοινωνίαν , ἤ τινα διαθέσεως ἰδιότητα , τὰ τὰς ἀρχὰς τῶν δυνάμεων ἔχοντα βλάπτει μόρια . τὸ μὲν οὖν στόμα τῆς γαστρὸς ὅταν μὲν ζωτικὴν δύναμιν εἰς συμπάθειαν ἄγῃ , συγκοπὰς ἐπιφέρει , ὅταν δὲ τὴν ἰδίως ψυχικὴν ὀνομαζομένην , παραφροσύνας ἢ σπασμούς · ἡ δὲ μήτρα ποτὲ μὲν ἀπνοίας , ποτὲ δὲ συντάσεις νεύρων . ἀλλὰ συμπληρωθέντα μὲν ἕκαστα τούτων ἁπλῶς γνώριμα , συνιστάμενα δὲ καὶ αὐξανόμενα κατὰ βραχὺ λανθάνει τοὺς πολλοὺς τῶν ἰατρῶν . χρὴ δὲ οὐχ ὅταν ὑπὸ μεγέθους ἀβοήθητα γένηται , τότε γνωρίζειν αὐτὰ τοῖς ἰδιώταις ὡσαύτως , ἀλλὰ ἀρχόμενά τε καὶ γιγνόμενα , τοῦτο γὰρ κάλλιστον · εἰ δὲ μὴ , ἀλλ᾿ αὐξανόμενά γε πάντως . ἅπαντα οὖν τὰ τοιαῦτα δοκεῖ μοι δηλῶσαι διὰ τῆσδε τῆς λέξεως ὁ Ἱπποκράτης , ἐν ᾗ φησιν · ὅσα τε ἡμέων ἡ φύσις καὶ ἕξις ἑκάστοισιν ἐκτεκνοῖ πάθεα καὶ εἴδεα παντοῖα · καὶ νῦν φύσιν λέγει τὴν κρᾶσιν , ἕξιν δὲ αὐτοῦ τοῦ σώματος τὴν κατασκευήν . οἱ μὲν γὰρ ἀραιότεροι φύσει διαφοροῦνται καὶ συγκόπτονται |ῥᾳδίως , οἱ δὲ πυκνότεροι χρονίζουσιν ἐν ταῖς νόσοις . οὕτω δὲ καὶ μόρια τὰ μὲν ἔχουσί τινες ψυχρότερα , τὰ δὲ θερμότερα , καὶ τὰ μὲν ξηρότερα , τὰ δὲ ὑγρότερα · ἅπασι δὲ οἰκεῖον τῇ κράσει τὸ νόσημα .
Lemmas: οὐδέ γάρ ὁ τοιοῦτος ὁράω ἔμπειρος ὁ ἰατρός , ὡς χρή διαγιγνώσκω ὁ ἀσθένεια ἐν ὁ νόσος , ὁ τε διά κενεαγγεία ἀσθενέω , ὁ τε διά ἄλλος τις ἐρεθισμός , ὁ τε διά πόνος καί ὑπό ὀξύτης ὁ νόσος , ὁπόσος τε ἐγώ ὁ φύσις , καί ὁ ἕξις ἕκαστος ἐκτεκνόω πάθος καί εἶδος παντοῖος , καίτοι σωτηρία ἤ θάνατος φέρω γιγνώσκω ἤ ἀγνοέω ὁ τοιοῦτος . ἐπεί περί τε ὁ ἰσχύς ὁ κάμνω ποιέω καί περί ὁ ἀσθένεια λόγος , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐκ ὁ δίαιτα σκοπός οὐ ὁ φαῦλος , διά οὗτος νῦν ἀναλαμβάνω ὁ ὑπέρ αὐτός λόγος ὁ κατά ὁ δύναμις ἀσθένεια , ὅστις τρόπος γίγνομαι διαγνωστικός λέγω δέω εἰμί ὁ ἰατρός · ὅτι ἔνιοι μέν ὁ ἀσθένεια διά ὁ ὁ ἀγγεῖον κένωσις ἀποτελέω , ( οὗτος γάρ ὁ κενεαγγεία σημαίνω κύριος τε καί πρῶτος καί διά οὗτος ὁ ἀσιτία κενεαγγεία πολλάκις λέγω , ὡς ὁ ὁ γένος ὄνομα καί ἐπί ὁ εἶδος συνήθης χράω ἅπας ὁ ἄνθρωπος ) ἔνιοι δέ διά πόνος , ἤτοι ὁ ἴδιος λέγω , ὅς εἰμί ὁ αὐτός ὁ ὀδύνη , ἤ ὁ ὡς ἄν λέγω τις κακοπάθεια , ὅς κακοπαθέω ὁ κάμνω ἐν ὁ ὀξύς νόσος . ἔνιοι δέ καί διά ἄλλος τις γίγνομαι φημί ἐρεθισμός . εἰ μέν γάρ δή ὁ δῆξις λέγω ἤτοι γε ὁ γαστήρ ἤ ὁ ἔντερον , δοκέω ἄν ὑποπίπτω ὁ σύμπτωμα οὗτος ὁ ὀδύνη · εἰ δέ ἀγρυπνία ἤ τις ὁ στόμα ὁ κοιλία πάθος , οὐ κύριος ἄν δοκέω ἑρμηνεύω . ὁ γε μήν δύναμις ὁράω καταλύω , διά τε κένωσις ἐκ αἱμορραγία ἤ ἔμετος ἤ διαχώρημα ἤ ἱδρώς καί διά ἀσιτία μακρός ὁ προσήκω καί διά ἄλγημα τις καί ἀγρυπνία ἐξανάστασις τε συνεχής ἀποπάτησις ἕνεκα καί πρός οὗτος ὅταν ποτέ πάσχω ὁ στόμα ὁ γαστήρ οὕτως , ὡς ἐναπειλέω συγκοπή · οὗτος μέν γε καί διά τροφή πλῆθος βαρύνω , ἤ τις ὁ ἀνιαρός αὐτός ποιότης , αὐτός τε κάμνω καί συγκαταλύω ὁ δύναμις ἑαυτοῦ ταχύς . πᾶς μέν οὖν οὗτος διά φανερός αἰτία γίγνομαι ὁ βλάβη ὁ δύναμις · ἕτερος δέ εἰμί ἀφανής , ὥσπερ ὅταν ἄνευ κένωσις φανερός ἤ ἀγρυπνία ἤ λιμαγχονία ἤ καί ὁ κατά ὁ στόμα κοιλία αἴσθησις ὁ κάμνω εἰς τοιοῦτος ὑποσύρω ὁ σῶμα διάθεσις , οἷος ἐν ὁ προγνωστικός κατά ὁ ἀρχή αὐτός γράφω λέγω · ῥίς ὀξύς , ὀφθαλμός κοῖλος , κρόταφος συμπίπτω , ὅσος τε οὗτος ἐφεξῆς . οὗτος γάρ ὁ σῶμα ὁ κατάστασις γίγνομαι μέν καί διά ἀγρυπνία καί διά ἔκκρισις τις πολύς καί λιμαγχονία · γίγνομαι δέ καί χωρίς οὗτος , ὅταν ὁ τε ἐν ὁ σῶμα χυμός λεπτός τυγχάνω εἰμί ὁ τε ὁ πυρετός θερμασία δριμύς · διαφορέω γάρ ὁ οὕτως λεπτύνω κατά ὁ ἄδηλος . ἔνιοι δέ καί κατά ὁ δυσκρασία εἷς ὁ ἀρχή πάσχω ἀσθενής ὁ δύναμις γίγνομαι · πρῶτος μέν οὖν ὁ πρῶτος πάσχω κάμνω , κατά συμπάθεια δέ καί ὁ λοιπός δύο . μανθάνω γάρ ἄλλος μέν εἰμί κατά ὁ νεῦρον δύναμις , ἀρχή ἔχω ὁ ἐγκέφαλος · ἄλλος δέ κατά ὁ ἀρτηρία , ὅς ὁ ἀρχή καρδία · καί τρίτος κατά ὁ φλέψ , ἐκ ἧπαρ ὁρμάω · ἐνίοτε γοῦν ὁ μόριον εἷς ὅστις δυσκρασία ὁ οἰκεῖος δύναμις κακόω , ὅς συμπαθέω ὁ λοιπός δύο δύναμις . ταχύς μέν οὖν ἀπώλεια γίγνομαι ὁ καρδία πάσχω , ἐφεξῆς δέ ὁ ἐγκέφαλος , βραδύς δέ ὁ ἀπό ὁ ἧπαρ . ὥσπερ γάρ οὗτος ὁ μόριον κατά δυσκρασία πάσχω μέγας βλάβη βλάπτω ὁ οἰκεῖος ἕκαστος δύναμις , οὕτως ἔνιοι πλησίον ἕκαστος ἀρχή κεῖμαι κατά δυσκρασία ἰσχυρός νοσέω ὁ ἀρχή ὁ δύναμις εἰς συμπάθεια ἑαυτοῦ ἄγω , τις δέ , ἔͅν μή πλησίον εἰμί κεῖμαι , διά ὁ κατά γένος κοινωνία , ἤ τις διάθεσις ἰδιότης , ὁ ὁ ἀρχή ὁ δύναμις ἔχω βλάπτω μόριον . ὁ μέν οὖν στόμα ὁ γαστήρ ὅταν μέν ζωτικός δύναμις εἰς συμπάθεια ἄγω , συγκοπή ἐπιφέρω , ὅταν δέ ὁ ἴδιος ψυχικός ὀνομάζω , παραφροσύνη ἤ σπασμός · ὁ δέ μήτρα ποτέ μέν ἄπνοια , ποτέ δέ σύντασις νεῦρον . ἀλλά συμπληρόω μέν ἕκαστος οὗτος ἁπλῶς γνώριμος , συνιστάω δέ καί αὐξάνω κατά βραχύς λανθάνω ὁ πολύς ὁ ἰατρός . χρή δέ οὐ ὅταν ὑπό μέγεθος ἀβοήθητος γίγνομαι , τότε γνωρίζω αὐτός ὁ ἰδιώτης ὡσαύτως , ἀλλά ἄρχω τε καί γίγνομαι , οὗτος γάρ καλός · εἰ δέ μή , ἀλλά αὐξάνω γε πάντως . ἅπας οὖν ὁ τοιοῦτος δοκέω ἐγώ δηλόω διά ὅδε ὁ λέξις ὁ Ἱπποκράτης , ἐν ὅς φημί · ὅσος τε ἐγώ ὁ φύσις καί ἕξις ἕκαστος ἐκτεκνόω πάθος καί εἶδος παντοῖος · καί νῦν φύσις λέγω ὁ κρᾶσις , ἕξις δέ αὐτός ὁ σῶμα ὁ κατασκευή . ὁ μέν γάρ ἀραῖος φύσις διαφορέω καί συγκόπτω ῥᾴδιος , ὁ δέ πυκνός χρονίζω ἐν ὁ νόσος . οὕτως δέ καί μόριον ὁ μέν ἔχω τις ψυχρός , ὁ δέ θερμός , καί ὁ μέν ξηρός , ὁ δέ ὑγρός · ἅπας δέ οἰκεῖος ὁ κρᾶσις ὁ νόσημα .