galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 2.18
Τῶν τρεφόντων ἀθρόως καὶ ταχέως ταχεῖαι καὶ αἱ διαχωρήσιες γίνονται . Ταχέως μὲν τρέφειν ἀκουστέον εἰρῆσθαι πρὸς αὐτοῦ τὰ μετ’ ὀλίγον χρόνον τῆς προσφορᾶς εὐθέως τρέφοντα κατά γε τὴν ἑαυτῶν φύσιν . ἐξετάζεται δ’ αὕτη κατά γε τοὺς ἀμέμπτως ὑγιαίνοντας . ἀθρόως δὲ τὰ μετὰ τὸ ἄρξασθαι τρέφειν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πᾶσαν τὴν ἐξ αὐτῶν τροφὴν δίδονται τῷ σώματι . τὰ τοιαῦτα οὖν , ὅσον ἐπὶ τοῦτο μόνον τῷ τρέφειν ἀθρόως καὶ διαχωρηθήσεται ταχέως . εἰ δ’ ἤτοι δριμύτης τις αὐτοῖς ἐρεθίζουσα πρὸς ἀπόκρισιν ἢ γλισχρότης ὑπάρχει , δι’ ἣν ἐπὶ πλέον κατέχεται , τὰ μὲν θᾶττον κατὰ τὴν διαχώρησιν ὁρμήσει , τὰ δὲ βραδύτερον . τάχιστα μὲν οὖν καὶ ἀθροώτατα οἶνος τρέφει , βραδύτατα δὲ καὶ κατὰ βραχὺ βόειον κρέας καὶ κοχλίαι καὶ σπόνδυλοι θαλάττιοι καὶ ἀκρίδες καὶ κάραβοι καὶ ἀστακοὶ , καὶ συνελόντι φάναι πάντα τὰ σκληρόσαρκα τῆς αὐτῆς ἐστι τούτοις φύσεως . καὶ σκληροὶ τυροὶ καὶ τὰ τεταριχευμένα τῶν κρέων καὶ φακοὶ καὶ βολβοὶ καὶ τὰ μέχρι τοῦ σκληρωθῆναι τῶν ὠῶν ἀφεψημένα . ταυτὶ γὰρ πάντα μετὰ πολὺν χρόνον τοῦ προσαχθῆναι τρέφει κατὰ βραχύ . σημεῖον δ’ ἔστω σοι τοῦ τρέφειν ἤδη τὸ προσενηγμένον ἐν μὲν τοῖς σφυγμοῖς ἥ τε σφοδρότης καὶ τὸ μέγεθος , ἐν δὲ ταῖς καθ’ ὁρμὴν κινήσεσιν ἡ προστιθεμένη τοῖς τεθραμμένοις ῥώμη . μάλιστα δ’ ἐξετάζειν αὐτὴν προσῆκον ἐπὶ τῶν ἐκλελυμένων διὰ κένωσίν τινα αἰσθητὴν ἢ διὰ κάματον ἢ δι’ ἀσιτίαν . ἐπὶ μὲν οὖν τῶν προειρημένων ἁπάντων αἱ κατὰ τὴν γαστέρα διαχωρήσεις βραδεῖαι γίνονται , τοῦτ’ ἔστι μετὰ πολὺν τῆς προσφορᾶς χρόνον , ἐπὶ δὲ τῶν ἐναντίων ταχεῖαι , μάλιστα δ’ ἐναντίος ἁπάντων αὐτοῖς ἐστιν ὁ οἶνος ὡς εἴρηται , τάχιστα τρέφων , ἐφεξῆς δ’ αὐτῷ κατὰ στοῖχον ἄλλα περὶ ὧν ἐρῶ , πρῶτόν γε περὶ τῶν οἴνων αὐτῶν διερχόμενος . οἱ μὲν γὰρ ὑδατώδεις αὐτῶν ἐλαχίστην τροφὴν τῷ σώματι διδόασιν . εἰσὶ δὲ οὗτοι λευκοὶ μὲν τὴν χρόαν , λεπτοὶ δὲ τὴν σύστασιν , ﻿ οἱ δὲ παχεῖς καὶ κιῤῥοὶ πολὺ μὲν πλείονα τὴν τροφὴν τούτων διδόασι τῷ σώματι , ἀπολείπονται δὲ τῶν μελάνων ἐς τοσοῦτον τροφῆς , ὅσον πλεονεκτοῦσιν εἰς τὸ ταχέως καὶ ἀθρόως τρέφειν . ὅσοι δὲ λευκοὶ μὲν , ἀλλὰ παχεῖς εἰσιν ἀτροφώτεροι μὲν τοσοῦτον ὑπάρχουσιν , τροφιμώτεροι δὲ τῶν λεπτῶν τε καὶ λευκῶν , ἀλλ’ οὔτε ταχέως οὔτε ἀθρόως τρέφουσιν . εἰς ὅσον δὲ ἐν τούτοις διαφέρουσιν , εἰς τοσοῦτον καὶ κατὰ τὴν διαχώρησιν . οἱ μὲν γὰρ ὑδατώδεις κατ’ οὖρα διαχωροῦσι τάχιστα , διὰ τὸ φθάνειν τάχιστα σχεδὸν ἀναλαμβάνεσθαι ὅλοι , τῶν δ’ ἄλλων πάντων ὅσον ὑπέρχεταί τι κατὰ τὴν γαστέρα σαφὲς , ἀνάλογον τῷ χρόνῳ τῆς θρέψεως ἔχει τὴν διαχώρησιν . οὕτω δὲ κἀπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων συμβέβηκεν . ὁ μὲν γὰρ τῆς πτισάνης χυλὸς οὐ μετὰ πολὺν χρόνον τῆς προσφορᾶς φαίνεται τρέφων , οὐ μὴν πολλὴν τροφὴν διδοὺς τῷ σώματι καὶ ταύτην ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ παρέχων ἀθρόαν . ὁ χόνδρος δὲ οὔτ’ ὀλίγην οὔτ’ ἀθρόαν , ἀλλ’ ἐν πολλῷ τε χρόνῳ καὶ πολλὴν παρέχει τροφήν . ὡσαύτως δὲ δηλονότι προσήκει τῇ συστάσει ἔχειν τὰ παραβαλλόμενα καὶ μὴ τὸ μὲν ἀκριβῶς εἶναι ὑγρὸν , τὸ δὲ ἄκρως ξηρόν . ἐπὶ μὲν οὖν τῆς πτισάνης καὶ χόνδρου καὶ πάντων τῶν τοιούτων , ὅσα σκευάζουσιν ἐκ κέγχρων ἢ κυάμων , ἤ τινων ἄλλων καρπῶν ; ὁμοίως ἐχέτω τὰ παραβαλλόμενα , κατὰ τὸ ποιὸν τῆς συστάσεως . ἐπὶ δὲ τῶν κρεῶν ἰδία μὲν ἡ σύστασις ἑκάστου . παραβάλλεσθαι δὲ αὐτὰ χρὴ κατὰ τὸ ποιὸν τῆς σκευασίας ἢ ὠπτωμένων ἀμφοῖν ἢ ἑψημένων ὡσαύτως . ἀφαιρείσθωσαν δὲ κατὰ τὴν σκευασίαν καὶ οἱ δακνώδεις χυμοὶ , καθάπερ ἐπὶ κράμβης τε καὶ ὀσπρίων , εἰ μέλλεις ἀκριβῆ βάσανον αὐτῆς τῆς τρεφούσης οὐσίας λαβεῖν . ἡ δ’ ἀφαίρεσις τῶν χυμῶν ἐκ τοῦ μετατίθεσθαι κατὰ τὴν ἕψησιν εἰς ἕτερον ὕδωρ ἐξ ἑτέρου γίγνεται . ἐὰν οὖν ἅπαντα ταῦτα διορισάμενος ἐξετάσῃς ἀκριβῶς , εὑρήσεις ὅσα μὲν ὀλίγῳ χρόνῳ τρέφει , τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἀθρόως καὶ μετ’ ὀλίγον χρόνον τῆς προσφορᾶς , τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ταχέως , τούτων καὶ τὴν διαχώρησιν ἐν τάχει γινομένην , ὅταν γε ὡσαύτως ἔχουσιν ἀνθρώποις δίδοται . καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἐπὶ πάντων τοιούτων χρὴ προσδιορίσασθαι . τὰ δ’ ἐναντίως ἔχοντα βραδέως ὑποχωρεῖν . τὴν δ’ αἰτίαν τῶν γινομένων μάθοις ἂν ἐκ τῶν ἀποδεδειγμένων ἐν τοῖς τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήμασιν . ἡ γάρ τοι γαστὴρ ἀπολαύειν ἐνεδείκνυτο τῶν σιτίων αὐτὴ πρώτως τὸν οἰκεῖον ἐξ αὐτῶν ἕλκουσα χυμὸν , ἐναποτιθεμένη τε τοῖς ἑαυτῆς χιτῶσιν , εἶτ’ ἐπειδὰν τούτου κορεσθῇ , τηνικαῦτα ἐκπέμπειν αὐτὰ πρὸς τὴν διαχώρησιν . ἐν τούτῳ δὲ τῷ χρόνῳ καὶ τὸ ἧπαρ ἐκ τῶν σιτίων ἕλκειν ἐδείκνυτο , ἐπειδὰν ἐνδεῶς ἔχῃ τροφῆς . εἰ δὲ μὴ , χρήσεται τῇ προϋπαρχούσῃ . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον ἕλκειν αὖθις ἐκ τοῦ ἥπατος ὅλον τὸ σῶμα , καθ’ ὃν ἂν χρόνον καὶ τοῦτο ἀπορεῖ τροφῆς . ὅθεν ἐφ’ ὧν ὅλον τὸ σῶμα κενόν ἐστι , μάλιστα ἄν τις λάβῃ τὴν πεῖραν τῶν ἀθρόως τε καὶ ταχέως τρεφόντων , οἷσπερ , ὡς ἔφαμεν , ὑπάρχει καὶ τὸ πρὸς τὴν διαχώρησιν ἰέναι θᾶττον , ὅσον ἐπὶ τῷδε . τινὲς μέντοι τὴν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος ἔφασαν κένωσιν εἰρῆσθαι διαχώρησιν , ἵνα ταυτὸν ᾖ τὸ νῦν διδασκόμενον τῷ λελεγμένῳ κατὰ τὸ περὶ τροφῆς βιβλίον , ἔνθα φησίν · ἡ δυσαλλοίωτος δυσεξανάλωτος , ἡ εὐπρόσθετος εὐεξανάλωτος , ὅπερ ἀληθέστατον μέν ἐστιν , οὐ μὴν οἰκείως ἀκούσεσθαί τε δοκεῖ τῇ τῆς διαχωρήσεως προσηγορίᾳ . λέγεται γὰρ αὐτὴ μᾶλλον ἐπὶ τῆς κατὰ γαστέρα μόνον , δυνατόν γε μὴν κἀπὶ τῶν καθ’ ὅλον ἀκούειν αὐτὴν τὸ σῶμα . διαφέρει γὰρ ἢ ὑποχώρησιν ἢ διαχώρησιν εἰπεῖν . ἡ μὲν οὖν ὑποχώρησις ἐπὶ τῶν κατὰ τὴν γαστέρα μόνον λέγεται , κοινὸν δ’ ἀμφοῖν τὸ τῆς διαχωρήσεως ὑπάρχειν ἐγχωρεῖ ὄνομα . τὰ μὲν οὖν χοίρεια κρέα καὶ ὅσα γλίσχρους καὶ παχεῖς ἔχει τοὺς χυμοὺς , ἐν χρόνῳ ποιεῖται τὴν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος διαπνοήν · λάχανα δὲ καὶ τῶν ἰχθύων οἱ πετραῖοι καὶ ἁπλῶς ὅσα λεπτὸν ἔχει τὸν ἀναδιδόμενον χυμὸν , ἐν μὲν τῷ τάχει τῆς ἀναδόσεως καὶ τῆς προσθέσεως πλεονεκτεῖ , μόνιμον δ’ οὐκ ἔχει τὴν φύσιν , ἀλλὰ διαπνεῖται ῥᾳδίως .
Lemmas: ὁ τρέφω ἀθρόος καί ταχύς ταχύς καί ὁ διαχώρησις γίγνομαι . ταχύς μέν τρέφω ἀκούω λέγω πρός αὐτός ὁ μετά ὀλίγος χρόνος ὁ προσφορά εὐθύς τρέφω κατά γε ὁ ἑαυτοῦ φύσις . ἐξετάζω δέ οὗτος κατά γε ὁ ἄμεμπτος ὑγιαίνω . ἀθρόος δέ ὁ μετά ὁ ἄρχω τρέφω ἐν ὀλίγος χρόνος πᾶς ὁ ἐκ αὐτός τροφή δίδωμι ὁ σῶμα . ὁ τοιοῦτος οὖν , ὅσος ἐπί οὗτος μόνος ὁ τρέφω ἀθρόος καί διαχωρέω ταχύς . εἰ δέ ἤτοι δριμύτης τις αὐτός ἐρεθίζω πρός ἀπόκρισις ἤ γλισχρότης ὑπάρχω , διά ὅς ἐπί πολύς κατέχω , ὁ μέν ταχύς κατά ὁ διαχώρησις ὁρμάω , ὁ δέ βραδύς . ταχύς μέν οὖν καί ἀθρόος οἶνος τρέφω , βραδύς δέ καί κατά βραχύς βόειος κρέας καί κόχλιας καί σφόνδυλος θαλάσσιος καί ἀκρίς καί κάραβος καί ἀστακός , καί συναιρέω φημί πᾶς ὁ σκληρόσαρκος ὁ αὐτός εἰμί οὗτος φύσις . καί σκληρός τυρός καί ὁ ταριχεύω ὁ κρέων καί φακός καί βολβός καί ὁ μέχρι ὁ σκληρόω ὁ ᾠόν ἀφεψάω . οὗτος γάρ πᾶς μετά πολύς χρόνος ὁ προσάγω τρέφω κατά βραχύς . σημεῖον δέ εἰμί σύ ὁ τρέφω ἤδη ὁ προσένειμι ἐν μέν ὁ σφυγμός ὁ τε σφοδρότης καί ὁ μέγεθος , ἐν δέ ὁ κατά ὁρμή κίνησις ὁ προστίθημι ὁ τρέφω ῥώμη . μάλα δέ ἐξετάζω αὐτός προσήκω ἐπί ὁ ἐκλύω διά κένωσις τις αἰσθητός ἤ διά κάματος ἤ διά ἀσιτία . ἐπί μέν οὖν ὁ προλέγω ἅπας ὁ κατά ὁ γαστήρ διαχώρησις βραδύς γίγνομαι , οὗτος εἰμί μετά πολύς ὁ προσφορά χρόνος , ἐπί δέ ὁ ἐναντίος ταχύς , μάλα δέ ἐναντίος ἅπας αὐτός εἰμί ὁ οἶνος ὡς λέγω , ταχύς τρέφω , ἐφεξῆς δέ αὐτός κατά στοῖχος ἄλλος περί ὅς λέγω , πρῶτος γε περί ὁ οἶνος αὐτός διέρχομαι . ὁ μέν γάρ ὑδατώδης αὐτός ἐλαχύς τροφή ὁ σῶμα δίδωμι . εἰμί δέ οὗτος λευκός μέν ὁ χροιά , λεπτός δέ ὁ σύστασις , ﻿ ὁ δέ παχύς καί κιρρός πολύς μέν πολύς ὁ τροφή οὗτος δίδωμι ὁ σῶμα , ἀπολείπω δέ ὁ μέλας εἰς τοσοῦτος τροφή , ὅσος πλεονεκτέω εἰς ὁ ταχύς καί ἀθρόος τρέφω . ὅσος δέ λευκός μέν , ἀλλά παχύς εἰμί ἄτροφος μέν τοσοῦτος ὑπάρχω , τρόφιμος δέ ὁ λεπτός τε καί λευκός , ἀλλά οὔτε ταχύς οὔτε ἀθρόος τρέφω . εἰς ὅσος δέ ἐν οὗτος διαφέρω , εἰς τοσοῦτος καί κατά ὁ διαχώρησις . ὁ μέν γάρ ὑδατώδης κατά οὖρον διαχωρέω ταχύς , διά ὁ φθάνω ταχύς σχεδόν ἀναλαμβάνω ὅλος , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὅσος ὑπέρχομαι τις κατά ὁ γαστήρ σαφής , ἀνάλογος ὁ χρόνος ὁ θρέψις ἔχω ὁ διαχώρησις . οὕτως δέ ἐπί ὁ ἄλλος ἅπας συμβαίνω . ὁ μέν γάρ ὁ πτισάνη χυλός οὐ μετά πολύς χρόνος ὁ προσφορά φαίνω τρέφω , οὐ μήν πολύς τροφή δίδωμι ὁ σῶμα καί οὗτος ἐν ὀλίγος χρόνος παρέχω ἀθρόος . ὁ χόνδρος δέ οὔτε ὀλίγος οὔτε ἀθρόος , ἀλλά ἐν πολύς τε χρόνος καί πολύς παρέχω τροφή . ὡσαύτως δέ δηλονότι προσήκω ὁ σύστασις ἔχω ὁ παραβάλλω καί μή ὁ μέν ἀκριβής εἰμί ὑγρός , ὁ δέ ἄκρος ξηρός . ἐπί μέν οὖν ὁ πτισάνη καί χόνδρος καί πᾶς ὁ τοιοῦτος , ὅσος σκευάζω ἐκ κέγχρος ἤ κύαμος , ἤ τις ἄλλος καρπός ; ὅμοιος ἔχω ὁ παραβάλλω , κατά ὁ ποιός ὁ σύστασις . ἐπί δέ ὁ κρέας ἴδιος μέν ὁ σύστασις ἕκαστος . παραβάλλω δέ αὐτός χρή κατά ὁ ποιός ὁ σκευασία ἤ ὀπτόω ἄμφω ἤ ἑψάω ὡσαύτως . ἀφαιρέω δέ κατά ὁ σκευασία καί ὁ δακνώδης χυμός , καθά ἐπί κράμβη τε καί ὄσπριον , εἰ μέλλω ἀκριβής βάσανος αὐτός ὁ τρέφω οὐσία λαμβάνω . ὁ δέ ἀφαίρεσις ὁ χυμός ἐκ ὁ μετατίθημι κατά ὁ ἕψησις εἰς ἕτερος ὕδωρ ἐκ ἕτερος γίγνομαι . ἐάν οὖν ἅπας οὗτος διορίζω ἐξετάζω ἀκριβής , εὑρίσκω ὅσος μέν ὀλίγος χρόνος τρέφω , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἀθρόος καί μετά ὀλίγος χρόνος ὁ προσφορά , οὗτος γάρ εἰμί ὁ ταχύς , οὗτος καί ὁ διαχώρησις ἐν τάχος γίγνομαι , ὅταν γε ὡσαύτως ἔχω ἄνθρωπος δίδωμι . καί γάρ καί οὗτος ἐπί πᾶς τοιοῦτος χρή προσδιορίζω . ὁ δέ ἐναντίος ἔχω βραδύς ὑποχωρέω . ὁ δέ αἰτία ὁ γίγνομαι μανθάνω ἄν ἐκ ὁ ἀποδείκνυμι ἐν ὁ ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα . ὁ γάρ τοι γαστήρ ἀπολαύω ἐνδείκνυμι ὁ σιτίον αὐτός πρῶτος ὁ οἰκεῖος ἐκ αὐτός ἕλκω χυμός , ἐναποτίθημι τε ὁ ἑαυτοῦ χιτών , εἶτα ἐπειδάν οὗτος κορέννυμι , τηνικαῦτα ἐκπέμπω αὐτός πρός ὁ διαχώρησις . ἐν οὗτος δέ ὁ χρόνος καί ὁ ἧπαρ ἐκ ὁ σιτίον ἕλκω δείκνυμι , ἐπειδάν ἐνδεής ἔχω τροφή . εἰ δέ μή , χράω ὁ προυπάρχω . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος ἕλκω αὖθις ἐκ ὁ ἧπαρ ὅλος ὁ σῶμα , κατά ὅς ἄν χρόνος καί οὗτος ἀπορέω τροφή . ὅθεν ἐπί ὅς ὅλος ὁ σῶμα κενός εἰμί , μάλα ἄν τις λαμβάνω ὁ πεῖρα ὁ ἀθρόος τε καί ταχύς τρέφω , ὅς , ὡς φημί , ὑπάρχω καί ὁ πρός ὁ διαχώρησις ἔρχομαι ταχύς , ὅσος ἐπί ὅδε . τις μέντοι ὁ ἐκ ὅλος ὁ σῶμα φημί κένωσις λέγω διαχώρησις , ἵνα τατός εἰμί ὁ νῦν διδάσκω ὁ λέγω κατά ὁ περί τροφή βιβλίον , ἔνθα φημί · ὁ δυσαλλοίωτος δυσεξανάλωτος , ὁ εὐπρόσθετος εὐεξανάλωτος , ὅς ἀληθής μέν εἰμί , οὐ μήν οἰκεῖος ἀκούω τε δοκέω ὁ ὁ διαχώρησις προσηγορία . λέγω γάρ αὐτός μάλα ἐπί ὁ κατά γαστήρ μόνος , δυνατός γε μήν ἐπί ὁ κατά ὅλος ἀκούω αὐτός ὁ σῶμα . διαφέρω γάρ ἤ ὑποχώρησις ἤ διαχώρησις λέγω . ὁ μέν οὖν ὑποχώρησις ἐπί ὁ κατά ὁ γαστήρ μόνος λέγω , κοινός δέ ἄμφω ὁ ὁ διαχώρησις ὑπάρχω ἐγχωρέω ὄνομα . ὁ μέν οὖν χοίρειος κρέας καί ὅσος γλίσχρος καί παχύς ἔχω ὁ χυμός , ἐν χρόνος ποιέω ὁ ἐκ ὅλος ὁ σῶμα διαπνοή · λάχανον δέ καί ὁ ἰχθῦς ὁ πετραῖος καί ἁπλῶς ὅσος λεπτός ἔχω ὁ ἀναδίδωμι χυμός , ἐν μέν ὁ τάχος ὁ ἀνάδοσις καί ὁ πρόσθεσις πλεονεκτέω , μόνιμος δέ οὐ ἔχω ὁ φύσις , ἀλλά διαπνέω ῥᾴδιος .