galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 3.12
Ἢν δὲ νότιος ὁ χειμὼν καὶ ἔπομβρος καὶ εὔδιος γένηται , τὸ δὲ ἔαρ αὐχμηρὸν καὶ βόρειον , αἱ μὲν γυναῖκες ᾖσιν οἱ τόκοι πρὸς τὸ ἦρ ἐκ πάσης προφάσιος ἐκτιτρώσκουσιν . αἳ δ’ ἂν τέκωσιν , ἀκρατέα καὶ νοσώδεα τὰ παιδία τίκτουσιν , ὥστε ἢ παραυτίκα ἀπόλλυσθαι ἢ λεπτὰ καὶ νοσώδεα ζῇν ἐόντα . τοῖσι δὲ ἄλλοισι δυσεντερίαι καὶ ὀφθαλμίαι ξηραὶ γίνονται , τοῖσι δὲ πρεσβυτέροισι κατάῤῥοι συντόμως ἀπολλύντες . Ἔμπαλιν ἡ κρᾶσις ἔχει ταῖς κατὰ τὸν πρότερον ἀφορισμὸν εἰρημέναις ὥραις δύο πρὸς τὰς νῦν λεγομένας . οἶος μὲν γὰρ πρότερος ὁ χειμὼν ἐν ἐκείνῳ , τοιοῦτον νῦν ἐστι τὸ ἔαρ , ὁποῖον δὲ τὸ ἔαρ ἐν ἐκείνῳ , τοιοῦτον νῦν ἐστιν ὁ χειμών . ὅτι μὲν οὖν ἐπ’ ἐκείνων οὐκ ἦν ἀναγκαῖον ἐν τῷ ἦρι νόσους ἐπιδημῆσαι σφοδρὰς αὐτάρκως ἐδείχθη . νυνὶ δὲ ὅτι τοῦ χειμῶνος μὲν ὑγροῦ καὶ θερμοῦ γινομένου , τοῦ δ’ ἦρος ξηροῦ καὶ ψυχροῦ , νοσεῖν ἀναγκαῖόν ἐστι τοὺς ἀνθρώπους ἐν αὐτῷ τῷ ἦρι δεικτέον ἐστί . αἱ μὲν οὖν γυναῖκες αἷς ἂν ὁ τόκος ᾖ πρὸς τὸ ἔαρ , ἐπὶ ταῖς τυχούσαις προφάσεσιν ἐκτιτρώκουσιν . ὑγρὰ γὰρ τὰ σώματα καὶ μαλακὰ , ἀραιὰ γεγονότα κατὰ τὸν εὔδιον χειμῶνα , ῥᾳδίως εἰς τὸ βάθος αὐτῶν διαδίδωσι τὴν ἐκ τοῦ περιέχοντος ψύξιν , ὥσθ’ ὅσα τῶν παίδων ἤδη πολυχρόνιον ἔθος ἔσχεν ἀέρος ἀλέας , ταῦτα πληττόμενα σφοδρῶς ὑπὸ τοῦ κρύους εἰκότως ἁλίσκεται τὰ μὲν ἤδη νεκρὰ , τὰ δ’ ἀποθνήσκοντα κατ’ αὐτὸν τὸν τόκον . ἃ δ’ ἂν αὐτῶν ζῶντα τεχθῇ , τὴν εἰς τοὐναντίον ἐξαιφνίδιον οὐ φέροντα μεταβολὴν , ἤτοι διὰ τάχους ἀποθνήσκει ἢ λεπτὰ καὶ νοσώδεα γινόμενα μόλις διαζῇ . τῶν δ’ ἄλλων τοῖς μέν φλεγματώδεσι καὶ ταῖς γυναιξὶ δυσεντερίας φησὶ γίνεσθαι , φλέγματος ἀπὸ τῆς κεφαλῆς εἰς τὴν γαστέρα καταῤῥέοντος . εἰκὸς γὰρ δήπου τοῦτο πολὺ γεννᾶσθαι κατὰ τὴν εἰρημένην κατάστασιν · ἐν μὲν τῷ χειμῶνι πληρωθείσης τῆς κεφαλῆς , ψυχθείσης δὲ ἀθρόως ἐν ἀρχῇ τοῦ ἦρος , ἐπειδὴ φλεγματικὰ περιττώματα πέφυκε γεννᾷν ὁ ἐγκέφαλος , ὅταν ψυχθεὶς ἀδυνατεῖ κρατεῖν τῆς τροφῆς . ὑπάρχει δὲ καὶ τοῦτο τῇ τοῦ φλέγματος γενέσει , τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ ψύξεως ἰσχυρᾶς γιγνόμενον ὀξὺ γίγνεται . τὸ δ’ ὑπὸ θερμασίας πληρούσης τὴν κεφαλὴν ἁλυκὸν , ὥσπερ γε καὶ τὸ διὰ βραχεῖαν ψύξιν ἤ τι βραχὺ γλυκύτητος ἔχει ἢ μηδεμίαν ἐναργῆ ποιότητα . τὸ τοίνυν ἐπὶ τῇ προκειμένῃ καταστάσει γενόμενον φλέγμα διὰ τὴν ἐν τῷ χειμῶνι θερμασίαν ἁλυκὸν ἔσται καὶ κατὰ τοῦτο μάλιστα γεννήσει δυσεντερίας , ὅταν ἐν χρόνῳ πλείονι δάκνον καὶ ξύον κακώσῃ τὸ ἔντερον . ἅτε γὰρ διὰ τὴν γλισχρότητα κατὰ τὴν διέξοδον ἐν τοῖς ἐντέροις ἰσχόμενόν τε καὶ βραδῦνον , ἀεί τε ῥῖπτον αὐτὸ διὰ τὴν ποιότητα τὴν δυσεντερίαν ἐργάζεται . τοῖς μέντοι φύσει θερμοῖς καὶ χολώδεσιν αὐτός φησιν ὀφθαλμίας γίνεσθαι ξηράς . οὕτω δ’ ὀνομάζει τὰς ἄνευ ῥεύματος . εἰκὸς δὲ δήπου ταῖς θερμαῖς καὶ ξηραῖς φύσεσιν ἐν ξηρᾷ καὶ ψυχρᾷ καταστάσει διαδεξαμένῃ θερμὴν καὶ ὑγρὰν τοιαύτας γίνεσθαι τὰς ὀφθαλμίας . ἡ μὲν γὰρ κεφαλὴ πεπλήρωται πρόσθεν τῇ θερμῇ καὶ ὑγρᾷ καταστάσει , τὸ δὲ κρύος ἐπιγινόμενον , ὥσπερ χείρ τις ἔξωθεν λαβοῦσα καὶ θλίψασα , καθάπερ τινὰ σπόγγον τὸν ἐγκέφαλον ἐκθλίβει τὴν κατ’ αὐτὸν ὑγρότητα . φερομένη δ’ αὕτη ἄλλοτε πρὸς ἄλλον τόπον τῶν εὐπαθῶν πλείονα γεννᾷ τὰ νοσήματα . καὶ κατὰ τοῦτο καὶ ὀφθαλμίαι συμβήσονται τοῖς ἀσθενέσι φύσει τοὺς ὀφθαλμούς . ἀποῤῥήσεται δὲ οὐδὲν αὐτῶν ἐκτὸς διὰ τὴν ὑγρότητα τοῦ περιέχοντος πυκνοῦντος τὴν ἐπιφάνειαν . ὅτι δ’ αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης εἰς τάσδε τὰς αἰτίας ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἀναφέρει , δῆλον ἐξ ὧν ἔγραψεν ἐν τῷ περὶ ὑδάτων καὶ τόπων καὶ ἀέρων κατὰ τήνδε τὴν ῥῆσιν . τοῖσι μὲν οὖν φλεγματικοῖσι τὰς δυσεντερίας εἰκὸς γίνεσθαι καὶ τῇσι γυναιξὶ , φλέγματος ἐπικαταῤῥέοντος ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου διὰ τὴν ὑγρότητα τῆς φύσεως , τοῖσι δὲ χολώδεσιν ὀφθαλμίας ξηρὰς διὰ τὴν θερμότητα καὶ ξηρότητα τῆς σαρκός . τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ ἀφορισμοῦ γεγραμμένον · τοῖσι δὲ πρεσβυτέροισι κατάῤῥοι συντόμως ἀπολλύντες , κατὰ τήνδε τὴν λέξιν αὐτὸς ἔγραψεν ἐν τῷ περὶ ὑδάτων καὶ τόπων καὶ ἀέρων · τοῖσι δ’ ἄγαν πρεσβυτέροισι κατάῤῥους διὰ τὴν ἀραιότητα καὶ τὴν ἔκτηξιν τῶν φλεβῶν , ὥστε ἐξαπίνης ἀπόλλυσθαι , τοὺς δὲ παραπλῆγας γίνεσθαι τὰ δεξιὰ ἢ τὰ ἀριστερά . διὰ τούτων ἔοικεν ὁ Ἱπποκράτης οὐ τοὺς πάνυ συνήθεις λεγομένους κατάῤῥους δηλοῦν , τοὺς ἐκ τῆς κεφαλῆς εἰς τὸν πνεύμονα διὰ τῆς τραχείας ἀρτηρίας γιγνομένους , ἀλλὰ πάντα καταφερόμενα ῥεύματα διὰ τῶν φλεβῶν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς εἰς τὰ κάτω μόρια . διὸ καὶ τὸ συντόμως ἀπολλύντες καλῶς δοκεῖ προσκεῖσθαι , διότι ταχεῖαν τὴν κρίσιν οὗτοι ποιοῦνται τῶν ἄλλων χρονιζόντων . ἔνιοι δὲ τῶν ἐξηγητῶν κατάῤῥους ἀκούσαντες τοὺς ἀπὸ τῆς κεφαλῆς εἰς τὸν πνεύμονα γιγνομένους διὰ φάρυγγος καὶ ἀρτηρίας , μετὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς οὐ γράφουσι τὴν λέξιν . κατάῤῥους γίγνεσθαι τοῖς πρεσβυτέροισι , οὐ συντόμως ἀπολλύντας , εἰκότως φάσκοντες . οὐ γὰρ πέττεται τὰ ψυχρὰ τῶν ῥευμάτων αὐτοῖς διὰ τὴν ἡλικίαν . ἔν τισι δὲ τῶν ἀντιγράφων γέγραπται συντόμως ἀπολλύντες , ἐπειδὴ κἀν τῷ περὶ ὑδάτων καὶ τόπων καὶ ἀέρων αὐτὸς εἶπεν , ὥστε ἐξαπίνης ἀπόλλυσθαι .
Lemmas: ἐάν δέ νότιος ὁ χειμών καί ἔπομβρος καί εὔδιος γίγνομαι , ὁ δέ ἔαρ αὐχμηρός καί βόρειος , ὁ μέν γυνή εἰμί ὁ τόκος πρός ὁ ἔαρ ἐκ πᾶς πρόφασις ἐκτιτρώσκω . ὁ δέ ἄν τίκτω , ἀκρατής καί νοσώδης ὁ παιδίον τίκτω , ὥστε ἤ παραυτίκα ἀπόλλυμι ἤ λεπτός καί νοσώδης ζάω εἰμί . ὁ δέ ἄλλος δυσεντερία καί ὀφθαλμία ξηρός γίγνομαι , ὁ δέ πρέσβυς κατάρρος σύντομος ἀπόλλυμι . ἔμπαλιν ὁ κρᾶσις ἔχω ὁ κατά ὁ πρότερος ἀφορισμός λέγω ὥρα δύο πρός ὁ νῦν λέγω . οἷος μέν γάρ πρότερος ὁ χειμών ἐν ἐκεῖνος , τοιοῦτος νῦν εἰμί ὁ ἔαρ , ὁποῖος δέ ὁ ἔαρ ἐν ἐκεῖνος , τοιοῦτος νῦν εἰμί ὁ χειμών . ὅτι μέν οὖν ἐπί ἐκεῖνος οὐ εἰμί ἀναγκαῖος ἐν ὁ ἔαρ νόσος ἐπιδημέω σφοδρός αὔταρκος δείκνυμι . νυνί δέ ὅτι ὁ χειμών μέν ὑγρός καί θερμός γίγνομαι , ὁ δέ ἔαρ ξηρός καί ψυχρός , νοσέω ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἄνθρωπος ἐν αὐτός ὁ ἔαρ δείκνυμι εἰμί . ὁ μέν οὖν γυνή ὅς ἄν ὁ τόκος εἰμί πρός ὁ ἔαρ , ἐπί ὁ τυγχάνω πρόφασις ἐκτιτρώκω . ὑγρός γάρ ὁ σῶμα καί μαλακός , ἀραιός γίγνομαι κατά ὁ εὔδιος χειμών , ῥᾴδιος εἰς ὁ βάθος αὐτός διαδίδωμι ὁ ἐκ ὁ περιέχω ψῦξις , ὥστε ὅσος ὁ παῖς ἤδη πολυχρόνιος ἔθος ἔχω ἀήρ ἀλέα , οὗτος πλήσσω σφοδρός ὑπό ὁ κρύος ἔοικα ἁλίσκομαι ὁ μέν ἤδη νεκρός , ὁ δέ ἀποθνῄσκω κατά αὐτός ὁ τόκος . ὅς δέ ἄν αὐτός ζάω τίκτω , ὁ εἰς ἐναντίος ἐξαιφνίδιος οὐ φέρω μεταβολή , ἤτοι διά τάχος ἀποθνῄσκω ἤ λεπτός καί νοσώδης γίγνομαι μόλις διαζάω . ὁ δέ ἄλλος ὁ μέν φλεγματώδης καί ὁ γυνή δυσεντερία φημί γίγνομαι , φλέγμα ἀπό ὁ κεφαλή εἰς ὁ γαστήρ καταρρέω . ἔοικα γάρ δήπου οὗτος πολύς γεννάω κατά ὁ λέγω κατάστασις · ἐν μέν ὁ χειμών πληρόω ὁ κεφαλή , ψύχω δέ ἀθρόος ἐν ἀρχή ὁ ἔαρ , ἐπειδή φλεγματικός περίσσωμα φύω γεννάω ὁ ἐγκέφαλος , ὅταν ψύχω ἀδυνατέω κρατέω ὁ τροφή . ὑπάρχω δέ καί οὗτος ὁ ὁ φλέγμα γένεσις , ὁ μέν γάρ ὑπό ψῦξις ἰσχυρός γίγνομαι ὀξύς γίγνομαι . ὁ δέ ὑπό θερμασία πληρόω ὁ κεφαλή ἁλυκός , ὥσπερ γε καί ὁ διά βραχύς ψῦξις ἤ τις βραχύς γλυκύτης ἔχω ἤ μηδείς ἐναργής ποιότης . ὁ τοίνυν ἐπί ὁ πρόκειμαι κατάστασις γίγνομαι φλέγμα διά ὁ ἐν ὁ χειμών θερμασία ἁλυκός εἰμί καί κατά οὗτος μάλα γεννάω δυσεντερία , ὅταν ἐν χρόνος πολύς δάκνω καί ξύω κακόω ὁ ἔντερον . ἅτε γάρ διά ὁ γλισχρότης κατά ὁ διέξοδος ἐν ὁ ἔντερον ἴσχω τε καί βραδύνω , ἀεί τε ῥίπτω αὐτός διά ὁ ποιότης ὁ δυσεντερία ἐργάζομαι . ὁ μέντοι φύσις θερμός καί χολώδης αὐτός φημί ὀφθαλμία γίγνομαι ξηρός . οὕτως δέ ὀνομάζω ὁ ἄνευ ῥεῦμα . ἔοικα δέ δήπου ὁ θερμός καί ξηρός φύσις ἐν ξηρός καί ψυχρός κατάστασις διαδέχομαι θερμός καί ὑγρός τοιοῦτος γίγνομαι ὁ ὀφθαλμία . ὁ μέν γάρ κεφαλή πληρόω πρόσθεν ὁ θερμός καί ὑγρός κατάστασις , ὁ δέ κρύος ἐπιγίγνομαι , ὥσπερ χείρ τις ἔξωθεν λαμβάνω καί θλίβω , καθά τις σπόγγος ὁ ἐγκέφαλος ἐκθλίβω ὁ κατά αὐτός ὑγρότης . φέρω δέ οὗτος ἄλλοτε πρός ἄλλος τόπος ὁ εὐπαθής πολύς γεννάω ὁ νόσημα . καί κατά οὗτος καί ὀφθαλμία συμβαίνω ὁ ἀσθενής φύσις ὁ ὀφθαλμός . ἀπολέγω δέ οὐδείς αὐτός ἐκτός διά ὁ ὑγρότης ὁ περιέχω πυκνόω ὁ ἐπιφάνεια . ὅτι δέ αὐτός ὁ Ἱπποκράτης εἰς ὅδε ὁ αἰτία ἕκαστος ὁ λέγω ἀναφέρω , δῆλος ἐκ ὅς γράφω ἐν ὁ περί ὕδωρ καί τόπος καί ἀήρ κατά ὅδε ὁ ῥῆσις . ὁ μέν οὖν φλεγματικός ὁ δυσεντερία ἔοικα γίγνομαι καί ὁ γυνή , φλέγμα ἐπικαταρρέω ἀπό ὁ ἐγκέφαλος διά ὁ ὑγρότης ὁ φύσις , ὁ δέ χολώδης ὀφθαλμία ξηρός διά ὁ θερμότης καί ξηρότης ὁ σάρξ . ὁ δέ ἐπί ὁ τελευτή ὁ ἀφορισμός γράφω · ὁ δέ πρέσβυς κατάρρος σύντομος ἀπόλλυμι , κατά ὅδε ὁ λέξις αὐτός γράφω ἐν ὁ περί ὕδωρ καί τόπος καί ἀήρ · ὁ δέ ἄγαν πρέσβυς κατάρροος διά ὁ ἀραιότης καί ὁ ἔκτηξις ὁ φλέψ , ὥστε ἐξαπίνης ἀπόλλυμι , ὁ δέ παραπλήξ γίγνομαι ὁ δεξιός ἤ ὁ ἀριστερός . διά οὗτος ἔοικα ὁ Ἱπποκράτης οὐ ὁ πάνυ συνήθης λέγω κατάρροος δηλόω , ὁ ἐκ ὁ κεφαλή εἰς ὁ πνεύμων διά ὁ τραχύς ἀρτηρία γίγνομαι , ἀλλά πᾶς καταφέρω ῥεῦμα διά ὁ φλέψ ἀπό ὁ κεφαλή εἰς ὁ κάτω μόριον . διό καί ὁ σύντομος ἀπόλλυμι καλός δοκέω πρόσκειμαι , διότι ταχύς ὁ κρίσις οὗτος ποιέω ὁ ἄλλος χρονίζω . ἔνιοι δέ ὁ ἐξηγητής κατάρροος ἀκούω ὁ ἀπό ὁ κεφαλή εἰς ὁ πνεύμων γίγνομαι διά φάρυγξ καί ἀρτηρία , μετά ὁ ἀπόφασις ὁ οὐ γράφω ὁ λέξις . κατάρροος γίγνομαι ὁ πρέσβυς , οὐ σύντομος ἀπόλλυμι , ἔοικα φάσκω . οὐ γάρ πέσσω ὁ ψυχρός ὁ ῥεῦμα αὐτός διά ὁ ἡλικία . ἐν τις δέ ὁ ἀντίγραφος γράφω σύντομος ἀπόλλυμι , ἐπειδή ἐν ὁ περί ὕδωρ καί τόπος καί ἀήρ αὐτός λέγω , ὥστε ἐξαπίνης ἀπόλλυμι .