galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 1.17
Καὶ οἷσιν ἅπαξ ἢ δὶς καὶ πλείω ἢ ἐλάσσω καὶ κατὰ μέρος . δοτέον δέ τι καὶ τῇ ὥρῃ καὶ τῇ χώρῃ , τῇ ἡλικίῃ καὶ τῷ ἔθει . Ἐπειδὴ τὸν περὶ τῆς ποσότητος καὶ ποιότητος ἐποιήσατο λόγον , ἑξῆς ἡμᾶς διδάσκει περὶ τοῦ τρόπου τῶν προσφερομένων . οὐ γὰρ ἱκανὸν αὐτὸ τοῦτο μόνον , ὅτι τῷδε πλέον ἢ ἔλαττον δοτέον γινώσκειν ἢ ὅτι ξηραινούσῃ χρηστέον ἢ ὑγραινούσῃ τροφῇ , ἀλλ’ εἰ καὶ ἅπαξ ἢ καὶ πλεονάκις ἑκάστης ἡμέρας ἢ νυκτὸς εὔλογόν ἐστι προσφέρειν τὰς τροφὰς , ἀναγκαιότατα σκέπτεσθαι καὶ πρὸς ταῦτ’ οὖν ἀπό τε τῆς ὥρας καὶ τῆς ἡλικίας καὶ τοῦ ἔθους ἔνδειξιν λαμβάνειν , καθάπερ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ ποίου . πρῶτοι μὲν γὰρ σκοποὶ καὶ πρὸς ταῦτα , τά τε νοσήματα αὐτὰ καὶ ἡ τοῦ κάμνοντος δύναμις , ἔτι τε ἡλικία καὶ ἡ ὥρα καὶ ἔθος , ὅσα τ’ ἄλλα τούτοις ἀνάλογα . καὶ διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης προσέθηκεν τὸ δοτέον δέ τι καὶ τῇ ὥρῃ καὶ τῇ χώρῃ καὶ τῇ ἡλικίῃ καὶ τῷ ἔθει . σαφῶς δηλῶν διὰ τῆς , δοτέον δέ τι φωνῆς , ὡς οὔτε τὸ πᾶν οὔτε τὸ μέγιστον ἀπὸ τῶν τοιούτων λαμβάνει . τὸ γὰρ εἴτε πολλάκις εἴτ’ ὀλιγάκις εἴθ’ ὅλως χρὴ τρέφειν , ἀπό τε τοῦ νοσήματος καὶ τῆς δυνάμεως πρῶτον μάλιστα λαμβάνεται . μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἀπὸ τῆς ὥρας καὶ τῆς ἡλικίας καὶ τῶν τοιούτων . εἰ μὲν γὰρ ἥτε δύναμις εἴη τοῦ κάμνοντος ἀσθενὴς καὶ ἡ κατὰ τὸ σῶμα διάθεσις , ἤτοι κατὰ διαφθορὰν ἢ κατ’ ἔνδειαν , ﻿ ὀλίγην τροφὴν πολλάκις τοῖς τοιούτοις δώσομεν , ὀλίγην μὲν ὅτι μὴ δύναται φέρειν εἰσάπαξ ἀθρόον πλῆθος ἄῤῥωστος δύναμις , πολλάκις δὲ ὅτι πολλῶν ἡ διάθεσις δεῖται . καὶ γὰρ ἡ ἔνδεια τῆς προσθέσεως δεῖται καὶ ἡ διαφθορὰ τῆς ἐπικράσεως . εἰ δ’ ἀσθενούσης τῆς δυνάμεως μήτ’ ἔνδειά τις συνυπάρχει μήτε διαφθορὰ , συμμετρία δὲ τῶν κατὰ φύσιν εἴη χυμῶν ἢ καὶ πλῆθος , ὀλιγάκις τε καὶ ὀλίγα τούτοις δώσομεν , ἔτι δὲ μᾶλλον εἰ τῆς δυνάμεως ἰσχυρᾶς ὑπαρχούσης πλῆθος χυμῶν εἴη . εἰ δὲ μετ’ ἐνδείας ἢ διαφθορᾶς ἡ δύναμις ἐῤῥωμένη τύχοι , καὶ πολλὰ καὶ πολλάκις σιτία τοῖς οὕτω κάμνουσι δώσομεν , ὡς ἂν καὶ τῆς διαθέσεως δεομένης πολλῶν καὶ τῆς δυνάμεως κρατεῖν αὐτῶν δυναμένης . μὴ συγχωρούντων δὲ τῶν παροξυσμῶν , μηδὲ πολλοὺς τῆς τροφῆς ἡμῖν καιροὺς παρεχόντων , ὀλιγάκις δώσομεν τὰ πολλά · τῆς μέντοι δυνάμεως ἰσχυρᾶς οὔσης μετὰ πληθωρικῆς διαθέσεως , ὀλιγάκις ὀλίγα δώσομεν . εἰ γὰρ καὶ τὸ κατεργαζόμενον ἔχοιμεν εὔρωστον , ἀλλὰ τῆς γε διαθέσεως μὴ δεομένης πολλῶν , εὔλογον ὀλίγα προσφέρειν . οὕτω μὲν ἀπό τε τοῦ νοσήματος καὶ τῆς δυνάμεως εἰς τὰ προκείμενα τὰς ἐνδείξεις ληπτέον , ἀπὸ δὲ τῆς ὥρας καὶ τῆς ἡλικίας καὶ τοῦ ἔθους καὶ ὅσα τ’ ἄλλα τούτοις ἀνάλογα ὧδε . κατὰ μὲν τὴν θερινὴν ὥραν , ὅσον ἐπ’ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ , πολλάκις ὀλίγα δοτέον , ὅτι καὶ δέονται προσθήκης πλείονος , ὡς ἂν καὶ διαφορούμενοι καὶ ὅτι ἡ δύναμις αὐτῶν ἐστιν ἀσθενής . κατὰ δὲ τὴν χειμερινὴν πολλὰ μὲν διὰ τὴν ῥώμην τῆς δυνάμεως , οὐ πολλάκις δέ . οὐ γὰρ δέονται πάνυ πολλῆς προσθήκης οἱ κάμνοντες , ἅτε μηδὲ πολλὰ κενούμενοι . τοὺς γὰρ ὑγιαίνοντας ἔμπροσθεν ἐδείξαμεν ἱκανῶς κενουμένους ἐν χειμῶνι , διότι πλέον ἔχουσι τὸ ἔμφυτον θερμόν . κατὰ δὲ τὸ μέσον ἔτι τὸ ἔαρ , ἔτι δὲ καὶ μᾶλλον , ὅταν ἐγγὺς ᾖ τοῦ θέρους , ὀλίγοις τε καὶ διὰ πολλοῦ θρέψομεν . κινδυνεύει γὰρ ἥδε ὥρα πληθωρικῆς εἶναι διαθέσεως ἐγγὺς , διὰ τὴν τῶν ἐν χειμῶνι πεπηγότων χύσιν . ὥσπερ οὖν ἐν ταῖς πληθωρικαῖς διαθέσεσιν , ὅταν ἡ δύναμις ἰσχύῃ , τὴν τροφὴν ὀλίγην τε καὶ διὰ πολλοῦ χρόνου δίδομεν , οὕτω καὶ κατὰ τὴν ἐαρινὴν ὥραν ποιητέον ἐπὶ τῶν πυρεσσόντων μάλιστα , ὑπὲρ ὧν ὁ λόγος οὗτός ἐστι τῷ Ἱπποκράτει . τὴν γὰρ τῶν ὑγιαινόντων δίαιταν ἔμπροσθεν ἐδίδαξε . τὸ δὲ φθινόπωρον τοῖς κατὰ διαφθορὰν ἐνοχλοῦσι νοσήμασιν ἔοικε , διὸ καὶ τῆς χρηστοῦ προσθέσεως συνεχοῦς οἱ τότε πυρέσσοντες δέονται , κἂν ἡ δύναμις ἰσχυρὰ εἴη , πολλάκις καὶ πολλὰ δώσομεν αὐτοῖς · εἰ δ’ ἀσθενὴς , ὀλίγα πολλάκις . παραπλησίως δ’ ἄν τις καὶ ἀπὸ τῶν ἡλικιῶν καὶ τῶν ἀπὸ ἐτῶν καὶ ἀπὸ τῶν χωρῶν λαμβάνῃ τὰς ἐνδείξεις , εἰς τοὺς πρώτους δύο σκοποὺς ἀνάγων αὐτάς . ἕκαστον γὰρ τῶν εἰρημένων ἤτοι ἰσχυρὰν ἢ ἀσθενῆ τὴν δύναμιν ἐργάζεται καὶ ἤτοι πληθωρικὸν ἢ ἐνδεὲς ἢ κακόχυμον τὸ σῶμα .
Lemmas: καί ὅς ἅπαξ ἤ δίς καί πολύς ἤ ἐλαχύς καί κατά μέρος . δίδωμι δέ τις καί ὁ ὥρα καί ὁ χώρα , ὁ ἡλικία καί ὁ ἔθος . ἐπειδή ὁ περί ὁ ποσότης καί ποιότης ποιέω λόγος , ἑξῆς ἐγώ διδάσκω περί ὁ τρόπος ὁ προσφέρω . οὐ γάρ ἱκανός αὐτός οὗτος μόνος , ὅτι ὅδε πολύς ἤ ἐλαχύς δίδωμι γιγνώσκω ἤ ὅτι ξηραίνω χράω ἤ ὑγραίνω τροφή , ἀλλά εἰ καί ἅπαξ ἤ καί πλεονάκις ἕκαστος ἡμέρα ἤ νύξ εὔλογος εἰμί προσφέρω ὁ τροφή , ἀναγκαῖος σκοπέω καί πρός οὗτος οὖν ἀπό τε ὁ ὥρα καί ὁ ἡλικία καί ὁ ἔθος ἔνδειξις λαμβάνω , καθά ἐπί ὁ πός καί ὁ ποῖος . πρῶτος μέν γάρ σκοπός καί πρός οὗτος , ὁ τε νόσημα αὐτός καί ὁ ὁ κάμνω δύναμις , ἔτι τε ἡλικία καί ὁ ὥρα καί ἔθος , ὅσος τε ἄλλος οὗτος ἀνάλογος . καί διά οὗτος καί αὐτός ὁ Ἱπποκράτης προστίθημι ὁ δίδωμι δέ τις καί ὁ ὥρα καί ὁ χώρα καί ὁ ἡλικία καί ὁ ἔθος . σαφής δηλόω διά ὁ , δίδωμι δέ τις φωνή , ὡς οὔτε ὁ πᾶς οὔτε ὁ μέγας ἀπό ὁ τοιοῦτος λαμβάνω . ὁ γάρ εἴτε πολλάκις εἴτε ὀλιγάκις εἴτε ὅλος χρή τρέφω , ἀπό τε ὁ νόσημα καί ὁ δύναμις πρῶτος μάλα λαμβάνω . μετά οὗτος δέ καί ἀπό ὁ ὥρα καί ὁ ἡλικία καί ὁ τοιοῦτος . εἰ μέν γάρ ὅστε δύναμις εἰμί ὁ κάμνω ἀσθενής καί ὁ κατά ὁ σῶμα διάθεσις , ἤτοι κατά διαφθορά ἤ κατά ἔνδεια , ﻿ ὀλίγος τροφή πολλάκις ὁ τοιοῦτος δίδωμι , ὀλίγος μέν ὅτι μή δύναμαι φέρω εἰσάπαξ ἀθρόος πλῆθος ἄρρωστος δύναμις , πολλάκις δέ ὅτι πολύς ὁ διάθεσις δέω . καί γάρ ὁ ἔνδεια ὁ πρόσθεσις δέω καί ὁ διαφθορά ὁ ἐπίκρασις . εἰ δέ ἀσθενέω ὁ δύναμις μήτε ἔνδεια τις συνυπάρχω μήτε διαφθορά , συμμετρία δέ ὁ κατά φύσις εἰμί χυμός ἤ καί πλῆθος , ὀλιγάκις τε καί ὀλίγος οὗτος δίδωμι , ἔτι δέ μάλα εἰ ὁ δύναμις ἰσχυρός ὑπάρχω πλῆθος χυμός εἰμί . εἰ δέ μετά ἔνδεια ἤ διαφθορά ὁ δύναμις ῥώννυμι τυγχάνω , καί πολύς καί πολλάκις σιτίον ὁ οὕτως κάμνω δίδωμι , ὡς ἄν καί ὁ διάθεσις δέω πολύς καί ὁ δύναμις κρατέω αὐτός δύναμαι . μή συγχωρέω δέ ὁ παροξυσμός , μηδέ πολύς ὁ τροφή ἐγώ καιρός παρέχω , ὀλιγάκις δίδωμι ὁ πολύς · ὁ μέντοι δύναμις ἰσχυρός εἰμί μετά πληθωρικός διάθεσις , ὀλιγάκις ὀλίγος δίδωμι . εἰ γάρ καί ὁ κατεργάζομαι ἔχω εὔρωστος , ἀλλά ὁ γε διάθεσις μή δέω πολύς , εὔλογος ὀλίγος προσφέρω . οὕτως μέν ἀπό τε ὁ νόσημα καί ὁ δύναμις εἰς ὁ πρόκειμαι ὁ ἔνδειξις λαμβάνω , ἀπό δέ ὁ ὥρα καί ὁ ἡλικία καί ὁ ἔθος καί ὅσος τε ἄλλος οὗτος ἀνάλογος ὧδε . κατά μέν ὁ θερινός ὥρα , ὅσος ἐπί αὐτός ὁ ὥρα , πολλάκις ὀλίγος δίδωμι , ὅτι καί δέω προσθήκη πολύς , ὡς ἄν καί διαφορέω καί ὅτι ὁ δύναμις αὐτός εἰμί ἀσθενής . κατά δέ ὁ χειμερινός πολύς μέν διά ὁ ῥώμη ὁ δύναμις , οὐ πολλάκις δέ . οὐ γάρ δέω πάνυ πολύς προσθήκη ὁ κάμνω , ἅτε μηδέ πολύς κενόω . ὁ γάρ ὑγιαίνω ἔμπροσθεν δείκνυμι ἱκανός κενόω ἐν χειμών , διότι πολύς ἔχω ὁ ἔμφυτος θερμός . κατά δέ ὁ μέσος ἔτι ὁ ἔαρ , ἔτι δέ καί μάλα , ὅταν ἐγγύς εἰμί ὁ θέρος , ὀλίγος τε καί διά πολύς τρέφω . κινδυνεύω γάρ ὅδε ὥρα πληθωρικός εἰμί διάθεσις ἐγγύς , διά ὁ ὁ ἐν χειμών πήγνυμι χύσις . ὥσπερ οὖν ἐν ὁ πληθωρικός διάθεσις , ὅταν ὁ δύναμις ἰσχύω , ὁ τροφή ὀλίγος τε καί διά πολύς χρόνος δίδωμι , οὕτως καί κατά ὁ ἐαρινός ὥρα ποιέω ἐπί ὁ πυρέσσω μάλα , ὑπέρ ὅς ὁ λόγος οὗτος εἰμί ὁ Ἱπποκράτης . ὁ γάρ ὁ ὑγιαίνω δίαιτα ἔμπροσθεν διδάσκω . ὁ δέ φθινόπωρον ὁ κατά διαφθορά ἐνοχλέω νόσημα ἔοικα , διό καί ὁ χρηστός πρόσθεσις συνεχής ὁ τότε πυρέσσω δέω , ἐάν ὁ δύναμις ἰσχυρός εἰμί , πολλάκις καί πολύς δίδωμι αὐτός · εἰ δέ ἀσθενής , ὀλίγος πολλάκις . παραπλήσιος δέ ἐάν τις καί ἀπό ὁ ἡλικία καί ὁ ἀπό ἔτος καί ἀπό ὁ χώρα λαμβάνω ὁ ἔνδειξις , εἰς ὁ πρῶτος δύο σκοπός ἀνάγω αὐτός . ἕκαστος γάρ ὁ λέγω ἤτοι ἰσχυρός ἤ ἀσθενής ὁ δύναμις ἐργάζομαι καί ἤτοι πληθωρικός ἤ ἐνδεής ἤ κακόχυμος ὁ σῶμα .