galenus.de-victu-attenuante 6
Ἀλλ’ αὖθις ἐπὶ τὸ τῶν ἄλλων σπερμάτων ἐπάνειμι γένος , ἃ δὴ καὶ Δημήτριά τινες ὀνομάζουσι · συνηθεστέρα μέντοι κλῆσίς ἐστι τοῖς Ἕλλησιν ἐπὶ τοῦ γένους αὐτῶν ἅπαντος ἡ τῶν ὀσπρίων · ἔνιοι μέντοι χεδροπὰ ταῦτα καλοῦσιν · εἰσὶ δ’ οἳ τὸ μὲν σύμπαν γένος ὄσπρια , μόνα δ’ ἐξ αὐτῶν ὅσα τῇ χειρὶ δρέπονται , χεδροπὰ προσαγορεύουσι , τὰ δ’ ἄλλα πάντα τὰ διὰ τῶν δρεπάνων θεριζόμενα σῖτον · ἔνιοι δὲ τὸν πυρὸν μόνον σῖτον · οἱ δὲ καὶ τὰς κριθὰς αὐτῷ προστιθέασιν . ὀνομαζέτω μὲν οὖν ἕκαστος ὡς ἂν ἐθέλῃ , περὶ δὲ τῆς τῶν ὀσπρίων δυνάμεως ἐφεξῆς ἐγὼ διηγήσομαι . πυροὶ μὲν οὖν ἔδεσμα τροφιμώτατόν εἰσι 〈 καὶ 〉 γλίσχρου καὶ παχέος ἐν τοῖς σώμασι χυμοῦ γεννητικοί , ὥστε εἰ μή τις σκευάσας αὐτοὺς ὡς σκευάζονται προσφέροιτο , παχὺν καὶ γλίσχρον ἱκανῶς ὑποθρέψει χυμόν . οὔκουν οὔθ’ ἁπλῶς ἑψημένον ἐσθίειν χρὴ πυρόν , ὡς εἶδον ἐσθίοντας ἐπὶ τῆς Ἀσίας τῶν ἀγροίκων παμπόλλους — ἡδύνουσι δ’ ὀλίγοις ἁλσὶν αὐτόν — οὔτ’ ἄλευρον ποιήσαντας ἑψεῖν ὡς ἔτνος ἢ ὕδατι δεύσαντας ἢ γάλακτι · πᾶσαι γὰρ αἱ τοιαῦται σκευασίαι καὶ δύσπεπτοι καὶ κακόχυμοι , μόνη δ’ ἐπιτήδειος ἥπερ καὶ μόνη νῦν εὐδοκιμεῖ δεόντως , ἡ διὰ τῆς ζύμης τε καὶ τῶν ἁλῶν καὶ τοῦ κλιβάνου , χείρων δὲ βραχὺ ταύτης ἡ διὰ τῶν ἴπνων . τῶν μὲν γὰρ ἄλλων οὐδὲ μεμνῆσθαι προσήκει · ἔστι δὲ καὶ πυρῶν αὐτῶν οὐκ ὀλίγη διαφορὰ κατ’ εἶδος · ὅσοι μὲν γὰρ βαρεῖς καὶ πυκνοὶ καὶ διὰ βάθους ξανθοί , τροφιμώτατοί τ’ εἰσὶ καὶ παχύχυμοι καὶ γλίσχρου χυμοῦ γεννητικοί · ὅσοι δὲ κοῦφοι καὶ ἀραιοὶ καὶ λευκοὶ τὰ ἔνδον , οὗτοι καὶ ἧττον τρέφουσι καὶ ἧττον παχὺν καὶ γλίσχρον ἀπογεννῶσι χυμόν . ἔστι δὲ καὶ ἡ σεμίδαλις καὶ ὁ χόνδρος ἱκανῶς τρόφιμα καὶ παχύχυμα καὶ γλίσχρα · ἀλλὰ σεμιδάλεως μὲν οὐδ’ ἀναγκαῖον ἅπτεσθαι τοῖς λεπτυνούσῃ διαίτῃ χρωμένοις · χόνδρου δ’ ἔξεστιν ἀπολαύειν τὰ μέτρια 〈 καὶ 〉 καθ’ ἑαυτὸν ἐξ ὕδατος ἑφθοῦ 〈 καὶ 〉 μετ’ οἰνομέλιτος ἢ οἴνου γλυκέος μὲν ἀλλὰ ξανθοῦ τε καὶ λεπτοῦ κατὰ τὴν τοῦ Φαλερίνου μάλιστα δύναμιν , καὶ πολλοῖς δὲ τῶν ἄλλων ἐδεσμάτων ἐπιμιγνύντας καὶ μάλιστα τῷ τριπτῷ τεύτλῳ καὶ τοῖς ὀρνιθείοις ζωμοῖς . εἰ δέ τις ἔτνος ἢ ῥόφημα σκευάζειν ἐκ χόνδρου βούλοιτο , μὴ μόνον ἀνήθου μιγνύειν , ἀλλὰ καὶ πράσου τι προσεπεμβάλλειν ἢ γλήχωνος ἢ καλαμίνθης ἢ ὑσσώπου · καὶ μὲν δὴ καὶ ἡ τῆς πεπέρεως μῖξις οὐκ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἐδέσμασι μόνον ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις σχεδὸν ἅπασιν οὐ σμικρὰ τῇ λεπτυνούσῃ διαίτῃ συντελεῖ . πτισάνη δὲ καὶ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἔχει τι ῥυπτικόν , ὡς μηδ’ ὑσσώπου δεῖσθαι · καὶ εἴ ποτε δὲ βουληθείης αὐτῆς ἐπιτεῖναι τὴν δύναμιν , ἀρκεῖ πεπέρεως μιγνύναι αὐτῇ · μέλιτος δ’ οὐδὲν δεῖται πτισάνη πλὴν εἰ μὴ τὰ κατὰ θώρακά τε καὶ πνεύμονά τις ἐκκαθαίρειν ἐθέλοι , τοῖς μέντοι καθ’ ἧπαρ ἢ σπλῆνα πάθεσιν οὐκ ἐπιτήδειος ἡ μῖξις μᾶλλον γὰρ ἐξαίρεται ταῦτα τὰ σπλάγχνα πρὸς τῶν ἐκ τοῦ χόνδρου ῥοφημάτων καὶ αὐτῶν καθ’ ἑαυτὰ καὶ πολὺ μᾶλλον εἰ σὺν μέλιτι σκευάσαις . ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς τοῦ μέλιτος χρήσεως ἁπάσης ὀλίγον ὕστερον εἰρήσεται . Νυνὶ δ’ ἐπὶ τὰς κριθὰς αὖθις ἐπανίωμεν · οὐ γὰρ ἔν γε πτισάνῃ μόνῃ ἡ χρῆσις αὐτῶν ἐδώδιμος , ἀλλὰ καὶ ἄρτοι πολλαχόθι κρίθινοι γίνονται καὶ μετὰ γάλακτος ἕψεται τὸ αὐτῶν ἄλευρον καὶ φρυγεισῶν ἄλφιτα γίνεται καὶ δι’ ὕδατος ὥσπερ χόνδρος ἑψηθεῖσαι καὶ μετ’ οἴνου γλυκέος ἢ σιραίου προσφέρονται . περὶ μὲν δὴ τῶν ἄρτων ὧδε γινώσκειν χρή · ὀλιγότροφοι πάντες εἰσὶ καὶ παχύχυμοι καὶ φυσώδεις ἥκιστα , ὅπως ἂν σκευασθῶσι · περὶ δὲ τῶν ἀλφίτων · ἅπαντα ὀλιγότροφα τοῖς ἄρτοις ὁμοίως , ξηραίνει δὲ μᾶλλον τῷ πεφρῦχθαι · τὸ δ’ ἄλευρον ὑγρότερόν τ’ ἐστὶν ἀμφοῖν καὶ περιττωματικώτερον καὶ φυσωδέστερον καὶ μάλιστ’ ἂν μετὰ γάλακτος σκευασθῇ ὁμοίως τῷ χόνδρῳ . αἱ δὲ διά τινος τῶν γλυκέων λαμβανόμεναι κριθαὶ πολὺ μὲν εἰς τὴν προκειμένην δίαιτάν εἰσι χόνδρου λυσιτελέστεραι · καὶ γὰρ παχύν τε καὶ γλίσχρον χυμὸν ὁ χόνδρος γεννᾷ · πειρᾶσθαι δ’ ὅμως καὶ ταύτας μήτε διὰ σιραίου μήτε διά τινος τῶν πάχος ἐχόντων ἱκανὸν προσλαμβάνειν , ἀλλ’ ἤτοι δι’ οἰνομέλιτος ἢ διά τινος οἴνου παραπλησίου τῷ Φαλερίνῳ . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ταῖς τίφαις ἔνεστι χρήσασθαι καὶ τῷ βρόμῳ πλὴν ὅσα καὶ δυσπεπτότερα καὶ περιττωματικώτερα πτισάνης ἐστὶ καὶ χόνδρου · πάμπολλα δὲ ταῦτα τὰ σπέρματα κατὰ τὴν ἐν Ἀσίᾳ γεννᾶται Μυσίαν , ὥστε καὶ ἄρτους ἐξ αὐτῶν σκευάζουσιν · εἰσὶ δὲ δήπου καὶ αὐτοὶ οἱ ἄρτοι δύσπεπτοί τε καὶ οὐκ εὔχυμοι . καὶ ἡ ὄλυρα δὲ καλουμένη πλείστη κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐστίν , ἐν τῷ μέσῳ τούτων τε καὶ πυρῶν καθεστηκυῖα · τοσούτῳ γάρ ἐστι πυροῦ χείρων ὅσῳ τούτων βελτίων · χρῶνται δὲ καὶ ταύτῃ κατὰ τοὺς αὐτοὺς τρόπους . ζειᾶς δὲ μὴ ζητεῖν ἕτερον παρὰ τὰς ὀλύρας καὶ τίφας ἐδώδιμον Ἕλλησιν · ἀκριβῶς μὲν γὰρ οὐκ οἶδα καθ’ ὁποτέρου τούτων οἱ παλαιοὶ τὸ τῆς ζειᾶς ἔφερον ὄνομα , τρίτον δ’ οὐδέν ἐστι τούτοις ὅμοιον γένος , ἀλλ’ ἤτοι τὰς τίφας ἢ τὰς ὀλύρας οὕτως ὠνόμαζον · Μνησίθεος δὲ κατὰ μὲν ταὐτοῦ σπέρματος ἄμφω τὰ ὀνόματα φέρει τίφας καὶ ὀλύρας ὀνομάζων , τὰς ζειὰς δ’ ὡς ἕτερόν τι τούτου μοχθηρότερον ὑπείληφεν ἔδεσμα , καί μοι δοκεῖ τὰς νῦν ὑφ’ ἡμῶν ὀνομαζομένας τίφας αὐτὸς ζειὰς προσαγορεύειν ἤ τι καὶ τῶνδε μοχθηρότερον . ἔστι δὲ τὸ σπέρμα πτισθῆναι μὲν δεόμενον ὥσπερ ἡ κριθὴ καὶ ἡ ὄλυρα καὶ ὁ βρόμος , ἐπειδὰν δὲ γυμνωθῇ , πολὺ καὶ πυροῦ καὶ κριθῆς καὶ ὀλύρας ἰσχνότερόν τε καὶ μικρότερον γίνεται · ἔστι δὲ καὶ ξανθὸν ὁμοίως τοῖς πυροῖς , οὐχ ὥσπερ ἡ κριθὴ λευκόν . γίνεται δ’ ἔν τισιν ἔθνεσι κριθὴ γυμνή , καθάπερ ἐν Καππαδοκίᾳ , καὶ καλεῖται οὕτως πρὸς αὐτῶν ἐκείνων ὡς ἐμοὶ νῦν εἴρηται καὶ ἔστι τά τ’ ἄλλα καλλίστη καὶ ἐξ ὕδατος ὥσπερ χόνδρος ἑψηθεῖσα σύν τινι τῶν γλυκέων οἴνων ἐπιτηδειοτάτη ληφθῆναι .
Lemmas: ἀλλά αὖθις ἐπί ὁ ὁ ἄλλος σπέρμα ἐπανέρχομαι γένος , ὅς δή καί Δημήτρια τις ὀνομάζω · συνήθης μέντοι κλῆσις εἰμί ὁ Ἕλλην ἐπί ὁ γένος αὐτός ἅπας ὁ ὁ ὄσπριον · ἔνιοι μέντοι χεδροπά οὗτος καλέω · εἰμί δέ ὅς ὁ μέν σύμπας γένος ὄσπριον , μόνος δέ ἐκ αὐτός ὅσος ὁ χείρ δρέπω , χεδροπά προσαγορεύω , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὁ διά ὁ δρέπανον θερίζω σῖτος · ἔνιοι δέ ὁ πυρός μόνος σῖτος · ὁ δέ καί ὁ κριθή αὐτός προστίθημι . ὀνομάζω μέν οὖν ἕκαστος ὡς ἄν ἐθέλω , περί δέ ὁ ὁ ὄσπριον δύναμις ἐφεξῆς ἐγώ διηγέομαι . πυρός μέν οὖν ἔδεσμα τρόφιμος εἰμί 〈 καί 〉 γλίσχρος καί παχύς ἐν ὁ σῶμα χυμός γεννητικός , ὥστε εἰ μή τις σκευάζω αὐτός ὡς σκευάζω προσφέρω , παχύς καί γλίσχρος ἱκανός ὑποτρέφω χυμός . οὔκουν οὔτε ἁπλῶς ἕψω ἐσθίω χρή πυρός , ὡς ὁράω ἐσθίω ἐπί ὁ Ἀσία ὁ ἄγροικος πάμπολυς — ἡδύνω δέ ὀλίγος ἅλς αὐτός — οὔτε ἄλευρον ποιέω ἑψέω ὡς ἔτνος ἤ ὕδωρ δεύω ἤ γάλα · πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος σκευασία καί δύσπεπτος καί κακόχυμος , μόνος δέ ἐπιτήδειος ὅς καί μόνος νῦν εὐδοκιμέω δεόντως , ὁ διά ὁ ζύμη τε καί ὁ ἅλς καί ὁ κρίβανος , κακός δέ βραχύς οὗτος ὁ διά ὁ ἴπνον . ὁ μέν γάρ ἄλλος οὐδέ μιμνῄσκω προσήκω · εἰμί δέ καί πυρός αὐτός οὐ ὀλίγος διαφορά κατά εἶδος · ὅσος μέν γάρ βαρύς καί πυκνός καί διά βάθος ξανθός , τρόφιμος τε εἰμί καί παχύχυμος καί γλίσχρος χυμός γεννητικός · ὅσος δέ κοῦφος καί ἀραιός καί λευκός ὁ ἔνδον , οὗτος καί ἥσσων τρέφω καί ἥσσων παχύς καί γλίσχρος ἀπογεννάω χυμός . εἰμί δέ καί ὁ σεμίδαλις καί ὁ χόνδρος ἱκανός τρόφιμος καί παχύχυμος καί γλίσχρος · ἀλλά σεμίδαλις μέν οὐδέ ἀναγκαῖος ἅπτω ὁ λεπτύνω δίαιτα χράω · χόνδρος δέ ἔξεστι ἀπολαύω ὁ μέτριος 〈 καί 〉 κατά ἑαυτοῦ ἐκ ὕδωρ ἑφθός 〈 καί 〉 μετά οἰνόμελι ἤ οἶνος γλυκύς μέν ἀλλά ξανθός τε καί λεπτός κατά ὁ ὁ Φαλερῖνος μάλα δύναμις , καί πολύς δέ ὁ ἄλλος ἔδεσμα ἐπιμείγνυμι καί μάλα ὁ τριπτός τεῦτλον καί ὁ ὀρνίθειος ζωμός . εἰ δέ τις ἔτνος ἤ ῥόφημα σκευάζω ἐκ χόνδρος βούλομαι , μή μόνος ἄνηθον μείγνυμι , ἀλλά καί πράσον τις προσεπεμβάλλω ἤ βλήχων ἤ καλαμίνθη ἤ ὕσσωπος · καί μέν δή καί ὁ ὁ πέπερι μῖξις οὐ ἐπί ὁ τοιοῦτος ἔδεσμα μόνος ἀλλά καί ὁ ἄλλος σχεδόν ἅπας οὐ μικρός ὁ λεπτύνω δίαιτα συντελέω . πτισάνη δέ καί αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἔχω τις ῥυπτικός , ὡς μηδέ ὕσσωπος δέω · καί εἰ ποτέ δέ βούλομαι αὐτός ἐπιτείνω ὁ δύναμις , ἀρκέω πέπερι μείγνυμι αὐτός · μέλι δέ οὐδείς δέω πτισάνη πλήν εἰ μή ὁ κατά θώραξ τε καί πνεύμων τις ἐκκαθαίρω ἐθέλω , ὁ μέντοι κατά ἧπαρ ἤ σπλήν πάθος οὐ ἐπιτήδειος ὁ μῖξις μάλα γάρ ἐξαίρω οὗτος ὁ σπλάγχνον πρός ὁ ἐκ ὁ χόνδρος ῥόφημα καί αὐτός κατά ἑαυτοῦ καί πολύς μάλα εἰ σύν μέλι σκευάζω . ἀλλά περί μέν ὁ ὁ μέλι χρῆσις ἅπας ὀλίγος ὕστερον λέγω . νυνί δέ ἐπί ὁ κριθή αὖθις ἐπανίημι · οὐ γάρ ἐν γε πτισάνη μόνος ὁ χρῆσις αὐτός ἐδώδιμος , ἀλλά καί ἄρτος πολλαχόθι κρίθινος γίγνομαι καί μετά γάλα ἕπομαι ὁ αὐτός ἄλευρον καί φρύγω ἄλφιτον γίγνομαι καί διά ὕδωρ ὥσπερ χόνδρος ἕψω καί μετά οἶνος γλυκύς ἤ σίραιον προσφέρω . περί μέν δή ὁ ἄρτος ὧδε γιγνώσκω χρή · ὀλιγότροφος πᾶς εἰμί καί παχύχυμος καί φυσώδης ἦκα , ὅπως ἄν σκευάζω · περί δέ ὁ ἄλφιτον · ἅπας ὀλιγότροφος ὁ ἄρτος ὅμοιος , ξηραίνω δέ μάλα ὁ φρύγω · ὁ δέ ἄλευρον ὑγρός τε εἰμί ἄμφω καί περισσωματικός καί φυσώδης καί μάλα ἄν μετά γάλα σκευάζω ὅμοιος ὁ χόνδρος . ὁ δέ διά τις ὁ γλυκύς λαμβάνω κριθή πολύς μέν εἰς ὁ πρόκειμαι δίαιτα εἰμί χόνδρος λυσιτελής · καί γάρ παχύς τε καί γλίσχρος χυμός ὁ χόνδρος γεννάω · πειράω δέ ὅμως καί οὗτος μήτε διά σίραιον μήτε διά τις ὁ πάχος ἔχω ἱκανός προσλαμβάνω , ἀλλά ἤτοι διά οἰνόμελι ἤ διά τις οἶνος παραπλήσιος ὁ Φαλερῖνος . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ τίφη ἔνειμι χράω καί ὁ βρόμος πλήν ὅσος καί δύσπεπτος καί περισσωματικός πτισάνη εἰμί καί χόνδρος · πάμπολυς δέ οὗτος ὁ σπέρμα κατά ὁ ἐν Ἀσία γεννάω Μυσία , ὥστε καί ἄρτος ἐκ αὐτός σκευάζω · εἰμί δέ δήπου καί αὐτός ὁ ἄρτος δύσπεπτος τε καί οὐ εὔχυμος . καί ὁ ὄλυρα δέ καλέω πολύς κατά ὁ Ἀσία εἰμί , ἐν ὁ μέσος οὗτος τε καί πυρός καθίστημι · τοσοῦτος γάρ εἰμί πυρός κακός ὅσος οὗτος ἀγαθός · χράω δέ καί οὗτος κατά ὁ αὐτός τρόπος . ζειά δέ μή ζητέω ἕτερος παρά ὁ ὄλυρα καί τίφη ἐδώδιμος Ἕλλην · ἀκριβής μέν γάρ οὐ οἶδα κατά ὁπότερος οὗτος ὁ παλαιός ὁ ὁ ζειά φέρω ὄνομα , τρίτος δέ οὐδείς εἰμί οὗτος ὅμοιος γένος , ἀλλά ἤτοι ὁ τίφη ἤ ὁ ὄλυρα οὕτως ὀνομάζω · Μνησίθεος δέ κατά μέν αὐτός σπέρμα ἄμφω ὁ ὄνομα φέρω τίφη καί ὄλυρα ὀνομάζω , ὁ ζειά δέ ὡς ἕτερος τις οὗτος μοχθηρός ὑπολαμβάνω ἔδεσμα , καί ἐγώ δοκέω ὁ νῦν ὑπό ἐγώ ὀνομάζω τίφη αὐτός ζειά προσαγορεύω ἤ τις καί ὅδε μοχθηρός . εἰμί δέ ὁ σπέρμα πτίσσω μέν δέω ὥσπερ ὁ κριθή καί ὁ ὄλυρα καί ὁ βρόμος , ἐπειδάν δέ γυμνόω , πολύς καί πυρός καί κριθή καί ὄλυρα ἰσχνός τε καί μικρός γίγνομαι · εἰμί δέ καί ξανθός ὅμοιος ὁ πυρός , οὐ ὥσπερ ὁ κριθή λευκός . γίγνομαι δέ ἐν τις ἔθνος κριθή γυμνός , καθά ἐν Καππαδοκία , καί καλέω οὕτως πρός αὐτός ἐκεῖνος ὡς ἐγώ νῦν λέγω καί εἰμί ὁ τε ἄλλος καλός καί ἐκ ὕδωρ ὥσπερ χόνδρος ἑψέω σύν τις ὁ γλυκύς οἶνος ἐπιτήδειος λαμβάνω .