galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 2.50
Τὰ ἐκ πολλοῦ χρόνου συνήθεα , κἂν ᾖ χείρω τῶν ἀσυνήθων , ἧσσον ἐνοχλεῖν εἴωθε . δεῖ οὖν καὶ εἰς τὰ ἀσυνήθεα μεταβάλλειν . Οὐ περὶ τῶν γυμνασιῶν ἐστι μόνον ὡς ὁ πρόσθεν , ἀλλὰ περὶ πάντων ἁπλῶς ἀποφαίνεται τῶν συνήθων ὁ ἀφορισμὸς οὗτος , ἐδεσμάτων , πομάτων , λουτρῶν , ἀλουσίας , ἀγρυπνίας , ὕπνου , θάλψεως , ψύξεως , φροντίδων . ἧττον γὰρ ἕκαστον αὐτῶν βλάπτει σύνηθες γινόμενον τοῦ φύσει μὲν ἀβλαβεστέρου , μηδέποτε δὲ εἰς ἔθος ἀφιγμένον . τὸ μὲν οὖν ἐπὶ τῶν γυμνασιῶν οὕτως ἔχειν εἰς τὴν εὐρωστίαν τῶν ἐνεργούντων μορίων ἀναφέρεται , καθ’ ὅ τι προείρηται , τὸ δ’ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὅπως γίνεται νῦν ἐροῦμεν . ἐδέσματα μὲν καὶ πόματα φύσιν ἐπίκτητον ἐργάζεται , μάλιστα μὲν ἐν τῆ γαστρὶ , σὺν ἐκείνῃ δέ πως ἤδη καὶ κατὰ τἄλλα μόρια . καὶ γὰρ εἰ καὶ ὅτι μάλιστα κρατοῖτο καὶ μεταβάλλοιτο πρὸς τοῦ σώματος , ἀλλά τοι καὶ αὐτὰ διατίθησί πως αὐτὸ , κατὰ τὴν ἑαυτῶν φύσιν , ὥστ’ ἐν τῷ χρόνῳ πολλὴν γενέσθαι τὴν ἐναλλαγὴν καὶ τὴν ὁμοίωσιν τοῖς τρεφομένοις συστῆναι πρὸς τὰ τρέφοντα . ἐπιδέδεικται γὰρ τοῦτο ἡμῖν ἐν τῷ περὶ ἐθῶν βιβλίῳ . δέδεικται δὲ καὶ ὅτι πρὸς τῶν ὁμοίων ἕκαστον θᾶττον ἀλλοιοῦται . διὰ τοῦτ’ οὖν , ὅταν ὁμοιότερον γένηται τῷ μεταβαλλομένῳ τὸ μεταβάλλον , ἀλλοιοῖ θᾶττον αὐτό . καὶ μὲν δὴ καὶ πρὸς τῶν ἄλλων ἁπάντων , οἷς ὁμιλεῖ τὸ σῶμα , διατίθεταί πως οἷον ἐν ἀέρι ψυχρῷ καὶ θερμῷ , πυκνούμενον μὲν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ , ἀραιούμενον δ’ ὑπὸ τοῦ θερμοῦ , καὶ διὰ τοῦτο ἀνέχονται μὲν τῶν συνήθων μᾶλλον , ἐνοχλεῖται δ’ ὑπὸ τῶν ἀήθων . εἰ γὰρ ἀραιῷ σώματι διὰ τὴν πρὸς τὸ θερμὸν ὁμιλίαν ἐξαίφνης προσπέσοι τὸ ψυχρὸν , εἴς τε τὸ βάθος αὐτοῦ διαδύεται παραχρῆμα καὶ βλάπτει μεγάλως . ἡ μὲν οὖν αἰτία καθ’ ἕκαστον τῶν συνήθων ἐν τῷ περὶ ἔθους λέγεται γράμματι . τὸ δ’ ἐκ τῆς πείρας ἐγνωσμένον ἤδη γινώσκομεν , ὃ μόνον ἔγραψεν ὁ Ἱπποκράτης , οὐκ ἀξιώσας προσγράψαι τὴν αἰτίαν . ἀλλ’ ἡμεῖς καὶ πρὸς τὴν αὐτῆς εὕρεσιν ἀφορμάς τινας δεδώκαμεν . ταῦτα μὲν οὖν ἱκανὰ πρός γε τὸ πρότερον μέρος τοῦ κατὰ τὸν ἀφορισμὸν λόγου . τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ γεγραμμένον , ἐν ᾧ συμβουλεύει μεταβάλλειν πως εἰς τὰ μὴ συνήθη , χάριν ἀσφαλείας ὑγιεινῆς εἴρηται . σφαλερὸν γάρ ἐστι πᾶν ἔθος μονοειδὲς , ἀδοκήτοις τύχαις πραγμάτων ὑποπεπτωκοτῶν ἁπάντων ἀνθρώπων . ἵν’ οὖν μή ποτ’ ἐξαίφνης περιπέσοντες ἀήθεσι πράγμασι μεγάλως βλαβῶμεν , ἄμεινον εἶναί φησιν ἁπάντων πεπειράσθαι . γένοιτο δ’ ἂν τοῦτο , μὴ μενόντων ἡμῶν ﻿ ἐπὶ τοῖς συνήθεσι διὰ παντὸς , ἀλλὰ ποτὲ μὲν καὶ τῶν ἐναντίων ἀποπωρωμένων .
Lemmas: ὁ ἐκ πολύς χρόνος συνήθης , ἐάν εἰμί κακός ὁ ἀσυνήθης , ἥσσων ἐνοχλέω εἴωθα . δέω οὖν καί εἰς ὁ ἀσυνήθης μεταβάλλω . οὐ περί ὁ γυμνασία εἰμί μόνος ὡς ὁ πρόσθεν , ἀλλά περί πᾶς ἁπλῶς ἀποφαίνω ὁ συνήθης ὁ ἀφορισμός οὗτος , ἔδεσμα , πόμα , λουτρόν , ἀλουσία , ἀγρυπνία , ὕπνος , θάλψις , ψῦξις , φροντίς . ἥσσων γάρ ἕκαστος αὐτός βλάπτω συνήθης γίγνομαι ὁ φύσις μέν ἀβλαβής , μηδέποτε δέ εἰς ἔθος ἀφικνέομαι . ὁ μέν οὖν ἐπί ὁ γυμνασία οὕτως ἔχω εἰς ὁ εὐρωστία ὁ ἐνεργέω μόριον ἀναφέρω , κατά ὅς τις προλέγω , ὁ δέ ἐπί ὁ ἄλλος ὅπως γίγνομαι νῦν λέγω . ἔδεσμα μέν καί πόμα φύσις ἐπίκτητος ἐργάζομαι , μάλα μέν ἐν ὁ γαστήρ , σύν ἐκεῖνος δέ πως ἤδη καί κατά ἄλλος μόριον . καί γάρ εἰ καί ὅτι μάλα κρατέω καί μεταβάλλω πρός ὁ σῶμα , ἀλλά τοι καί αὐτός διατίθημι πως αὐτός , κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις , ὥστε ἐν ὁ χρόνος πολύς γίγνομαι ὁ ἐναλλαγή καί ὁ ὁμοίωσις ὁ τρέφω συνίστημι πρός ὁ τρέφω . ἐπιδείκνυμι γάρ οὗτος ἐγώ ἐν ὁ περί ἔθος βιβλίον . δείκνυμι δέ καί ὅτι πρός ὁ ὅμοιος ἕκαστος ταχύς ἀλλοιόω . διά οὗτος οὖν , ὅταν ὅμοιος γίγνομαι ὁ μεταβάλλω ὁ μεταβάλλω , ἀλλοιόω ταχύς αὐτός . καί μέν δή καί πρός ὁ ἄλλος ἅπας , ὅς ὁμιλέω ὁ σῶμα , διατίθημι πως οἷος ἐν ἀήρ ψυχρός καί θερμός , πυκνόω μέν ὑπό ὁ ψυχρός , ἀραιόω δέ ὑπό ὁ θερμός , καί διά οὗτος ἀνέχω μέν ὁ συνήθης μάλα , ἐνοχλέω δέ ὑπό ὁ ἀήθης . εἰ γάρ ἀραιός σῶμα διά ὁ πρός ὁ θερμός ὁμιλία ἐξαίφνης προσπίπτω ὁ ψυχρός , εἰς τε ὁ βάθος αὐτός διαδύνω παραχρῆμα καί βλάπτω μέγας . ὁ μέν οὖν αἰτία κατά ἕκαστος ὁ συνήθης ἐν ὁ περί ἔθος λέγω γράμμα . ὁ δέ ἐκ ὁ πεῖρα γιγνώσκω ἤδη γιγνώσκω , ὅς μόνος γράφω ὁ Ἱπποκράτης , οὐ ἀξιόω προσγράφω ὁ αἰτία . ἀλλά ἐγώ καί πρός ὁ αὐτός εὕρεσις ἀφορμή τις δίδωμι . οὗτος μέν οὖν ἱκανός πρός γε ὁ πρότερος μέρος ὁ κατά ὁ ἀφορισμός λόγος . ὁ δέ ἐπί ὁ τελευτή γράφω , ἐν ὅς συμβουλεύω μεταβάλλω πως εἰς ὁ μή συνήθης , χάριν ἀσφάλεια ὑγιεινός λέγω . σφαλερός γάρ εἰμί πᾶς ἔθος μονοειδής , ἀδόκητος τύχη πρᾶγμα ὑποπίπτω ἅπας ἄνθρωπος . ἵνα οὖν μή ποτέ ἐξαίφνης περιτίπεμι ἀήθης πρᾶγμα μέγας βλάπτω , ἀγαθός εἰμί φημί ἅπας πειράω . γίγνομαι δέ ἄν οὗτος , μή μένω ἐγώ ﻿ ἐπί ὁ συνήθης διά πᾶς , ἀλλά ποτέ μέν καί ὁ ἐναντίος ἀποπωρόω .