galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 4.59
Τριταῖος ἀκριβὴς κρίνεται ἐν ἑπτὰ περιόδοισι τὸ μακρότατον . Ὁ τριταῖος πυρετὸς τοῦ καύσου κατὰ μὲν τὸν ποιοῦντα χυμὸν οὐ διαφέρει . γίγνονται γὰρ ὑπὸ τῆς ξανθῆς χολῆς ἀμφότεροι . διαφέρουσι δὲ πολὺ τῷ τὸν μὲν καῦσον ἐν ταῖς φλεψὶν ἅμα τῷ αἵματι τὴν ξανθὴν χολὴν πλεονάζουσάν τε καὶ ζέουσαν ἔχειν , τὸν δὲ τριταῖον ἐν ὅλῳ τῷ σώματι φερομένην τε καὶ κινουμένην . ἀκριβὴς οὖν ἔσται ὁ τριταῖος ὁ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν εἰλικρινῆ διασώζων . διασώζει δὲ ὁ ξανθὴν χολὴν ἔχων , ὡς εἴρηται , πλεονεκτοῦσάν τε καὶ κινουμένην , τήν τε ὥραν θερινὴν καὶ τὸ χωρίον ὁμοίως τῇ ὥρᾳ θερμὸν καὶ ξηρὸν καὶ τὴν ἡλικίαν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν κρᾶσιν ὁμοίαν . εὐθὺς δ’ ἂν τῷ τοιούτῳ τριταίῳ καὶ ὁ παροξυσμὸς γίγνοιτο μετὰ ῥίγους καὶ ἡ λύσις αὐτοῦ μεθ’ ἱδρῶτος ἢ ἐμουμένης ἢ ὑπιούσης τῆς ξανθῆς χολῆς ἢ καὶ πάντων ἅμα τούτων γιγνομένων . ἔσται δὲ τῷ τοιούτῳ τριταίῳ καὶ ὁ τοῦ παροξυσμοῦ χρόνος ἐλάττων πολλῷ τοῦ τῆς ἀνέσεως . ἐν δυοῖν γὰρ ἡμέραις καὶ νυξὶ ταῖς ἴσαις συντελουμένης ὅλης αὐτοῦ τῆς περιόδου τὸν ἀκριβῆ τριταῖον οὐκ ἄν ποθ’ εὕροις ἐξωτέρω τῶν δώδεκα ὡρῶν ἐκτείνοντα τὸν παροξυσμόν . τὸν τοιοῦτον οὖν ὁ Ἱπποκράτης φησὶν ἐν ἑπτὰ περιόδοισι κρίνεσθαι τὸ μακρότατον . ὃ γὰρ ἐπὶ τῶν συνεχῶν ἡμέρα μία δύναται , τοῦτο ἐπὶ τῶν διαλειπόντων ὁ παροξυσμός . κατὰ γοῦν τὴν τούτων συναρίθμησιν αἱ κρίσεις αὐτῶν γίγνονται . τοῦτο δ’ ᾐνίξατο μὲν καὶ αὐτὸς ἐν τῷ προγνωστικῷ κατὰ τὸν περὶ τεταρταίων λόγον εἰπών · γίγνεται δὲ καὶ τῶν τεταρταίων ἡ κατάστασις ἐκ τοῦ τοιούτου κόσμου . τετήρηται δὲ καὶ ἡμῖν ἐπὶ τῶν τεταρταίων αὐτῶν καὶ τῶν τριταίων ἡ κρίσις γιγνομένη κατὰ τὸν τῶν περιόδων ἀριθμὸν οὐ τὸν τῶν ἡμερῶν . εὐθὺς γοῦν ἐπὶ τοῦ τριταίου πυρετοῦ ὁ ἕβδομος ἀπὸ τῆς ἀρχῆς παροξυσμὸς εἰς τὴν τρισκαιδεκάτην ἡμέραν ἐμπίπτει καὶ κρίνεται πολλάκις ἐν αὐτῷ τὸ νόσημα , μὴ περιμεῖναν τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ἡμέραν . καθάπερ οὖν ἐν τοῖς συνεχέσι νοσήμασι τῶν μὲν ὀξέων νοσημάτων ὅρος ἦν ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη , τῶν δὲ κατοξέων ἡ ἑβδόμη , οὕτως ἐν τοῖς διαλείπουσιν ὁ μακροχρονιώτατος πυρετὸς τριταῖος ὅρον ἔχει τὴν ἑβδόμην περίοδον . ὥσπερ δὲ πάλιν ἐπὶ τῶν κατοξέων ἐνεδέχετο κριθῆναι τὸ νόσημα καὶ κατὰ τὴν πέμπτην ἡμέραν καὶ κατὰ τὴν τετάρτην καὶ κατὰ τὴν τρίτην , οὕτως καὶ τοῦ τριταίου καὶ κατὰ τὰς αὐτὰς περιόδους ἐνδέχεται γενέσθαι τὴν λύσιν , οὐκ ἀναμενούσης τῆς φύσεως τὴν ἑβδόμην περίοδον . ἐνίοτε μὲν οὖν μετὰ προσθήκης ὁ Ἱπποκράτης ἀκριβῆ τριταῖον ὀνομάζει τὸν τοιοῦτον . ἐνίοτε δὲ ἁπλῶς ἀρκεῖται τριταῖον εἰπὼν , ὥσπερ καὶ νῦν ἔθους ὄντος καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν Ἕλλησι τὰ τοιαῦτα πάντα πράγματα ἀδιορίστως ὀνομάζειν .
Lemmas: τριταῖος ἀκριβής κρίνω ἐν ἑπτά περίοδος ὁ μακρός . ὁ τριταῖος πυρετός ὁ καῦσος κατά μέν ὁ ποιέω χυμός οὐ διαφέρω . γίγνομαι γάρ ὑπό ὁ ξανθός χολή ἀμφότερος . διαφέρω δέ πολύς ὁ ὁ μέν καῦσος ἐν ὁ φλέψ ἅμα ὁ αἷμα ὁ ξανθός χολή πλεονάζω τε καί ζέω ἔχω , ὁ δέ τριταῖος ἐν ὅλος ὁ σῶμα φέρω τε καί κινέω . ἀκριβής οὖν εἰμί ὁ τριταῖος ὁ ὁ ἑαυτοῦ φύσις εἰλικρινής διασῴζω . διασῴζω δέ ὁ ξανθός χολή ἔχω , ὡς λέγω , πλεονεκτέω τε καί κινέω , ὁ τε ὥρα θερινός καί ὁ χωρίον ὅμοιος ὁ ὥρα θερμός καί ξηρός καί ὁ ἡλικία ὁ ἄνθρωπος καί ὁ κρᾶσις ὅμοιος . εὐθύς δέ ἄν ὁ τοιοῦτος τριταῖος καί ὁ παροξυσμός γίγνομαι μετά ῥῖγος καί ὁ λύσις αὐτός μετά ἱδρώς ἤ ἐμέω ἤ ὑπέρχομαι ὁ ξανθός χολή ἤ καί πᾶς ἅμα οὗτος γίγνομαι . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος τριταῖος καί ὁ ὁ παροξυσμός χρόνος ἐλαχύς πολύς ὁ ὁ ἄνεσις . ἐν δύο γάρ ἡμέρα καί νύξ ὁ ἴσος συντελέω ὅλος αὐτός ὁ περίοδος ὁ ἀκριβής τριταῖος οὐ ἄν ποτέ εὑρίσκω ἐξωτέρω ὁ δώδεκα ὥρα ἐκτείνω ὁ παροξυσμός . ὁ τοιοῦτος οὖν ὁ Ἱπποκράτης φημί ἐν ἑπτά περίοδος κρίνω ὁ μακρός . ὅς γάρ ἐπί ὁ συνεχής ἡμέρα εἷς δύναμαι , οὗτος ἐπί ὁ διαλείπω ὁ παροξυσμός . κατά γοῦν ὁ οὗτος συναρίθμησις ὁ κρίσις αὐτός γίγνομαι . οὗτος δέ αἰνίζω μέν καί αὐτός ἐν ὁ προγνωστικός κατά ὁ περί τεταρταῖος λόγος λέγω · γίγνομαι δέ καί ὁ τεταρταῖος ὁ κατάστασις ἐκ ὁ τοιοῦτος κόσμος . τηρέω δέ καί ἐγώ ἐπί ὁ τεταρταῖος αὐτός καί ὁ τριταῖος ὁ κρίσις γίγνομαι κατά ὁ ὁ περίοδος ἀριθμός οὐ ὁ ὁ ἡμέρα . εὐθύς γοῦν ἐπί ὁ τριταῖος πυρετός ὁ ἕβδομος ἀπό ὁ ἀρχή παροξυσμός εἰς ὁ τρισκαιδέκατος ἡμέρα ἐμπίπτω καί κρίνω πολλάκις ἐν αὐτός ὁ νόσημα , μή περιμένω ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος ἡμέρα . καθά οὖν ἐν ὁ συνεχής νόσημα ὁ μέν ὀξύς νόσημα ὅρος εἰμί ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος , ὁ δέ κάτοξυς ὁ ἕβδομος , οὕτως ἐν ὁ διαλείπω ὁ μακροχρόνιος πυρετός τριταῖος ὅρος ἔχω ὁ ἕβδομος περίοδος . ὥσπερ δέ πάλιν ἐπί ὁ κάτοξυς ἐνδέχομαι κρίνω ὁ νόσημα καί κατά ὁ πέμπτος ἡμέρα καί κατά ὁ τέταρτος καί κατά ὁ τρίτος , οὕτως καί ὁ τριταῖος καί κατά ὁ αὐτός περίοδος ἐνδέχομαι γίγνομαι ὁ λύσις , οὐ ἀναμένω ὁ φύσις ὁ ἕβδομος περίοδος . ἐνίοτε μέν οὖν μετά προσθήκη ὁ Ἱπποκράτης ἀκριβής τριταῖος ὀνομάζω ὁ τοιοῦτος . ἐνίοτε δέ ἁπλῶς ἀρκέω τριταῖος λέγω , ὥσπερ καί νῦν ἔθος εἰμί καί ὁ ἄλλος ἅπας Ἕλλην ὁ τοιοῦτος πᾶς πρᾶγμα ἀδιόριστος ὀνομάζω .