galenus.in-hippocratis-de-natura-hominis-librum-commentarii-iii 1.42
Καὶ τὸν ἰητρὸν οὕτω χρὴ ἵστασθαι πρὸς τὰ νουσήματα , ὡς ἑκάστου τουτέων ἰσχύοντος ἐν τῷ σώματι κατὰ τὴν ὥρην τὴν ἑωυτοῦ κατὰ φύσιν ἐοῦσαν μάλιστα . Τὸ χρήσιμον ἅπαντος τοῦ προκειμένου κατὰ τὰς ὥρας λόγου νῦν ἐδίδαξεν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήσει , δηλῶν ὅτι καὶ τὴν αὐτὴν χρείαν ἔχει καὶ ὁ περὶ τῶν ἡλικιῶν καὶ χωρῶν ἐπιτηδευμάτων τε καὶ τῆς ἐφημέρου διαίτης λόγος . πρὸς ἅπαντα γὰρ ταῦτα τὸν ἰατρὸν ἀποβλέποντα χρὴ στοχάζεσθαι τίς ἐπικρατῶν ἐστιν ὁ χυμὸς ἤτοι κατὰ τὸ ποσὸν , ἢ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν , ἐν τίνι τε μορίῳ τοῦ σώματος μάλιστα πλεονάζει ; τὴν γάρ τοι θεραπείαν ἄριστα ἂν οὕτω ποιοῖτο , καθάπερ κᾀν τοῖς θεραπευτικοῖς λογισμοῖς δείκνυται . ὁ Ἱπποκράτης τοῦ σώματος ἡμῶν τὴν φύσιν ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ προθέμενος εὑρεῖν , ἐχρήσατο μεθόδῳ πρὸς τὴν εὕρεσιν τῇδε . πρῶτον μὲν ἐζήτησε πότερον ἁπλοῦν , ἢ πολυειδές ἐστιν , ἔπειθ᾿ εὑρὼν ὅτι πολυειδὲς , ἐσκέψατο τῶν ἁπλῶν ἐν αὐτῷ τὴν οὐσίαν , ὁποία τίς ἐστι , τουτέστιν ἥντινα δύναμιν ἔχει πρὸς τὸ παθεῖν ὑπό τινος , ἢ δρᾶσαι , καὶ διὰ τοῦτο τῶν θ᾿ ὡρῶν τῶν θ᾿ ἡλικιῶν ἐμνημόνευσεν , ἐπισκοπούμενος ὅπως ἔχει τὰ εὑρεθέντα στοιχεῖα πρὸς αὐτάς . εὗρε δὲ καὶ ὅτι τάς τε προῤῥήσεις τῆς λύσεως τῶν νοσημάτων καὶ τὰς θεραπείας ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς ἀναφέρειν χρὴ σκοπούς . ἐν δὲ τῷ ζητεῖν τὰ συνθετικὰ τοῦ σώματος ἡμῶν στοιχεῖα καὶ τῶν τοῦ παντὸς ἐμνημόνευσεν , ἅπερ ὄντως ἐστὶ στοιχεῖα . λέγεται γὰρ ἐνίοτε καταχρωμένων ἡμῶν καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον πρᾶγμα πρὸς διάρτησιν , ἁπλᾶ καὶ πρῶτα μόρια , στοιχεῖα τοῦ πράγματος ἐκείνου , καθάπερ ἁρμονικὰ στοιχεῖα καὶ ῥυθμητικὰ καὶ γεωμετρικὰ καὶ ἀριθμητικὰ καὶ λόγου καὶ φωνῆς καὶ ἀποδείξεως εἰρήκασιν . οὕτω δὲ καὶ ἁμάξης ἑκατὸν εἶναι στοιχεῖά φησιν ὁ Πλάτων ὑφ᾿ Ἡσιόδου λελέχθαι γράψαντος Ἑκατὸν δέ τε δούραθ᾿ ἁμάξης . ἅπαντα μὲν τὰ οὕτω λεγόμενα στοιχεῖα καθ᾿ ἕκαστον τῶν πραγμάτων οὐκ ἀκριβῶς ἐστιν ἁπλᾶ καὶ πρῶτα . τὰ δὲ κοινὰ πάντων τῶν ὄντων ἁπλᾶ τε καὶ πρῶτα κατ᾿ ἀλήθειάν εἰσι καὶ κυρίως ὀνομάζεται στοιχεῖα . καλεῖ δὲ ἀπὸ τῶν ποιοτήτων ὁ Ἱπποκράτης αὐτὰ θερμὸν καὶ ψυχρὸν ὑγρόν τε καὶ ξηρὸν , οὐ τὰ μεταξὺ τῶν ἄκρων , ἀλλ᾿ αὐτὰ τὰ ἄκρα , πῦρ δηλονότι καὶ γῆν ὕδωρ τε καὶ ἀέρα . ταύτην οὖν τὴν μέθοδον ὁ Πλάτων ἀξιοῖ μιμεῖσθαι καὶ τὸν περὶ φύσεως ψυχῆς ἐπισκοπούμενον . οὐδὲν γὰρ δύνασθαι τῶν κατὰ μέρος ἄνευ τῆς τοῦ ὅλου φύσεως ἀκριβῶς γνωσθῆναι . παραγράφω δέ σοι καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ Πλάτωνος ῥῆσιν ἔχουσαν οὕτως . ΣΩ . ψυχῆς οὖν φύσιν ἀξίως λόγου κατανοῆσαι οἴει δυνατὸν εἶναι ἄνευ τῆς τοῦ ὅλου φύσεως ; ΦΑΙ . εἰ μὲν οὖν Ἱπποκράτει τῷ τῶν Ἀσκληπιαδῶν δεῖ τι πείθεσθαι , οὐδὲ περὶ σώματος ἄνευ τῆς μεθόδου ταύτης . ΣΩ . καλῶς γὰρ ὦ ἑταῖρε λέγει . χρὴ μέντοι πρὸς τῷ Ἱπποκράτει τὸν λόγον ἐξετάζοντας σκοπεῖν εἰ συμφωνεῖ . ΦΑΙ . φημί . ΣΩ . καὶ τί ποτε λέγει Ἱπποκράτης τε καὶ ὁ ἀληθὴς λόγος , ἆρ᾿ οὐχ ᾧδε ; διανοεῖσθαι χρὴ περὶ ὁτιοῦν φύσεως πρῶτον μὲν εἰ ἁπλοῦν , ἢ πολυειδές ἐστιν , οὗ πέρι βουλησόμεθα εἶναι αὐτοὶ τεχνικοὶ καὶ ἄλλους δυνατοὶ ποιεῖν · ἔπειτα δὲ , ἂν μὲν ἁπλοῦν ᾖ , σκοπεῖν τὴν δύναμιν αὐτοῦ , τίνα πρὸς τί πέφυκεν εἰς τὸ δρᾷν ἔχον , ἢ τίνα εἰς τὸ παθεῖν ὑπὸ τοῦ . ἐὰν δὲ πλείῳ εἴδη ἔχῃ , ταῦτα ἀριθμησάμενοι , ὅπερ ἐφ᾿ ἑνὸς , τοῦτ᾿ ἰδεῖν ἐφ᾿ ἑκάστου , τὸ τί ποιεῖν αὐτὸ πέφυκεν , ἢ τὸ τί παθεῖν ὑπὸ τοῦ . ἀλλὰ ταῦτα Πλάτωνος οὑτωσὶ γράψαντος ἐπιδειξάτω τις ἡμῖν ἐν τίνι βιβλίῳ τοῦ Ἱπποκράτους ἑτέρῳ παρὰ τὸ περὶ φύσιος ἀνθρώπου τὴν μέθοδον ταύτην ἐστὶν εὑρεῖν , ἢ εἴπερ οὐκ ἔχει , μηδένα ζητείτω Πλάτωνος ἀξιοπιστότερον μάρτυρα τοῦ γνήσιον εἶναι τὸ βιβλίον τοῦτο . τά τε γὰρ ἄλλα καὶ τοῖς χρόνοις ἐγγυτάτω γέγονεν ὁ Πλάτων τοῖς Ἱπποκράτους μαθηταῖς , ὧν εἴ τινος ἦν τὸ βιβλίον , ἐπεγέγραπτο ἂν τοῦ γράψαντος αὐτὸ τοὔνομα . πρὶν γὰρ τοὺς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τε καὶ Περγάμῳ γενέσθαι βασιλεῖς , ἐπὶ κτήσει παλαιῶν βιβλίων φιλοτιμηθέντας , οὐδέπω ψευδῶς ἐπεγέγραπτο σύγγραμμα . λαμβάνειν δ᾿ ἀρξαμένων μισθῶν τῶν κομιζόντων αὐτοῖς συγγράμματα παλαιοῦ τινος ἀνδρὸς , οὕτως ἤδη πολλὰ ψευδῶς ἐπιγράφοντες ἐκόμιζον . ἀλλ᾿ οὗτοι μὲν οἱ βασιλεῖς μετὰ τὸν Ἀλεξάνδρου γεγόνασι θάνατον . ὁ δὲ Πλάτων ἀνωτέρω τῆς Ἀλεξάνδρου βασιλείας ἐγεγράφει ταῦτα μηδέπω πεπανουργευμένων τῶν ἐπιγραφῶν , ἀλλ᾿ ἑκάστου βιβλίου τὸν ἴδιον γραφέα διὰ τοῦ προγράμματος δηλοῦντος . Πλάτων μὲν οὖν ὁμολογεῖ κατὰ τὴν Ἱπποκράτους μέθοδον ἐπισκοπεῖσθαι περὶ ψυχῆς φύσεως , ὡς ἐκεῖνος περὶ σώματος , ἀδύνατόν τέ φησιν ἄλλως τοῦτο γενέσθαι πρὸ τοῦ γνῶναι τὴν φύσιν τοῦ παντός . ἔνιοι δὲ τοσοῦτον ἡμαρτήκα - σιν , ὡς τὴν οὕτω θαυμαστὴν μέθοδον ἄλλου τινὸς εἶναι νοεῖν , τῷ μήδ᾿ ἀποκνῆσαι γράψαι τὸν εὑρόντα πρῶτον οὕτω μέγα καὶ σεμνὸν πρᾶγμα τὴν ἀπόδειξιν αὐτοῦ . πῶς γὰρ οὐ μέγα καὶ σεμνὸν , ἁπάντων γεννητῶν καὶ φθαρτῶν σωμάτων εὑρεῖν στοιχεῖα ; πῶς δὲ οὐ πολὺ μεῖζον ἀποδείξεσι πιστώσασθαι ; καὶ ταῦτα μηδ᾿ ἐν στίχοις ὅλοις τριακοσίοις , ἀλλ᾿ ἐλάττοσι πολλῷ παραληφθῆναι δυναμένῳ ; οὐ γὰρ εἰκός ἐστιν ἐν ἅπασι τοῖς θεραπευτικοῖς καὶ προγνωστικοῖς εὑρήμασιν ὡς ἀποδεδειγμένοις χρῆσθαι τοῖς στοιχείοις τὸν Ἱπποκράτην , μηδαμόθι τὴν ἀπόδειξιν αὐτῶν εἰρηκότα . ταῦτα μὲν οὖν ἐκ περιουσίας εἴρηταί μοι , δεικνύντι γνήσιον Ἱπποκράτους εἶναι τὸ βιβλίον . οὐ μὴν ὡς ἐν ἔργῳ γε τοῦτο σπουδαστέον , ἀλλὰ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ἐν αὐτῷ γεγραμμένων σκεπτέον ἀκριβῶς . τοῦτο δ᾿ ἡμεῖς ἐν τῷ περὶ τῶν καθ᾿ Ἱπποκράτους στοιχείων ἐπράξαμεν , ὃ παρὰ πᾶσι τοῖς πεπαιδευμένοις εὐδοκιμοῦν ὁρῶντες οἱ βάσκανοι ψυχρὰν αὐτοῦ ἀπολογίαν ἐποίησαν , οὐκ εἶναι φάσκοντες Ἱπποκράτους τὸ βιβλίον . ἀλλ᾿ ὅτι γε ταῦτα ἐτίθετο καὶ πρὸς ταῦτα ἀποβλέπων ἀεὶ τὰ κατὰ μέρος ἔγραψε πάντα τῶν ὁμολογουμένων ἐστίν . ἐπεὶ δὲ ὑπὸ ἀναισχυντίας καὶ τοῖς ὑπὲρ πάντων ὁμολογουμένοις τε καὶ συμφωνουμένοις ἀντιλέγουσιν οἱ βάσκανοι , διὰ τοῦτο πραγματείαν ἑτέραν ἐποίησα , τοὐπίγραμμα τοιοῦτο ἔχουσαν , ὅτι καὶ κατ᾿ ἄλλα συγγράμματα τὴν αὐτὴν δόξαν ὁ Ἱπποκράτης ἔχων φαίνεται τῇ κατὰ τὸ περὶ φύσιος ἀνθρώπου .
Lemmas: καί ὁ ἰατρός οὕτως χρή ἵστημι πρός ὁ νόσημα , ὡς ἕκαστος οὗτος ἰσχύω ἐν ὁ σῶμα κατά ὁ ὥρα ὁ ἑαυτοῦ κατά φύσις εἰμί μάλα . ὁ χρήσιμος ἅπας ὁ πρόκειμαι κατά ὁ ὥρα λόγος νῦν διδάσκω ἐν ὁ πρόκειμαι ῥῆσις , δηλόω ὅτι καί ὁ αὐτός χρεία ἔχω καί ὁ περί ὁ ἡλικία καί χώρα ἐπιτήδευμα τε καί ὁ ἐφήμερος δίαιτα λόγος . πρός ἅπας γάρ οὗτος ὁ ἰατρός ἀποβλέπω χρή στοχάζομαι τίς ἐπικρατέω εἰμί ὁ χυμός ἤτοι κατά ὁ ποσός , ἤ κατά ὁ ἑαυτοῦ δύναμις , ἐν τίς τε μόριον ὁ σῶμα μάλα πλεονάζω ; ὁ γάρ τοι θεραπεία ἀγαθός ἄν οὕτως ποιέω , καθά εἰͅν ὁ θεραπευτικός λογισμός δείκνυμι . ὁ Ἱπποκράτης ὁ σῶμα ἐγώ ὁ φύσις ἐν οὗτος ὁ βιβλίον προτίθημι εὑρίσκω , χράω μέθοδος πρός ὁ εὕρεσις ὅδε . πρῶτος μέν ζητέω πότερος ἁπλόος , ἤ πολυειδής εἰμί , ἔπειτα εὑρίσκω ὅτι πολυειδής , σκοπέω ὁ ἁπλόος ἐν αὐτός ὁ οὐσία , ὁποῖος τις εἰμί , τουτέστι ὅστις δύναμις ἔχω πρός ὁ πάσχω ὑπό τις , ἤ δράω , καί διά οὗτος ὁ τε ὥρα ὁ τε ἡλικία μνημονεύω , ἐπισκοπέω ὅπως ἔχω ὁ εὑρίσκω στοιχεῖον πρός αὐτός . εὑρίσκω δέ καί ὅτι ὁ τε πρόρρησις ὁ λύσις ὁ νόσημα καί ὁ θεραπεία ἐπί ὁ αὐτός ἀναφέρω χρή σκοπός . ἐν δέ ὁ ζητέω ὁ συνθετικός ὁ σῶμα ἐγώ στοιχεῖον καί ὁ ὁ πᾶς μνημονεύω , ὅς ὄντως εἰμί στοιχεῖον . λέγω γάρ ἐνίοτε καταχράομαι ἐγώ καί ὁ κατά ἕκαστος πρᾶγμα πρός διάρτησις , ἁπλόος καί πρῶτος μόριον , στοιχεῖον ὁ πρᾶγμα ἐκεῖνος , καθά ἁρμονικός στοιχεῖον καί ῥυθμητικός καί γεωμετρικός καί ἀριθμητικός καί λόγος καί φωνή καί ἀπόδειξις λέγω . οὕτως δέ καί ἄμαξα ἑκατόν εἰμί στοιχεῖον φημί ὁ Πλάτων ὑπό Ἡσίοδος λέγω γράφω Ἑκατόν δέ τε δόρυ ἄμαξα . ἅπας μέν ὁ οὕτως λέγω στοιχεῖον κατά ἕκαστος ὁ πρᾶγμα οὐ ἀκριβής εἰμί ἁπλόος καί πρῶτος . ὁ δέ κοινός πᾶς ὁ εἰμί ἁπλόος τε καί πρῶτος κατά ἀλήθεια εἰμί καί κύριος ὀνομάζω στοιχεῖον . καλέω δέ ἀπό ὁ ποιότης ὁ Ἱπποκράτης αὐτός θερμός καί ψυχρός ὑγρός τε καί ξηρός , οὐ ὁ μεταξύ ὁ ἄκρος , ἀλλά αὐτός ὁ ἄκρον , πῦρ δηλονότι καί γῆ ὕδωρ τε καί ἀήρ . οὗτος οὖν ὁ μέθοδος ὁ Πλάτων ἀξιόω μιμέομαι καί ὁ περί φύσις ψυχή ἐπισκοπέω . οὐδείς γάρ δύναμαι ὁ κατά μέρος ἄνευ ὁ ὁ ὅλος φύσις ἀκριβής γιγνώσκω . παραγράφω δέ σύ καί αὐτός ὁ ὁ Πλάτων ῥῆσις ἔχω οὕτως . ΣΩ . ψυχή οὖν φύσις ἄξιος λόγος κατανοέω οἴομαι δυνατός εἰμί ἄνευ ὁ ὁ ὅλος φύσις ; φαΐ . εἰ μέν οὖν Ἱπποκράτης ὁ ὁ Ἀσκληπιάδης δέω τις πείθω , οὐδέ περί σῶμα ἄνευ ὁ μέθοδος οὗτος . ΣΩ . καλός γάρ ὦ ἑταῖρος λέγω . χρή μέντοι πρός ὁ Ἱπποκράτης ὁ λόγος ἐξετάζω σκοπέω εἰ συμφωνέω . φαΐ . φημί . ΣΩ . καί τίς ποτέ λέγω Ἱπποκράτης τε καί ὁ ἀληθής λόγος , ἆρα οὐ ὧδε ; διανοέω χρή περί ὁστισοῦν φύσις πρῶτος μέν εἰ ἁπλόος , ἤ πολυειδής εἰμί , ὅς περί βούλομαι εἰμί αὐτός τεχνικός καί ἄλλος δυνατός ποιέω · ἔπειτα δέ , ἐάν μέν ἁπλόος εἰμί , σκοπέω ὁ δύναμις αὐτός , τίς πρός τίς φύω εἰς ὁ δράω ἔχω , ἤ τίς εἰς ὁ πάσχω ὑπό ὁ . ἐάν δέ πλέως εἶδος ἔχω , οὗτος ἀριθμέω , ὅς ἐπί εἷς , οὗτος ὁράω ἐπί ἕκαστος , ὁ τίς ποιέω αὐτός φύω , ἤ ὁ τίς πάσχω ὑπό ὁ . ἀλλά οὗτος Πλάτων οὕτως γράφω ἐπιδείκνυμι τις ἐγώ ἐν τίς βιβλίον ὁ Ἱπποκράτης ἕτερος παρά ὁ περί φύσις ἄνθρωπος ὁ μέθοδος οὗτος εἰμί εὑρίσκω , ἤ εἴπερ οὐ ἔχω , μηδείς ζητέω Πλάτων ἀξιόπιστος μάρτυς ὁ γνήσιος εἰμί ὁ βιβλίον οὗτος . ὁ τε γάρ ἄλλος καί ὁ χρόνος ἐγγύς γίγνομαι ὁ Πλάτων ὁ Ἱπποκράτης μαθητής , ὅς εἰ τις εἰμί ὁ βιβλίον , ἐπιγράφω ἄν ὁ γράφω αὐτός ὄνομα . πρίν γάρ ὁ ἐν Ἀλεξάνδρεια τε καί Πέργαμος γίγνομαι βασιλεύς , ἐπί κτῆσις παλαιός βιβλίον φιλοτιμέομαι , οὐδέπω ψευδής ἐπιγράφω σύγγραμμα . λαμβάνω δέ ἄρχω μισθός ὁ κομίζω αὐτός σύγγραμμα παλαιός τις ἀνήρ , οὕτως ἤδη πολύς ψευδής ἐπιγράφω κομίζω . ἀλλά οὗτος μέν ὁ βασιλεύς μετά ὁ Ἀλέξανδρος γίγνομαι θάνατος . ὁ δέ Πλάτων ἀνώτερος ὁ Ἀλέξανδρος βασιλεία γράφω οὗτος μηδέπω πανουργεύομαι ὁ ἐπιγραφή , ἀλλά ἕκαστος βιβλίον ὁ ἴδιος γραφεύς διά ὁ πρόγραμμα δηλόω . Πλάτων μέν οὖν ὁμολογέω κατά ὁ Ἱπποκράτης μέθοδος ἐπισκοπέω περί ψυχή φύσις , ὡς ἐκεῖνος περί σῶμα , ἀδύνατος τε φημί ἄλλος οὗτος γίγνομαι πρό ὁ γιγνώσκω ὁ φύσις ὁ πᾶς . ἔνιοι δέ τοσοῦτος ἁμαρτάνω - βρόχος , ὡς ὁ οὕτως θαυμαστός μέθοδος ἄλλος τις εἰμί νοέω , ὁ μηδέ ἀποκνέω γράφω ὁ εὑρίσκω πρῶτος οὕτως μέγας καί σεμνός πρᾶγμα ὁ ἀπόδειξις αὐτός . πῶς γάρ οὐ μέγας καί σεμνός , ἅπας γεννητός καί φθαρτός σῶμα εὑρίσκω στοιχεῖον ; πῶς δέ οὐ πολύς μέγας ἀπόδειξις πιστόω ; καί οὗτος μηδέ ἐν στίχος ὅλος τριακόσιοι , ἀλλά ἐλαχύς πολύς παραλαμβάνω δύναμαι ; οὐ γάρ ἔοικα εἰμί ἐν ἅπας ὁ θεραπευτικός καί προγνωστικός εὕρημα ὡς ἀποδείκνυμι χράω ὁ στοιχεῖον ὁ Ἱπποκράτης , μηδαμόθι ὁ ἀπόδειξις αὐτός λέγω . οὗτος μέν οὖν ἐκ περιουσία λέγω ἐγώ , δείκνυμι γνήσιος Ἱπποκράτης εἰμί ὁ βιβλίον . οὐ μήν ὡς ἐν ἔργον γε οὗτος σπουδαστέος , ἀλλά περί ὁ ἀλήθεια ὁ ἐν αὐτός γράφω σκοπέω ἀκριβής . οὗτος δέ ἐγώ ἐν ὁ περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον πράσσω , ὅς παρά πᾶς ὁ παιδεύω εὐδοκιμέω ὁράω ὁ βάσκανος ψυχρός αὐτός ἀπολογία ποιέω , οὐ εἰμί φάσκω Ἱπποκράτης ὁ βιβλίον . ἀλλά ὅτι γε οὗτος τίθημι καί πρός οὗτος ἀποβλέπω ἀεί ὁ κατά μέρος γράφω πᾶς ὁ ὁμολογέω εἰμί . ἐπεί δέ ὑπό ἀναισχυντία καί ὁ ὑπέρ πᾶς ὁμολογέω τε καί συμφωνέω ἀντιλέγω ὁ βάσκανος , διά οὗτος πραγματεία ἕτερος ποιέω , ἐπίγραμμα τοιοῦτος ἔχω , ὅτι καί κατά ἄλλος σύγγραμμα ὁ αὐτός δόξα ὁ Ἱπποκράτης ἔχω φαίνω ὁ κατά ὁ περί φύσις ἄνθρωπος .