galenus.in-hippocratis-de-natura-hominis-librum-commentarii-iii 1.2
Δοκέουσι δέ μοι οὐκ ὀρθῶς γινώσκειν οἱ τὰ τοιαῦτα λέγοντες . γνώμῃ μὲν γὰρ τῇ αὐτέῃ πάντες χρέονται , λέγουσι δὲ οὐ τὰ αὐτά . ἀλλὰ τῆς μὲν γνώμης τὸν ἐπίλογον τὸν αὐτὸν ποιέονται . φασὶ γὰρ ἕν τε εἶναι ὅ τί ἐστι καὶ τοῦτ᾿ εἶναι ἕν τε καὶ τὸ πᾶν , κατὰ δὲ τὰ οὐνόματα οὐχ ὁμολογέουσι . λέγει δὲ αὐτέων ὁ μέν τις φάσκων ἠέρα τοῦτο εἶναι τὸ ἕν τε καὶ τὸ πᾶν , ὁ δὲ πῦρ , ὁ δὲ ὕδωρ , ὁ δὲ γῆν . καὶ ἐπιλέγει ἕκαστος τῷ ἑωϋτοῦ λόγῳ μαρτύριά τε καὶ τεκμήρια , ἅ γε ἐστὶν οὐδέν . ὅτι μὲν γὰρ τῇ αὐτέῃ γνώμῃ πάντες χρέονται , λέγουσι δὲ οὐ τὰ αὐτὰ , δῆλον ὅτι οὐδὲ γινώσκουσι αὐτά . γνοίη δ᾿ ἂν τόδε τις μάλιστα , παραγενόμενος αὐτέοισιν ἀντιλέγουσι . πρὸς γὰρ ἀλλήλους ἀντιλέγοντες οἱ αὐτοὶ ἄνδρες τῶν αὐτέων ἐναντίον ἀκροατέων , οὐδέποτε τρὶς ἐφεξῆς ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος περιγίνεται ἐν τῷ λόγῳ , ἀλλὰ ποτὲ μὲν οὗτος ἐπικρατέει , ποτὲ δὲ οὗτος , ποτὲ δὲ ᾧ ἂν τύχῃ μάλιστα ἡ γλῶσσα ῥυεῖσα πρὸς τὸν ὄχλον . καίτοι δίκαιόν ἐστι τὸν φάντα ὀρθῶς γινώσκειν περὶ τῶν πραγμάτων , παρέχειν ἀεὶ ἐπικρατέοντα τὸν λόγον τὸν ἑωϋτοῦ , εἴπερ ἐόντα γινώσκει καὶ ὀρθῶς ἀποφαίνεται . ἀλλὰ ἐμοί γε δοκέουσιν οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωποι αὐτοὶ σφᾶς αὐτοὺς καταβάλλειν ἐν τοῖσιν ὀνόμασι τῶν λόγων αὐτέων ὑπὸ ἀσυνεσίης , τὸν δὲ Μελίσσου λόγον ἐπανορθοῦν . περὶ μὲν οὖν τουτέων ἀρκέει μοι τὰ εἰρημένα . Ὡς πρὸς εἰδότας ἃ λέγουσιν οἱ στοιχεῖον ἓν ὑποτιθέμενοι , ποιεῖται τὸν λόγον . οἵ τε γὰρ τὸ πῦρ εἶναι στοιχεῖον λέγοντες ἐκ τούτου βούλονται τὰ ἄλλα γεννᾶσθαι . πυκνουμένου τε καὶ συναγομένου καὶ πιλουμένου , τῆς μὲν ὀλίγης αὐτοῦ πιλήσεως ἀέρα γεννώσης , τῆς πλείονος δὲ ὕδωρ , τῆς τελεωτάτης τε καὶ πλείστης γῆν . οἵ τε τὸ ὕδωρ , οἵ τε τὸν ἀέρα , κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐκ τοῦ πιλοῦσθαι καὶ χεῖσθαι τἄλλα γεννᾶσθαι λέγουσι . πιληθὲν μὲν γὰρ τὸ ὕδωρ γῆν γεννᾶσθαί φασι , χυθὲν δὲ ἀέρα . καθάπερ γε καὶ τὸν ἀέρα πιληθέντα μὲν ὕδωρ , χυθέντα δὲ πῦρ , ὥστ᾿ ἐκ τῆς εἰς ἄλληλα μεταβολῆς τῶν τεττάρων ὁ λόγος ὁρμᾶται τῶν ἓν ὁτιοῦν ὑποτιθεμένων εἶναι στοιχεῖον . καὶ διὰ τοῦτο γνώμῃ μὲν αὐτῇ φησιν αὐτοὺς χρῆσθαι , λέγειν δ᾿ οὐ τὰ αὐτά . φανερῶς οὖν ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ παντὶ τοῖς ἕν τι μόνον τῶν τεττάρων στοιχείων ἡγουμένοις εἶναι τὸν ἄνθρωπον ἀντιλέγει καί φησιν αὐτοὺς ἁμαρτάνειν . ὅτι γὰρ μηδὲν ἀποδεικνύουσιν , ἐσχάτως ἀπίθανος ἦν ὁ λόγος αὐτῶν . ἓν μὲν γὰρ τῶν τεττάρων εἶναι τὸν ἄνθρωπον οὐ κατασκευάζουσι . τὸν δὲ Μελίσσου λόγον ὀρθοῦσιν , ἡγουμένου μὲν ἓν εἶναι καὶ αὐτοῦ τοῦτο , οὐ μὴν ἐκ τῶν τεττάρων γ᾿ ἕν τι τούτων , ἀέρος καὶ γῆς , ὕδατός τε καὶ πυρός . ἔοικε δὲ ὁ ἀνὴρ οὗτος ἐννοῆσαι μὲν εἶναί τινα οὐσίαν κοινὴν , ὑποβεβλημένην τοῖς τέτταρσι στοιχείοις , ἀγέννητόν τε καὶ ἄφθαρτον , ἣν οἱ μετ᾿ αὐτὸν ὕλην ἐκάλεσαν , οὐ μὴν διηρθρωμένως γε δυνηθῆναι τοῦτο δηλῶσαι . ταύτην δ᾿ οὖν αὐτὴν τὴν οὐσίαν ὀνομάζει τὸ ἓν καὶ τὸ πᾶν . ἀληθὴς δὲ οὐδ᾿ οὗτος ὁ λόγος ἐστίν . οὐ γὰρ ἕν τι μόνον ἐστὶν ἐκεῖνο τῶν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ σωμάτων ἀρχὴ , καθάπερ ὑπέλαβεν ὁ Μέλισσος , ἀλλὰ πρὸς αὐτῷ ποιότητες τέτταρες , ψυχρότης ἄκρα καὶ ξηρότης καὶ θερμότης καὶ ὑγρότης . οὐ μὴν στοιχεῖά γε ταῦτ᾿ ἔστιν οὔτε τῶν ἄλλων οὔτ᾿ ἀνθρώπου φύσεως , ἀλλὰ ἀρχαί . συνεκέχυτο οὖν τοῦτο παρὰ τοῖς ἀρχαίοις . οὐδ᾿ εἰς ἔννοιαν ἀφιγμένοις τῆς διαφορᾶς ἀρχῆς τε καὶ στοιχείου , διὰ τὸ δύνασθαι χρῆσθαι τῇ τοῦ στοιχείου προσηγορίᾳ , κᾀπὶ τῶν ἀρχῶν . ἄλλα δὲ δύο πράγματά ἐστι φανερῶς ἀλλήλων διαφέροντα , τὸ μὲν ἕτερον ἐλάχιστον μόριον τοῦ ὅλου , τὸ δὲ ἕτερον , εἰς ὃ διέλῃ τις , κατ᾿ ἐπίνοιαν αὐτὸ τοῦτο ἐλάχιστον . αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ πῦρ οὐχ οἷόν τε διελεῖν εἰς δύο σώματα καὶ δεῖξαι κεκραμένον ἐξ ἐκείνων , ὥσπερ οὐδὲ τὴν γῆν , ἢ τὸ ὕδωρ , ἢ τὸν ἀέρα . νοῆσαι μέντοι δυνατὸν ἑτέραν μὲν εἶναι τοῦ μεταβάλλοντος τὴν οὐσίαν , ἑτέραν δὲ τὴν μεταβολὴν αὐτοῦ . οὐ γὰρ ταὐτό ἐστι τὸ μεταβάλλον σῶμα τῇ κατ᾿ αὐτὸ μεταβολῇ . τὸ μὲν γὰρ μεταβάλλον ἐστὶ τὸ ὑποκείμενον , ἡ μεταβολὴ δὲ αὐτοῦ κατὰ τὴν τῶν ποιοτήτων ἀμοιβὴν γίνεται . θερμότητος μὲν γὰρ ἄκρας ἐγγενομένης αὐτῷ , πυρὸς ἀποτελου - μένου , καθάπερ γε καὶ ἀέρος , ὅταν ἄκραν ὑγρότητα δέξεται . κατὰ ταὐτὰ δὲ γῆς μὲν γιγνομένης , ἐπειδὰν ἐκεῖνο τὸ ὑποκείμενον , ἅπασαν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἄποιον ὕπαρχον εἰς ἑαυτὸ δέξηται ξηρότητα χωρὶς θερμότητος , ὕδατος δ᾿ ὅταν ὑγρότητα . περὶ μὲν γὰρ τοῦ πρώτου ψυχροῦ ζήτησις οὐ σμικρὰ γέγονεν , ἧς οὐκ ἔστι χρεία εἰς τὰ τῆς ἰατρικῆς τέχνης ἔργα μηδὲν συντελούσης . τὸ γάρ τι χρήσιμόν ἐστιν ἐν τῷ ζητῆσαι , πότερον ἓν ἁπλοῦν ἐστι τὸ σῶμα τῶν ἀνθρώπων , ἢ σύνθετον ἐξ ἁπλῶν τεττάρων , ὡς ἥ τε τοῦ Πλάτωνος ἐδίδαξε ῥῆσις ἡμεῖς τε κατὰ τὴν θεραπευτικὴν μέθοδον ἐδιδάξαμεν εὐθὺς ἐν τοῖς πρώτοις αὐτῆς . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτου καὶ αὖθις εἰρήσεται . νυνὶ δὲ ἀναμνήσομαι ὡς ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήσει τὴν ἀντιλογίαν ἐποιήσατο πρὸς τοὺς ἕν τι τῶν τεττάρων εἶναι λέγοντας τὸν ἄνθρωπον , οὐ πρὸς τοὺς τέτταρα . βελτίων οὖν ἀνάγνωσις εἰκότως ἐλέγετο κατὰ τὴν πρώτην ῥῆσιν ἡ δασύνουσα κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τὴν πρώτην συλλαβὴν τοῦ ἓν ἐόν . ὅτι γὰρ οὐχ ἕν ἐστιν , ἀλλὰ πλείω τὰ συντιθέντα τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν , ἐπιδείκνυσιν ὁ Ἱπποκράτης . οὐ μὴν ὅτι γε μηδὲν ᾖ τῶν τεττάρων στοιχείων εἰλικρινὲς ἐν τῷ σώματι . τὴν ἀρχὴν γὰρ οὐδὲ λέγουσιν οἱ τῆς δόξης ταύτης ἡγεμόνες τοῦτο , ἓν δέ τι παρὰ τὰ τέτταρα , τὸ ἔξ αὐτῶν συγκείμενον ἀποφαίνονται , ὥς γε τὴν τετραφάρμακον δύναμιν οὔτε κηρὸν , οὔτε πίτταν , οὔτε στέαρ , ἀλλά τι παρὰ ταῦτα ἓν ἄλλο , ὃ ἐξ ἁπάντων κραθέντων γέγονεν . οὔσης δὲ πάλιν καὶ αὐτῆς τῆς δόξης διττῆς , ἔνιοι μὲν γὰρ τὰς τέτταρας ποιότητας μόνας κεράννυσθαι δι᾿ ὅλων ἀλλήλαις , ἔνιοι δὲ τὰς οὐσίας ἀπεφήναντο , Περιπατητικοὶ μὲν τῆς προτέρας δόξης προστάντες , Στωϊκοὶ δὲ τῆς δευτέρας , ἔτι τε τούτων ἔμπροσθεν Ἐμπεδοκλῆς ἐξ ἀμεταβλήτων τῶν τεττάρων στοιχείων ἡγεῖτο γίγνεσθαι τὴν τῶν συνθέτων σωμάτων φύσιν , οὕτως ἀναμεμιγμένων ἀλλήλοις τῶν πρώτων , ὡς εἴ τις λειώσας ἀκριβῶς καὶ χνοώδη ποιήσας ἰὸς καὶ χαλκῖτιν καὶ καδμίαν καὶ μίσυ μίξειεν , ὡς μηδὲν ἐξ αὐτῶν δύνασθαι μεταχειρίσασθαι χωρὶς ἑτέρου .
Lemmas: δοκέω δέ ἐγώ οὐ ὀρθός γιγνώσκω ὁ ὁ τοιοῦτος λέγω . γνώμη μέν γάρ ὁ αὔτεος πᾶς χράω , λέγω δέ οὐ ὁ αὐτός . ἀλλά ὁ μέν γνώμη ὁ ἐπίλογος ὁ αὐτός ποιέω . φημί γάρ εἷς τε εἰμί ὅς τις εἰμί καί οὗτος εἰμί εἷς τε καί ὁ πᾶς , κατά δέ ὁ ὄνομα οὐ ὁμολογέω . λέγω δέ αὐτός ὁ μέν τις φάσκω ἀήρ οὗτος εἰμί ὁ εἷς τε καί ὁ πᾶς , ὁ δέ πῦρ , ὁ δέ ὕδωρ , ὁ δέ γῆ . καί ἐπιλέγω ἕκαστος ὁ ἑαυτοῦ λόγος μαρτύριον τε καί τεκμήριον , ὅς γε εἰμί οὐδείς . ὅτι μέν γάρ ὁ αὔτεος γνώμη πᾶς χράω , λέγω δέ οὐ ὁ αὐτός , δῆλος ὅτι οὐδέ γιγνώσκω αὐτός . γιγνώσκω δέ ἄν ὅδε τις μάλα , παραγίγνομαι αύ̓τεος ἀντιλέγω . πρός γάρ ἀλλήλων ἀντιλέγω ὁ αὐτός ἀνήρ ὁ αὐτός ἐναντίον ἀκροατής , οὐδέποτε τρίς ἐφεξῆς ὁ αὐτός ἄνθρωπος περιγίγνομαι ἐν ὁ λόγος , ἀλλά ποτέ μέν οὗτος ἐπικρατέω , ποτέ δέ οὗτος , ποτέ δέ ὅς ἄν τυγχάνω μάλα ὁ γλῶσσα ῥέω πρός ὁ ὄχλος . καίτοι δίκαιος εἰμί ὁ φημί ὀρθός γιγνώσκω περί ὁ πρᾶγμα , παρέχω ἀεί ἐπικρατέω ὁ λόγος ὁ ἑαυτοῦ , εἴπερ εἰμί γιγνώσκω καί ὀρθός ἀποφαίνω . ἀλλά ἐγώ γε δοκέω ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος αὐτός σφεῖς αὐτός καταβάλλω ἐν ὁ ὄνομα ὁ λόγος αὐτός ὑπό ἀσυνεσία , ὁ δέ Μέλισσος λόγος ἐπανορθόω . περί μέν οὖν οὗτος ἀρκέω ἐγώ ὁ λέγω . ὡς πρός οἶδα ὅς λέγω ὁ στοιχεῖον εἷς ὑποτίθημι , ποιέω ὁ λόγος . ὁ τε γάρ ὁ πῦρ εἰμί στοιχεῖον λέγω ἐκ οὗτος βούλομαι ὁ ἄλλος γεννάω . πυκνόω τε καί συνάγω καί πιλέω , ὁ μέν ὀλίγος αὐτός πίλησις ἀήρ γεννάω , ὁ πολύς δέ ὕδωρ , ὁ τέλειος τε καί πολύς γῆ . ὁ τε ὁ ὕδωρ , ὁ τε ὁ ἀήρ , κατά ὁ αὐτός λόγος ἐκ ὁ πιλόω καί χέω ἄλλος γεννάω λέγω . πιλέω μέν γάρ ὁ ὕδωρ γῆ γεννάω φημί , χέω δέ ἀήρ . καθά γε καί ὁ ἀήρ πιλέω μέν ὕδωρ , χέω δέ πῦρ , ὥστε ἐκ ὁ εἰς ἀλλήλων μεταβολή ὁ τέσσαρες ὁ λόγος ὁρμάω ὁ εἷς ὁστισοῦν ὑποτίθημι εἰμί στοιχεῖον . καί διά οὗτος γνώμη μέν αὐτός φημί αὐτός χράω , λέγω δέ οὐ ὁ αὐτός . φανερός οὖν ἐν οὗτος ὁ λόγος πᾶς ὁ εἷς τις μόνος ὁ τέσσαρες στοιχεῖον ἡγέομαι εἰμί ὁ ἄνθρωπος ἀντιλέγω καί φημί αὐτός ἁμαρτάνω . ὅτι γάρ μηδείς ἀποδείκνυμι , ἔσχατος ἀπίθανος εἰμί ὁ λόγος αὐτός . εἷς μέν γάρ ὁ τέσσαρες εἰμί ὁ ἄνθρωπος οὐ κατασκευάζω . ὁ δέ Μέλισσος λόγος ὀρθόω , ἡγέομαι μέν εἷς εἰμί καί αὐτός οὗτος , οὐ μήν ἐκ ὁ τέσσαρες γε εἷς τις οὗτος , ἀήρ καί γῆ , ὕδωρ τε καί πῦρ . ἔοικα δέ ὁ ἀνήρ οὗτος ἐννοέω μέν εἰμί τις οὐσία κοινός , ὑποβάλλω ὁ τέσσαρες στοιχεῖον , ἀγέννητος τε καί ἄφθαρτος , ὅς ὁ μετά αὐτός ὕλη καλέω , οὐ μήν διηρθρωμένως γε δύναμαι οὗτος δηλόω . οὗτος δέ οὖν αὐτός ὁ οὐσία ὀνομάζω ὁ εἷς καί ὁ πᾶς . ἀληθής δέ οὐδέ οὗτος ὁ λόγος εἰμί . οὐ γάρ εἷς τις μόνος εἰμί ἐκεῖνος ὁ ἐν γένεσις καί φθορά σῶμα ἀρχή , καθά ὑπολαμβάνω ὁ Μέλισσος , ἀλλά πρός αὐτός ποιότης τέσσαρες , ψυχρότης ἄκρος καί ξηρότης καί θερμότης καί ὑγρότης . οὐ μήν στοιχεῖον γε οὗτος εἰμί οὔτε ὁ ἄλλος οὔτε ἄνθρωπος φύσις , ἀλλά ἀρχή . συγχέω οὖν οὗτος παρά ὁ ἀρχαῖος . οὐδέ εἰς ἔννοια ἀφικνέομαι ὁ διαφορά ἀρχή τε καί στοιχεῖον , διά ὁ δύναμαι χράω ὁ ὁ στοιχεῖον προσηγορία , εἰͅπί ὁ ἀρχή . ἄλλος δέ δύο πρᾶγμα εἰμί φανερός ἀλλήλων διαφέρω , ὁ μέν ἕτερος ἐλαχύς μόριον ὁ ὅλος , ὁ δέ ἕτερος , εἰς ὅς διαιρέω τις , κατά ἐπίνοια αὐτός οὗτος ἐλαχύς . αὐτός μέν γάρ ὁ πῦρ οὐ οἷος τε διαιρέω εἰς δύο σῶμα καί δείκνυμι κεράννυμι ἐκ ἐκεῖνος , ὥσπερ οὐδέ ὁ γῆ , ἤ ὁ ὕδωρ , ἤ ὁ ἀήρ . νοέω μέντοι δυνατός ἕτερος μέν εἰμί ὁ μεταβάλλω ὁ οὐσία , ἕτερος δέ ὁ μεταβολή αὐτός . οὐ γάρ αὐτός εἰμί ὁ μεταβάλλω σῶμα ὁ κατά αὐτός μεταβολή . ὁ μέν γάρ μεταβάλλω εἰμί ὁ ὑπόκειμαι , ὁ μεταβολή δέ αὐτός κατά ὁ ὁ ποιότης ἀμοιβή γίγνομαι . θερμότης μέν γάρ ἄκρος ἐγγίγνομαι αὐτός , πῦρ ἀποτελέω - μένω , καθά γε καί ἀήρ , ὅταν ἄκρος ὑγρότης δέχομαι . κατά αὐτός δέ γῆ μέν γίγνομαι , ἐπειδάν ἐκεῖνος ὁ ὑπόκειμαι , ἅπας κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἄποιος ὕπαρχος εἰς ἑαυτοῦ δέχομαι ξηρότης χωρίς θερμότης , ὕδωρ δέ ὅταν ὑγρότης . περί μέν γάρ ὁ πρῶτος ψυχρός ζήτησις οὐ μικρός γίγνομαι , ὅς οὐ εἰμί χρεία εἰς ὁ ὁ ἰατρικός τέχνη ἔργον μηδείς συντελέω . ὁ γάρ τις χρήσιμος εἰμί ἐν ὁ ζητέω , πότερος εἷς ἁπλόος εἰμί ὁ σῶμα ὁ ἄνθρωπος , ἤ σύνθετος ἐκ ἁπλόος τέσσαρες , ὡς ὁ τε ὁ Πλάτων διδάσκω ῥῆσις ἐγώ τε κατά ὁ θεραπευτικός μέθοδος διδάσκω εὐθύς ἐν ὁ πρῶτος αὐτός . ἀλλά περί μέν οὗτος καί αὖθις λέγω . νυνί δέ ἀναμιμνῄσκω ὡς ἐν ὁ πρόκειμαι ῥῆσις ὁ ἀντιλογία ποιέω πρός ὁ εἷς τις ὁ τέσσαρες εἰμί λέγω ὁ ἄνθρωπος , οὐ πρός ὁ τέσσαρες . ἀγαθός οὖν ἀνάγνωσις ἔοικα λέγω κατά ὁ πρῶτος ῥῆσις ὁ δασύνω κατά ὁ ἐκφώνησις ὁ πρῶτος συλλαβή ὁ εἷς εἰμί . ὅτι γάρ οὐ εἷς εἰμί , ἀλλά πολύς ὁ συντίθημι ὁ ὁ ἄνθρωπος φύσις , ἐπιδείκνυμι ὁ Ἱπποκράτης . οὐ μήν ὅτι γε μηδείς εἰμί ὁ τέσσαρες στοιχεῖον εἰλικρινής ἐν ὁ σῶμα . ὁ ἀρχή γάρ οὐδέ λέγω ὁ ὁ δόξα οὗτος ἡγεμών οὗτος , εἷς δέ τις παρά ὁ τέσσαρες , ὁ ἐκ αὐτός σύγκειμαι ἀποφαίνω , ὡς γε ὁ τετραφάρμακος δύναμις οὔτε κηρός , οὔτε πίσσα , οὔτε στέαρ , ἀλλά τις παρά οὗτος εἷς ἄλλος , ὅς ἐκ ἅπας κεράννυμι γίγνομαι . εἰμί δέ πάλιν καί αὐτός ὁ δόξα δισσός , ἔνιοι μέν γάρ ὁ τέσσαρες ποιότης μόνος κεράννυμι διά ὅλος ἀλλήλων , ἔνιοι δέ ὁ οὐσία ἀποφαίνω , Περιπατητικός μέν ὁ πρότερος δόξα προΐστημι , Στωϊκός δέ ὁ δεύτερος , ἔτι τε οὗτος ἔμπροσθεν Ἐμπεδοκλῆς ἐκ ἀμετάβλητος ὁ τέσσαρες στοιχεῖον ἡγέομαι γίγνομαι ὁ ὁ σύνθετος σῶμα φύσις , οὕτως ἀναμίσγω ἀλλήλων ὁ πρῶτος , ὡς εἰ τις λειόω ἀκριβής καί χνοώδης ποιέω ἰός καί χαλκῖτις καί καδμία καί μίσυ μείγνυμι , ὡς μηδείς ἐκ αὐτός δύναμαι μεταχειρίζω χωρίς ἕτερος .