galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 7.51
Πταρμὸς γίνεται ἐκ τῆς κεφαλῆς διαθερμαινομένου τοῦ ἐγκεφάλου ἢ διυγραινομένου τοῦ ἐν τῇ κεφαλῇ κενοῦ · ὑπερχεῖται γὰρ ὁ ἀὴρ ὁ ἐνεὼν ἔξω . ψόφει δὲ ὅτι διὰ στενοῦ αὐτῷ ὁ διέξοδός ἐστιν . Αἱ τοιαῦται λέξεις δύο σημαίνουσιν , ἓν μὲν καθόλου λεγόμενον ἐπὶ παντὸς τοῦ προκειμένου πράγματος , ὥσπερ ἐνταῦθα τῶν πταρμῶν , ἕτερον δ’ ἐπὶ μέρους , ὡς ἐνταῦθα περὶ τῶν ἐξ ἐγκεφάλου γινομένων πταρμῶν . ὁ μὲν οὖν πρῶτος λόγος ἔσται τοιοῦτος · πᾶς πταρμὸς ἐξ ἐγκεφάλου γίνεται , διαθερμαινομένου τοῦ ἐγκεφάλου ἢ διυγραινομένου τοῦ ἐν τῇ κεφαλῇ κενοῦ , ὥσπερ ἐστὶν ἀληθέστερος · οὐ γὰρ πᾶς πταρμὸς γίνεται διαθερμαινομένου τοῦ ἐγκεφάλου ἢ διυγραινομένου τοῦ ἐν τῇ κεφαλῇ κενοῦ . πτεροῖς γοῦν τινες ἐρεθίζοντες τὰς ῥῖνας πτάρνυνται καὶ μετὰ βηχὸς δέ τι πνεῦμα κάτωθεν ἀφικνούμενον εἰς τοὺς τῆς ῥινὸς πόρους αἴτιον γίνεται πταρμοῦ . καὶ τὸ νομίζειν δὲ τὸν ἐκ τῆς κεφαλῆς ἐκκρινόμενον ἀέρα μόνον εἶναι τὸν ψοφοῦντα , προφανῶς ψεῦδός ἐστιν . ἐναργῶς γὰρ φαίνεται κάτωθεν ἐκ τοῦ πνεύμονος ὁ ἀὴρ ἀναφερόμενος , ἀθρόως συστελλομένου τοῦ θώρακος . ἀλλὰ καὶ τὸ προηγεῖσθαι τοῦ πταρμοῦ τὴν εἰσπνοὴν ἀθροιζούσης τῆς φύσεως ἀέρα δαψιλῆ , πρὸς τὴν τοῦ πταρμοῦ γένεσιν ὁμολογεῖ τοῖς εἰρημένοις . μόνος οὖν ὁ τὴν ἀρχὴν τῆς γενέσεως ἔχων , ὄρεξιν τῆς φύσεως ἀποκρῖναι φυσῶδες ἐκ τῆς κεφαλῆς πνεῦμα , τοῦτον γίνεται τὸν τρόπον , ὃν ἐπιχειρεῖ διδάσκειν ὁ ἀφορισμὸς , οὐδὲ τοῦτον ἴσως πάντα , τὸ γὰρ διυγραινομένου περιττὸν εἰς πταρμοῦ γένεσιν . εἰ γὰρ καὶ πλεονάζει τι κατὰ τὴν κεφαλὴν ὑγρὸν , οὐκ ἐργάζεται πταρμὸν ἄνευ τοῦ πνευματωθῆναι · καὶ τοῦτο φαίνεται προφανῶς ἐπὶ πολλῶν ἐκκρινόντων μὲν ὑγρότητα διὰ μυκτήρων παμπόλλην , οὐ πταρνυμένων ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ πολύ . ἐκεῖνοι μὲν γὰρ μόνοι πτάρνυνται τῶν οὕτω διακειμένων , οἷς δακνῶδές ἐστι τὸ καταῤῥέον ὑγρὸν , ὡς εἰ καὶ τοῖς μυκτῆρσιν αὐτοῖς ἐνθείης τι δακνῶδες . ὥσπερ γὰρ ἡ βήξ φυσικόν τι σύμπτωμά ἐστιν , ἕνεκα τοῦ καθαίρεσθαι τὰς ἐν τῷ πνεύμονι τραχείας ἀρτηρίας , οὕτω καὶ ὁ πταρμὸς ἐναργῶς φαίνεται καθαίρων τοὺς κατὰ τὴν ῥῖνα πόρους . διττῆς δ’ οὔσης αὐτοῖς τῆς συντρήσεως , εὐρείας μὲν εἰς τὸ στόμα , διὰ λεπτοτέρων δὲ πόρων εἰς τὸν ἐγκέφαλον . ἡ μὲν εἰς τὸ στόμα σύντρησις ὑπὸ τοῦ κάτωθεν ἀναφερομένου πνεύματος , οἱ δ’ εἰς τὸν ἐγκέφαλον ἀνήκοντες πόροι πρὸς τοῦ κατιόντος ἐξ ἐκείνου καθαίρονται . καί σοι παραφυλάττοντι φανοῦνται κουφίζοντες τὰ βάρη τῆς κεφαλῆς οἱ ἐξ ἐγκεφάλου τὴν ἀρχὴν τῆς κινήσεως ἔχοντες πταρμοί . γίνονται γὰρ ἀραιουμένων καθαιρομένων τε τῶν κατὰ τὴν κεφαλὴν ὑγρῶν ἐκκρινομένων τε τῇ τῆς φύσεως ὁρμῇ . τὸ δ’ ἀραιοῦσθαι γίνεται αὐτοῖς θερμαινομένοις . θερμαίνονται δὲ ὑπὸ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἀναζωπυρουμένης , ἧς διὰ τὴν ἀῤῥωστίαν πρότερον ἤθροιστο τὰ περιττὰ τῶν ὑγρῶν . ὅταν οὖν εἴπῃ διυγραινομένου τοῦ ἐν τῇ κεφαλῇ κενοῦ , μάλιστα μὲν ἀκουστέον τοῦ κατὰ τὰς κοιλίας τοῦ ἐγκεφάλου , ἤδη δὲ καὶ τοῦ περιέχοντος αὐτὸν ἔξωθεν . εὔπορον γάρ ἐστι κἀκεῖνο διὰ τοῦ ἐγκεφάλου , πρότερον μὲν εἰς τὰς κοιλίας αὐτὰς , ἐντεῦθεν δ’ ὑπελθεῖν εἰς τὴν ῥῖνα . τὸ δὲ τῷ ἀθρόῳ τῆς ἐκπτώσεως αὐτοῦ γίνεσθαι τὸν ψόφον , αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης εἶπεν . ἔστι δὲ τοῦτο κοινὸν ὁποτέρωθεν ἂν ἔχηται , εἴτ’ οὖν ἐκ τοῦ πνεύμονος ἀναφερόμενος εἴτ’ ἐκ τῆς κεφαλῆς καταφερόμενος .
Lemmas: πταρμός γίγνομαι ἐκ ὁ κεφαλή διαθερμαίνω ὁ ἐγκέφαλος ἤ διυγραίνω ὁ ἐν ὁ κεφαλή κενός · ὑπερχέω γάρ ὁ ἀήρ ὁ ἔνειμι ἔξω . ψοφέω δέ ὅτι διά στενός αὐτός ὁ διέξοδος εἰμί . ὁ τοιοῦτος λέξις δύο σημαίνω , εἷς μέν καθόλου λέγω ἐπί πᾶς ὁ πρόκειμαι πρᾶγμα , ὥσπερ ἐνταῦθα ὁ πταρμός , ἕτερος δέ ἐπί μέρος , ὡς ἐνταῦθα περί ὁ ἐκ ἐγκέφαλος γίγνομαι πταρμός . ὁ μέν οὖν πρῶτος λόγος εἰμί τοιοῦτος · πᾶς πταρμός ἐκ ἐγκέφαλος γίγνομαι , διαθερμαίνω ὁ ἐγκέφαλος ἤ διυγραίνω ὁ ἐν ὁ κεφαλή κενός , ὥσπερ εἰμί ἀληθής · οὐ γάρ πᾶς πταρμός γίγνομαι διαθερμαίνω ὁ ἐγκέφαλος ἤ διυγραίνω ὁ ἐν ὁ κεφαλή κενός . πτερόν γοῦν τις ἐρεθίζω ὁ ῥίς πτάρνυμαι καί μετά βήξ δέ τις πνεῦμα κάτωθεν ἀφικνέομαι εἰς ὁ ὁ ῥίς πόρος αἴτιος γίγνομαι πταρμός . καί ὁ νομίζω δέ ὁ ἐκ ὁ κεφαλή ἐκκρίνω ἀήρ μόνος εἰμί ὁ ψοφέω , προφανής ψεῦδος εἰμί . ἐναργής γάρ φαίνω κάτωθεν ἐκ ὁ πνεύμων ὁ ἀήρ ἀναφέρω , ἀθρόος συστέλλω ὁ θώραξ . ἀλλά καί ὁ προηγέομαι ὁ πταρμός ὁ εἰσπνοή ἀθροίζω ὁ φύσις ἀήρ δαψιλής , πρός ὁ ὁ πταρμός γένεσις ὁμολογέω ὁ λέγω . μόνος οὖν ὁ ὁ ἀρχή ὁ γένεσις ἔχω , ὄρεξις ὁ φύσις ἀποκρίνω φυσώδης ἐκ ὁ κεφαλή πνεῦμα , οὗτος γίγνομαι ὁ τρόπος , ὅς ἐπιχειρέω διδάσκω ὁ ἀφορισμός , οὐδέ οὗτος ἴσως πᾶς , ὁ γάρ διυγραίνω περισσός εἰς πταρμός γένεσις . εἰ γάρ καί πλεονάζω τις κατά ὁ κεφαλή ὑγρός , οὐ ἐργάζομαι πταρμός ἄνευ ὁ πνευματόω · καί οὗτος φαίνω προφανής ἐπί πολύς ἐκκρίνω μέν ὑγρότης διά μυκτήρ πάμπολυς , οὐ πτάρνυμαι ἐκ ἀνάγκη ἐπί πολύς . ἐκεῖνος μέν γάρ μόνος πτάρνυμαι ὁ οὕτως διάκειμαι , ὅς δακνώδης εἰμί ὁ καταρρέω ὑγρός , ὡς εἰ καί ὁ μυκτήρ αὐτός ἐντίθημι τις δακνώδης . ὥσπερ γάρ ὁ βήξ φυσικός τις σύμπτωμα εἰμί , ἕνεκα ὁ καθαίρω ὁ ἐν ὁ πνεύμων τραχύς ἀρτηρία , οὕτως καί ὁ πταρμός ἐναργής φαίνω καθαίρω ὁ κατά ὁ ῥίς πόρος . δισσός δέ εἰμί αὐτός ὁ σύντρησις , εὐρύς μέν εἰς ὁ στόμα , διά λεπτός δέ πόρος εἰς ὁ ἐγκέφαλος . ὁ μέν εἰς ὁ στόμα σύντρησις ὑπό ὁ κάτωθεν ἀναφέρω πνεῦμα , ὁ δέ εἰς ὁ ἐγκέφαλος ἀνήκω πόρος πρός ὁ κατέρχομαι ἐκ ἐκεῖνος καθαίρω . καί σύ παραφυλάσσω φαίνω κουφίζω ὁ βάρος ὁ κεφαλή ὁ ἐκ ἐγκέφαλος ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ἔχω πταρμός . γίγνομαι γάρ ἀραιόω καθαίρω τε ὁ κατά ὁ κεφαλή ὑγρός ἐκκρίνω τε ὁ ὁ φύσις ὁρμή . ὁ δέ ἀραιόω γίγνομαι αὐτός θερμαίνω . θερμαίνω δέ ὑπό ὁ ἔμφυτος θερμασία ἀναζωπυρέω , ὅς διά ὁ ἀρρωστία πρότερος ἀθροίζω ὁ περισσός ὁ ὑγρός . ὅταν οὖν λέγω διυγραίνω ὁ ἐν ὁ κεφαλή κενός , μάλα μέν ἀκούω ὁ κατά ὁ κοιλία ὁ ἐγκέφαλος , ἤδη δέ καί ὁ περιέχω αὐτός ἔξωθεν . εὔπορος γάρ εἰμί ἐκεῖνος διά ὁ ἐγκέφαλος , πρότερος μέν εἰς ὁ κοιλία αὐτός , ἐντεῦθεν δέ ὑπέρχομαι εἰς ὁ ῥίς . ὁ δέ ὁ ἀθρόος ὁ ἔκπτωσις αὐτός γίγνομαι ὁ ψόφος , αὐτός ὁ Ἱπποκράτης λέγω . εἰμί δέ οὗτος κοινός ὁποτέρωθες ἄν ἔχω , εἴτε οὖν ἐκ ὁ πνεύμων ἀναφέρω εἴτε ἐκ ὁ κεφαλή καταφέρω .