galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 1.3
Ἐν τοῖσι γυμναστικοῖσιν αἱ ἐπ’ ἄκρον εὐεξίαι σφαλεραὶ , ἢν ἐν τῷ ἐσχάτῳ ἔωσιν . οὐ γὰρ δύνανται μένειν ἐν τῷ αὐτέῳ οὐδὲ ἀτρεμέειν . ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀτρεμέουσιν , οὐδέ τι δύνανται ἐπὶ τὸ βέλτιον ἐπιδιδόναι , λείπεται οὖν ἐπὶ τὸ χεῖρον . τουτέων οὖν εἵνεκεν τὴν εὐεξίην λύειν ξυμφέρει μὴ βραδέως , ἵνα πάλιν ἀρχὴν ἀναθρέψιος λάβῃ τὸ σῶμα . μηδὲ τὰς ξυμπτώσιας ἐς τὸ ἔσχατον ἄγειν , σφαλερὸν γὰρ , ἀλλ’ ὁκοίη ἂν ἡ φύσις ᾖ τοῦ μέλλοντος ὑπομένειν , ἐς τοῦτο ἄγειν . ὡσαύτως δὲ καὶ αἱ κενώσεις αἱ ἐς τὸ ἔσχατον ἄγουσαι σφαλεραί · καὶ πάλιν αἱ ἀναθρέψιες , αἱ ἐν τῷ ἐσχάτῳ ἐοῦσαι σφαλεραί . Τὸν μὲν πρὸ τούτου λόγον αὐτῷ περὶ ποιότητος εἶναι ἐδείξαμεν τῶν κενουμένων . ἐν τούτῳ δὲ καὶ τοῖς ἐφεξῆς περὶ ποσότητος βούλεται διδάσκειν καὶ ἄρχεταί γε παρὰ τῆς ἀμέτρου πληρώσεώς τε καὶ κενώσεως ἐν τῷδε τῷ νῦν ἡμῖν προκειμένῳ ἀφορισμῷ , ὁμοίως τῷ πρόσθεν ὑποθέμενός τι παράδειγμα καὶ πρὸς τοῦτο κατευθύνων τὸν λόγον , ὥσπερ ἔθος αὐτῷ . τὸ παράδειγμα δὲ αὐτῷ ἐστιν ἡ γυμναστικὴ εὐεξία . γυμναστικὴν δὲ εὐεξίαν ὀνομάζει τὴν τῶν αὐτὸ τοῦτο ἔργον πεποιημένων , κατὰ τὸν βίον ἅπαντα διατριβὴν ἐν γυμνασίοις , τοῦ καταβάλλειν ἑτέρους ἕνεκα , καθάπερ οἱ ἀθληταί . ἡ μὲν γὰρ ἁπλῶς εὐεξία λεγομένη ἣν καὶ τῶν ἀγροίκων ἔχουσι πολλοὶ , σκάπτοντες καὶ θερίζοντες καὶ ἄλλα ὅσα κατὰ τὸν βίον διαπονούμενοι οὐχ ἥκει μέχρι πληρώσεως ἀμέτρου . τῆς δὲ τῶν ἀθλητῶν εὐεξίας οὐ μικρὸν τοῦτό ἐστιν ἔγκλημα τὸ περιβάλλεσθαι πειρᾶσθαι μέγεθος ὄγκου κατὰ τὸ σῶμα καὶ δηλονότι καὶ πλῆθος χυμῶν . παρασκευαὶ γὰρ αὗται τῆς τοῦ παντός εἰσι σώματος θρέψεως καὶ οὐχ οἶά τε χωρὶς αὐτῶν ἑτοίμως παρεσκευασμένων εἰς ὄγκον ἀρθῆναι τοῦ δέοντος μείζονα τὰ σώματα , διὸ καὶ σφαλερὰν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν τοιαύτην διάθεσιν . ὅταν γὰρ ὑπερπληρωθῇ τὰ ἀγγεῖα ποτῶν ἢ σιτίων , τοῦ διαῤῥαγῆναι κίνδυνος αὐτοῖς ἢ καταπνιγῆναι ἢ καὶ σβεσθῆναι τὸ ἔμφυτον αὐτὸ θερμὸν , καθάπερ καὶ ἀπώλοντό τινες ἐξαιφνίδιον ἤδη τῶν εἰς ἄκραν πλήρωσιν ἀφικομένων ἀθλητῶν . ἡ δ’ εἰς τὰ κατὰ φύσιν ἔργα χρήσιμος εὐεξία τοιοῦτον οὐδένα κίνδυνον ἐφεδρεύοντα κέκτηται , τὸ μηδ’ εἰς ἄκρον ἥκειν ποτὲ τῆς πληρώσεως , ὅθεν οὐδὲ λύειν αὐτὴν προσήκει , καθάπερ τὴν τῶν ἀθλητῶν , ὅταν εἰς ἄκρον ἥκῃ . ταύτην γὰρ χρὴ λύειν μὴ βραδέως , ἀλλὰ φθάνειν δηλονότι τὸν κίνδυνον . τὴν αἰτίαν δὲ αὐτὸς τοῦ χρῆναι λύειν αὐτὴν τοιαύτην ἔγραψεν · οὐ γὰρ δύνανται μένειν ἐν τῷ αὐτέῳ οὐδ’ ἀτρεμέειν εἰπών · ἀεὶ γὰρ τῆς φύσεως τὴν πέψιν καὶ τὴν ἀνάδοσιν καὶ τὴν ἐξαιμάτωσιν καὶ τὴν πρόσθεσιν καὶ τὴν πρόσφυσιν καὶ τὴν ἐξομοίωσιν ἐργαζομένης , ὅταν μήτε προσθεῖναί τι τοῖς στερεοῖς τοῦ σώματος μορίοις ἐγχωρεῖ μήθ’ αἱ φλέβες ἔτι χώραν ἔχωσιν ὑποδέχεσθαι τὴν ἀναδιδομένην τροφὴν , ἀνάγκη κίνδυνον καταλαβεῖν ἢ ῥήξεως ἀγγείου τινὸς ἢ ἐξαιφνιδίου θανάτου . ἵνα οὖν ἔχῃ χώραν αὖθις ἀνατρέφεσθαι τὸ σῶμα , λύειν χρὴ μὴ βραδέως τὴν εὐεξίαν . ἡ λύσις δ’ αὐτῆς κένωσίς ἐστι δηλονότι καὶ χρὴ ταύτην οὐδ’ αὐτὴν ἀμέτρως ποιεῖσθαι . καὶ γὰρ καὶ τοῦτο σφαλερὸν , οὐχ ἦττον ἀμέτρου πληρώσεως . σκοπὸς δὲ τοῦ ποσοῦ τῆς κενώσεως οὐ τὸ πλεονάζον μόνον , ἀλλὰ καὶ ἡ φύσις ἂν εἴη , τουτέστιν ἡ δύναμις τοῦ κενουμένου ἀνθρώπου . ἄλλοι γὰρ ἄλλως εἰώθασι φέρειν μᾶλλον τὰς κενώσεις . ταῦτα μὲν οὖν αὐτῷ περὶ τῆς ἀθλητικῆς εὐεξίας εἴρηται καὶ αὐτὰ μὲν καθ’ ἑαυτὰ χρήσιμα τοῖς βουλομένοις τὴν ἐπιτήδευσιν ﻿ ἐκείνην μετέρχεσθαι καὶ τοῖς ἰατροῖς δὲ ὡς παράδειγμα τοῦ λόγου τοῦ μέλλοντος λεχθήσεσθαι . φησὶ γὰρ , ὡσαύτως δὲ καὶ αἱ κενώσιες αἱ εἰς τὸ ἔσχατον ἄγουσαι σφαλεραὶ καὶ πάλιν αἱ ἀναλήψιες αἱ ἐν τῷ ἐσχάτῳ ἐοῦσαι σφαλεραὶ , τοιοῦτόν τι βουλόμενος ἐνδείξασθαι καθ’ ὅλον τὸν λόγον , ὡς ὅτι οὔτε κενοῦν οὔτε πληροῦν ὑπερβαλλόντως προσήκει . μάθοιμεν δ’ ἂν τοῦτο μάλιστα παρὰ τῆς ἀθλητικῆς εὐεξίας , ἧς καίτοι τἄλλα κεκτημένης οὐ μεμπτά . καὶ γὰρ καὶ εὔχυμοι καὶ ἰσχυροὶ ταῖς δυνάμεσίν εἰσιν οἱ γυμναστικοὶ , ὅμως τοῦτό γε αὐτὸ μέγιστόν ἐστιν αὐτοῖς κακὸν , τὸ εἰς ἄκρον ἥκειν πληρώσεως . διὸ καὶ λύεσθαι δεῖται συντόμως , ὥσπερ αὖ πάλιν οὐδ’ εἰς ἔσχατον ἄγειν χρὴ κενώσεως τοὺς τοιούτους · οὕτως οὐδὲ τοὺς ἄλλης δεομένους ἡστινοσοῦν κενώσεως ὑπερκενοῦν προσήκει . καθόλου γὰρ εἰπεῖν ἐν πάσῃ κενώσει στοχάζεσθαι προσήκει τῆς δυνάμεως καὶ μέχρις ἂν ἀντέχῃ καὶ μὴ κάμνῃ , πειρᾶσθαι τὸ περιττὸν ἀπάγειν , καταλυομένης δὲ , κἂν ἔτι λείπηταί τι τῶν περιττῶν , φυλάττεσθαι χρὴ τὴν κένωσιν . τὸ δὲ καὶ πάλιν αἱ ἀναθρέψιες αἱ ἐν τῷ ἐσχάτῳ ἐοῦσαι σφαλεραὶ , εἰ μὲν ἀνταποδώσειν μέλλοι τις τῷ παραδείγματι τὸν λόγον , ὡς μὴ γενέσθαι κολοβὸν , ἐπὶ τῆς ἐσχάτης πληρώσεως εἰρῆσθαι δόξει , παραινοῦντος αὐτὴν φυλάττεσθαι καὶ μὴ μέχρι τοσοῦτον τὰς ἀναθρέψεις ποιεῖσθαι τῶν σωμάτων , μέχρις ἂν εἰς τὸ ἔσχατον ἀφίξωνται τῆς πληρώσεως . εἰ δὲ τῷ τῆς λέξεως σχήματι προσέχοις τὸν νοῦν , ὥσπερ ἔνιοι τῶν ἐξηγησαμένων τὸ βιβλίον περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος , δὶς αὐτὸν ἐπινοήσειε λέγειν ἑτέρως καὶ ἑτέρως . ὅταν μὲν οὖν εἴπῃ , ὡσαύτως καὶ αἱ κενώσιες αἱ εἰς τὸ ἔσχατον ἄγουσαι σφαλεραὶ , κατ’ αὐτὸ τοῦτο μόνον φεύγειν κελεύοντα τὰς ἀμέτρους κενώσεις , ὅτι καὶ αἱ ἀναθρέψεις αἱ ἀπ’ αὐτῶν οὐκ ἀσφαλεῖς εἰσιν , ὡς ἂν ἀσθενοῦς γεγενημένης τῆς φύσεως καὶ μήτε πέπτειν ἱκανῶς μήτ’ ἀναδιδόναι μήτ’ ἐξομοιοῦν δυναμένης , παραλελείψεται δὴ φανερῶς , ἐὰν οὕτω τις δέξηται , θάτερον αὐτῷ μέρος τῆς διδασκαλίας , τὸ περὶ τῆς ἄκρας πληρώσεως , καὶ μάτην ἔσται τῆς γυμναστικῆς εὐεξίας μεμνημένος . καὶ μὲν δὴ καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ προκείμενον ὄνομα κατὰ τὴν λέξιν , τὸ πάλιν , ἐνδείκνυσθαί μοι δοκεῖ τὴν εἰρημένην γνώμην , εἰπόντος αὐτοῦ καὶ πάλιν αἱ ἀναθρέψιες αἱ ἐν τῷ ἐσχάτῳ ἐοῦσαι σφαλεραί . ὥσπερ γὰρ ὑπὲρ ἄλλου πράγματος τὸν λόγον ποιούμενος οὕτως ἐμνημόνευσε τὸ καὶ πάλιν .
Lemmas: ἐν ὁ γυμναστικός ὁ ἐπί ἄκρον εὐεξία σφαλερός , ἐάν ἐν ὁ ἔσχατος εἰμί . οὐ γάρ δύναμαι μένω ἐν ὁ αὐτός οὐδέ ἀτρεμέω . ἐπεί δέ οὐ ἀτρεμέω , οὐδέ τις δύναμαι ἐπί ὁ ἀγαθός ἐπιδίδωμι , λείπω οὖν ἐπί ὁ κακός . οὗτος οὖν ἕνεκα ὁ εὐεξία λύω συμφέρω μή βραδύς , ἵνα πάλιν ἀρχή ἀνάθρεψις λαμβάνω ὁ σῶμα . μηδέ ὁ σύμπτωσις εἰς ὁ ἔσχατος ἄγω , σφαλερός γάρ , ἀλλά ὁποῖος ἄν ὁ φύσις εἰμί ὁ μέλλω ὑπομένω , εἰς οὗτος ἄγω . ὡσαύτως δέ καί ὁ κένωσις ὁ εἰς ὁ ἔσχατος ἄγω σφαλερός · καί πάλιν ὁ ἀνάθρεψις , ὁ ἐν ὁ ἔσχατος εἰμί σφαλερός . ὁ μέν πρό οὗτος λόγος αὐτός περί ποιότης εἰμί δείκνυμι ὁ κενόω . ἐν οὗτος δέ καί ὁ ἐφεξῆς περί ποσότης βούλομαι διδάσκω καί ἄρχω γε παρά ὁ ἄμετρος πλήρωσις τε καί κένωσις ἐν ὅδε ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι ἀφορισμός , ὅμοιος ὁ πρόσθεν ὑποτίθημι τις παράδειγμα καί πρός οὗτος κατευθύνω ὁ λόγος , ὥσπερ ἔθος αὐτός . ὁ παράδειγμα δέ αὐτός εἰμί ὁ γυμναστικός εὐεξία . γυμναστικός δέ εὐεξία ὀνομάζω ὁ ὁ αὐτός οὗτος ἔργον ποιέω , κατά ὁ βίος ἅπας διατριβή ἐν γυμνάσιον , ὁ καταβάλλω ἕτερος ἕνεκα , καθά ὁ ἀθλητής . ὁ μέν γάρ ἁπλῶς εὐεξία λέγω ὅς καί ὁ ἄγροικος ἔχω πολύς , σκάπτω καί θερίζω καί ἄλλος ὅσος κατά ὁ βίος διαπονέω οὐ ἥκω μέχρι πλήρωσις ἄμετρος . ὁ δέ ὁ ἀθλητής εὐεξία οὐ μικρός οὗτος εἰμί ἔγκλημα ὁ περιβάλλω πειράω μέγεθος ὄγκος κατά ὁ σῶμα καί δηλονότι καί πλῆθος χυμός . παρασκευή γάρ οὗτος ὁ ὁ πᾶς εἰμί σῶμα θρέψις καί οὐ οἷος τε χωρίς αὐτός ἑτοῖμος παρασκευάζω εἰς ὄγκος ἀείρω ὁ δέω μέγας ὁ σῶμα , διό καί σφαλερός ἀναγκαῖος εἰμί ὁ τοιοῦτος διάθεσις . ὅταν γάρ ὑπερπληρόω ὁ ἀγγεῖον ποτόν ἤ σιτίον , ὁ διαράσσω κίνδυνος αὐτός ἤ καταπνίγω ἤ καί σβέννυμι ὁ ἔμφυτος αὐτός θερμός , καθά καί ἀπόλλυμι τις ἐξαιφνίδιος ἤδη ὁ εἰς ἄκρος πλήρωσις ἀφικνέομαι ἀθλητής . ὁ δέ εἰς ὁ κατά φύσις ἔργον χρήσιμος εὐεξία τοιοῦτος οὐδείς κίνδυνος ἐφεδρεύω κτάομαι , ὁ μηδέ εἰς ἄκρος ἥκω ποτέ ὁ πλήρωσις , ὅθεν οὐδέ λύω αὐτός προσήκω , καθά ὁ ὁ ἀθλητής , ὅταν εἰς ἄκρος ἥκω . οὗτος γάρ χρή λύω μή βραδύς , ἀλλά φθάνω δηλονότι ὁ κίνδυνος . ὁ αἰτία δέ αὐτός ὁ χρή λύω αὐτός τοιοῦτος γράφω · οὐ γάρ δύναμαι μένω ἐν ὁ αὐτός οὐδέ ἀτρεμέω λέγω · ἀεί γάρ ὁ φύσις ὁ πέψις καί ὁ ἀνάδοσις καί ὁ ἐξαιμάτωσις καί ὁ πρόσθεσις καί ὁ πρόσφυσις καί ὁ ἐξομοίωσις ἐργάζομαι , ὅταν μήτε προστίθημι τις ὁ στερεός ὁ σῶμα μόριον ἐγχωρέω μήτε ὁ φλέψ ἔτι χώρα ἔχω ὑποδέχομαι ὁ ἀναδίδωμι τροφή , ἀνάγκη κίνδυνος καταλαμβάνω ἤ ῥῆξις ἀγγεῖον τις ἤ ἐξαιφνίδιος θάνατος . ἵνα οὖν ἔχω χώρα αὖθις ἀνατρέφω ὁ σῶμα , λύω χρή μή βραδύς ὁ εὐεξία . ὁ λύσις δέ αὐτός κένωσις εἰμί δηλονότι καί χρή οὗτος οὐδέ αὐτός ἄμετρος ποιέω . καί γάρ καί οὗτος σφαλερός , οὐ ἀίσσω ἄμετρος πλήρωσις . σκοπός δέ ὁ πός ὁ κένωσις οὐ ὁ πλεονάζω μόνος , ἀλλά καί ὁ φύσις ἄν εἰμί , τουτέστι ὁ δύναμις ὁ κενόω ἄνθρωπος . ἄλλος γάρ ἄλλος εἴωθα φέρω μάλα ὁ κένωσις . οὗτος μέν οὖν αὐτός περί ὁ ἀθλητικός εὐεξία λέγω καί αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ χρήσιμος ὁ βούλομαι ὁ ἐπιτήδευσις ﻿ ἐκεῖνος μετέρχομαι καί ὁ ἰατρός δέ ὡς παράδειγμα ὁ λόγος ὁ μέλλω λέγω . φημί γάρ , ὡσαύτως δέ καί ὁ κένωσις ὁ εἰς ὁ ἔσχατος ἄγω σφαλερός καί πάλιν ὁ ἀνάληψις ὁ ἐν ὁ ἔσχατος εἰμί σφαλερός , τοιοῦτος τις βούλομαι ἐνδείκνυμι κατά ὅλος ὁ λόγος , ὡς ὅτι οὔτε κενόω οὔτε πληρόω ὑπερβαλλόντως προσήκω . μανθάνω δέ ἄν οὗτος μάλα παρά ὁ ἀθλητικός εὐεξία , ὅς καίτοι ἄλλος κτάομαι οὐ μεμπτός . καί γάρ καί εὔχυμος καί ἰσχυρός ὁ δύναμις εἰμί ὁ γυμναστικός , ὅμως οὗτος γε αὐτός μέγας εἰμί αὐτός κακός , ὁ εἰς ἄκρος ἥκω πλήρωσις . διό καί λύω δέω σύντομος , ὥσπερ αὖ πάλιν οὐδέ εἰς ἔσχατος ἄγω χρή κένωσις ὁ τοιοῦτος · οὕτως οὐδέ ὁ ἄλλος δέω ὅστις κένωσις ὑπερκενόω προσήκω . καθόλου γάρ λέγω ἐν πᾶς κένωσις στοχάζομαι προσήκω ὁ δύναμις καί μέχρι ἄν ἀντέχω καί μή κάμνω , πειράω ὁ περισσός ἀπάγω , καταλύω δέ , ἐάν ἔτι λείπω τις ὁ περισσός , φυλάσσω χρή ὁ κένωσις . ὁ δέ καί πάλιν ὁ ἀνάθρεψις ὁ ἐν ὁ ἔσχατος εἰμί σφαλερός , εἰ μέν ἀνταποδίδωμι μέλλω τις ὁ παράδειγμα ὁ λόγος , ὡς μή γίγνομαι κολοβός , ἐπί ὁ ἔσχατος πλήρωσις λέγω δοκέω , παραινέω αὐτός φυλάσσω καί μή μέχρι τοσοῦτος ὁ ἀνάθρεψις ποιέω ὁ σῶμα , μέχρι ἄν εἰς ὁ ἔσχατος ἀφίζω ὁ πλήρωσις . εἰ δέ ὁ ὁ λέξις σχῆμα προσέχω ὁ νόος , ὥσπερ ἔνιοι ὁ ἐξηγέομαι ὁ βιβλίον περί ὁ αὐτός πρᾶγμα , δίς αὐτός ἐπινοέω λέγω ἕτερος καί ἕτερος . ὅταν μέν οὖν λέγω , ὡσαύτως καί ὁ κένωσις ὁ εἰς ὁ ἔσχατος ἄγω σφαλερός , κατά αὐτός οὗτος μόνος φεύγω κελεύω ὁ ἄμετρος κένωσις , ὅτι καί ὁ ἀνάθρεψις ὁ ἀπό αὐτός οὐ ἀσφαλής εἰμί , ὡς ἄν ἀσθενής γίγνομαι ὁ φύσις καί μήτε πέσσω ἱκανός μήτε ἀναδίδωμι μήτε ἐξομοιόω δύναμαι , παραλείπω δή φανερός , ἐάν οὕτως τις δέχομαι , ἕτερος αὐτός μέρος ὁ διδασκαλία , ὁ περί ὁ ἄκρος πλήρωσις , καί μάτην εἰμί ὁ γυμναστικός εὐεξία μιμνῄσκω . καί μέν δή καί αὐτός οὗτος ὁ πρόκειμαι ὄνομα κατά ὁ λέξις , ὁ πάλιν , ἐνδείκνυμι ἐγώ δοκέω ὁ λέγω γνώμη , λέγω αὐτός καί πάλιν ὁ ἀνάθρεψις ὁ ἐν ὁ ἔσχατος εἰμί σφαλερός . ὥσπερ γάρ ὑπέρ ἄλλος πρᾶγμα ὁ λόγος ποιέω οὕτως μνημονεύω ὁ καί πάλιν .