galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 4.21
Ὑποχωρήματα μέλανα , ὁκοῖον αἷμα μέλαν ἀπὸ ταὐτομάτου ἰόντα καὶ σὺν πυρετῷ καὶ ἄνευ πυρετοῦ κάκιστα καὶ ὁκόσῳ ἂν χρώματα πλείω πονηρότερα ᾖ μᾶλλον κακόν . ξὺν φαρμάκῳ δὲ ἄμεινον καὶ ὁκόσῳ ἂν χρώματα πλείω ᾖ , οὐ πονηρόν . Περὶ τῶν διαχωρημάτων αὐτῷ νῦν ὁ λόγος ἐστὶν , ἅπερ ὀνομάζεται μὲν ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἰατρῶν μέλανα . μέλαινα δ’ ἀκριβῶς οὐκ ἔστι χολὴ , τὸ γὰρ δριμὺ καὶ διαβρωτικὸν καὶ ὀξῶδες οὐκ ἔχει . πολὺ δὲ δὴ μᾶλλον οὐδὲ ζυμοῖ τὴν γῆν ἐκχεόμενα κατ’ αὐτῆς , ἀλλ’ ἔστιν ὥσπερ ἂν εἴ τις εἰκάζων εἴποι σαφῶς , οἷον ἰλύς τις αἵματος , οἷα καὶ τοῖς παχέσιν οἴνοις καθισταμένοις ὑφίστασθαι πέφυκεν , ἢν ὀνομάζουσι τρύγα . χρονιζούσης δ’ αὐτῆς ἐν τῷ σώματι καὶ μήτε ἐκκρινομένης κατά τινα τῶν αἰσθητῶν ἐκροῶν , μήτε κατὰ τὸ ἄδηλον , ἀλλὰ μεταβαλλομένης τε καὶ σηπομένης ἀκριβῶς , μέλαινα γεννᾶται χολή . πρὶν δὲ γεννηθῆναι ﻿ ταύτην ὁ σπλὴν ἕλκει τὴν οἷον τρύγα τοῦ αἵματος , ἐκκαθαίρων τὸ ἧπαρ , ὡς ἐν τοῖς τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήμασι δέδεικται . καὶ τοίνυν καὶ καταχρῆται τούτῳ μελαγχολικῷ χυμῷ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ τροφὴν ὁ σπλὴν , ὅσον δ’ αὖ πάλιν αὐτὸς ἐργάζεται περίττωμα , τοῦτο ὠθεῖ πάλιν εἰς τὴν γαστέρα , μετὰ τῶν ἄλλων περιττωμάτων ἐκκριθησόμενον . ἐὰν οὖν ποτε μήθ’ ὁ σπλὴν ἐκκαθαίρῃ καλῶς , αὐτό τε τὸ αἷμα τὸ κατὰ τὸ ἧπαρ ἔχει πολλὴν ἰλὺν τοιαύτην ἀῤῥωστήσει τε τὸ σπλάγχνον , ὡς μὴ κατέχειν ἐν ἑαυτῷ τὰ περιττὰ δυνάμενον , τηνικαῦτα ὑποχωρεῖ τὰ καλούμενα μέλανα , περὶ ὧν ὁ λόγος ἐστὶν αὐτῷ νῦν . προσέθηκε δ’ ἐν τῷ λόγῳ τὸ οἷον αἷμα , τοιοῦτον δηλῶν ὁποῖόν τι γίγνεται τὸ αἷμα τὸ μελανθὲν ἐν τῇ διὰ τῶν ἐντέρων φορᾷ , τοιαῦτ’ ἔστι τὰ μέλανα . τελέως γὰρ ἠλίθιόν ἐστιν ὑπολαμβάνειν αἵματι τῷ κατὰ φύσιν ἔχοντι ταῦτα ἐοικέναι τὰ μέλανα . γενήσεται γὰρ ἐρυθρά τε καὶ μέλανα ταῦτα . καίτοι γε ἀδύνατον ἅμα ταὐτὸν ἐρυθρόν τε καὶ μέλανα ὑπάρχειν , πάμπολλα τοιαῦτα διαχωρήματα κατὰ τὴν λοιμώδη νόσον εἴδομεν ταύτην τὴν μακρὰν , οὐ μᾶλλόν τι τοῖς ὀλεθρίως ἔχουσιν ἢ τοῖς σωθησομένοις ἐπιφανέντα , οὐ μὴν ἀρχομένων τε καὶ αὐξανομένων τῶν νοσημάτων ἑωρᾶτο . συντήξεις γὰρ ἦσαν αἱ τότε κενούμεναι ξανθαί τε καὶ πυῤῥαὶ τὸ χρῶμα . τὰ δ’ ὕστερον ἐπιφαινόμενα μέλανα , καθάπερ αἵματος τρὺξ , ἤτοι γε ὑπεροπτηθέντος αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔσχεν ἢ σηπεδόνα τινὰ ἀλλόκοτον , ἀνάλογον ταῖς ἐν τῇ γαστρὶ γενομέναις ἀπεψίαις , ὅταν εἰς μοχθηροὺς χυμοὺς ἡ διαφθορὰ τελευτήσει . διὸ καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν οὐδέποτε ἐπ’ ἀγαθῷ φαίνεται τοιαῦτα , μεγάλην κάκωσιν ἐνδεικνύμενα τοῦ σπλάγχνου , ταῖς δ’ ἀκμαῖς ἕπεται πολλάκις ἐκκαθαιρούσης τὰ περιττὰ τῆς φύσεως , οὐ μὴν προσέθηκέ γε αὐτὸ κατὰ τὸν ἀφορισμὸν ὁ Ἱπποκράτης , καίτοι γε ἄλλοθι μὲν εἰπὼν καθόλου τὰ κρίσιμα μὴ αὐτίκα ἐπιφαίνεσθαι . κατὰ δὲ τὸν ἐφεξῆς ἀφορισμὸν ἐπὶ μέρους ἐν τῷ φάναι · νοσημάτων ὁκόσων ἀρχομένων , ἢν χολὴ μέλαινα ἢ ἄνω ἢ κάτω ὑπέλθῃ , θανάσιμον . μή τι τοίνυν ἔδοξεν αὐτάρκως δεδηλωκέναι τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ἰόντα φάμενος . ἐνδείκνυται γὰρ τοῦτο τοὔνομα χρόνου μῆκος , ὡς ἤτοι δι’ ὅλου τοῦ νοσήματος ἢ κατὰ πολὺν χρόνον αὐτοῦ , ἰόντων τοιούτων ὑποχωρημάτων . εἰ γὰρ ἕνα τινὰ καιρὸν ἐβούλετο δηλῶσαι , πάντως ἂν ἢ ἐπιφανέντα ἢ ἐλθόντα εἶπεν , οὐκ ἀπὸ ταὐτομάτου ἰόντα · τουτὶ γὰρ τὸ ἰόντα τῷ ἐρχόμενα ταὐτὸν , οὐ τῷ ἐλθόντα δηλοῖ . φαρμάκου μέντοι ληφθέντος , ὑφ’ οὗ κενοῦται μέλανα , διαχωρῆσαι τὰ τοιαῦτα θαυμαστὸν οὐδέν . οὕτω δὴ καὶ τὰ πλείω τῶν διαχωρημάτων χρώματα παρὰ φύσιν αὐτόματα μὲν ἐκκενούμενα , σημεῖα πολλῶν ἐστι διαθέσεων ἐν τῷ σώματι ἐνδεικτικά . τὰ ὑπὸ φαρμάκου δ’ ἀγόμενα πεφυκότος ἐκκενοῦν ἤδη πλείονα χυμὸν οὐδὲν ἄτοπον σημαίνει .
Lemmas: ὑποχώρημα μέλας , ὁποῖος αἷμα μέλας ἀπό αὐτόματος ἔρχομαι καί σύν πυρετός καί ἄνευ πυρετός κακός καί ὁπόσος ἄν χρῶμα πολύς πονηρός εἰμί μάλα κακός . σύν φάρμακον δέ ἀγαθός καί ὁπόσος ἄν χρῶμα πολύς εἰμί , οὐ πονηρός . περί ὁ διαχώρημα αὐτός νῦν ὁ λόγος εἰμί , ὅς ὀνομάζω μέν ὑπό ὁ παλαιός ἰατρός μέλας . μέλας δέ ἀκριβής οὐ εἰμί χολή , ὁ γάρ δριμύς καί διαβρωτικός καί ὀξώδης οὐ ἔχω . πολύς δέ δή μάλα οὐδέ ζυμόω ὁ γῆ ἐκχέω κατά αὐτός , ἀλλά εἰμί ὥσπερ ἄν εἰ τις εἰκάζω λέγω σαφής , οἷος ἰλύς τις αἷμα , οἷος καί ὁ παχύς οἶνος καθίστημι ὑφίστημι φύω , ἐάν ὀνομάζω τρύξ . χρονίζω δέ αὐτός ἐν ὁ σῶμα καί μήτε ἐκκρίνω κατά τις ὁ αἰσθητός ἐκροή , μήτε κατά ὁ ἄδηλος , ἀλλά μεταβάλλω τε καί σήπω ἀκριβής , μέλας γεννάω χολή . πρίν δέ γεννάω ﻿ οὗτος ὁ σπλήν ἕλκω ὁ οἷος τρύξ ὁ αἷμα , ἐκκαθαίρω ὁ ἧπαρ , ὡς ἐν ὁ ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα δείκνυμι . καί τοίνυν καί καταχράω οὗτος μελαγχολικός χυμός πρός ὁ ἑαυτοῦ τροφή ὁ σπλήν , ὅσος δέ αὖ πάλιν αὐτός ἐργάζομαι περίσσωμα , οὗτος ὠθέω πάλιν εἰς ὁ γαστήρ , μετά ὁ ἄλλος περίσσωμα ἐκκρίνω . ἐάν οὖν ποτέ μήτε ὁ σπλήν ἐκκαθαίρω καλός , αὐτός τε ὁ αἷμα ὁ κατά ὁ ἧπαρ ἔχω πολύς ἰλύς τοιοῦτος ἀρρωστέω τε ὁ σπλάγχνον , ὡς μή κατέχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ περισσός δύναμαι , τηνικαῦτα ὑποχωρέω ὁ καλέω μέλας , περί ὅς ὁ λόγος εἰμί αὐτός νῦν . προστίθημι δέ ἐν ὁ λόγος ὁ οἷος αἷμα , τοιοῦτος δηλόω ὁποῖος τις γίγνομαι ὁ αἷμα ὁ μελαίνω ἐν ὁ διά ὁ ἔντερον φορά , τοιοῦτος εἰμί ὁ μέλας . τέλειος γάρ ἠλίθιος εἰμί ὑπολαμβάνω αἷμα ὁ κατά φύσις ἔχω οὗτος ἔοικα ὁ μέλας . γίγνομαι γάρ ἐρυθρός τε καί μέλας οὗτος . καίτοι γε ἀδύνατος ἅμα αὐτός ἐρυθρός τε καί μέλας ὑπάρχω , πάμπολυς τοιοῦτος διαχώρημα κατά ὁ λοιμώδης νόσος ὁράω οὗτος ὁ μακρός , οὐ μάλα τις ὁ ὀλέθριος ἔχω ἤ ὁ σῴζω ἐπιφαίνω , οὐ μήν ἄρχω τε καί αὐξάνω ὁ νόσημα ὁράω . σύντηξις γάρ εἰμί ὁ τότε κενόω ξανθός τε καί πυρρός ὁ χρῶμα . ὁ δέ ὕστερον ἐπιφαίνω μέλας , καθά αἷμα τρύξ , ἤτοι γε ὑπεροπτάω αὐτός ὁ γένεσις ἔχω ἤ σηπεδών τις ἀλλόκοτος , ἀνάλογος ὁ ἐν ὁ γαστήρ γίγνομαι ἀπεψία , ὅταν εἰς μοχθηρός χυμός ὁ διαφθορά τελευτάω . διό καί κατά ἀρχή μέν οὐδέποτε ἐπί ἀγαθός φαίνω τοιοῦτος , μέγας κάκωσις ἐνδείκνυμι ὁ σπλάγχνον , ὁ δέ ἀκμή ἕπομαι πολλάκις ἐκκαθαίρω ὁ περισσός ὁ φύσις , οὐ μήν προστίθημι γε αὐτός κατά ὁ ἀφορισμός ὁ Ἱπποκράτης , καίτοι γε ἄλλοθι μέν λέγω καθόλου ὁ κρίσιμος μή αὐτίκα ἐπιφαίνω . κατά δέ ὁ ἐφεξῆς ἀφορισμός ἐπί μέρος ἐν ὁ φημί · νόσημα ὁπόσος ἄρχω , ἐάν χολή μέλας ἤ ἄνω ἤ κάτω ὑπέρχομαι , θανάσιμος . μή τις τοίνυν δοκέω αὔταρκος δηλόω ὁ ἑαυτοῦ γνώμη ἔρχομαι φημί . ἐνδείκνυμι γάρ οὗτος ὄνομα χρόνος μῆκος , ὡς ἤτοι διά ὅλος ὁ νόσημα ἤ κατά πολύς χρόνος αὐτός , ἔρχομαι τοιοῦτος ὑποχώρημα . εἰ γάρ εἷς τις καιρός βούλομαι δηλόω , πάντως ἄν ἤ ἐπιφαίνω ἤ ἔρχομαι λέγω , οὐ ἀπό αὐτόματος ἔρχομαι · οὗτος γάρ ὁ ἔρχομαι ὁ ἔρχομαι αὐτός , οὐ ὁ ἔρχομαι δηλόω . φάρμακον μέντοι λαμβάνω , ὑπό ὅς κενόω μέλας , διαχωρέω ὁ τοιοῦτος θαυμαστός οὐδείς . οὕτως δή καί ὁ πολύς ὁ διαχώρημα χρῶμα παρά φύσις αὐτόματος μέν ἐκκενόω , σημεῖον πολύς εἰμί διάθεσις ἐν ὁ σῶμα ἐνδεικτικός . ὁ ὑπό φάρμακον δέ ἄγω φύω ἐκκενόω ἤδη πολύς χυμός οὐδείς ἄτοπος σημαίνω .