galenus.in-arteriis-natura-sanguis-contineatur 8
Ὥσθ’ , ὅταν ἀπορῶσι , πῶς εἰς ὅλον τὸ σῶμα παρὰ τῆς καρδίας κομισθήσεται τὸ πνεῦμα πεπληρωμένων αἵματος τῶν ἀρτηριῶν , οὐ χαλεπὸν ἐπιλύσασθαι τὴν ἀπορίαν αὐτῶν , μὴ πέμπεσθαι φάντας , ἀλλ’ ἕλκεσθαι , μήτ’ ἐκ καρδίας μόνης , ἀλλὰ πανταχόθεν , ὡς Ἡροφίλῳ τε καὶ πρὸ τούτου Πραξαγόρᾳ , καὶ Φιλοτίμῳ , καὶ Διοκλεῖ , καὶ Πλειστονίκῳ , καὶ Ἱπποκράτει , καὶ μυρίοις ἑτέροις ἀρέσκει . ὅτι μέντοι τῆς διαστελλούσης τὰς ἀρτηρίας δυνάμεως οἷον πηγή τίς ἐστιν ἡ καρδία , καὶ τοῦθ’ ἑτέρωθι πρὸς ἡμῶν ἐπιδέδεικται , καὶ τοῖς προειρημένοις ἅπασιν ἀνδράσιν ὡμολόγηται , καὶ πολλῷ φυσικώτερόν ἐστιν οὕτω δοξάζειν , ἢ ὡς διά τινων ἀψύχων σωμάτων ἡγεῖσθαι φέρεσθαι δι’ αὐτῶν τὸ πνεῦμα . δυνάμεως γὰρ μεταλήψει τὸ ζῶον τοῦ μὴ ζῶντος , οὐκ οὐσίας περιοχῇ διαφέρει . ἀλλ’ οὐ νῦν περί γε τούτου πρόκειται λέγειν , οὐδ’ ἵν’ ἐπεξέλθοιμι τελέως τὸν λόγον , ὑπηρξάμην αὐτοῦ . δέδεικται γὰρ ἐν ἑτέροις ἱκανῶς περὶ τούτων , καὶ μάλιστ’ ἐν τοῖς περὶ τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων ὑπομνήμασιν , ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι , τίσιν ἀπατηθέντες οἱ περὶ τὸν Ἐρασίστρατον οὕτως ἄτοπον δόξαν προσήκαντο , καὶ τούτων τῶν δογμάτων ἠναγκάσθην μνημονεῦσαι . καὶ νῦν ἔτι προσθεὶς αὐτοῖς ἕν τι τῶν ἐξ ἀνατομῆς φαινομένων , ἐνταῦθά που καταπαύσω τὸν ﻿ λόγον . ἔστι δὲ τὸ φαινόμενον τόδε . τῶν προφανῶν τε ἅμα καὶ μεγάλων ἀρτηριῶν εἰ ἐθελήσεις ἡντιναοῦν γυμνῶσαι , πρῶτον μὲν τοῦ δέρματος , ἔπειτα δὲ καὶ τῶν ὑποκειμένων τε καὶ παρακειμένων σωμάτων , ὡς περιβάλλειν αὐτῇ δύνασθαι βρόχον , καὶ μετὰ ταῦτα κατὰ μῆκος χαλάσας κοῖλον ἐνθεῖναι κάλαμον ἤ τινα χαλκοῦν αὐλίσκον εἴσω τῆς ἀρτηρίας διὰ τοῦ χαλάσματος , ὡς ἐπιφράττεσθαι πρὸς αὐτοῦ τό τραῦμα καὶ κωλύεσθαι τὴν αἱμοῤῥαγίαν , ἄχρι μὲν ἂν οὕτως ἔχουσαν ἐπισκέπτῃς , θεάσῃ σφύζουσαν ὅλην , ἐπειδὰν δὲ βρόχον περιβαλὼν σφίγξῃς τὸν χιτῶνα τῆς ἀρτηρίας πρὸς τὸν κάλαμον , οὐκ ἔτ’ ὄψει τὰ μετὰ τὸν βρόχον ἐπισφύζοντα , καίτοι ἡ τοῦ αἵματος τε καὶ τοῦ πνεύματος φορὰ διὰ τῆς τοῦ καλάμου κοιλότητος ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς ἀρτηρίας ὡσαύτως ἐπιγίγνεται . καὶ εἴπερ οὕτως εἶχον ἀρτηρίαι τὸ σφύζειν , ἔσφυζον ἂν καὶ νυνὶ τὰ πρὸς τοῖς πέρασιν αὐτοῖς μόρια τὰ μετὰ τὸν βρόχον · οὐ μὴν γίγνεται · δῆλον οὖν , ὡς εἰ μὲν δύναμις ἀτρεμοίη , οὐ κινεῖσθαι παρὰ τῆς καρδίας αὐτὰς , διὰ δὲ τῶν χιτώνων αὐτὴν ἐπιπέμπεσθαι . τὰ δὲ ὑπὸ Ἐρασιστράτου περὶ κινήσεως τῶν ἀρτηριῶν εἰρημένα ψευδῆ παντελῶς ἐστιν . πρὸ γὰρ τοῦ παύσασθαι τῆς γεγυμνωμένης ἀρτηρίας τὴν κίνησιν ἐν τοῖς μετὰ τὸν βρόχον μέρεσιν , ὅπερ οὐκ ἐχρῆν γίγνεσθαι πρὸ τοῦ βρόχον αὐτῇ περιβαλεῖν , ἔνεστι θεάσασθαι πᾶσαν ἑνὶ χρόνῳ κινουμένην , οὐ τὸ μὲν αὐτῶν πρότερον μόριον , τὸ δ’ ὕστερον , ὅπερ Ἐρασίστρατος βούλεται . καίτοι καὶ ταῦτ’ αὐτῷ δεινῶς ἄτοπα . πρὶν μὲν γὰρ αἷμα περιέχειν αὐτὴν , ἴσως ἄν τις οὕτως ὠκεῖαν εἶναι τὴν τοῦ πνεύματος φορὰν συνεχώρησεν , ὡς λανθάνειν τὴν αἴσθησιν , ποῖά ποτ’ ἐστὶ μόρια τῆς ἀρτηρίας τὰ διαστελλόμενα πρότερα · πεπληρωμένης δὲ αἵματος , οὐκ ἐγχωρεῖ τὸ πνεῦμα τάχα οὕτως ὡς πρόσθεν ἀπὸ τῆς καρδίας ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς ἀρτηρίας διεξέρχεσθαι . ἀλλ’ εἰ καὶ τοῦτο οὕτως ἔφην , ἴσως οὐ συγχωρήσειεν ἥ γε μετὰ τὸ καταστῆναι τὸν κοῖλον κάλαμον εἰς τὴν ἀρτηρίαν τῶν κάτω μερῶν αὐτῆς κίνησις , πρὶν περιβληθῆναι τὸν βρόχον . ἀκινησία δὲ , περιβληθέντων , ἐναργῶς ἐνδείκνυται δύναμιν ἀπὸ καρδίας ἐπιπέμπεσθαι τοῖς χιτῶσι τῶν ἀρτηριῶν τὴν διαστέλλουσαν αὐτὰς , οὐχ ὕλην διὰ τῆς κοιλότητος . ὡς γὰρ καὶ τὸν τοῦ ποδὸς δάκτυλον κινῆσαι προελόμενοι παραχρῆμα κινοῦμεν αὐτὸν , οὐ τὸν λογισμὸν ἔχοντες ἐν αὐτῷ τῷ μορίῳ , διαδοθείσης δέ τινος ἐπ’ αὐτὸν ἐν ἀκαρεῖ χρόνῳ δυνάμεως , οὕτω κᾀπὶ τῆς καρδίας καὶ τῶν ἀρτηριῶν γίγνεται . ταῖς μὲν γὰρ δυνάμεσι τὸ τάχος τῆς κινήσεως ὁμολογεῖ , ταῖς δ’ ὕλαις ἀντιμαρτυρεῖ . ταῦτ’ εἴ τις φυλάττοιτο θέσιν , ὡς Ἀριστοτέλης εἴωθε λέγειν , οἶδ’ ὅτι βεβαίως ἀποδεικνύναι τὸ προκείμενον αὐτοῦ δόξει , μὴ φυλάττοντι δὲ φιλονίκως ἅπερ ἔθετο , μήθ’ ὑπὸ τούτου πείθεσθαι μήθ’ ὑφ’ ἑτέρας ἀποδείξεως ἀναγκαῖόν ἐστιν , ἀλλὰ πρὸς τοῖς φαινομένοις ἐξ ἀνατομῶν καταψεύδεσθαι . καὶ γράφουσι μὲν πολλοὶ τρόπους τινὰς ἀνατομῶν , ὡς δείξειν ἐπαγγέλλονται κενὰς αἵματος εἶναι τὰς ἀρτηρίας , εἶτ’ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀληθής ἐστιν . εἴρηται γὰρ δή που καὶ πρὸς Ἐρασιστράτου πολὺ μείζονα . τούτων τοίνυν ἀναισχύντως ψευδόμενος ἐν ταῖς ἀνατομαῖς , ἐξ ὧν πεπορισμένος , ἀλλ’ οὐκ ἦν εἰς τοσοῦτο Ἐρασίστρατος ἀναίσχυντος , ὡς γράφειν ἐπιχειρεῖν , ἃ δὴ ἰδεῖν ἦν ἀδύνατον .
Lemmas: ὥστε , ὅταν ἀφοράω , πῶς εἰς ὅλος ὁ σῶμα παρά ὁ καρδία κομίζω ὁ πνεῦμα πληρόω αἷμα ὁ ἀρτηρία , οὐ χαλεπός ἐπιλύω ὁ ἀπορία αὐτός , μή πέμπω φημί , ἀλλά ἕλκω , μήτε ἐκ καρδία μόνος , ἀλλά πανταχόθεν , ὡς Ἡρόφιλος τε καί πρό οὗτος Πραξαγόρας , καί Φιλότιμος , καί Διοκλῆς , καί Πλειστόνικος , καί Ἱπποκράτης , καί μυρίος ἕτερος ἀρέσκω . ὅτι μέντοι ὁ διαστέλλω ὁ ἀρτηρία δύναμις οἷος πηγή τις εἰμί ὁ καρδία , καί οὗτος ἑτέρωθι πρός ἐγώ ἐπιδείκνυμι , καί ὁ προλέγω ἅπας ἀνήρ ὁμολογέω , καί πολύς φυσικός εἰμί οὕτως δοξάζω , ἤ ὡς διά τις ἄψυχος σῶμα ἡγέομαι φέρω διά αὐτός ὁ πνεῦμα . δύναμις γάρ μετάληψις ὁ ζῷον ὁ μή ζάω , οὐ οὐσία περιοχή διαφέρω . ἀλλά οὐ νῦν περί γε οὗτος πρόκειμαι λέγω , οὐδέ ἵνα ἐπεξέρχομαι τέλειος ὁ λόγος , ὑπάρχω αὐτός . δείκνυμι γάρ ἐν ἕτερος ἱκανός περί οὗτος , καί μάλα ἐν ὁ περί ὁ Ἱπποκράτης καί Πλάτων δόγμα ὑπόμνημα , ἀλλά ὑπέρ ὁ δείκνυμι , τίς ἀπατάω ὁ περί ὁ Ἐρασίστρατος οὕτως ἄτοπος δόξα προσίημι , καί οὗτος ὁ δόγμα ἀναγκάζω μνημονεύω . καί νῦν ἔτι προστίθημι αὐτός εἷς τις ὁ ἐκ ἀνατομή φαίνω , ἐνταῦθα που καταπαύω ὁ ﻿ λόγος . εἰμί δέ ὁ φαίνω ὅδε . ὁ προφανής τε ἅμα καί μέγας ἀρτηρία εἰ ἐθέλω ὁστισοῦν γυμνόω , πρῶτος μέν ὁ δέρμα , ἔπειτα δέ καί ὁ ὑπόκειμαι τε καί παράκειμαι σῶμα , ὡς περιβάλλω αὐτός δύναμαι βρόχος , καί μετά οὗτος κατά μῆκος χαλάω κοῖλος ἐντίθημι κάλαμος ἤ τις χάλκεος αὐλίσκος εἴσω ὁ ἀρτηρία διά ὁ χάλασμα , ὡς ἐπιφράσσω πρός αὐτός ὁ τραῦμα καί κωλύω ὁ αἱμορραγία , ἄχρι μέν ἄν οὕτως ἔχω ἐπισκέπτης , θεάομαι σφύζω ὅλος , ἐπειδάν δέ βρόχος περιβάλλω σφίγγω ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία πρός ὁ κάλαμος , οὐ ἔτι ὁράω ὁ μετά ὁ βρόχος ἐπισφύζω , καίτοι ὁ ὁ αἷμα τε καί ὁ πνεῦμα φορά διά ὁ ὁ κάλαμος κοιλότης ἐπί ὁ πέρας ὁ ἀρτηρία ὡσαύτως ἐπιγίγνομαι . καί εἴπερ οὕτως ἔχω ἀρτηρία ὁ σφύζω , σφύζω ἄν καί νυνί ὁ πρός ὁ πέρας αὐτός μόριον ὁ μετά ὁ βρόχος · οὐ μήν γίγνομαι · δῆλος οὖν , ὡς εἰ μέν δύναμις ἀτρεμέω , οὐ κινέω παρά ὁ καρδία αὐτός , διά δέ ὁ χιτών αὐτός ἐπιπέμπω . ὁ δέ ὑπό Ἐρασίστρατος περί κίνησις ὁ ἀρτηρία λέγω ψευδής παντελής εἰμί . πρό γάρ ὁ παύω ὁ γυμνόω ἀρτηρία ὁ κίνησις ἐν ὁ μετά ὁ βρόχος μέρος , ὅς οὐ χρή γίγνομαι πρό ὁ βρόχος αὐτός περιβάλλω , ἔνειμι θεάομαι πᾶς εἷς χρόνος κινέω , οὐ ὁ μέν αὐτός πρότερος μόριον , ὁ δέ ὕστερον , ὅς Ἐρασίστρατος βούλομαι . καίτοι καί οὗτος αὐτός δεινός ἄτοπος . πρίν μέν γάρ αἷμα περιέχω αὐτός , ἴσως ἄν τις οὕτως ὠκύς εἰμί ὁ ὁ πνεῦμα φορά συγχωρέω , ὡς λανθάνω ὁ αἴσθησις , ποῖος ποτέ εἰμί μόριον ὁ ἀρτηρία ὁ διαστέλλω πρότερος · πληρόω δέ αἷμα , οὐ ἐγχωρέω ὁ πνεῦμα τάχα οὕτως ὡς πρόσθεν ἀπό ὁ καρδία ἐπί ὁ πέρας ὁ ἀρτηρία διεξέρχομαι . ἀλλά εἰ καί οὗτος οὕτως φημί , ἴσως οὐ συγχωρέω ὁ γε μετά ὁ καθίστημι ὁ κοῖλος κάλαμος εἰς ὁ ἀρτηρία ὁ κάτω μέρος αὐτός κίνησις , πρίν περιβάλλω ὁ βρόχος . ἀκινησία δέ , περιβάλλω , ἐναργής ἐνδείκνυμι δύναμις ἀπό καρδία ἐπιπέμπω ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία ὁ διαστέλλω αὐτός , οὐ ὕλη διά ὁ κοιλότης . ὡς γάρ καί ὁ ὁ πούς δάκτυλος κινέω προαιρέω παραχρῆμα κινέω αὐτός , οὐ ὁ λογισμός ἔχω ἐν αὐτός ὁ μόριον , διαδίδωμι δέ τις ἐπί αὐτός ἐν ἀκαρής χρόνος δύναμις , οὕτως εἰͅπί ὁ καρδία καί ὁ ἀρτηρία γίγνομαι . ὁ μέν γάρ δύναμις ὁ τάχος ὁ κίνησις ὁμολογέω , ὁ δέ ὕλη ἀντιμαρτυρέω . οὗτος εἰ τις φυλάσσω θέσις , ὡς Ἀριστοτέλης εἴωθα λέγω , οἶδα ὅτι βέβαιος ἀποδείκνυμι ὁ πρόκειμαι αὐτός δοκέω , μή φυλάσσω δέ φιλόνικος ὅς τίθημι , μήτε ὑπό οὗτος πείθω μήτε ὑπό ἕτερος ἀπόδειξις ἀναγκαῖος εἰμί , ἀλλά πρός ὁ φαίνω ἐκ ἀνατομή καταψεύδομαι . καί γράφω μέν πολύς τρόπος τις ἀνατομή , ὡς δείκνυμι ἐπαγγέλλω κενός αἷμα εἰμί ὁ ἀρτηρία , εἶτα οὐδείς ἐκ αὐτός ἀληθής εἰμί . λέγω γάρ δή που καί πρός Ἐρασίστρατος πολύς μέγας . οὗτος τοίνυν ἀναίσχυντος ψεύδω ἐν ὁ ἀνατομή , ἐκ ὅς πορίζω , ἀλλά οὐ εἰμί εἰς τοσοῦτος Ἐρασίστρατος ἀναίσχυντος , ὡς γράφω ἐπιχειρέω , ὅς δή ὁράω εἰμί ἀδύνατος .