galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 2.20
Ὁκόσοισι νέοισιν ἐοῦσιν αἱ κοιλίαι ὑγραί εἰσι , τουτέοισιν ἀπογηράσκουσι ξηραίνονται . ὁκόσοισι δὲ νέοισιν ἐοῦσιν αἱ κοιλίαι ξηραὶ εἰσι , τουτέοισιν ἀπογηράσκουσιν ὑγραίνονται . Ὅτι μὲν ὡς τὸ πολὺ τοῦτο γίνεται καὶ οὐ διὰ παντὸς ἐδήλωσεν αὐτὸς ἐν τοῖς κατωτέρω γράψας τόνδε τὸν ἀφορισμὸν , ὁκόσοι τὰς κοιλίας ὑγρὰς ἔχουσι νέοι μὲν ἐόντες βέλτιον ἀπαλλάσσουσι τῶν ξηρὰς ἐχόντων , εἰς δὲ τὸ γῆρος χεῖρον ἀπαλλάσσουσι . ξηραίνονται γὰρ ὡς ἐπὶ πολὺ τοῖσιν ἀπογηράσκουσιν . ἀκουστέον δέ ἐστι ξηρᾶς καὶ ὑγρᾶς κοιλίας οὐχ ἁπλῶς , ἀλλ’ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς διαιτήμασιν . εἰ γάρ τις ἐν μὲν τῇ νεότητι τῇ τῶν Ἀλεξανδρέων χρῆται διαίτῃ , ταρίχη τε καὶ πράσα ἐσθίων , ἐπιπίνων τε ζυθὸν , ἐν δὲ τῷ γήρᾳ μηδὲν τούτων προσφέρηται , φακὴν δὲ ἐσθίει καὶ οἶνον αὐστηρὸν ἔτι πίνει , πῶς ἂν φαίημεν ὑπηλλάχθαι τούτῳ τὰ διαχωρήματα τῷ λόγῳ τῆς ἡλικίας ; οὕτω δὲ καὶ ὁ μὲν κατὰ τὴν νεότητα φακὴν ἐσθίων καὶ μέσπιλα καὶ οἶνον αὐστηρὸν πίνων , ἐπὶ δὲ τοῦ γήρως τῇ τῶν Ἀλεξανδρέων χρώμενος διαίτῃ , συμμεταβάλλει ταῖς διαίταις τὴν κατὰ τὴν διαχώρησιν , οὐκ ὀρθῶς ποιησόμεθα κρίσιν . ἀλλ’ ὅταν ἁπάντων τῶν ἄλλων , οὐ μόνον τῶν κατὰ τὴν τροφὴν , ὁμοίως πραττομένων ὑπηλλάχθαι τὰ κατὰ τὰς διαχωρήσεις , ἡ κρίσις ὀρθὴ γενήσεται τῶν ὑφ’ Ἱπποκράτους εἰρημένων · ὑπαλλαχθήσεται δὲ τὰ κατὰ τὰς διαχωρήσεις , ὅσον ἐπὶ τῇ φύσει τῶν ἡλικιῶν κατὰ τὰς ἐν τῷ σώματι διαθέσεις ἀλλαττομένας , ὑφ’ ὧν ἡ γαστὴρ ὑγροτέρα τε καὶ ξηροτέρα γίνεται . τίνες δέ εἰσιν αὗται τῶν ἐζητημένων ἐστὶ καὶ οὕτω γε μακρὸν ἔσεσθαί μοι νομίζω τὸν λόγον , εἰ σὺν ταῖς οἰκείαις ἀποδείξεσι γράφειν αὐτὸν ἐπιχειρήσαιμι , ὥσθ’ ἑνὸς ὅλου δεήσεσθαι βιβλίου . τοῦτο μὲν οὖν αὖθις ἔσται ποτὲ , νῦν δὲ διὰ βραχέων ἐρῶ τὰ κεφάλαια , συγχρησάμενος οἷς ἔν γε τοῖς τῶν φυσικῶν δυνάμεων ἀπέδειξα ὑπομνήμασι καὶ τοῖς τῶν συμπτωμάτων αἰτίοις · ὑγροτέρα τοῦ συμμέτρου γίνεται ἡ γαστὴρ , ὅταν ἡ χυλωθεῖσα τροφὴ κατ’ αὐτὴν ἐνδεέτερον ἀναδίδοται , ξηροτέρα δὲ πάλιν τῆς κατ’ αὐτὴν ὑγρότητος ἁπάσης εἰς τὸ ἧπαρ ἀναφερομένης . ἀλλὰ τὸ μὲν ἐνδεέστερον ἀναδίδοσθαι γίνεται μέν ποτε πλείονα τροφὴν λαμβανόντων ἢ ὅσης δεῖται τὸ ἧπαρ , ἔστι δ’ ὅτε θᾶττον ἐπὶ τὴν διαχώρησιν ἰούσης αὐτῆς . τῆς μὲν γὰρ πλείονος ἀπολείπεται τὸ περιττὸν , ἐπειδὰν ἑλκύσει τὸ ἧπαρ , ὅσης δεῖται . τῆς δὲ ταχέως διεξιούσης οὐ φθάνει τοσοῦτον ἕλκειν τὸ ἧπαρ ὅσου δεῖται . θᾶττον δὲ ὑπέρχεται τὰ διαχωρούμενα , ποτὲ μὲν διὰ τὸ πλῆθος τῆς καταῤῥεούσης εἰς τὴν γαστέρα χολῆς ἐρεθιζούσης αὐτὴν εἰς ἀπόκρισιν , ἐνίοτε δὲ τῆς μὲν ἐν αὐτῇ τῇ γαστρὶ καθεκτικῆς δυνάμεως , ἀῤῥωστοτέρας γινομένης , τῆς δὲ ἀποκριτικῆς ἐν ταύτῃ γε καὶ τοῖς ἐντέροις ἰσχυρᾶς ὑπαρχούσης . πλειόνων μὲν οὖν ὀρεγόμεθα τοῦ στόματος τῆς γαστρὸς , ἐνταῦθα γὰρ μάλιστα ἡ ὄρεξίς ἐστι , ψυχροτέρου τὴν κρᾶσιν ὑπάρχοντος . οὕτω δὲ καὶ τὸ ἧπαρ ἧττον ἕλκει διὰ ψυχρότητα · τὴν δὲ καθεκτικὴν ἡ γαστὴρ δύναμιν ἀσθενεστέραν ἔχει δι’ ὑγρότητα , καθάπερ δὴ καὶ τὴν προωστικὴν ἰσχυροτέραν διὰ ξηρότητα . γερόντων οὖν ἐπειδὰν ψυχρότερον γένηται τὸ σῶμα , τὴν ἐν τῷ στόματι τῆς κοιλίας ὑγρότητα συμβαίνει γίνεσθαι ψυχρὰν ἐς τοσοῦτον , ὡς μεταπίπτειν εἰς ἀνορεξίαν , καὶ οὕτω ξηραίνεσθαι τὴν διαχώρησιν , ἐνδείᾳ τῶν προσφερομένων , ὡς πρὸς τὴν ἀνάδοσιν . οὕτω δὲ καὶ ὅσοι διὰ τὸ πλῆθος ἢ τὴν φύσιν τοῦ πικροχόλου χυμοῦ τὴν κοιλίαν ὑγραίνονται , πρὸς τοὐναντίον μεταπίπτουσι , μηκέτι ἐν τῷ γήρᾳ τοῦ τοιούτου χυμοῦ πολλοῦ γενομένου . τοῖς μέντοι δι’ ἀῤῥωστίαν τῆς καθεκτικῆς δυνάμεως ὑγραινομένοις τὴν κοιλίαν οὐχ ἅπασιν ἡ μετάπτωσις ἔσται , ἀλλὰ παρὰ τὸ ποσὸν τῆς συνεζευγμένης αὐτῇ θερμασίας . εἰ μὲν γὰρ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἴη ψυχροτέρα τὴν κρᾶσιν ἡ γαστὴρ , εἰς ἀμετρίαν ﻿ τῆς κατὰ ψυχρότητα δυσκρασίας ἐν τῷ γήρᾳ παραγινομένη τὴν καθεκτικὴν δύναμιν ὁμοίως ἄῤῥωστον ἕξει , διὰ τὸ πᾶσαν ἄμετρον δυσκρασίαν ἐκλύειν τὰς ἐνεργείας . εἰ δ’ ἀκριβῶς εἴη θερμὴ μέχρι πλείστου τῆς ἡλικίας ἰσχυρὰν ἔξει τὴν καθεκτικὴν ἐνέργειαν , ὡς ἂν μηδ’ ἑτέραν ἔχουσα τῶν δυσκρασιῶν ἀκριβῶς , μηδὲ τὴν κατὰ ξηρότητα , φύσει γὰρ ἦν ὑγροτέρα πάντως · ἢ οὐκ ἂν ἄῤῥωστον εἶχε τὴν καθεκτικὴν δύναμιν μήτε κατὰ θερμότητα . τοῦτο γὰρ ὑπέκειτο . δῆλον οὖν ὡς ὀλίγου δεῖν ἅπασιν , οἷς ὑγρότεραι φύσεις γαστρός εἰσιν , εἰς τοὐναντίον ἡ μετάπτωσις γίνεται γηράσκουσιν . οἷς δὲ ξηρότεραι , τούτοις ὑγρότεραι γενήσονται γηρῶσι , διὰ τὰς ἐναντίας κράσεις · ἤτοι γὰρ ὅταν ἐλάττονα τροφὴν προσφέρωνται τῆς κατὰ τὸ ἧπαρ δυνάμεως ἢ δι’ ἐξίκμασιν ἢ τὸ συῤῥέειν τῆς χολῆς εἰς τὴν κοιλίαν ὀλίγον ἢ δι’ εὐρωστίαν τῆς καθεκτικῆς δυνάμεως ἡ διαχώρησις ἔσται ξηροτέρα . τούτων δὲ τὸ μὲν ἧττον ὀρέγεσθαι καὶ θᾶττον ἐμπίπλασθαι διὰ τὴν θερμότητα γίνεται τῶν ὀρεκτικῶν μορίων . τὸ δ’ ἐξικμάζεσθαι τὴν τροφὴν ἤτοι συμμέτρως ἔχοντος ἐν τῇ κράσει τοῦ ἥπατος ἢ καὶ βραχεῖ τινί θερμοτέρου τὴν κράσιν ὑπάρχοντος . τὸ δ’ ὀλίγην συῤῥεῖν εἰς τὴν γαστέρα χολὴν , ὡς ἂν δηλονότι καὶ γενομένης ὀλίγης , ἐπὶ τῇ ψυχρότητι τοῦ σπλάγχνου συμβαίνει . ῥωμαλέα δ’ ἡ καθεκτικὴ δύναμις γίνεται τοῖς νέοις ἐπὶ τὸ ξηρότερον τῇ κράσει ῥέπουσιν . εἰκότως οὖν γερόντων ἁπάντων τῶν προειρημένων εἰς τἀναντία μετάπτωσις ἔσται . οἵ τε γὰρ ἀνόρεκτοι διὰ θερμότητα προηκούσης τῆς ἡλικίας ὀρεχθήσονται πλειόνων ἢ ὅσων δύναται κρατήσειν τὸ ἧπαρ . ὅσοις τε διὰ ξηρότητα σύμφυτον ἡ καθεκτικὴ δύναμις ἦν ἰσχυροτέρα , τούτοις γηρῶσιν ἀῤῥωστοτέρα γενήσεται τῇ τῆς ξηρότητος ἀμετρίᾳ . καὶ διὰ τοῦθ’ ἡ διαχώρησις ὑγρανθήσεται , τῷ ταχύνειν τὴν διέξοδον τῶν σιτίων . ὅσοις δὲ διὰ τὴν ἔνδειαν τῆς χολῆς ἡ διαχώρησις βραδύνουσα , τῷ πολυχρονίῳ τῆς διεξόδου τὸ πολὺ τῆς ὑγρότητος ἐξικμάζεται , δυνατὸν μὲν ἔτι μεῖναι αὐτὴν διάθεσιν . ἐγχωρεῖ δὲ καὶ διὰ ψύξιν ἄμετρον τοῦ ἥπατος εἰς ἀῤῥωστίαν ἱκανὴν τῆς ἀναδόσεως ἀφικομένης ὑγρὰ γίνεσθαι τὰ διαχωρήματα . ταῦτ’ ἐν τῷ παρόντι περὶ τῆς αἰτίας εἰρήσθω μοι τῶν ἐν ταῖς ἡλικίαις μεταβολῶν , ὅσα ἴσχουσι διὰ ξηρότητα καὶ ὑγρότητα γαστρὸς , ἀσαφῆ διὰ βραχυλογίαν ἐσόμενα τοῖς μὴ προγεγυμνασμένοις ἐν οἶς ὑπομνήμασιν · ἀλλ’ ὕστερόν ποτε δι’ ἑνὸς ὅλου βιβλίου σαφέστερον ὑπὲρ τῶν αὐτῶν εἰρήσεται . πρὸς μέντοι τὴν ἐν τῇ τέχνῃ χρείαν ἱκανὸν καὶ τοῦτο μόνον ἐπίστασθαι , τὸ πρὸς Ἱπποκράτους εἰρημένον ἄνευ τοῦ προσκεῖσθαι τὴν αἰτίαν .
Lemmas: ὁπόσος νέος εἰμί ὁ κοιλία ὑγρός εἰμί , τόυτεος ἀπογηράσκω ξηραίνω . ὁπόσος δέ νέος εἰμί ὁ κοιλία ξηρός εἰμί , τόυτεος ἀπογηράσκω ὑγραίνω . ὅτι μέν ὡς ὁ πολύς οὗτος γίγνομαι καί οὐ διά πᾶς δηλόω αὐτός ἐν ὁ κάτω γράφω ὅδε ὁ ἀφορισμός , ὁπόσος ὁ κοιλία ὑγρός ἔχω νέος μέν εἰμί ἀγαθός ἀπαλλάσσω ὁ ξηρός ἔχω , εἰς δέ ὁ γῆρος κακός ἀπαλλάσσω . ξηραίνω γάρ ὡς ἐπί πολύς ὁ ἀπογηράσκω . ἀκούω δέ εἰμί ξηρός καί ὑγρός κοιλία οὐ ἁπλῶς , ἀλλά ἐπί ὁ αὐτός διαίτημα . εἰ γάρ τις ἐν μέν ὁ νεότης ὁ ὁ Ἀλεξανδρεύς χράω δίαιτα , τάριχος τε καί πράσον ἐσθίω , ἐπιπίνω τε ζυθόν , ἐν δέ ὁ γῆρας μηδείς οὗτος προσφέρω , φακή δέ ἐσθίω καί οἶνος αὐστηρός ἔτι πίνω , πῶς ἄν φημί ὑπαλλάσσω οὗτος ὁ διαχώρημα ὁ λόγος ὁ ἡλικία ; οὕτως δέ καί ὁ μέν κατά ὁ νεότης φακή ἐσθίω καί μέσπιλον καί οἶνος αὐστηρός πίνω , ἐπί δέ ὁ γῆρας ὁ ὁ Ἀλεξανδρεύς χράω δίαιτα , συμμεταβάλλω ὁ δίαιτα ὁ κατά ὁ διαχώρησις , οὐ ὀρθός ποιέω κρίσις . ἀλλά ὅταν ἅπας ὁ ἄλλος , οὐ μόνος ὁ κατά ὁ τροφή , ὅμοιος πράσσω ὑπαλλάσσω ὁ κατά ὁ διαχώρησις , ὁ κρίσις ὀρθός γίγνομαι ὁ ὑπό Ἱπποκράτης λέγω · ὑπαλλάσσω δέ ὁ κατά ὁ διαχώρησις , ὅσος ἐπί ὁ φύσις ὁ ἡλικία κατά ὁ ἐν ὁ σῶμα διάθεσις ἀλλάσσω , ὑπό ὅς ὁ γαστήρ ὑγρός τε καί ξηρός γίγνομαι . τίς δέ εἰμί οὗτος ὁ ζητέω εἰμί καί οὕτως γε μακρός εἰμί ἐγώ νομίζω ὁ λόγος , εἰ σύν ὁ οἰκεῖος ἀπόδειξις γράφω αὐτός ἐπιχειρέω , ὥστε εἷς ὅλος δέω βιβλίον . οὗτος μέν οὖν αὖθις εἰμί ποτέ , νῦν δέ διά βραχύς λέγω ὁ κεφάλαιος , συγχράομαι ὅς ἐν γε ὁ ὁ φυσικός δύναμις ἀποδείκνυμι ὑπόμνημα καί ὁ ὁ σύμπτωμα αἴτιος · ὑγρός ὁ σύμμετρος γίγνομαι ὁ γαστήρ , ὅταν ὁ χυλόω τροφή κατά αὐτός ἐνδεής ἀναδίδωμι , ξηρός δέ πάλιν ὁ κατά αὐτός ὑγρότης ἅπας εἰς ὁ ἧπαρ ἀναφέρω . ἀλλά ὁ μέν ἐνδεής ἀναδίδωμι γίγνομαι μέν ποτέ πολύς τροφή λαμβάνω ἤ ὅσος δέω ὁ ἧπαρ , εἰμί δέ ὅτε ταχύς ἐπί ὁ διαχώρησις ἔρχομαι αὐτός . ὁ μέν γάρ πολύς ἀπολείπω ὁ περισσός , ἐπειδάν ἕλκω ὁ ἧπαρ , ὅσος δέω . ὁ δέ ταχύς διεξέρχομαι οὐ φθάνω τοσοῦτος ἕλκω ὁ ἧπαρ ὅσος δέω . ταχύς δέ ὑπέρχομαι ὁ διαχωρέω , ποτέ μέν διά ὁ πλῆθος ὁ καταρρέω εἰς ὁ γαστήρ χολή ἐρεθίζω αὐτός εἰς ἀπόκρισις , ἐνίοτε δέ ὁ μέν ἐν αὐτός ὁ γαστήρ καθεκτικός δύναμις , ἄρρωστος γίγνομαι , ὁ δέ ἀποκριτικός ἐν οὗτος γε καί ὁ ἔντερον ἰσχυρός ὑπάρχω . πολύς μέν οὖν ὀρέγω ὁ στόμα ὁ γαστήρ , ἐνταῦθα γάρ μάλα ὁ ὄρεξις εἰμί , ψυχρός ὁ κρᾶσις ὑπάρχω . οὕτως δέ καί ὁ ἧπαρ ἥσσων ἕλκω διά ψυχρότης · ὁ δέ καθεκτικός ὁ γαστήρ δύναμις ἀσθενής ἔχω διά ὑγρότης , καθά δή καί ὁ προωστικός ἰσχυρός διά ξηρότης . γέρων οὖν ἐπειδάν ψυχρός γίγνομαι ὁ σῶμα , ὁ ἐν ὁ στόμα ὁ κοιλία ὑγρότης συμβαίνω γίγνομαι ψυχρός εἰς τοσοῦτος , ὡς μεταπίπτω εἰς ἀνορεξία , καί οὕτως ξηραίνω ὁ διαχώρησις , ἔνδεια ὁ προσφέρω , ὡς πρός ὁ ἀνάδοσις . οὕτως δέ καί ὅσος διά ὁ πλῆθος ἤ ὁ φύσις ὁ πικρόχολος χυμός ὁ κοιλία ὑγραίνω , πρός ἐναντίος μεταπίπτω , μηκέτι ἐν ὁ γῆρας ὁ τοιοῦτος χυμός πολύς γίγνομαι . ὁ μέντοι διά ἀρρωστία ὁ καθεκτικός δύναμις ὑγραίνω ὁ κοιλία οὐ ἅπας ὁ μετάπτωσις εἰμί , ἀλλά παρά ὁ ποσός ὁ συζεύγνυμι αὐτός θερμασία . εἰ μέν γάρ εὐθύς ἐκ ἀρχή εἰμί ψυχρός ὁ κρᾶσις ὁ γαστήρ , εἰς ἀμετρία ﻿ ὁ κατά ψυχρότης δυσκρασία ἐν ὁ γῆρας παραγίγνομαι ὁ καθεκτικός δύναμις ὅμοιος ἄρρωστος ἔχω , διά ὁ πᾶς ἄμετρος δυσκρασία ἐκλύω ὁ ἐνέργεια . εἰ δέ ἀκριβής εἰμί θερμός μέχρι πολύς ὁ ἡλικία ἰσχυρός ἔχω ὁ καθεκτικός ἐνέργεια , ὡς ἄν μηδέ ἕτερος ἔχω ὁ δυσκρασία ἀκριβής , μηδέ ὁ κατά ξηρότης , φύσις γάρ εἰμί ὑγρός πάντως · ἤ οὐ ἄν ἄρρωστος ἔχω ὁ καθεκτικός δύναμις μήτε κατά θερμότης . οὗτος γάρ ὑπόκειμαι . δῆλος οὖν ὡς ὀλίγος δέω ἅπας , ὅς ὑγρός φύσις γαστήρ εἰμί , εἰς ἐναντίος ὁ μετάπτωσις γίγνομαι γηράσκω . ὅς δέ ξηρός , οὗτος ὑγρός γίγνομαι γηράσκω , διά ὁ ἐναντίος κρᾶσις · ἤτοι γάρ ὅταν ἐλαχύς τροφή προσφέρω ὁ κατά ὁ ἧπαρ δύναμις ἤ διά ἐξίκμασις ἤ ὁ συρρέω ὁ χολή εἰς ὁ κοιλία ὀλίγος ἤ διά εὐρωστία ὁ καθεκτικός δύναμις ὁ διαχώρησις εἰμί ξηρός . οὗτος δέ ὁ μέν ἥσσων ὀρέγω καί ταχύς ἐμπίμπλημι διά ὁ θερμότης γίγνομαι ὁ ὀρεκτικός μόριον . ὁ δέ ἐξικμάζω ὁ τροφή ἤτοι σύμμετρος ἔχω ἐν ὁ κρᾶσις ὁ ἧπαρ ἤ καί βραχύς τις θερμός ὁ κράσις ὑπάρχω . ὁ δέ ὀλίγος συρρέω εἰς ὁ γαστήρ χολή , ὡς ἄν δηλονότι καί γίγνομαι ὀλίγος , ἐπί ὁ ψυχρότης ὁ σπλάγχνον συμβαίνω . ῥωμαλέος δέ ὁ καθεκτικός δύναμις γίγνομαι ὁ νέος ἐπί ὁ ξηρός ὁ κρᾶσις ῥέπω . ἔοικα οὖν γέρων ἅπας ὁ προλέγω εἰς ἐναντίος μετάπτωσις εἰμί . ὁ τε γάρ ἀνόρεκτος διά θερμότης προήκω ὁ ἡλικία ὀρέγω πολύς ἤ ὅσος δύναμαι κρατέω ὁ ἧπαρ . ὅσος τε διά ξηρότης σύμφυτος ὁ καθεκτικός δύναμις εἰμί ἰσχυρός , οὗτος γηράσκω ἄρρωστος γίγνομαι ὁ ὁ ξηρότης ἀμετρία . καί διά οὗτος ὁ διαχώρησις ὑγραίνω , ὁ ταχύνω ὁ διέξοδος ὁ σιτίον . ὅσος δέ διά ὁ ἔνδεια ὁ χολή ὁ διαχώρησις βραδύνω , ὁ πολυχρόνιος ὁ διέξοδος ὁ πολύς ὁ ὑγρότης ἐξικμάζω , δυνατός μέν ἔτι μένω αὐτός διάθεσις . ἐγχωρέω δέ καί διά ψῦξις ἄμετρος ὁ ἧπαρ εἰς ἀρρωστία ἱκανός ὁ ἀνάδοσις ἀφικνέομαι ὑγρός γίγνομαι ὁ διαχώρημα . οὗτος ἐν ὁ πάρειμι περί ὁ αἰτία λέγω ἐγώ ὁ ἐν ὁ ἡλικία μεταβολή , ὅσος ἴσχω διά ξηρότης καί ὑγρότης γαστήρ , ἀσαφής διά βραχυλογία εἰμί ὁ μή προγυμνάζω ἐν ὄις ὑπόμνημα · ἀλλά ὕστερον ποτέ διά εἷς ὅλος βιβλίον σαφής ὑπέρ ὁ αὐτός λέγω . πρός μέντοι ὁ ἐν ὁ τέχνη χρεία ἱκανός καί οὗτος μόνος ἐπίσταμαι , ὁ πρός Ἱπποκράτης λέγω ἄνευ ὁ πρόσκειμαι ὁ αἰτία .