galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 5.64
Γάλα διδόναι κεφαλαλγέουσι καὶ πυρεταίνουσι κακὸν καὶ οἶσιν ὑποχόνδρια μετέωρα διαβορβορύζοντα καὶ τοῖσι διψώδεσι . κακὸν δὲ καὶ οἶσι χολώδεες αἱ ὑποχωρήσιες καὶ ἐν τοῖσι ὀξέσι πυρετοῖσιν ἐοῦσι καὶ οἶσιν ἂν αἵματος πολλοῦ διαχώρησις γέγονεν . ἁρμόζει δὲ τοῖσι φθινώδεσι μὴ λίην πολλῷ πυρέσσουσι διδόναι γάλα καὶ ἐν πυρετοῖσι μακροῖσι καὶ βληχροῖσι , μηδενὸς τῶν προειρημένων σημείων παρεόντος , παρὰ λόγον δὲ ἐκτετηκόσι . Ὅτι τὸ γάλα ταχέως ἀλλοιοῦται διττὴν ἔχει τὴν ἀλλοίωσιν , ὅταν μὲν ὁμιλῇ πλείονι θερμασίᾳ , κνισούμενον εὐθέως , ὅταν δ’ ὀλίγῃ , ταχέως ὀξυνόμενον , ἔνεστι μέν σοι κατανοῆσαι τοῦτο ἐπὶ πυρὸς ἕψοντι παραχρῆμα μετὰ τὸ τῶν τιτθῶν ἐκπεσεῖν αὐτὸ , τοῦτο δὲ ἐν τῷ κεῖσθαι καθ’ ἑαυτό . τῷ μὲν γὰρ ἑψομένῳ ἡ πρὸς τὸ κνισῶδες ἀποτυχία , τῷ δ’ ἀποκειμένῳ ὀξύνεται πάντως ἤτοι θᾶττον ἢ βραδύτερον . οὕτω δὲ κἀπὶ τῶν ὑγιαινόντων , εἰ μὴ πεφθείη καλῶς , τοῖς μὲν ὀξύνεται , τοῖς δὲ κνισοῦται . κατὰ μὲν γὰρ τὴν ψυχροτέραν κοιλίην ὀξύνεται πάντως ἤτοι θᾶττον ἢ βραδύτερον , κατὰ δὲ τὴν θερμοτέραν κνισοῦται . τὸ μέντοι καλῶς πεφθὲν γάλα τρόφιμόν τ’ ἐστὶ καὶ εὔχυμον . ἐν αὐτῷ δὲ τῷ πέττεσθαι καὶ τούτοις ἐξαίρει τε τὰ ὑποχόνδρια καὶ κεφαλῆς ἅπτεται . ταῦτα μὲν οὖν αὐτοῦ τὰ ἔργα καὶ τὰ πάθη κἀπὶ τῶν ὑγιαινόντων θεάσῃ · τὰ δ’ ἐπὶ τῶν νοσούντων ὁ Ἱπποκράτης διεξέρχεται , φαινόμενα μὲν ἑκάστοτε καὶ διὰ τῆς αὐτῶν ἐκείνων πείρας καὶ τὰ πρὸ τῆς ἐμπειρίας γιγνώσκεσθαι δυνάμενα . ὅπου γὰρ ἐπὶ τῶν ἀμέμπτως ὑγιαινόντων ἴσμεν αὐτὸ κεφαλαλγές τε ἅμα καὶ φυσῶδες ὑποχονδρίων ὑπάρχον , οὐδὲν δὴ θαυμαστὸν ἐπινοεῖν ὡς τοῖς ἤδη κεφαλαλγοῦσιν ἢ μετέωρα τὰ ὑποχόνδρια ἔχουσιν ἐναντιώτατόν ἐστι . καλῶς δὲ εἶπεν ὑποχόνδρια μετέωρα , καίτοι δυνάμενος εἰπεῖν ἐμπεφυσημένα καὶ φυσώδη . οὐ γὰρ ταῦτα μόνον τὸ γάλα βλάπτειν πέφυκεν , ἀλλὰ καὶ τἄλλα πάντα τὰ ὁπωσοῦν ἄλλως μετέωρα κατά τι φλεγμονῶδες ἢ ἐρυσιπελατῶδες ἢ σκιρρῶδες ἢ οἰδηματῶδες πάθος . ἔτι δὲ δὴ μᾶλλον ἂν ἀπόστημα μηδέπω συνεῤῥηγμένον ᾖ καθ’ ὑποχόνδριον , οὐκ ἀγαθὸν οὐδὲ τούτοις τὸ γάλα . τά μὲν οὖν τοιαῦτα πάντα δι’ ἑνὸς ὀνόματος ἐδήλωσεν εἰπὼν ὑποχόνδρια μετέωρα . βλάπτεσθαι δέ φησι καὶ διαβορβορύζοντα πρὸ τοῦ γάλακτος , ἕτερα μὲν ὄντα τῶν ἐμπεφυσημένων καὶ τεταμένων , φυσώδη γε μὴν καὶ ταῦτα καὶ πνευματώδη . μείζων μὲν οὖν ἡ βλάβη τοῖς διατεταμένοις ὑποχονδρίοις , ἐλάττων δὲ τοῖς διαβορβορύζουσιν , ἀλλ’ ὅμως οὐδὲ τούτοις ἐστὶ τὸ γάλα χρήσιμον , ὀξύνεται γὰρ ἐπ’ αὐτῶν . ὀῤῥὸν μέντοι γάλακτος ἡδύνοντες ἁλσὶ καὶ μέλιτι πολλοῖς τῶν τοιούτων ἐδώκαμεν , ὀνίνανται γὰρ ὑπιούσης αὐτοῖς τῆς γαστρός · καὶ τοῖς διψώδεσι κακὸν εἶναί φησι τὸ γάλα , κνισοῦται γὰρ ἐπ’ αὐτῶν , ἐάν τε φύσει διψῶσιν , ἐάν τε καὶ κατὰ τὸν καιρόν τινα γεννηθῶσι . καὶ μὲν δὴ ὅσαι διαχωροῦσι χολώδη καὶ τούτοις ἐγὼ φαίην ἂν τὸ γάλα κνισῶδες , οὐχ ἧττον δὲ καὶ τοῖς ἐμοῦσι τοιαῦτα . καθόλου γὰρ ἐμάθομεν ὡς ἀλλοιοῦται τάχιστα πρὸς ἁπάντων τῶν θερμῶν αἰτίων ἐπὶ τὸ κνισῶδες . εἰκότως οὖν βλαβερὸν καὶ τοῖς ὀξέως πυρέττουσι . καί μοι δοκεῖ βέλτιον ἂν ἡ λέξις οὕτως ἔχειν , κακὸν δὲ καὶ οἶσι χολώδεις ὑποχωρήσιες καὶ τοῖς ὀξέσι πυρετοῖσιν ἐοῦσιν . οὐ γὰρ ἐπὶ τούτων ἀμφοτέρων μόνον βλαβερόν ἐστιν , ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑκάτερον ἰδίᾳ . ταῦτα μὲν οὖν τὰ πάθη βλάπτει τὸ γάλα μεγάλως , τὰ δ’ ἐφεξῆς ὠφελεῖ , περὶ ὧν ὁ Ἱπποκράτης οὕτως ἔγραψεν , ἁρμόζει δὲ φθινώδεσι μὴ λίην πολλῷ πυρέττουσι διδόναι , περὶ τῶν φθινωδῶν γὰρ ποιεῖται τὸν λόγον πρῶτον . ἀκουστέον δ’ οὕτως ὀνομάζειν αὐτὸν ἐκείνους ὅσοι νοσοῦσι φθόην , τοὺς δ’ ἄλλους ἐκτετηκότας ἐφεξῆς ἐρεῖ κατὰ τὴν λέξιν , ἧς ἡ ἀρχὴ , καὶ ἐν πυρετοῖσι βληχροῖσι καὶ μακροῖσι · κοινὸν δ’ ἐπὶ πάντων ὅσοι γάλακτος χρῄζουσι τὸ δεῖσθαι τροφῆς εὐχύμου τε ἅμα καὶ ταχέως ἀναδιδομένης . καὶ οὐ δεῖ ταράττεσθαι εἰ τὸ γάλα φαμὲν εὔχυμον , φυσῶδές τι ἔχον . καθόλου γὰρ εὔχυμα λέγομεν εἶναι ὅσα μετὰ τὴν πέψιν εἰς χρηστὸν χυμὸν μεταβάλλει , ἤτοι εἰς αἱματικὸν , οὗτος γὰρ φίλιος ἡμῶν χυμός . διὰ τί δὲ εἰπὼν , ἁρμόζει δὲ φθινώδεσι , προσέθηκε , μὴ λίην πολλῷ πυρέσσουσιν , ἄξιον εἶναί μοι δοκεῖ σκέψεως οὐ μικρᾶς . ἤρκει γὰρ καὶ χωρὶς τοῦ λίην . ἆρ’ οὖν καὶ τοῖς πολλῷ πυρέττουσι μόνοις μὴ διδόναι τὸ γάλα ; ἢ τοῖς μὲν λίην πολλῷ πυρέττουσι μόνοις δίδωσιν ἢ παρεγγέγραπται πρός τινος τὸ λίην , ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά ; ταυτὶ μὲν οὖν ἐπὶ σχολῆς τις ζητείτω . τὸ δὲ τοῖς πολλῷ πυρέττουσι μὴ διδόναι τὸ γάλα παρ’ ἡμῶν ἤδη μαθὼν ἴστω . θαυμάζω δὲ πῶς ἐφ’ ὧν κελεύει διδόναι τὸ γάλα προσέγραψε , μηδ’ ἑνὸς ὧν προείρηται παρόντος , οὐ κατὰ βραχυλογίαν τοῦτο ὂν τῆς ἀφοριστικῆς διδασκαλίας . ἐγινώσκετο γὰρ ἐξ ὧν προειρήκει καὶ μὴ ῥηθὲν ὅτι δοτέον φθινώδεσι καὶ παράλογον ἐκτετηκόσιν , ἄνευ τοῦ κεφαλαλγεῖν ἢ ὀγκοῦσθαι τὸ ὑποχόνδριον ἢ χολώδεις γίνεσθαι διαχωρήσεις ἢ τῶν ἄλλων τι τῶν τοιούτων ὑπάρχειν αὐτοῖς ἢ οὐχ ἁπλῶς , οὐδὲ ἀεὶ βραχυλογίαν ἀσκεῖν ἔοικεν ὁ Ἱπποκράτης , ἀλλ’ ἐν οἶς μέγα τι τὸ κινδυνευόμενον τῷ ἀμελῶς ἀκουσθέντι διδάσκει , λέγειν ἐπὶ τούτων οὐκ ὀκνεῖ ταῦτα ἐνίοτε δὶς ἢ καὶ τρίς .
Lemmas: γάλα δίδωμι κεφαλαλγέω καί πυρεταίνω κακός καί εἰμί ὑποχόνδριος μετέωρος διαβορβορύζω καί ὁ διψώδης . κακός δέ καί εἰμί χολώδης ὁ ὑποχώρησις καί ἐν ὁ ὀξύς πυρετός εἰμί καί οἶσις ἄν αἷμα πολύς διαχώρησις γίγνομαι . ἁρμόζω δέ ὁ φθινώδης μή λίαν πολύς πυρέσσω δίδωμι γάλα καί ἐν πυρετός μακρός καί βληχρός , μηδείς ὁ προλέγω σημεῖον πάρειμι , παρά λόγος δέ ἐκτήκω . ὅτι ὁ γάλα ταχύς ἀλλοιόω δισσός ἔχω ὁ ἀλλοίωσις , ὅταν μέν ὁμιλέω πολύς θερμασία , κνισόω εὐθύς , ὅταν δέ ὀλίγος , ταχύς ὀξύνω , ἔνειμι μέν σύ κατανοέω οὗτος ἐπί πῦρ ἕψω παραχρῆμα μετά ὁ ὁ τιτθός ἐκπίπτω αὐτός , οὗτος δέ ἐν ὁ κεῖμαι κατά ἑαυτοῦ . ὁ μέν γάρ ἕψω ὁ πρός ὁ κνισώδης ἀποτυχία , ὁ δέ ἀπόκειμαι ὀξύνω πάντως ἤτοι ταχύς ἤ βραδύς . οὕτως δέ ἐπί ὁ ὑγιαίνω , εἰ μή πέσσω καλός , ὁ μέν ὀξύνω , ὁ δέ κνισόω . κατά μέν γάρ ὁ ψυχρός κοιλία ὀξύνω πάντως ἤτοι ταχύς ἤ βραδύς , κατά δέ ὁ θερμός κνισόω . ὁ μέντοι καλός πέσσω γάλα τρόφιμος τε εἰμί καί εὔχυμος . ἐν αὐτός δέ ὁ πέσσω καί οὗτος ἐξαίρω τε ὁ ὑποχόνδριος καί κεφαλή ἅπτω . οὗτος μέν οὖν αὐτός ὁ ἔργον καί ὁ πάθος ἐπί ὁ ὑγιαίνω θεάομαι · ὁ δέ ἐπί ὁ νοσέω ὁ Ἱπποκράτης διεξέρχομαι , φαίνω μέν ἑκάστοτε καί διά ὁ αὐτός ἐκεῖνος πεῖρα καί ὁ πρό ὁ ἐμπειρία γιγνώσκω δύναμαι . ὅπου γάρ ἐπί ὁ ἄμεμπτος ὑγιαίνω οἶδα αὐτός κεφαλαλγής τε ἅμα καί φυσώδης ὑποχόνδριος ὑπάρχω , οὐδείς δή θαυμαστός ἐπινοέω ὡς ὁ ἤδη κεφαλαλγέω ἤ μετέωρος ὁ ὑποχόνδριος ἔχω ἐναντίος εἰμί . καλός δέ λέγω ὑποχόνδριος μετέωρος , καίτοι δύναμαι λέγω ἐμφυσάω καί φυσώδης . οὐ γάρ οὗτος μόνος ὁ γάλα βλάπτω φύω , ἀλλά καί ἄλλος πᾶς ὁ ὁπωσοῦν ἄλλος μετέωρος κατά τις φλεγμονώδης ἤ ἐρυσιπελατώδης ἤ σκιρρώδης ἤ οἰδηματώδης πάθος . ἔτι δέ δή μάλα ἐάν ἀπόστημα μηδέπω συρράσσω εἰμί κατά ὑποχόνδριος , οὐ ἀγαθός οὐδέ οὗτος ὁ γάλα . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος πᾶς διά εἷς ὄνομα δηλόω λέγω ὑποχόνδριος μετέωρος . βλάπτω δέ φημί καί διαβορβορύζω πρό ὁ γάλα , ἕτερος μέν εἰμί ὁ ἐμφυσάω καί τείνω , φυσώδης γε μήν καί οὗτος καί πνευματώδης . μέγας μέν οὖν ὁ βλάβη ὁ διατείνω ὑποχόνδριος , ἐλαχύς δέ ὁ διαβορβορύζω , ἀλλά ὅμως οὐδέ οὗτος εἰμί ὁ γάλα χρήσιμος , ὀξύνω γάρ ἐπί αὐτός . ὀρός μέντοι γάλα ἡδύνω ἅλς καί μέλι πολύς ὁ τοιοῦτος δίδωμι , ὀνίνημι γάρ ὑπέρχομαι αὐτός ὁ γαστήρ · καί ὁ διψώδης κακός εἰμί φημί ὁ γάλα , κνισόω γάρ ἐπί αὐτός , ἐάν τε φύσις διψάω , ἐάν τε καί κατά ὁ καιρός τις γεννάω . καί μέν δή ὅσος διαχωρέω χολώδης καί οὗτος ἐγώ φημί ἄν ὁ γάλα κνισώδης , οὐ ἥσσων δέ καί ὁ ἐμέω τοιοῦτος . καθόλου γάρ μανθάνω ὡς ἀλλοιόω ταχύς πρός ἅπας ὁ θερμός αἴτιος ἐπί ὁ κνισώδης . ἔοικα οὖν βλαβερός καί ὁ ὀξύς πυρέσσω . καί ἐγώ δοκέω ἀγαθός ἄν ὁ λέξις οὕτως ἔχω , κακός δέ καί εἰμί χολώδης ὑποχώρησις καί ὁ ὀξύς πυρετός εἰμί . οὐ γάρ ἐπί οὗτος ἀμφότερος μόνος βλαβερός εἰμί , ἀλλά καί κατά ἑκάτερος ἴδιος . οὗτος μέν οὖν ὁ πάθος βλάπτω ὁ γάλα μέγας , ὁ δέ ἐφεξῆς ὠφελέω , περί ὅς ὁ Ἱπποκράτης οὕτως γράφω , ἁρμόζω δέ φθινώδης μή λίαν πολύς πυρέσσω δίδωμι , περί ὁ φθινώδης γάρ ποιέω ὁ λόγος πρῶτος . ἀκούω δέ οὕτως ὀνομάζω αὐτός ἐκεῖνος ὅσος νοσέω φθόη , ὁ δέ ἄλλος ἐκτήκω ἐφεξῆς λέγω κατά ὁ λέξις , ὅς ὁ ἀρχή , καί ἐν πυρετός βληχρός καί μακρός · κοινός δέ ἐπί πᾶς ὅσος γάλα χρῄζω ὁ δέω τροφή εὔχυμος τε ἅμα καί ταχύς ἀναδίδωμι . καί οὐ δέω ταράσσω εἰ ὁ γάλα φημί εὔχυμος , φυσώδης τις ἔχω . καθόλου γάρ εὔχυμος λέγω εἰμί ὅσος μετά ὁ πέψις εἰς χρηστός χυμός μεταβάλλω , ἤτοι εἰς αἱματικός , οὗτος γάρ φίλιος ἐγώ χυμός . διά τίς δέ λέγω , ἁρμόζω δέ φθινώδης , προστίθημι , μή λίαν πολύς πυρέσσω , ἄξιος εἰμί ἐγώ δοκέω σκέψις οὐ μικρός . ἀρκέω γάρ καί χωρίς ὁ λίαν . ἆρα οὖν καί ὁ πολύς πυρέσσω μόνος μή δίδωμι ὁ γάλα ; ἤ ὁ μέν λίαν πολύς πυρέσσω μόνος δίδωμι ἤ παρεγγράφω πρός τις ὁ λίαν , ὥσπερ καί ἄλλος πολύς ; οὗτος μέν οὖν ἐπί σχολή τις ζητέω . ὁ δέ ὁ πολύς πυρέσσω μή δίδωμι ὁ γάλα παρά ἐγώ ἤδη μανθάνω οἶδα . θαυμάζω δέ πῶς ἐπί ὅς κελεύω δίδωμι ὁ γάλα προσγράφω , μηδέ εἷς ὅς προλέγω πάρειμι , οὐ κατά βραχυλογία οὗτος εἰμί ὁ ἀφοριστικός διδασκαλία . γιγνώσκω γάρ ἐκ ὅς προλέγω καί μή λέγω ὅτι δίδωμι φθινώδης καί παράλογος ἐκτήκω , ἄνευ ὁ κεφαλαλγέω ἤ ὀγκόω ὁ ὑποχόνδριος ἤ χολώδης γίγνομαι διαχώρησις ἤ ὁ ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος ὑπάρχω αὐτός ἤ οὐ ἁπλῶς , οὐδέ ἀεί βραχυλογία ἀσκέω ἔοικα ὁ Ἱπποκράτης , ἀλλά ἐν ὄις μέγας τις ὁ κινδυνεύω ὁ ἀμελής ἀκούω διδάσκω , λέγω ἐπί οὗτος οὐ ὀκνέω οὗτος ἐνίοτε δίς ἤ καί τρίς .