galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 1.22
Πέπονα φαρμακεύειν καὶ κινέειν μὴ ὠμὰ , μηδ’ ἐν ἀρχῇσιν , ἢν μὴ ὀργᾷ · τὰ δὲ πολλὰ οὐκ ὀργᾷ . Τὸ μὲν φαρμακεύειν ἔθος ἐστὶν αὐτῷ λέγειν ἀντὶ τοῦ χρῆσθαι φαρμάκῳ καθαίροντι , τὸ δ’ ὀργᾷν ἀπὸ τῶν ὀργώντων ζώων μετενήνοχεν ἐπὶ τοὺς χυμούς . καθ’ ὃν γὰρ τρόπον ἐκεῖνα ἡσυχάζειν οὐ δύνανται γαργαλιζόμενά πως καὶ κινούμενα καὶ διανιστάμενα πρὸς τοῦ πάθους , οὕτω καὶ οἱ χυμοὶ πολλάκις ἐν κινήσει σφοδροτέρᾳ καὶ μεταῤῥύσει μορίων εἰς μόρια , κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ νοσήματος ἐνοχλοῦσι τὸν ἄνθρωπον , κινοῦντες καὶ γαργαλίζοντες καὶ ἡσυχάζειν οὐκ ἐπιτρέποντες , ἀλλ’ αὐτοί τε κινούμενοι καὶ μεταῤῥέοντες , ἐνοχλοῦντές τε τῇ τοσαύτῃ φορᾷ τὸν κάμνοντα . τοὺς μὲν δὴ τοιούτους ἐκκενοῦν προσήκει , τουτέστι τοὺς ἐν κινήσει καὶ φορᾷ καὶ ῥύσει , τοὺς δ’ ἤδη καθ’ ἕν τι μόριον ἐστηριγμένους οὔτ’ ἄλλῳ τινὶ βοηθήματι χρὴ κινεῖν οὔτε φαρμακεύειν πρὶν πεφθῆναι . τηνικαῦτα γὰρ ἤδη καὶ τὴν φύσιν ἔχομεν βοηθοῦσαν τῇ κενώσει . φαίνεται γάρ τοι καὶ αὕτη μετὰ τὰς πέψεις διακρίνουσά τε τοὺς χυμοὺς , ἀπωθουμένη τε καὶ περιττὸν , ἐν ᾧ δὴ καιρῷ καὶ αἱ κρίσεις γίνονται . ἀλλὰ τελέως μὲν αὐτῆς κινουμένης οὐδενὸς δεῖ φαρμάκου . μετριώτερον δὲ καὶ ἀσθενέστερον ἐνεργούσης τὸ λεῖπον αὐτοὺς χρὴ προστιθέναι φαρμακεύοντας , ἵν’ ἐξ ἀμφοῖν ἡ τοῦ λυποῦντος χυμοῦ γίνηται κένωσις , ἀπωθουμένης μὲν τῆς φύσεως , ἕλκοντος δὲ τοῦ φαρμάκου . δέδεικται γὰρ ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήμασιν ἡ μὲν φύσις ἑκάστου τῶν μορίων τέτταρσι δυνάμεσι χρωμένη , ἑλκτικῇ τε τοῦ οἰκείου καὶ καθεκτικῇ τοῦ αὐτοῦ καὶ πρὸς ταύτῃ πεπτικῇ καὶ τετάρτῃ τῶν ἀλλοτρίων ἀποκριτικῇ , ἕκαστον δὲ τῶν φαρμάκων τὸν οἰκεῖον ἑαυτῷ χυμὸν ἐπισπώμενόν ἐστι . καλῶς δὲ προσέθηκε τῷ λόγῳ , τὰ δὲ πολλὰ οὐκ ὀργᾷ . καὶ χρὴ τοῦτο διδαχθῆναι παρὰ τῆς ἐμπειρίας , ὡς αἱ μεταῤῥύσεις ἄλλοτ’ εἰς ἄλλο μόριον τῶν χυμῶν ὀλιγάκις γίνονται . τὰ πλείω δ’ ἡσυχάζει καὶ μένει καθ’ ἕν τι μόριον , ἐν ᾧ καὶ πέττονται παρ’ ὅλον τοῦ νοσήματος χρόνον ἄχρι λύσεως . χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι ἔν τισι τῶν ἀντιγράφων ὁ ἀφορισμὸς οὗτος οὐ γέγραπται , κατὰ μέντοι τὸ περὶ χυμῶν ἐν ἅπασι γέγραπται .
Lemmas: πέπων φαρμακεύω καί κινέω μή ὠμός , μηδέ ἐν ἀρχή , ἐάν μή ὀργάω · ὁ δέ πολύς οὐ ὀργάω . ὁ μέν φαρμακεύω ἔθος εἰμί αὐτός λέγω ἀντί ὁ χράω φάρμακον καθαίρω , ὁ δέ ὀργάω ἀπό ὁ ὀργάω ζῷον μεταφέρω ἐπί ὁ χυμός . κατά ὅς γάρ τρόπος ἐκεῖνος ἡσυχάζω οὐ δύναμαι γαργαλίζω πως καί κινέω καί διανίστημι πρός ὁ πάθος , οὕτως καί ὁ χυμός πολλάκις ἐν κίνησις σφοδρός καί μετάρρυσις μόριον εἰς μόριον , κατά ὁ ἀρχή ὁ νόσημα ἐνοχλέω ὁ ἄνθρωπος , κινέω καί γαργαλίζω καί ἡσυχάζω οὐ ἐπιτρέπω , ἀλλά αὐτός τε κινέω καί μεταρρέω , ἐνοχλέω τε ὁ τοσοῦτος φορά ὁ κάμνω . ὁ μέν δή τοιοῦτος ἐκκενόω προσήκω , τουτέστι ὁ ἐν κίνησις καί φορά καί ῥύσις , ὁ δέ ἤδη κατά εἷς τις μόριον στηρίζω οὔτε ἄλλος τις βοήθημα χρή κινέω οὔτε φαρμακεύω πρίν πέσσω . τηνικαῦτα γάρ ἤδη καί ὁ φύσις ἔχω βοηθέω ὁ κένωσις . φαίνω γάρ τοι καί οὗτος μετά ὁ πέψις διακρίνω τε ὁ χυμός , ἀπωθέω τε καί περισσός , ἐν ὅς δή καιρός καί ὁ κρίσις γίγνομαι . ἀλλά τέλειος μέν αὐτός κινέω οὐδείς δέω φάρμακον . μέτριος δέ καί ἀσθενής ἐνεργέω ὁ λείπω αὐτός χρή προστίθημι φαρμακεύω , ἵνα ἐκ ἄμφω ὁ ὁ λυπέω χυμός γίγνομαι κένωσις , ἀπωθέω μέν ὁ φύσις , ἕλκω δέ ὁ φάρμακον . δείκνυμι γάρ ἐγώ ἐν ὁ περί φυσικός δύναμις ὑπόμνημα ὁ μέν φύσις ἕκαστος ὁ μόριον τέσσαρες δύναμις χράω , ἑλκτικός τε ὁ οἰκεῖος καί καθεκτικός ὁ αὐτός καί πρός οὗτος πεπτικός καί τέταρτος ὁ ἀλλότριος ἀποκριτικός , ἕκαστος δέ ὁ φάρμακον ὁ οἰκεῖος ἑαυτοῦ χυμός ἐπισπάω εἰμί . καλός δέ προστίθημι ὁ λόγος , ὁ δέ πολύς οὐ ὀργάω . καί χρή οὗτος διδάσκω παρά ὁ ἐμπειρία , ὡς ὁ μετάρρυσις ἄλλοτε εἰς ἄλλος μόριον ὁ χυμός ὀλιγάκις γίγνομαι . ὁ πολύς δέ ἡσυχάζω καί μένω κατά εἷς τις μόριον , ἐν ὅς καί πέσσω παρά ὅλος ὁ νόσημα χρόνος ἄχρι λύσις . χρή δέ γιγνώσκω ὅτι ἐν τις ὁ ἀντίγραφος ὁ ἀφορισμός οὗτος οὐ γράφω , κατά μέντοι ὁ περί χυμός ἐν ἅπας γράφω .