galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 2.23
Τὰ ὀξέα τῶν νοσημάτων κρίνεται ἐν τεσσαρεσκαίδεκα ἡμέρῃσι . Τὰ ὀξέα νοσήματα μεγάλα τέ ἐστι καὶ πρὸς τὴν ἀκμὴν ἐπειγόμενα διὰ ταχέων . εἰκότως οὖν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ καὶ τὰς μεταβολὰς ποιεῖται μεγάλας , ὅπερ ταὐτόν ἐστι τῷ κρίνεσθαι . τὰς γοῦν τοιαύτας μεταβολὰς , ὅταν ἀθρόως ἐν νόσῳ γενηθῶσιν , αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης ὀνομάζει κρίσεις , ἐνίοτε μὲν ἀθρόως ὑγιαζομένων τῶν νοσούντων ἢ ἀποθνησκόντων , ἐνίοτε δὲ μεταβολήν τινα μεγάλην ποιησαμένων ἐπὶ σωτηρίαν ἢ ὄλεθρον , οὐ μὴν παραχρῆμά γε σωθέντων ἢ ἀποθανόντων , ὥστ’ εἶναι δ΄ τὰς ὀξυῤῥόπους ἐν αὐτοῖς ﻿ μεταβολὰς , ἃς αὐτὸς ἐδίδαξεν ἐν τῷ πρώτῳ τῶν ἐπιδημιῶν εἰπών · ἐπὶ σωτηρίην ἢ ὄλεθρον ἢ ῥοπὴν ἐπὶ τὸ ἄμεινον ἢ τὸ χεῖρον . ὅτι δ’ ἀνάγκη διὰ τὸ μέγεθος τῶν νοσημάτων καὶ τὴν σφοδρότητα τῶν συμπτωμάτων ἢ νικηθῆναι διὰ ταχέων τὴν δύναμιν , ὥστ’ ἀπολέσθαι τὸν ἄνθρωπον , ἢ πρὸς τὴν τῶν λυπούντων ἔκκρισιν ὁρμήσασαν , εἰ μὲν κρατήσειεν ὧν προὔθετο , κρίσιν ἀγαθὴν , εἰ δὲ κρατηθείη , κακὴν ἐργάσασθαι , πρόδηλον παντί . διὰ τοῦτ’ οὖν ἀδύνατον εἰς μακρὸν χρόνον ἐκπεσεῖν τὴν κρίσιν ἐν τοῖς ὀξέσι νοσήμασιν . ὅρον οὖν ἐπὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων ὁ Ἱπποκράτης ἔθετο , τὸν τοῖν δυοῖν ἑβδομάδοιν χρόνον , ὡς ἐξώτερον μὲν οὐδενὸς προϊόντος · ἔμπροσθεν δὲ τῆς ιδ΄ πολλῶν κρίνεσθαι δυναμένων . καὶ γὰρ ἡ ια΄ καὶ ζ΄ καὶ ἡ ε΄ πολλοὺς φαίνονται κεκρικυῖαι κατὰ τὰ τῶν ἐπιδημιῶν βιβλία . κρίνει δὲ καὶ ἡ στ΄ τινὰς , ἀλλ’ οὐκ ἀγαθῶς , ὡς κἀν τοῖς περὶ κρισίμων ἡμερῶν ὑπομνήμασιν ἐπὶ πλέον ἐδείξαμεν , ἐν οἷς ἀξιοῦμεν τὸν μέλλοντα γεγυμνάσθαι παρακολουθήσειν οἷς Ἱπποκράτης διὰ βραχέων ἔγραψεν . ὅσαι δὲ τῶν κρίσεων οἷον ἡμόῤῥοποι γίνονται , ταύταις τὸ τέλος ἄλλη τις τῶν ἑξῆς ἡμερῶν ἐπιτίθησιν , ἃς αὐτὸς ἐδίδαξεν , ὁποῖαί τινές εἰσιν ἐν τῷ προγνωστικῷ · διδάξει δέ τι κἀνταῦθα κατὰ τὸν ἑξῆς ἀφορισμὸν ὑπὲρ αὐτῶν . ἔστι δέ τις καὶ τούτων τῶν ἡμιῤῥόπων κρίσεων ὅρος ἄλλος ἐξώτερον , μεθ’ ὃν οὐκέτι προέρχεσθαι πέφυκεν ἡ μ΄ τῶν ἡμερῶν . ὅσα μὲν οὖν ἐν τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ ἐκρίθη τελέως , ταῦθ’ ἁπλῶς ὁ Ἱπποκράτης εἴωθε προσαγορεύειν ὀξέα , ὅσα δὲ ἡμιῤῥόπως κριθέντα τῶν ἐφεξῆς τινα κρισίμων ἡμερῶν ἄχρι τῆς μ΄ ἐφυλάχθη , ταῦτα οὐκέτι ἁπλῶς προσαγορεύειν ὀξέα εἴωθεν , ἀλλ’ ἐν συνθέτῳ προσηγορίᾳ , δι’ ὅλης τῆς λέξεως , ὀξέα τὰ ἐν μ΄ ἡμέραις κρινόμενα σαφεστέρᾳ δ’ αὐτὰ λέξει δηλοῦσιν οἱ προσαγορεύοντες ἐκ μεταπτώσεως ὀξέα . περὶ τούτων μὲν οὖν ἐν τῷ προγνωστικῷ τάδε γράφει · εὔπνοιαν δὲ χρὴ νομίζειν κάρτα μεγάλην δύναμιν ἔχειν εἰς σωτηρίην ἐν ἅπασι τοῖσιν ὀξέσι νοσήμασιν , ὁκόσα ξὺν πυρετοῖς μέν εἰσιν καὶ ἐν τεσσαράκοντα ἡμέρῃσι κρίνεται . νυνὶ δὲ ἐν τοῖς ἀφορισμοῖς περὶ τῶν ἁπλῶς ὀξέων ἀποφαινόμενος ιδ΄ φησὶ κρίνεσθαι αὐτὰ ἡμέραις , οὐ μὰ Δία τοῦτο λέγων , ὥς τινες ὑπέλαβον , ὅτι ιδ΄ τὸν ἀριθμόν εἰσιν αἱ τὴν κρίσιν ἐπὶ τούτων τῶν νοσημάτων ἐργαζόμεναι . κατὰ τοῦτον γὰρ τὸν λόγον καὶ τὰ μεταπτώσεως ὀξέα τὰς κρινούσας ἡμέρας μ΄ τὸν ἀριθμὸν εἶναι φήσομεν , ὡς ἡ αὐτή γε λέξις ἐπ’ ἀμφοῖν ἐστιν , ἐνταυθοῖ μὲν εἰπόντος αὐτοῦ , ἐν ταῖς ιδ΄ ἡμέραις κρίνεσθαι τὰ ὀξέα τῶν νοσημάτων , ἐν δὲ τῷ προγνωστικῷ , ὁκόσα σὺν πυρετοῖς ἐστι καὶ ἐν ταῖς μ΄ κρίνεται ἡμέραις . ἀλλ’ οὗτοι μὲν οὐχ εὑρίσκοντες ὅπως ἀλλήλοις ἐπιδείξωσιν ὁμολογοῦντας τοὺς λόγους , τήν τε ἐν τοῖς ἀφορισμοῖς καὶ τὸν ἐν τῷ προγνωστικῷ γεγραμμένον ἀλλόκοτον ταύτην ἐπενόησαν ἐξήγησιν . οὐδὲ γὰρ εἰς τὴν ιδ΄ μέχρι τῆς μ΄ αἱ κρίσιμοι , ἀλλὰ μετὰ μὲν τῶν ἐκ μεταπτώσεως πλείους , ἄνευ δὲ ἐκείνων ἐλάττους , ὡς ἡ περὶ κρίσεως ἡμερῶν ἐδίδαξε πραγματεία σαφῶς . αὐτὴ δὲ ἡ τῶν πραγμάτων φύσις μαρτυρεῖ τῷ λογισμῷ τῷ φάσκοντι τὰ ὀξέα τῶν νοσημάτων ὅρον ἔχειν τῆς κρίσεως τὴν ιδ΄ ἡμέραν . οὐδὲν γὰρ οὐδέποτ’ ὤφθη κινούμενον ἀπ’ ἀρχῆς ὀξέως ὑπερβὰν τοῦτον τὸν ὅρον , ἄνευ τοῦ δέξασθαί τινα τῶν εἰρημένων τεσσάρων κρίσεων μίαν , ὡς ἔνιά γε καὶ βληχρὰ καὶ μικρὰ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας ὄντα περὶ τὴν δ΄ ἢ τὴν ε΄ ἡμέραν ἀρξάμενα τῆς ὀξύτητος εἰς τὴν ι΄ ἐτελεύτησεν . ἄλλα δὲ ἐπὶ τῆς στ΄ ἢ ζ΄ ἡμέρας ἀρξάμενα τῆς ὀξύτητος εἰς τὴν κ΄ ἐτελεύτησεν . ὥστε μηδέποτε ὀξύτητα νοσήματος συνεχοῦς πλείους ἡμέρας δύνασθαι κατασχεῖν τῶν ιδ΄ . τῶν δ’ ἀνωμάλους ἐχόντων τὰς κινήσεις ἐκτείνεται πολλὰ πρός τινα τῶν ἐξωτέρων προθεσμιῶν . λέγω δ’ ἀνωμάλους ἐχόντων τὰς κινήσεις , ὅσαι τισὶν ἡμέραις σφοδρωθέντα μετὰ ταῦτα ἀσήμως ἐῤῥᾳστώνησαν , εἶτ’ αὖθις ἐξαυξηθέντα τὴν συνέχειαν ἔλαβεν . ἐὰν οὖν τις , ὡς εἴρηκα , τὴν τήρησιν ἐπὶ τῶν ἀῤῥώστων ποιεῖται , πάντα εὑρήσει τὰ δι’ ὅλων τοῖν δυοῖν ἑβδομάδοιν ὀξέως κινηθέντα , μηδέπω ἐξωτέρω προερχόμενα .
Lemmas: ὁ ὀξύς ὁ νόσημα κρίνω ἐν τεσσαρεσκαίδεκα ἡμέρα . ὁ ὀξύς νόσημα μέγας τε εἰμί καί πρός ὁ ἀκμή ἐπείγω διά ταχύς . ἔοικα οὖν ἐν ὀλίγος χρόνος καί ὁ μεταβολή ποιέω μέγας , ὅς αὐτός εἰμί ὁ κρίνω . ὁ γοῦν τοιοῦτος μεταβολή , ὅταν ἀθρόος ἐν νόσος γίγνομαι , αὐτός ὁ Ἱπποκράτης ὀνομάζω κρίσις , ἐνίοτε μέν ἀθρόος ὑγιάζω ὁ νοσέω ἤ ἀποθνῄσκω , ἐνίοτε δέ μεταβολή τις μέγας ποιέω ἐπί σωτηρία ἤ ὄλεθρος , οὐ μήν παραχρῆμα γε σῴζω ἤ ἀποθνῄσκω , ὥστε εἰμί δέ ὁ ὀξύρροπος ἐν αὐτός ﻿ μεταβολή , ὅς αὐτός διδάσκω ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἐπιδημία λέγω · ἐπί σωτηρία ἤ ὄλεθρος ἤ ῥοπή ἐπί ὁ ἀγαθός ἤ ὁ κακός . ὅτι δέ ἀνάγκη διά ὁ μέγεθος ὁ νόσημα καί ὁ σφοδρότης ὁ σύμπτωμα ἤ νικάω διά ταχύς ὁ δύναμις , ὥστε ἀπόλλυμι ὁ ἄνθρωπος , ἤ πρός ὁ ὁ λυπέω ἔκκρισις ὁρμάω , εἰ μέν κρατέω ὅς προθέω , κρίσις ἀγαθός , εἰ δέ κρατέω , κακός ἐργάζομαι , πρόδηλος πᾶς . διά οὗτος οὖν ἀδύνατος εἰς μακρός χρόνος ἐκπίπτω ὁ κρίσις ἐν ὁ ὀξύς νόσημα . ὅρος οὖν ἐπί ὁ τοιοῦτος ἅπας ὁ Ἱπποκράτης τίθημι , ὁ ὁ δύο ἑβδομάς χρόνος , ὡς ἐξώτερος μέν οὐδείς προέρχομαι · ἔμπροσθεν δέ ὁ ιδʹ πολύς κρίνω δύναμαι . καί γάρ ὁ ιαʹ καί ζʹ καί ὁ πέντε πολύς φαίνω κρίνω κατά ὁ ὁ ἐπιδημία βιβλίον . κρίνω δέ καί ὁ στʹ τις , ἀλλά οὐ ἀγαθός , ὡς ἐν ὁ περί κρίσιμος ἡμέρα ὑπόμνημα ἐπί πολύς δείκνυμι , ἐν ὅς ἀξιόω ὁ μέλλω γυμνάζω παρακολουθέω ὅς Ἱπποκράτης διά βραχύς γράφω . ὅσος δέ ὁ κρίσις οἷος ἡμόρροπος γίγνομαι , οὗτος ὁ τέλος ἄλλος τις ὁ ἑξῆς ἡμέρα ἐπιτίθημι , ὅς αὐτός διδάσκω , ὁποῖος τις εἰμί ἐν ὁ προγνωστικός · διδάσκω δέ τις ἐνταῦθα κατά ὁ ἑξῆς ἀφορισμός ὑπέρ αὐτός . εἰμί δέ τις καί οὗτος ὁ ἡμιρρόπως κρίσις ὅρος ἄλλος ἐξώτερος , μετά ὅς οὐκέτι προέρχομαι φύω ὁ μʹ ὁ ἡμέρα . ὅσος μέν οὖν ἐν ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος κρίνω τέλειος , οὗτος ἁπλῶς ὁ Ἱπποκράτης εἴωθα προσαγορεύω ὀξύς , ὅσος δέ ἡμιρρόπως κρίνω ὁ ἐφεξῆς τις κρίσιμος ἡμέρα ἄχρι ὁ μʹ φυλάσσω , οὗτος οὐκέτι ἁπλῶς προσαγορεύω ὀξύς εἴωθα , ἀλλά ἐν σύνθετος προσηγορία , διά ὅλος ὁ λέξις , ὀξύς ὁ ἐν μʹ ἡμέρα κρίνω σαφής δέ αὐτός λέξις δηλόω ὁ προσαγορεύω ἐκ μετάπτωσις ὀξύς . περί οὗτος μέν οὖν ἐν ὁ προγνωστικός ὅδε γράφω · εὔπνοια δέ χρή νομίζω κάρτα μέγας δύναμις ἔχω εἰς σωτηρία ἐν ἅπας ὁ ὀξύς νόσημα , ὁπόσος σύν πυρετός μέν εἰμί καί ἐν τεσσαράκοντα ἡμέρα κρίνω . νυνί δέ ἐν ὁ ἀφορισμός περί ὁ ἁπλῶς ὀξύς ἀποφαίνω ιδʹ φημί κρίνω αὐτός ἡμέρα , οὐ μά Ζεύς οὗτος λέγω , ὡς τις ὑπολαμβάνω , ὅτι ιδʹ ὁ ἀριθμός εἰμί ὁ ὁ κρίσις ἐπί οὗτος ὁ νόσημα ἐργάζομαι . κατά οὗτος γάρ ὁ λόγος καί ὁ μετάπτωσις ὀξύς ὁ κρίνω ἡμέρα μʹ ὁ ἀριθμός εἰμί φημί , ὡς ὁ αὐτός γε λέξις ἐπί ἄμφω εἰμί , ἐνταυθοῖ μέν λέγω αὐτός , ἐν ὁ ιδʹ ἡμέρα κρίνω ὁ ὀξύς ὁ νόσημα , ἐν δέ ὁ προγνωστικός , ὁπόσος σύν πυρετός εἰμί καί ἐν ὁ μʹ κρίνω ἡμέρα . ἀλλά οὗτος μέν οὐ εὑρίσκω ὅπως ἀλλήλων ἐπιδείκνυμι ὁμολογέω ὁ λόγος , ὁ τε ἐν ὁ ἀφορισμός καί ὁ ἐν ὁ προγνωστικός γράφω ἀλλόκοτος οὗτος ἐπινοέω ἐξήγησις . οὐδέ γάρ εἰς ὁ ιδʹ μέχρι ὁ μʹ ὁ κρίσιμος , ἀλλά μετά μέν ὁ ἐκ μετάπτωσις πολύς , ἄνευ δέ ἐκεῖνος ἐλαχύς , ὡς ὁ περί κρίσις ἡμέρα διδάσκω πραγματεία σαφής . αὐτός δέ ὁ ὁ πρᾶγμα φύσις μαρτυρέω ὁ λογισμός ὁ φάσκω ὁ ὀξύς ὁ νόσημα ὅρος ἔχω ὁ κρίσις ὁ ιδʹ ἡμέρα . οὐδείς γάρ οὐδέποτε ὁράω κινέω ἀπό ἀρχή ὀξύς ὑπερβαίνω οὗτος ὁ ὅρος , ἄνευ ὁ δέχομαι τις ὁ λέγω τέσσαρες κρίσις εἷς , ὡς ἔνιοι γε καί βληχρός καί μικρός κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα εἰμί περί ὁ δʹ ἤ ὁ πέντε ἡμέρα ἄρχω ὁ ὀξύτης εἰς ὁ ιʹ τελευτάω . ἄλλος δέ ἐπί ὁ στʹ ἤ ζʹ ἡμέρα ἄρχω ὁ ὀξύτης εἰς ὁ ἄν τελευτάω . ὥστε μηδέποτε ὀξύτης νόσημα συνεχής πολύς ἡμέρα δύναμαι κατέχω ὁ ιδʹ . ὁ δέ ἀνώμαλος ἔχω ὁ κίνησις ἐκτείνω πολύς πρός τις ὁ ἐξώτερος προθεσμία . λέγω δέ ἀνώμαλος ἔχω ὁ κίνησις , ὅσος τις ἡμέρα σφοδρόομαι μετά οὗτος ἄσημος ῥᾳστωνέω , εἶτα αὖθις ἐξαυξάνω ὁ συνέχεια λαμβάνω . ἐάν οὖν τις , ὡς λέγω , ὁ τήρησις ἐπί ὁ ἄρρωστος ποιέω , πᾶς εὑρίσκω ὁ διά ὅλος ὁ δύο ἑβδομάς ὀξύς κινέω , μηδέπω ἐξωτέρω προέρχομαι .