galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 2.28
Τῶν πυρεσσόντων μὴ παντάπασιν ἐπιπολαίως τὸ διαμένειν καὶ μηδὲν ἐνδιδόναι τὸ σῶμα ἢ καὶ συντήκεσθαι μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον μοχθηρόν · τὸ μὲν γὰρ μῆκος νούσου σημαίνει , τὸ δὲ ἀσθένειαν . Τὸ μὴ παντάπασιν ἐπιπολαίως διορισμοῦ χάριν ὁ Ἱπποκράτης προσέθηκε . εἰ γὰρ ἁπλῶς εἴρητο , τῶν πυρεσσόντων τὸ διαμένειν καὶ μηδὲν ἐνδιδόναι τὸ σῶμα , μοχθηρὸν ὑπάρχειν , οὐκ ἂν ἦν ἀληθὴς ὁ λόγος . ἐγχωρεῖ γοῦν ἐν καταστάσει ψυχρᾷ διὰ πλῆθός τινα νοσοῦντα μὴ συμπίπτειν τὸ σῶμα , μηδ’ ἰσχνοῦσθαι , μικρῶν γινομένων αὐτῶν τῶν πυρετῶν , ἀλλ’ ὅταν γε μείζους ὦσι , πάμπολύ τι πλῆθος ἐνδείκνυται . τὸ δὲ συντήκεσθαι μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον μοχθηρόν ἐστι καὶ χωρὶς τοῦ προστεθεικέναι , τὸ μὴ παντάπασιν ἐπιπολαίως . ἄν τε γὰρ ἐπιπολαίως πυρέττωσιν ἄν τε καὶ μὴ , σημεῖον ἀσθενείας ἐστὶν ἡ παράλογος ἰσχνότης . οὐ γὰρ δὴ τὸ λεγόμενον κυρίως συντήκεσθαι νῦν εἰρῆσθαι πρὸς αὐτοῦ νομιστέον ἐστὶν , ἀλλὰ καταχρῆσθαι μᾶλλον αὐτὸν τῷ ῥήματι ἀντὶ τοῦ ἰσχνοῦσθαι . κάλλιστα δ’ εἶπεν ἐν τῷ δευτέρῳ μέρει τοῦ ἀφορισμοῦ τὸ μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον , καὶ βέλτιον εἰρῆσθαι νομίζειν αὐτὸν κατὰ τοῦ προτέρου μέρους , ὥσθ’ ὅλον τὸν λόγον γενέσθαι τοιοῦτον · τῶν πυρεσσόντων μὴ παντάπασιν ἐπιπολαίως τὸ διαμένειν τὸ σῶμα καὶ συντήκεσθαι μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον μοχθηρόν . ἵν’ ἀμφοῖν ᾖ κοινῇ κατηγορούμενον τὸ μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον . ἄν τε γὰρ διαμένωσι μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον , ἄν τε ἰσχνοὶ γίνονται μοχθηρόν . αὐτὸ δὲ τὸ μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον ἄμεινον μὲν ἦν εἰρῆσθαι πρὸς αὐτοῦ , τίσι κρίνεται σκοποῖς . ἐπεὶ δ’ ἀφοριστικόν ἐστι τὸ τῆς διδασκαλίας εἶδος ἐνταῦθα καὶ κατὰ βραχυλογίαν ἄκραν γινόμενον , ἡμεῖς ἐξηγούμενοι τὸ κατὰ λόγον , ἀνοίσομεν εἰς τὸ μέγεθος τοῦ πυρετοῦ καὶ τὸν χρόνον τῆς νόσου καὶ τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν χώραν καὶ τὴν ὥραν καὶ τήν ποτε ὑπάρχουσαν κατάστασιν , ἔτι τε τὰς αἰσθητὰς κενώσεις , ἀγρυπνίας τε καὶ φροντίδας καὶ ἀσιτίας καὶ κινήσεις πλείονας . οἱ μὲν γὰρ μείζους τῶν πυρετῶν θᾶττόν τε καὶ μᾶλλον ἰσχνοὺς ἀποφαίνουσι τοὺς κάμνοντας , ὥσπερ γε καὶ τὸ τῆς νόσου μῆκος καὶ ἡλικιῶν , ἥ τε τῶν παίδων καὶ ἡ τῶν ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ , καθ’ ἕτερον ἑκάτερα λόγον . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν παίδων διά τε τὴν ὑγρότητα καὶ τὴν θερμασίαν πλεῖστον ἀποῤῥεῖ καὶ κενοῦνται σώματα , ἐπὶ δὲ τῶν ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ διὰ τὴν τῆς δυνάμεως ἀῤῥωστίαν . ὡρῶν δὲ καὶ χωρῶν καὶ κατακαστάσεων αἱ μὲν θερμαὶ καὶ ξηραὶ μᾶλλον κενοῦσιν , αἱ δ’ ὑγραὶ καὶ ψυχραὶ μᾶλλον σφίγγουσι τὸ σῶμα καὶ κωλύουσι διαπνεῖσθαι τε καὶ κενοῦσθαι . περὶ δὲ τῶν αἰσθητῶν κενώσεων τί δεῖ λέγειν ; οὐδένα γὰρ ἀγνοεῖν οἶμαι περὶ τοῦ δι’ αἱμοῤῥαγίαν ἢ δι’ ἱδρῶτας πολλοὺς ἢ οὔρου πλῆθος ἢ ἐμέτων ἢ διαχωρημάτων , ὥστ’ εἰκότως ἐν τάχει λεπτύνεσθαι . παράκειται δὲ τοῖς εἰρημένοις αἰτίοις καὶ ἡ ἀσιτία , καὶ μὲν δὴ καὶ ἀγρυπνία καὶ φροντὶς ἱκανῶς λεπτύνουσιν , ὥσπερ γε καὶ κινήσεις πλείονες · ἀλλ’ αὗται μὲν ὀλιγάκις ἐπὶ τῶν πυρετῶν γίνονται , κατάκεινται γὰρ ὡς τὰ πολλὰ ἡσυχάζοντες . συμβαίνει γε μὴν ἔστιν ὅτε καὶ καθ’ ὁδοιπορίαν ἀρξαμένου τἀνθρώπου πυρέττειν , ἤτοι δι’ ἀνάγκην ἢ διὰ τὸ σπεύδειν οἴκαδε καταλύσαντες αὐτὴν καταλύσασθαι , ἀλλὰ καὶ διὰ παραφροσύνην ἀνιστάμενοι συνεχῶς ἔνιοι τῶν νοσούντων ἢ κατακείμενοι μὲν , ἀεὶ δὲ κινοῦντές τι μόριον ἢ καὶ φθεγγόμενοί τι κατὰ λόγον , ἐν ὀλίγαις ἡμέραις ἰσχνοὶ γίνονται . ταυτὶ μὲν οὖν ἅπαντα τοὺς κάμνοντας ἰσχνοὺς ἐργάζεται , καθάπερ γε τἀναντία τούτων ἐν ὄγκῳ μείζονι τὸ σῶμα φυλάττει . σημεῖον δὲ οὐδέν ἐστιν αὐτῶν ἀσθενοῦς δυνάμεως , ἀλλὰ μόνον αἴτιον ἕκαστον . ἐπ’ αὐτῶν γὰρ ὥσπερ τὸ σῶμα λεπτύνεται κατὰ λόγον , οὕτω καὶ ἡ δύναμις καθαιρεῖται . τὸ δ’ ἄνευ τῶν εἰρημένων λεπτύνεσθαι τὸ σῶμα παρὰ λόγον ἀσθενοῦς δυνάμεως εἶναί φησι σημεῖον ὁ Ἱπποκράτης , ἥντινα κἀπὶ τῶν πάνυ γερόντων αἰτιώμενοι ταχέως αὐτῶν ἐφάσκομεν ἰσχνοῦσθαι τὸ σῶμα καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν , ἐπὶ τῶν οὕτως ἐχόντων τὴν μὲν ἀσθένειαν αἰτίαν γίνεσθαι τῆς ἰσχνότητος , τὴν δ’ ἰσχνότητα τῆς ἀσθενείας σημεῖον . οὕτως ἐπὶ πάντων ἔχει τῶν ﻿ ποιούντων καὶ ποιουμένων . αὕτη μὲν ἡ τοῦ Ἱπποκράτους γνώμη διὰ παντὸς ἡγουμένου τὴν παρὰ λόγον ἰσχνότητα σημεῖον ἀσθενείας ὑπάρχειν . ἡμεῖς δὲ προσθῶμεν αὐτοῦ τῷ λόγῳ καὶ ἄλλην διάθεσιν , ὡς αἰτίαν ἰσχνότητος ἐν πυρετοῖς γινομένην . ἔστι δ’ αὕτη λεπτότης μὲν τῶν χυμῶν , ἀραιότης δὲ τοῦ σώματος . ὅταν γὰρ ἄμφω ταῦτα συνέλθῃ , τάχιστα κενοῦται τὰ σώματα κατὰ τὴν ἄδηλον καλουμένην διαπνοὴν , ὥσπερ γε κἀπὶ τῆς ἐναντίας τῷ πάχει τῶν χυμῶν καὶ τῇ πυκνώσει τοῦ σώματος , οὔθ’ ἡ κένωσις γίνεται τῶν χυμῶν καὶ τὸ διαμένειν καὶ μηδὲν ἐνδιδόναι τὸν ὄγκον αὐτοῦ τηνικαῦτα συμβαίνει . ταύτην μὲν οὖν τὴν διάθεσιν ἐδήλωσεν ὁ Ἱπποκράτης ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τοῦ ἀφορισμοῦ διὰ τοῦ φάναι μῆκος νόσου σημαίνεσθαι . τὴν δ’ ἀντικειμένην αὐτῷ παρέλειπεν · ἀλλ’ ἡμεῖς μέν γε κἀκείνην προσθέντες ὁλόκληρον ἤδη τὸν λόγον εἴπωμεν , εἰς ὅσον οἷόν τε διὰ βραχέων τῶν πυρεσσόντων μὴ παντάπασιν ἐπιπολαίως , τὸ διαμένειν καὶ μηδὲν ἐνδιδόναι τὸ σῶμα ἢ καὶ συντήκεσθαι μᾶλλον τοῦ κατὰ λόγον μοχθηρόν . τὸ μὲν γὰρ ἐπιμένειν ἐπὶ τῇ πυκνώσει τοῦ δέρματος γίνεται καὶ τῷ πάχει χυμῶν καὶ διὰ τοῦτο μῆκος νόσου σημαίνει , τὸ δὲ συντήκεσθαι ποτὲ μὲν διὰ λεπτότητα χυμῶν καὶ μανότητα τοῦ δέρματος , ἔστι δ’ ὅτε καὶ διὰ μόνην ἀσθένειαν δυνάμεως .
Lemmas: ὁ πυρέσσω μή παντάπασι ἐπιπόλαιος ὁ διαμένω καί μηδείς ἐνδίδωμι ὁ σῶμα ἤ καί συντήκω μάλα ὁ κατά λόγος μοχθηρός · ὁ μέν γάρ μῆκος νόσος σημαίνω , ὁ δέ ἀσθένεια . ὁ μή παντάπασι ἐπιπόλαιος διορισμός χάριν ὁ Ἱπποκράτης προστίθημι . εἰ γάρ ἁπλῶς λέγω , ὁ πυρέσσω ὁ διαμένω καί μηδείς ἐνδίδωμι ὁ σῶμα , μοχθηρός ὑπάρχω , οὐ ἄν εἰμί ἀληθής ὁ λόγος . ἐγχωρέω γοῦν ἐν κατάστασις ψυχρός διά πλῆθος τις νοσέω μή συμπίπτω ὁ σῶμα , μηδέ ἰσχνόω , μικρός γίγνομαι αὐτός ὁ πυρετός , ἀλλά ὅταν γε μέγας εἰμί , πάμπολυς τις πλῆθος ἐνδείκνυμι . ὁ δέ συντήκω μάλα ὁ κατά λόγος μοχθηρός εἰμί καί χωρίς ὁ προστίθημι , ὁ μή παντάπασι ἐπιπόλαιος . ἐάν τε γάρ ἐπιπόλαιος πυρέσσω ἐάν τε καί μή , σημεῖον ἀσθένεια εἰμί ὁ παράλογος ἰσχνότης . οὐ γάρ δή ὁ λέγω κύριος συντήκω νῦν λέγω πρός αὐτός νομίζω εἰμί , ἀλλά καταχράομαι μάλα αὐτός ὁ ῥῆμα ἀντί ὁ ἰσχνόω . καλός δέ λέγω ἐν ὁ δεύτερος μέρος ὁ ἀφορισμός ὁ μάλα ὁ κατά λόγος , καί ἀγαθός λέγω νομίζω αὐτός κατά ὁ πρότερος μέρος , ὥστε ὅλος ὁ λόγος γίγνομαι τοιοῦτος · ὁ πυρέσσω μή παντάπασι ἐπιπόλαιος ὁ διαμένω ὁ σῶμα καί συντήκω μάλα ὁ κατά λόγος μοχθηρός . ἵνα ἄμφω εἰμί κοινῇ κατηγορέω ὁ μάλα ὁ κατά λόγος . ἐάν τε γάρ διαμένω μάλα ὁ κατά λόγος , ἐάν τε ἰσχνός γίγνομαι μοχθηρός . αὐτός δέ ὁ μάλα ὁ κατά λόγος ἀγαθός μέν εἰμί λέγω πρός αὐτός , τίς κρίνω σκοπός . ἐπεί δέ ἀφοριστικός εἰμί ὁ ὁ διδασκαλία εἶδος ἐνταῦθα καί κατά βραχυλογία ἄκρος γίγνομαι , ἐγώ ἐξηγέομαι ὁ κατά λόγος , ἀναφέρω εἰς ὁ μέγεθος ὁ πυρετός καί ὁ χρόνος ὁ νόσος καί ὁ ἡλικία καί ὁ χώρα καί ὁ ὥρα καί ὁ ποτέ ὑπάρχω κατάστασις , ἔτι τε ὁ αἰσθητός κένωσις , ἀγρυπνία τε καί φροντίς καί ἀσιτία καί κίνησις πολύς . ὁ μέν γάρ μέγας ὁ πυρετός ταχύς τε καί μάλα ἰσχνός ἀποφαίνω ὁ κάμνω , ὥσπερ γε καί ὁ ὁ νόσος μῆκος καί ἡλικία , ὁ τε ὁ παῖς καί ὁ ὁ ἐν ἔσχατος γῆρας , κατά ἕτερος ἑκάτερος λόγος . ἐπί μέν γάρ ὁ παῖς διά τε ὁ ὑγρότης καί ὁ θερμασία πολύς ἀπορρέω καί κενόω σῶμα , ἐπί δέ ὁ ἐν ἔσχατος γῆρας διά ὁ ὁ δύναμις ἀρρωστία . ὥρα δέ καί χώρα καί κατακάστασις ὁ μέν θερμός καί ξηρός μάλα κενόω , ὁ δέ ὑγρός καί ψυχρός μάλα σφίγγω ὁ σῶμα καί κωλύω διαπνέω τε καί κενόω . περί δέ ὁ αἰσθητός κένωσις τίς δέω λέγω ; οὐδείς γάρ ἀγνοέω οἴομαι περί ὁ διά αἱμορραγία ἤ διά ἱδρώς πολύς ἤ οὖρον πλῆθος ἤ ἔμετος ἤ διαχώρημα , ὥστε ἔοικα ἐν τάχος λεπτύνω . παράκειμαι δέ ὁ λέγω αἴτιος καί ὁ ἀσιτία , καί μέν δή καί ἀγρυπνία καί φροντίς ἱκανός λεπτύνω , ὥσπερ γε καί κίνησις πολύς · ἀλλά οὗτος μέν ὀλιγάκις ἐπί ὁ πυρετός γίγνομαι , κατάκειμαι γάρ ὡς ὁ πολύς ἡσυχάζω . συμβαίνω γε μήν εἰμί ὅτε καί κατά ὁδοιπορία ἄρχω ἄνθρωπος πυρέσσω , ἤτοι διά ἀνάγκη ἤ διά ὁ σπεύδω οἴκαδε καταλύω αὐτός καταλύω , ἀλλά καί διά παραφροσύνη ἀνίστημι συνεχής ἔνιοι ὁ νοσέω ἤ κατάκειμαι μέν , ἀεί δέ κινέω τις μόριον ἤ καί φθέγγομαι τις κατά λόγος , ἐν ὀλίγος ἡμέρα ἰσχνός γίγνομαι . οὗτος μέν οὖν ἅπας ὁ κάμνω ἰσχνός ἐργάζομαι , καθά γε ἐναντίος οὗτος ἐν ὄγκος μέγας ὁ σῶμα φυλάσσω . σημεῖον δέ οὐδείς εἰμί αὐτός ἀσθενής δύναμις , ἀλλά μόνος αἴτιος ἕκαστος . ἐπί αὐτός γάρ ὥσπερ ὁ σῶμα λεπτύνω κατά λόγος , οὕτως καί ὁ δύναμις καθαιρέω . ὁ δέ ἄνευ ὁ λέγω λεπτύνω ὁ σῶμα παρά λόγος ἀσθενής δύναμις εἰμί φημί σημεῖον ὁ Ἱπποκράτης , ὅστις ἐπί ὁ πάνυ γέρων αἰτιάομαι ταχύς αὐτός φάσκω ἰσχνόω ὁ σῶμα καί οὐδείς θαυμαστός , ἐπί ὁ οὕτως ἔχω ὁ μέν ἀσθένεια αἰτία γίγνομαι ὁ ἰσχνότης , ὁ δέ ἰσχνότης ὁ ἀσθένεια σημεῖον . οὕτως ἐπί πᾶς ἔχω ὁ ﻿ ποιέω καί ποιέω . οὗτος μέν ὁ ὁ Ἱπποκράτης γνώμη διά πᾶς ἡγέομαι ὁ παρά λόγος ἰσχνότης σημεῖον ἀσθένεια ὑπάρχω . ἐγώ δέ προστίθημι αὐτός ὁ λόγος καί ἄλλος διάθεσις , ὡς αἰτία ἰσχνότης ἐν πυρετός γίγνομαι . εἰμί δέ οὗτος λεπτότης μέν ὁ χυμός , ἀραιότης δέ ὁ σῶμα . ὅταν γάρ ἄμφω οὗτος συνέρχομαι , ταχύς κενόω ὁ σῶμα κατά ὁ ἄδηλος καλέω διαπνοή , ὥσπερ γε ἐπί ὁ ἐναντίος ὁ πάχος ὁ χυμός καί ὁ πύκνωσις ὁ σῶμα , οὔτε ὁ κένωσις γίγνομαι ὁ χυμός καί ὁ διαμένω καί μηδείς ἐνδίδωμι ὁ ὄγκος αὐτός τηνικαῦτα συμβαίνω . οὗτος μέν οὖν ὁ διάθεσις δηλόω ὁ Ἱπποκράτης ἐν ὁ πρῶτος μέρος ὁ ἀφορισμός διά ὁ φημί μῆκος νόσος σημαίνω . ὁ δέ ἀντίκειμαι αὐτός παραλείπω · ἀλλά ἐγώ μέν γε ἐκεῖνος προστίθημι ὁλόκληρος ἤδη ὁ λόγος λέγω , εἰς ὅσος οἷος τε διά βραχύς ὁ πυρέσσω μή παντάπασι ἐπιπόλαιος , ὁ διαμένω καί μηδείς ἐνδίδωμι ὁ σῶμα ἤ καί συντήκω μάλα ὁ κατά λόγος μοχθηρός . ὁ μέν γάρ ἐπιμένω ἐπί ὁ πύκνωσις ὁ δέρμα γίγνομαι καί ὁ πάχος χυμός καί διά οὗτος μῆκος νόσος σημαίνω , ὁ δέ συντήκω ποτέ μέν διά λεπτότης χυμός καί μανότης ὁ δέρμα , εἰμί δέ ὅτε καί διά μόνος ἀσθένεια δύναμις .