galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 7.42
Ἤν πυρετὸς μὴ ἀπὸ χολῆς ἔχῃ , ὕδατος πολλοῦ καὶ θερμοῦ καταχεομένου ἐπὶ τῆς κεφαλῆς , λύσις τοῦ πυρετοῦ γίνεται . Δηλοῖ σαφῶς ἐν τούτῳ τῷ λόγω μὴ πάντας ἀπὸ χολῆς γίνεσθαι τοὺς πυρετούς . δηλοῖ δὲ καὶ ὅτι πλὴν τῶν ἐπὶ χολῆς γινομένων οἱ λοιποὶ πάντες ὕδατος πολλοῦ καταχεομένου ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λύονται . κατὰ τοῦτον γοῦν τὸν λόγον κἀν τῷ πρώτῳ τῶν ἐπιδημιῶν ἐπὶ Μελίτωνος ἔγραψε , λουτροῖς ἐχρήσατο κατὰ τῆς κεφαλῆς . οἵ τε γὰρ ἐπ’ ἐγκαύσει καὶ ψύξει γινόμενοι πυρετοὶ πρὸς τῶν τοιούτων ὀνίνανται λουτρῶν , οἵ τ’ ἐπὶ κόποις οὐδὲν ἧττον , οἵ τε διὰ στέγνωσιν πόρων , εἴτε δι’ ἔμφραξιν εἴτε διὰ μύσιν στεγνωθέντων . ἀναπνεῦσαι γὰρ ἐπ’ αὐτῶν χρὴ καὶ διαφορηθῆναι τὴν πυρετώδη θερμασίαν . οὐ μὴν ὅταν γε φλεγμονή τις καὶ χωρὶς φλεγμονῆς χυμῶν σηπεδὼν ἀνάπτῃ τὴν πυρετώδη θερμασίαν , ὀνίνησι τὰ λουτρὰ πρὶν ἤτοι κενωθῆναι τοὺς λυποῦντας χυμοὺς ἢ πεφθῆναι . ἀλλὰ τά γε τοιαῦτα νοσήματα πλευρίτιδάς τε καὶ περιπνευμονίας ἡπατίτιδάς τε καὶ σπληνίτιδας ἐκάλουν οἱ παλαιοὶ , σύμπτωμα τιθέμενοι τὸν πυρετὸν αὐτὸν , οὐκ αὐτὸ πάθος . ἐφ’ ὧν δὲ χωρὶς μορίου φλεγμονῆς οἱ κατὰ τὰς φλέβας χυμοὶ σηπόμενοι πυρετοὶ ἀνάπτουσιν , ἐπ’ ἐκείνων μόνων ἔλεγον ὑπὸ πυρετοῦ τὸν ἄνθρωπον ὀχλεῖσθαι καὶ πυρετὸν ἔχειν αὐτὸν , ἐπ’ ἐκείνων δὲ καὶ τὰς διαφορὰς τῶν πυρετῶν ἔγραψαν , ἠπίαλον καὶ λειπυρίαν , ἑλκώδη τε καὶ τυφώδη καὶ λοιμώδη καὶ καῦσον . ἡπατίτην δὲ τὸν πυρετὸν καὶ σπληνῖτιν ἢ περιπνευμονίην ἢ πλευρίτην οὐδεὶς εἶπεν , ὥστε νῦν ὁ λόγος ἐστὶ τῷ Ἱπποκράτει περὶ τῶν αὐτῶν πυρετῶν μορίων ἄνευ φλεγμονῆς . κατὰ μέντοι τὰ πλεῖστα τῶν ἀντιγράφων οὐχ ὕδατος , ἀλλ’ ἱδρῶτος γέγραπται , τοιαύτην τινὰ ἔννοιαν ἐνδεικνυμένης τῆς γραφῆς · ἐὰν πυρετὸς μὴ ὑπὸ χολῆς ἔχῃ , πολὺς ἱδρὼς ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καταῤῥέων λύει τὸν πυρετὸν , οὐ δήπου τῆς κεφαλῆς μόνης ἐκχεῖσθαι τὸν ἱδρῶτα λέγοντος τοῦ Ἱπποκράτους , ἀλλ’ ἀπὸ πρώτου φαινομένου μορίου περὶ παντὸς τοῦ σώματος δηλοῦντος . ἐπὶ ταύτῃ τῇ γραφῇ συμβήσεται τοὺς διὰ χολὴν πυρέττοντας ὑπὸ τῶν τοιούτων ἱδρώτων μηδὲν ὀνίνασθαι . καὶ μὴν ἐναργῶς γε λύονται πολλάκις οἵ τ’ ἄλλοι πυρετοὶ καὶ καθ’ οὓς ἡ ξανθὴ χολὴ πλείστη τριταῖοί τε καὶ καῦσοι . βελτίων οὖν ἡ προτέρα γραφὴ θεραπείαν ἀληθῆ διδάσκουσα τοῦ γένους τῶν εἰρημένων πυρετῶν , ὅσοι διὰ κόπους ἢ ἐγκαύσεις ἢ ψύξεις ἢ ὅλως στεγνώσεις τοῦ δέρματος γίγνονται . τὸ μὲν οὖν μὴ ἀπὸ χολῆς ῥῆμα καὶ τὴν ὠχρὰν δύναται καὶ τὴν μέλαιναν ἐνδείκνυσθαι χολήν . οὐ μὴν ἐπί γε ταύταις μόναις ἐδείκνυμεν , ἀλλὰ καὶ διὰ φλέγμα σηπόμενον γίνεσθαι πυρετὸν καὶ κατὰ τοῦτο μόνον ὁ ἀφορισμὸς οὐκ ἀληθεύειν δόξει , πλὴν εἰ τὴν σηπεδόνα τοῦ φλέγματος εἰς χολώδη χυμὸν ἀξιώσειέ τις μεταπίπτειν .
Lemmas: ἐάν πυρετός μή ἀπό χολή ἔχω , ὕδωρ πολύς καί θερμός κατηχέω ἐπί ὁ κεφαλή , λύσις ὁ πυρετός γίγνομαι . δηλόω σαφής ἐν οὗτος ὁ λόγος μή πᾶς ἀπό χολή γίγνομαι ὁ πυρετός . δηλόω δέ καί ὅτι πλήν ὁ ἐπί χολή γίγνομαι ὁ λοιπός πᾶς ὕδωρ πολύς κατηχέω ἐπί ὁ κεφαλή λύω . κατά οὗτος γοῦν ὁ λόγος ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἐπιδημία ἐπί Μελίτων γράφω , λουτρόν χράω κατά ὁ κεφαλή . ὁ τε γάρ ἐπί ἔγκαυσις καί ψῦξις γίγνομαι πυρετός πρός ὁ τοιοῦτος ὀνίνημι λουτρόν , ὁ τε ἐπί κόπος οὐδείς ἥσσων , ὁ τε διά στέγνωσις πόρος , εἴτε διά ἔμφραξις εἴτε διά μύσις στεγνόω . ἀναπνεύω γάρ ἐπί αὐτός χρή καί διαφορέω ὁ πυρετώδης θερμασία . οὐ μήν ὅταν γε φλεγμονή τις καί χωρίς φλεγμονή χυμός σηπεδών ἀνάπτω ὁ πυρετώδης θερμασία , ὀνίνημι ὁ λουτρόν πρίν ἤτοι κενόω ὁ λυπέω χυμός ἤ πέσσω . ἀλλά ὁ γε τοιοῦτος νόσημα πλευρῖτις τε καί περιπνευμονία ἡπατῖτις τε καί σπληνῖτις καλέω ὁ παλαιός , σύμπτωμα τίθημι ὁ πυρετός αὐτός , οὐ αὐτός πάθος . ἐπί ὅς δέ χωρίς μόριον φλεγμονή ὁ κατά ὁ φλέψ χυμός σήπω πυρετός ἀνάπτω , ἐπί ἐκεῖνος μόνος λέγω ὑπό πυρετός ὁ ἄνθρωπος ὀχλέω καί πυρετός ἔχω αὐτός , ἐπί ἐκεῖνος δέ καί ὁ διαφορά ὁ πυρετός γράφω , ἠπίαλος καί λειπυρία , ἑλκώδης τε καί τυφώδης καί λοιμώδης καί καῦσος . ἡπατίτης δέ ὁ πυρετός καί σπληνῖτις ἤ περιπνευμονία ἤ πλευρίτης οὐδείς λέγω , ὥστε νῦν ὁ λόγος εἰμί ὁ Ἱπποκράτης περί ὁ αὐτός πυρετός μόριον ἄνευ φλεγμονή . κατά μέντοι ὁ πολύς ὁ ἀντίγραφος οὐ ὕδωρ , ἀλλά ἱδρώς γράφω , τοιοῦτος τις ἔννοια ἐνδείκνυμι ὁ γραφή · ἐάν πυρετός μή ὑπό χολή ἔχω , πολύς ἱδρώς ἀπό ὁ κεφαλή καταρρέω λύω ὁ πυρετός , οὐ δήπου ὁ κεφαλή μόνος ἐκχέω ὁ ἱδρώς λέγω ὁ Ἱπποκράτης , ἀλλά ἀπό πρῶτος φαίνω μόριον περί πᾶς ὁ σῶμα δηλόω . ἐπί οὗτος ὁ γραφή συμβαίνω ὁ διά χολή πυρέσσω ὑπό ὁ τοιοῦτος ἱδρώς μηδείς ὀνίνημι . καί μήν ἐναργής γε λύω πολλάκις ὁ τε ἄλλος πυρετός καί κατά ὅς ὁ ξανθός χολή πολύς τριταῖος τε καί καῦσος . ἀγαθός οὖν ὁ πρότερος γραφή θεραπεία ἀληθής διδάσκω ὁ γένος ὁ λέγω πυρετός , ὅσος διά κόπος ἤ ἔγκαυσις ἤ ψῦξις ἤ ὅλος στέγνωσις ὁ δέρμα γίγνομαι . ὁ μέν οὖν μή ἀπό χολή ῥῆμα καί ὁ ὠχρός δύναμαι καί ὁ μέλας ἐνδείκνυμι χολή . οὐ μήν ἐπί γε οὗτος μόνος δείκνυμι , ἀλλά καί διά φλέγμα σήπω γίγνομαι πυρετός καί κατά οὗτος μόνος ὁ ἀφορισμός οὐ ἀληθεύω δοκέω , πλήν εἰ ὁ σηπεδών ὁ φλέγμα εἰς χολώδης χυμός ἀξιόω τις μεταπίπτω .