galenus.in-hippocratis-aphorismos-commentarii-vii 6.31
Ὀφθαλμῶν ὀδύνας ἀκρητοποσίη ἢ λουτρὸν ἢ πυρίη ἢ φλεβοτομίη ἢ φαρμακείη λύει . Ἐκ πείρας μοι δοκεῖ μᾶλλον , οὐκ ἐκ λόγου τινὸς ἐγνωκέναι τῶν εἰρημένων ἕκαστον ὁ Ἱπποκράτης · οὐδὲν γὰρ θαυμαστὸν ὀδυνώμενον ἄνθρωπον ἐπὶ λουτρὸν ὁρμήσαντα παύσασθαι τῆς ὀδύνης ἢ κωλυόμενον οἶνον πιεῖν , εἴτ’ οὐδὲν ὠνηνάμενον , ὁρμῆσαι πρὸς αὐτὸν ὄντα καὶ ἄλλως οἰνόφλυγα , κἄπειτα ὠφεληθῆναι . καθάπερ οὖν καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν οὕτως ὁραθέντων ἐγράφη τοῖς ἰατροῖς ἀδιορίστως , οὕτω κἀνταῦθα δοκεῖ μοι γεγράφθαι , μήτε λογικῶς εἰπόντος αὐτοῦ τὰς διαθέσεις μήτ’ ἐμπειρικῶς τὰς συνδρομάς . τό γε μὴν ἐκ τῶν οὕτω γραφομένων λόγων χρήσιμον ἡμῖν ἐστιν εἰς τὸ ζητῆσαι τὰς διαθέσεις ἐφ’ αἷς ἀκρητοποσίη τε καὶ λουτρὸν ἕκαστόν τε τῶν εἰρημένων ἐφεξῆς ὀνίνησιν , ὅπερ κἀμοὶ συνέβη . τὸ μὲν γὰρ ὅτι πάντως εἰσί τινες τῶν ὀδυνωμένων ὀφθαλμοὺς , οἱ μὲν ἀκρητοποσίαις , οἱ δὲ λουτροῖς ὠνηνάμενοι , πιστεύων Ἱπποκράτει ἐπεπείσμην . οὐ γὰρ ἂν ἔγραψεν αὐτὸ μὴ θεασάμενος , οὐ μὴν ὑπό γε τῶν διδασκάλων τινὸς ἐθεασάμην ποτὲ τοιοῦτον βοήθημα προσενεχθὲν κάμνοντι . ζητήσας οὖν πάσας τὰς διαθέσεις , ἐφ’ αἷς ἀναγκαῖόν ἐστιν , οὐ κατὰ τὸν ὀφθαλμὸν μόνον , ἀλλὰ καὶ κατ’ ἄλλα μόρια γίνεσθαι τὰς ὀδύνας , εἶτ’ ἐμαυτὸν πείσας εὑρηκέναι . τοὐτεῦθεν ἐσκεψάμην αὐτῶν τὰ γνωρίσματα , κἀπειδὴ καὶ περὶ τούτων ἐπείσθην , ἐτόλμησα προσαγαγεῖν τὰ βοηθήματα τοῖς ὀδυνωμένοις · καὶ πρῶτον μὲν ἔλουσα νεανίσκον ὃν εὐλόγως ὁ θεραπεύων πεφλεβοτόμηκε κατὰ τὴν δευτέραν ἡμέραν ἀπ’ ἀρχῆς , εἶθ’ ἑξῆς ἐθεράπευσε τοῖς διὰ πείρας φαρμάκοις , φλεγμονῆς μόνης οὔσης κατὰ τοὺς ὀφθαλμούς . ὠδυνᾶτο δὲ κατά τινας εἰσβολὰς σφοδρότατα καθ’ ἃς αὐτὸς ἔφασκεν αἰσθάνεσθαι δριμέων ὑγρῶν ἀθρόως ἐπιῤῥυέντων τοῖς ὀφθαλμοῖς , εἶτ’ ἐκκριθέντων αὐτῶν ἐπαύετο τὸ σφοδρότατον τῆς ὀδύνης , οὐ μὴν παντάπασιν ἀνώδυνος ἐγίγνετο , καὶ τοῦτο αὐτὸ συνέβη δι’ ὅλης τῆς πέμπτης ἡμέρας , ἀεὶ καὶ μᾶλλον αὐξανόμενον , οὐκέτ’ οὖν φέρων τὴν ὀδύνην ἐκάλεσεν ἐμέ τε καὶ τῶν ὀφθαλμικῶν ἰατρῶν τινα τῶν τότε ὄντων ἐν Ῥώμῃ τὸν δοκιμώτατον · ἐκείνῳ μὲν οὖν ἐδόκει τότε χρῆσθαί τινι κολλυρίῳ τῶν ἐμπλαστικῶν τε ἅμα καὶ ἀνωδύνων , οἷα τά τε διὰ ψιμυθίου πεπλυμμένου καὶ ἀμύλου καὶ μήκωνος συντιθέμενα . μάλιστα γὰρ ἂν οὕτως ἀνασταλήσασθαι τὸ ἐπιῤῥέον ἤλπιζε διὰ τῶν ἐμπλαστικῶν , ναρκωθήσεσθαί τε ἅμα διὰ τῶν ναρκωτικῶν τὴν αἴσθησιν . ἐγὼ δ’ ἐξ ἀρχῆς ἀπόπτως ἔσχηκα πρὸς τὰ τοιαῦτα τῶν φαρμάκων · οὔτε γὰρ ἀναστέλλει τὰ σφοδρὰ τῶν ῥευμάτων , ἀλλ’ ἐκκρίνεσθαι κωλύει καὶ διὰ τοῦτο δριμέων μὲν ὄντων αὐτῶν ἑλκοῦσθαι συμβαίνει τὸν κερατοειδῆ · πολλῶν δὲ διατείνεσθαί τε καὶ παροξύνεσθαι σφοδρῶς , ὥσπερ ῥηγνύμενον , ἐφ’ οἷς εἰ μὴ καὶ μεγάλως εἴη ναρκωτικὸν τὸ φάρμακον , ἀφορήτους συμβαίνει εἶναι τὰς ὀδύνας . εἰ δ’ οὕτως εἴη ναρκωτικὸν ὡς καὶ τῆς μεγίστης φλεγμονῆς ἀναισθήτους ἐργάζεσθαι τοὺς ὀφθαλμοὺς , ἀναγκαῖόν ἐστιν ἅμα κακοῦσθαι τὴν ὀπτικὴν δύναμιν , ὡς μετὰ τοῦ παύσασθαι τὴν ὀφθαλμίαν ἢ παντελῶς ἀμυδρὸν ἢ μηδ’ ὅλως αὐτοὺς ὁρᾷν , ἅμα δ’ ὑπολείπεσθαί τινα σκιῤῥώδη διάθεσιν ἐν τοῖς χιτῶσι δυσίατον . ἅτε οὖν ταῦτα γινώσκων , ὁρῶν τε τὸ ἐπιῤῥέον οὐκ ὀλίγον ἰσχυρῶς τε δριμὺ καὶ θερμὸν , ἐνόησα χρήσασθαι πυρίᾳ πρότερον , ἕνεκα πείρας , ὡς ἐξ αὐτῆς ἀκριβέστερον εἰσόμενος , ὁποία τίς ἐστιν ἡ διάθεσις . εἴωθε γὰρ ἐπὶ τῶν τοιούτων ἡ πυρία παρηγορεῖν μὲν ἄχρι τινὸς , ἐπικαλεῖσθαι δ’ ἕτερον ῥεῦμα . καθ’ ὃν γὰρ λόγον διαφορεῖν πέφυκε τὸ περιεχόμενον ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς , κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἕλκειν ἕτερον ἐκ τῶν πλησίων · ἀλλ’ ἅμα γε τῷ κελεῦσαί με τό θ’ ὕδωρ κομισθῆναι τὸ θερμὸν καὶ τὸν σπόγγον , αὐτὸς ὁ κάμνων ἔφη πεπειρᾶσθαι ἤδη πολλάκις δι’ ὅλης ἡμέρας τοῦ βοηθήματος , παρηγοροῦντος μὲν αὐτὸν , ὀλίγῳ δ’ ὕστερον ὀδύνην μείζονα ἐπιφέροντος . ἀκούσας οὖν ἐγὼ τοῦτον τὸν μὲν ὀφθαλμικὸν ἰατρὸν ἀπέλυσα , παραμένειν αὐτὸς ὑποσχόμενος καὶ ποιήσειν ἀνώδυνον τὸν κάμνοντα χωρὶς φαρμάκου ψυκτικοῦ , τῷ λουτρῷ δὲ αὐτίκα χρησάμενος καὶ μόνῳ , οὕτως ἀνώδυνον εἰργασάμην αὐτὸν , ὡς δι’ ὅλης νυκτὸς κοιμηθῆναι , μηδ’ ἅπαξ καλέσαντα τῶν παρακοιμωμένων μηδένα . τοὐτεῦθεν δὲ λοιπὸν ἐφ’ ὧν ἐσημειωσάμην ἐπιῤῥεῖν μὲν τοὺς δριμεῖς χυμοὺς τοῖς ὀφθαλμοῖς , οὐ μὴν ἔτι γε πληθωρικὸν εἶναι τὸ σῶμα , βαλανείου χρήσει τὴν ὀδύνην αὐτῶν ἰασάμην . ἄλλον δὲ τινα νεανίσκον ἡμερῶν μὲν ἤδη πλειόνων ὀφθαλμιῶντα , κατ’ ἀγρὸν οὐκ ἐγγὺς ὄντα τῆς πόλεως , ὕστερον δ’ ὡς ἐν αὐτοῖς διέμενεν , ἀφικόμενον εἰς τὴν πόλιν ἰδὼν αὐχμηροὺς μὲν ἔχοντα τοὺς ὀφθαλμοὺς , ἰσχυρῶς δ’ ὠγκωμένας καὶ πλήρεις αἵματος τὰς κατ’ αὐτοὺς φλέβας , ἐκέλευσα λουσάμενον ἀκρατεστέρῳ χρῆσθαι τῷ πώματι , οὕτω πειραθῆναι καθυπνῶσαι · καὶ τοίνυν ὕπνος τε βαθὺς αὐτῷ γίνεται καὶ ἀνώδυνος ἕωθεν ἀνέστη καί μοι θάρσος ἐνεποίησεν , ἐφ’ ὧν ἐστιν ἔνστασις αἵματος παχέος ἐν τοῖς τῶν ὀφθαλμῶν φλεβίοις ἄνευ πληθωρικῆς διαθέσεως ἐν ὅλῳ τῷ σώματι , οἴνου χρῆσθαι πόσει δυναμένου καὶ κενοῦν τὸ αἷμα καὶ τῷ σφοδρῷ τῆς κινήσεως ἐκφράττειν τὰς ἐνστάσεις . ταυτὶ μὲν οὖν ἀγωνιστικὰ βοηθήματα τῆς κατ’ ὀφθαλμοὺς ὀδύνης . ἀσφαλέστατον δ’ ἡ πυρία καὶ πάντως τινὰ χρείαν παρέχον ἢ ὡς σημεῖον εἰς διάγνωσιν ἢ ὡς αἴτιον ὑγιείας τοῖς ὀφθαλμοῖς . ὅταν μὲν γὰρ μηκέθ’ ὅλως ἐπιῤῥέῃ , κατὰ μὲν τὴν πρώτην προσφορὰν , αὐτῷ τῷ θερμαίνειν μόνῳ παρηγορίαν τινὰ μετρίαν ἤνεγκεν , ὀλίγῳ δ’ ὕστερον αὐξάνει τὴν ὀδύνην καὶ γίνεται τηνικαῦτα διαγνωστικὸν σημεῖον ὡς καταμαθόντας ἡμᾶς τὴν διάθεσιν ἐπί τινα κένωσιν ὅλου τοῦ σώματος ἀφικέσθαι , πληθωρικοῦ μὲν ὄντος αὐτοῦ διὰ φλεβοτομίας , κακοχύμου δὲ διὰ καθάρσεως . οὐ γὰρ δὴ χαλεπόν γέ σοι διακρῖναι κακοχυμίαν ἀπὸ πλήθους αἵματος .
Lemmas: ὀφθαλμός ὀδύνη ἀκρατοποσία ἤ λουτρόν ἤ πυρία ἤ φλεβοτομία ἤ φαρμακεία λύω . ἐκ πεῖρα ἐγώ δοκέω μάλα , οὐ ἐκ λόγος τις γιγνώσκω ὁ λέγω ἕκαστος ὁ Ἱπποκράτης · οὐδείς γάρ θαυμαστός ὀδυνάω ἄνθρωπος ἐπί λουτρόν ὁρμάω παύω ὁ ὀδύνη ἤ κωλύω οἶνος πίνω , εἴτε οὐδείς ἀναίνομαι , ὁρμάω πρός αὐτός εἰμί καί ἄλλος οἰνόφλυξ , ἔπειτα ὠφελέω . καθά οὖν καί ἄλλος πολύς ὁ οὕτως ὁράω γράφω ὁ ἰατρός ἀδιόριστος , οὕτως ἐνταῦθα δοκέω ἐγώ γράφω , μήτε λογικός λέγω αὐτός ὁ διάθεσις μήτε ἐμπειρικός ὁ συνδρομάς . ὁ γε μήν ἐκ ὁ οὕτως γράφω λόγος χρήσιμος ἐγώ εἰμί εἰς ὁ ζητέω ὁ διάθεσις ἐπί ὅς ἀκρατοποσία τε καί λουτρόν ἕκαστος τε ὁ λέγω ἐφεξῆς ὀνίνημι , ὅς ἐγώ συμβαίνω . ὁ μέν γάρ ὅτι πάντως εἰμί τις ὁ ὀδυνάω ὀφθαλμός , ὁ μέν ἀκρατοποσία , ὁ δέ λουτρόν ἀναίνομαι , πιστεύω Ἱπποκράτης πείθω . οὐ γάρ ἄν γράφω αὐτός μή θεάομαι , οὐ μήν ὑπό γε ὁ διδάσκαλος τις θεάομαι ποτέ τοιοῦτος βοήθημα προσφέρω κάμνω . ζητέω οὖν πᾶς ὁ διάθεσις , ἐπί ὅς ἀναγκαῖος εἰμί , οὐ κατά ὁ ὀφθαλμός μόνος , ἀλλά καί κατά ἄλλος μόριον γίγνομαι ὁ ὀδύνη , εἶτα ἐμαυτοῦ πείθω εὑρίσκω . ἑτεῦθεν σκοπέω αὐτός ὁ γνώρισμα , ἐπειδή καί περί οὗτος πείθω , τολμάω προσάγω ὁ βοήθημα ὁ ὀδυνάω · καί πρῶτος μέν λούω νεανίσκος ὅς εὔλογος ὁ θεραπεύω φλεβοτομέω κατά ὁ δεύτερος ἡμέρα ἀπό ἀρχή , εἶτα ἑξῆς θεραπεύω ὁ διά πεῖρα φάρμακον , φλεγμονή μόνος εἰμί κατά ὁ ὀφθαλμός . ὀδυνάω δέ κατά τις εἰσβολή σφοδρός κατά ὅς αὐτός φάσκω αἰσθάνομαι δριμύς ὑγρός ἀθρόος ἐπιρρέω ὁ ὀφθαλμός , εἶτα ἐκκρίνω αὐτός παύω ὁ σφοδρός ὁ ὀδύνη , οὐ μήν παντάπασι ἀνώδυνος γίγνομαι , καί οὗτος αὐτός συμβαίνω διά ὅλος ὁ πέμπτος ἡμέρα , ἀεί καί μάλα αὐξάνω , οὐκέτι οὖν φέρω ὁ ὀδύνη καλέω ἐγώ τε καί ὁ ὀφθαλμικός ἰατρός τις ὁ τότε εἰμί ἐν Ῥώμη ὁ δόκιμος · ἐκεῖνος μέν οὖν δοκέω τότε χράω τις κολλύριον ὁ ἐμπλαστικός τε ἅμα καί ἀνώδυνος , οἷος ὁ τε διά ψιμύθιον πλύνω καί ἄμυλος καί μήκων συντίθημι . μάλα γάρ ἄν οὕτως ἀνασταλάω ὁ ἐπιρρέω ἐλπίζω διά ὁ ἐμπλαστικός , ναρκόω τε ἅμα διά ὁ ναρκωτικός ὁ αἴσθησις . ἐγώ δέ ἐκ ἀρχή ἄποπτος ἔχω πρός ὁ τοιοῦτος ὁ φάρμακον · οὔτε γάρ ἀναστέλλω ὁ σφοδρός ὁ ῥεῦμα , ἀλλά ἐκκρίνω κωλύω καί διά οὗτος δριμύς μέν εἰμί αὐτός ἑλκόω συμβαίνω ὁ κερατοειδής · πολύς δέ διατείνω τε καί παροξύνω σφοδρός , ὥσπερ ῥήγνυμι , ἐπί ὅς εἰ μή καί μέγας εἰμί ναρκωτικός ὁ φάρμακον , ἀφόρητος συμβαίνω εἰμί ὁ ὀδύνη . εἰ δέ οὕτως εἰμί ναρκωτικός ὡς καί ὁ μέγας φλεγμονή ἀναίσθητος ἐργάζομαι ὁ ὀφθαλμός , ἀναγκαῖος εἰμί ἅμα κακόω ὁ ὀπτικός δύναμις , ὡς μετά ὁ παύω ὁ ὀφθαλμία ἤ παντελής ἀμυδρός ἤ μηδέ ὅλος αὐτός ὁράω , ἅμα δέ ὑπολείπω τις σκιρρόδερος διάθεσις ἐν ὁ χιτών δυσίατος . ἅτε οὖν οὗτος γιγνώσκω , ὁράω τε ὁ ἐπιρρέω οὐ ὀλίγος ἰσχυρός τε δριμύς καί θερμός , νοέω χράω πυρία πρότερος , ἕνεκα πεῖρα , ὡς ἐκ αὐτός ἀκριβής οἶδα , ὁποῖος τις εἰμί ὁ διάθεσις . εἴωθα γάρ ἐπί ὁ τοιοῦτος ὁ πυρία παρηγορέω μέν ἄχρι τις , ἐπικαλέω δέ ἕτερος ῥεῦμα . κατά ὅς γάρ λόγος διαφορέω φύω ὁ περιέχω ἐν ὁ ὀφθαλμός , κατά ὁ αὐτός λόγος ἕλκω ἕτερος ἐκ ὁ πλήσιος · ἀλλά ἅμα γε ὁ κελεύω ἐγώ ὁ τε ὕδωρ κομίζω ὁ θερμός καί ὁ σπόγγος , αὐτός ὁ κάμνω φημί πειράω ἤδη πολλάκις διά ὅλος ἡμέρα ὁ βοήθημα , παρηγορέω μέν αὐτός , ὀλίγος δέ ὕστερον ὀδύνη μέγας ἐπιφέρω . ἀκούω οὖν ἐγώ οὗτος ὁ μέν ὀφθαλμικός ἰατρός ἀπολύω , παραμένω αὐτός ὑπισχνέομαι καί ποιέω ἀνώδυνος ὁ κάμνω χωρίς φάρμακον ψυκτικός , ὁ λουτρόν δέ αὐτίκα χράω καί μόνος , οὕτως ἀνώδυνος ἐργάζομαι αὐτός , ὡς διά ὅλος νύξ κοιμάω , μηδέ ἅπαξ καλέω ὁ παρακοιμάομαι μηδείς . ἑτεῦθεν δέ λοιπός ἐπί ὅς σημειόω ἐπιρρέω μέν ὁ δριμύς χυμός ὁ ὀφθαλμός , οὐ μήν ἔτι γε πληθωρικός εἰμί ὁ σῶμα , βαλανεῖον χρῆσις ὁ ὀδύνη αὐτός ἰάομαι . ἄλλος δέ τις νεανίσκος ἡμέρα μέν ἤδη πολύς ὀφθαλμιάω , κατά ἀγρός οὐ ἐγγύς εἰμί ὁ πόλις , ὕστερον δέ ὡς ἐν αὐτός διαμένω , ἀφικνέομαι εἰς ὁ πόλις ὁράω αὐχμηρός μέν ἔχω ὁ ὀφθαλμός , ἰσχυρός δέ ὀγκόω καί πλήρης αἷμα ὁ κατά αὐτός φλέψ , κελεύω λούω ἀκρατής χράω ὁ πῶμα , οὕτως πειράω καθυπνόω · καί τοίνυν ὕπνος τε βαθύς αὐτός γίγνομαι καί ἀνώδυνος ἕωθεν ἀνίστημι καί ἐγώ θάρσος ἐμποιέω , ἐπί ὅς εἰμί ἔνστασις αἷμα παχύς ἐν ὁ ὁ ὀφθαλμός φλέβιον ἄνευ πληθωρικός διάθεσις ἐν ὅλος ὁ σῶμα , οἶνος χράω πόσις δύναμαι καί κενόω ὁ αἷμα καί ὁ σφοδρός ὁ κίνησις ἐκφράσσω ὁ ἔνστασις . οὗτος μέν οὖν ἀγωνιστικός βοήθημα ὁ κατά ὀφθαλμός ὀδύνη . ἀσφαλής δέ ὁ πυρία καί πάντως τις χρεία παρέχω ἤ ὡς σημεῖον εἰς διάγνωσις ἤ ὡς αἴτιος ὑγίεια ὁ ὀφθαλμός . ὅταν μέν γάρ μηκέτι ὅλος ἐπιρρέω , κατά μέν ὁ πρῶτος προσφορά , αὐτός ὁ θερμαίνω μόνος παρηγορία τις μέτριος φέρω , ὀλίγος δέ ὕστερον αὐξάνω ὁ ὀδύνη καί γίγνομαι τηνικαῦτα διαγνωστικός σημεῖον ὡς καταμανθάνω ἐγώ ὁ διάθεσις ἐπί τις κένωσις ὅλος ὁ σῶμα ἀφικνέομαι , πληθωρικός μέν εἰμί αὐτός διά φλεβοτομία , κακόχυμος δέ διά κάθαρσις . οὐ γάρ δή χαλεπός γε σύ διακρίνω κακοχυμία ἀπό πλῆθος αἷμα .