galenus.de-venae-sectione-adversus-erasistratum 7
Τὸ δ’ ὅσον χρὴ κενοῦν αἵματος πλεονάζοντος οὐδὲν μέγα . τί δήποτ’ οὖν παρεῖδεν ὁ Ἐρασίστρατος αὐτὸ καθάπερ τι τῶν μεγάλων ; ἢ τί ληροῦσιν οἱ πρὸς ἅπαν ἐρίζειν ἑτοιμότατοι τῆς κενώσεως ἄγνωστον εἶναι φάσκοντες , ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων βοηθημάτων ταυτὸν κατηγοροῦντες ; ἢ τίνος ὦ πρὸς θεῶν ἀκριβῶς οἴονται τὸ μέτρον λαβεῖν , ὡς μήθ’ ὑπερβάλλειν τὸ ποσὸν μήτ’ ἐλλείπειν ; ἆρά γε κλυστῆρος , ἢ τῶν καθαιρόντων τινὸς φαρμάκων , ἢ τῶν οὔρησιν κινούντων , ἢ τροφῆς ἢ πόματος οὐδενὸς τῶν πάντων ; ὥρα τοίνυν αὐτοῖς εἰς ἅπαντα τὴν ὑποψίαν ἐκτείνουσιν ἡσυχάζειν περὶ πᾶν . τί ποτ’ οὖν αὐτὸς ὁ Ἐρασίστρατος καθαίρουσι χρῆται φαρμάκοις καὶ οἶνον δίδωσιν ὕδατι ψυχρῷ κεραννὺς , ἄλλοις τέ τισι καὶ χολερικοῖς . ἐνταῦθα μέν γε φορτικῶς ἱκανῶς ἐπαινῶν τὸν διδάσκαλον Χρύσιππον , ὡς ἐξευρόντα βοήθημα μηδενὶ τῶν ἔμπροσθεν ἐγνωσμένον , μόνον διαρκὲς εἰς ἴασιν χολερικῶν ἤδη θανάτῳ πελαζόντων . οὐ γὰρ ἐν τῷ τυχόντι δίδωσιν αὐτῷ καιρῷ , ἀλλ’ εἰς ὀξὺ σφόδρα κατήγαγε τὴν χρῆσιν τοῦ βοηθήματος . καὶ οὐ μέμφομαι τοῦτο , εἰ πάντα ἀκριβῶς ἐστοχάσατο τοῦ καιροῦ . θαυμαζέτω δέ τις ἐκεῖνο , πῶς ἐν οἷς μὲν ﻿ αὐτὸς εἴρηκεν , εἰ Χρυσίππειόν τι διδάσκει , τολμηρὸς ἱκανῶς ἐστι καὶ οὐδὲν ἄρα τηνικαῦτ’ αὐτὸν , οὐκ ὀξύτης καιροῦ κατέπληξεν , οὐ τοῦ μέτρου τὸ δύσληπτον , οὐ τοῦ πάθους τὸ κινδυνῶδες , ἀλλ’ οὕτως οἴεται σαφῶς τε ἅμα καὶ ἀκριβῶς αὐτό τε τὸ μέτρον καὶ τὸν καιρὸν ἐκδιδάσκειν , ὥστ’ οὐ μόνον ἰατροῖς , ἀλλ’ ἤδη καὶ ἰδιώταις χρησίμους εἶναι τὰς ὑποθήκας νομίζει . οἷς δ’ ἄν τινα δέοι τῶν πρεσβυτέρων ἰατρῶν ἐπαινέσαι τῆς εὑρέσεως , ἐνταῦθα παντάπασιν ἀποδιδράσκει . φέρε δὴ καὶ τοῦτο αὐτοῖς ἐπιδείξομεν , ὡς παντὸς οὑτινοσοῦν βοηθήματος ἐν φλεβοτομίᾳ τὸ μέτρον εὐληπτότερον . εἰ καὶ γὰρ χρόας μεταβολὴν ἔνεστι πολλάκις τεκμήρασθαι καὶ διχῶς τοῦτο ποιῆσαι , ποτὲ μὲν τοῦ ῥέοντος αἵματος , ποτὲ δὲ καὶ τοῦ κάμνοντος αὐτοῦ . καὶ λειποθυμία ἐπὶ πολλῶν παθῶν ὅρος ἐστὶ κενώσεως , καὶ ὁ τόνος τῆς ῥύσεως τοῦ αἵματος ὀκλάζων , καὶ οἱ σφυγμοὶ τρεψάμενοι . καὶ μόνης ταύτης κενώσεως αὐτοκράτορα τὴν ἐξουσίαν ἔχει ὁ ἰατρὸς παύειν ὅτε βούλοιτο , τῶν δ’ ἄλλων οὐδεμιᾶς . ἀλλ’ εἴθ’ ὑπήλατον φάρμακον δώσεις , εἴτε ἐμετήριον , εἴτε οὔρων κενωτικὸν , εἴτε θώρακος , εἴτε κεφαλῆς καθαρτικὸν , πρώτη δόσις ἐπὶ σοὶ , τὰ δ’ ἐφεξῆς ἡ τύχη βραβεύει καὶ μέγας ὁ κίνδυνος ἐπὶ φαρμάκων καθαιρόντων δόσεσιν ἢ μὴ κινηθῆναι τὴν κάθαρσιν ἢ μὴ ῥᾳδίως ἐκκριθῆναι τὸ συῤῥοῦν εἰς τὴν κοιλίαν , ἢ μετὰ πόνων καὶ δήξεων καὶ στρόφων καὶ καταψύξεως καὶ ἀσφυξίας καὶ λειποθυμίας ἐκκρίνεσθαι , ἢ ταραχθῆναι μὲν ὅλον τὸ σῶμα σφοδρῶς , ὀλίγον δὲ κενωθῆναι ἢ ὑπερκενωθῆναι . καὶ γὰρ αὖ καὶ τοῦτο γίνεται πολλάκις ἐν τῷδε , κακῶν ἔσχατον . οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῆς φλεβὸς τῆς διῃρημένης ἐπιθεὶς τὸν δάκτυλον εὐθὺς ἔπαυσας , τὸ ῥέον εἰς τὴν γαστέρα παύειν . ἀλλ’ ὅμως οὐδεὶς ἰατρῶν ἀφίσταται δόσεως φαρμάκων , εὐλαβείᾳ τῶν ἐπιγιγνομένων συμπτωμάτων , ἀλλ’ ὡς σφαλεὶς νῦν οὕτω μηκέτι χρῆσθαι προνοεῖται . τί λέγω καθαρτικὰ καὶ φαρμάκων ἰσχυρῶν μνημονεύων διατρίβω , σιτίου παντὸς ἡ διαμαρτία τοῦ μέτρου μέγιστα βλάπτει ; θεάσασθαι δέ ἐστιν ἐναργῶς τῆς βλάβης τὸ μέγεθος ἐν τοῖς ὑπερίνοις μὲν καὶ ἀσθενέσι , ταχείας δὲ ἀναθρέψεως δεομένοις . ἐν οἷς τὸ μὲν ἔλαττον ἐνδεῶς τρέφον μαραίνει τὴν δύναμιν , τὸ δ’ ὑπερβάλλον , ἄχθος ὂν τῇ φύσει μᾶλλον ἢ τροφὴ , τελέως ἀπέπνιξέ τε κατέσβεσεν . ἆρ’ οὖν ἀποστήσει καὶ τοῦ σιτίου διδόναι , διότι τὸ μέτρον δύσληπτον ; οὕτω μέν γε καὶ τοῦ ἰατρεύειν ἀποστήσῃ παντάπασιν . ὡς οὐδὲν γὰρ εὕροις τῶν κατ’ ἰατρικὴν ὃ μὴ σὺν μέτρῳ τινὶ τὴν χρείαν παρέχει . φλεβοτομίας δὲ καὶ μόνης οὐδὲ τοῦτ’ ἔχεις μέμψασθαι . ἄμφω τοῦ μέτρου αἱ διαμαρτίαι μεγάλα βλάπτουσιν · αἱ μὲν γὰρ ὑπερβολαὶ βλαβερώταται , τίς δ’ οὐ φησίν ; ἀλλ’ οὐκ ἀναγκαῖον ὑπερβάλλειν ἐν ᾧ τοὐλάττονα κίνδυνον . ἔστω γὰρ , εἰ τύχοι , τριῶν κοτυλῶν ἡ σύμμετρος ἀφαίρεσις , εἰ μὲν δ΄ ἀφέλοις , ἔβλαψε μέγιστα · δύο δ’ εἰ ἐκκενώσαις , ὠφέλησε μὲν ἱκανῶς , ἔβλαψε δ΄ οὐδέν . ἔνεστι μὲν γάρ σοι τὴν μίαν ἢ κλυστῆρσιν ἢ ἀσιτίαις ἢ τρίψεσιν ἢ ἱδρῶσιν ἐκκενῶσαι . πρὸς τὸ μηδ’ εἰ αὖθις αἵματος ἀφελεῖν ἐθέλοις κεκωλύσθαι . ἀλλὰ τί πολλὰ λέγω φιλοτιμούμενος ἀντιπαρεξάγειν ἀνθρώποις ἀμαθέσιν , οἳ πρὸς τὸ μηδὲν ἐχόμενον λόγου φλυαρεῖν οὐδὲ τὰ πρὸς αὐτῶν ἐπαινούμενα γινώσκουσι . θαυμάζουσι μὲν γὰρ τοὺς Ἐρασιστράτου λόγους καὶ τοὔνομα ἐπ’ ἐκείνου ἀπ’ ἐκείνου τίθενται , προσαγορεύοντες Ἐρασιστρατείους , οὕτω δὲ αὐτῶν ἀμαθεῖς εἰσὶν ὥστε πάντα μᾶλλον ἢ τὴν ἐκείνου γνώμην ἐξηγοῦνται . περὶ γοῦν φλεβοτομίας οὕτω μακρὰ καὶ ἀλλόκοτα ληροῦσιν , ὡς ἄν τινα μὴ τὴν ἀμάθειαν αὐτῶν μόνον , ἀλλ’ ἤδη καὶ τὴν ἀναισχυντίαν θαυμάσαι . σαφῶς γὰρ αὐτοῦ λέγοντος Ἐρασιστράτου ἐν τῷ περὶ αἵματος ἀναγωγῆς , ἐν ᾧ καὶ μόνῳ φλεβοτομίας ἐμνημόνευσε , ὅτι Χρύσιππος ὑπὲρ τοῦ διαρκέσαι τὸν κάμνοντα ταῖς ἀσιτίαις ἀναγκαίως παραληφθησόμενον διὰ τὰς φλεγμονὰς οὐκ ἀφῄρει τοῦ αἵματος , αὐτοὶ πάντα μᾶλλον ἢ ταῦτα λέγουσιν . εἶτ’ οὖν ἐμὲ βούλει προσέχειν ἀνθρώποις Ἐρασιστράτου φλυαροῦσιν , αὐτὰς ἔχοντα Ἐρασιστράτου φωνάς ; οὐδενὶ τὸν τρόπον ἡγοῦμαι προσήκειν . ἀκούσωμεν οὖν αὐτοῦ τῶν φωνῶν . πολὺ , φησὶ , βέλτιον ὁ Χρύσιππος ἐποίει , οὐ μόνον τὸ παρὸν ἐπιβλέπων , ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐπιφερομένου κινδύνου φροντίζων . ἐχόμενος γὰρ τοῦ περὶ τὴν ἀναγωγὴν ὁ κατὰ φλεγμονὴν κίνδυνος , ἐν ᾧ προσφέρειν μὲν οὐ ῥᾴδιον , φλεβοτομηθέντι δὲ καὶ πολὺν χρόνον ἀσιτήσαντι κίνδυνος ἐκλυθῆναι . σαφῶς γὰρ ἐνταῦθα τὸν κατ’ ἔνδειαν κίνδυνον εὐλαβεῖσθαί φησιν αὐτὸν , ὃν ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθήσειν οἴεται πλείονι χρόνῳ , διὰ τὴν φλεγμονὴν λιμαγχονουμένου τἀνθρώπον .
Lemmas: ὁ δέ ὅσος χρή κενόω αἷμα πλεονάζω οὐδείς μέγας . τίς δήποτε οὖν παροράω ὁ Ἐρασίστρατος αὐτός καθά τις ὁ μέγας ; ἤ τίς ληρέω ὁ πρός ἅπας ἐρίζω ἑτοῖμος ὁ κένωσις ἄγνωστος εἰμί φάσκω , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος βοήθημα τατός κατηγορέω ; ἤ τίς ὦ πρός θεός ἀκριβής οἴομαι ὁ μέτρον λαμβάνω , ὡς μήτε ὑπερβάλλω ὁ ποσός μήτε ἐλλείπω ; ἆρα γε κλυστήρ , ἤ ὁ καθαίρω τις φάρμακον , ἤ ὁ οὔρησις κινέω , ἤ τροφή ἤ πόμα οὐδείς ὁ πᾶς ; ὥρα τοίνυν αὐτός εἰς ἅπας ὁ ὑποψία ἐκτείνω ἡσυχάζω περί πᾶς . τίς ποτέ οὖν αὐτός ὁ Ἐρασίστρατος καθαίρω χράω φάρμακον καί οἶνος δίδωμι ὕδωρ ψυχρός κεράννυμι , ἄλλος τε τις καί χολερικός . ἐνταῦθα μέν γε φορτικός ἱκανός ἐπαινέω ὁ διδάσκαλος Χρύσιππος , ὡς ἐξευρίσκω βοήθημα μηδείς ὁ ἔμπροσθεν γιγνώσκω , μόνος διαρκής εἰς ἴασις χολερικός ἤδη θάνατος πελάζω . οὐ γάρ ἐν ὁ τυγχάνω δίδωμι αὐτός καιρός , ἀλλά εἰς ὀξύς σφόδρα κατάγω ὁ χρῆσις ὁ βοήθημα . καί οὐ μέμφομαι οὗτος , εἰ πᾶς ἀκριβής στοχάζομαι ὁ καιρός . θαυμάζω δέ τις ἐκεῖνος , πῶς ἐν ὅς μέν ﻿ αὐτός λέγω , εἰ Χρυσίππειον τις διδάσκω , τολμηρός ἱκανός εἰμί καί οὐδείς ἄρα τηνικαῦτα αὐτός , οὐ ὀξύτης καιρός καταπλήσσω , οὐ ὁ μέτρον ὁ δύσληπτος , οὐ ὁ πάθος ὁ κινδυνώδης , ἀλλά οὕτως οἴομαι σαφής τε ἅμα καί ἀκριβής αὐτός τε ὁ μέτρον καί ὁ καιρός ἐκδιδάσκω , ὥστε οὐ μόνος ἰατρός , ἀλλά ἤδη καί ἰδιώτης χρήσιμος εἰμί ὁ ὑποθήκη νομίζω . ὅς δέ ἄν τις δέω ὁ πρέσβυς ἰατρός ἐπαινέω ὁ εὕρεσις , ἐνταῦθα παντάπασι ἀποδιδράσκω . φέρω δή καί οὗτος αὐτός ἐπιδείκνυμι , ὡς πᾶς ὅστις βοήθημα ἐν φλεβοτομία ὁ μέτρον εὔληπτος . εἰ καί γάρ χροιά μεταβολή ἔνειμι πολλάκις τεκμαίρομαι καί διχῶς οὗτος ποιέω , ποτέ μέν ὁ ῥέω αἷμα , ποτέ δέ καί ὁ κάμνω αὐτός . καί λειποθυμία ἐπί πολύς πάθος ὅρος εἰμί κένωσις , καί ὁ τόνος ὁ ῥῦσις ὁ αἷμα ὀκλάζω , καί ὁ σφυγμός τρέπω . καί μόνος οὗτος κένωσις αὐτοκράτωρ ὁ ἐξουσία ἔχω ὁ ἰατρός παύω ὅτε βούλομαι , ὁ δέ ἄλλος οὐδείς . ἀλλά εἴτε ὑπήλατος φάρμακον δίδωμι , εἴτε ἐμετήριος , εἴτε ὅρος κενωτικός , εἴτε θώραξ , εἴτε κεφαλή καθαρτικός , πρῶτος δόσις ἐπί σύ , ὁ δέ ἐφεξῆς ὁ τύχη βραβεύω καί μέγας ὁ κίνδυνος ἐπί φάρμακον καθαίρω δόσις ἤ μή κινέω ὁ κάθαρσις ἤ μή ῥᾴδιος ἐκκρίνω ὁ συρρέω εἰς ὁ κοιλία , ἤ μετά πόνος καί δῆξις καί στρόφος καί κατάψυξις καί ἀσφυξία καί λειποθυμία ἐκκρίνω , ἤ ταράσσω μέν ὅλος ὁ σῶμα σφοδρός , ὀλίγος δέ κενόω ἤ ὑπερκενόω . καί γάρ αὖ καί οὗτος γίγνομαι πολλάκις ἐν ὅδε , κακός ἔσχατος . οὐ γάρ ὥσπερ ἐπί ὁ φλέψ ὁ διαιρέω ἐπιτίθημι ὁ δάκτυλος εὐθύς παύω , ὁ ῥέω εἰς ὁ γαστήρ παύω . ἀλλά ὅμως οὐδείς ἰατρός ἀφίστημι δόσις φάρμακον , εὐλάβεια ὁ ἐπιγίγνομαι σύμπτωμα , ἀλλά ὡς σφάλλω νῦν οὕτως μηκέτι χράω προνοέω . τίς λέγω καθαρτικός καί φάρμακον ἰσχυρός μνημονεύω διατρίβω , σιτίον πᾶς ὁ διαμαρτία ὁ μέτρον μέγας βλάπτω ; θεάομαι δέ εἰμί ἐναργής ὁ βλάβη ὁ μέγεθος ἐν ὁ ὑπέρινος μέν καί ἀσθενής , ταχύς δέ ἀνάθρεψις δέω . ἐν ὅς ὁ μέν ἐλαχύς ἐνδεής τρέφω μαραίνω ὁ δύναμις , ὁ δέ ὑπερβάλλω , ἄχθος εἰμί ὁ φύσις μάλα ἤ τροφή , τέλειος ἀποπνίγω τε κατασβέννυμι . ἆρα οὖν ἀφίστημι καί ὁ σιτίον δίδωμι , διότι ὁ μέτρον δύσληπτος ; οὕτως μέν γε καί ὁ ἰατρεύω ἀφίστημι παντάπασι . ὡς οὐδείς γάρ εὑρίσκω ὁ κατά ἰατρικός ὅς μή σύν μέτρον τις ὁ χρεία παρέχω . φλεβοτομία δέ καί μόνος οὐδέ οὗτος ἔχω μέμφομαι . ἄμφω ὁ μέτρον ὁ διαμαρτία μέγας βλάπτω · ὁ μέν γάρ ὑπερβολή βλαβερός , τίς δέ οὐ φημί ; ἀλλά οὐ ἀναγκαῖος ὑπερβάλλω ἐν ὅς ἐλαχύς κίνδυνος . εἰμί γάρ , εἰ τυγχάνω , τρεῖς κοτύλη ὁ σύμμετρος ἀφαίρεσις , εἰ μέν δέ ἀφαιρέω , βλάπτω μέγας · δύο δέ εἰ ἐκκενόω , ὠφελέω μέν ἱκανός , βλάπτω δέ οὐδείς . ἔνειμι μέν γάρ σύ ὁ εἷς ἤ κλυστήρ ἤ ἀσιτία ἤ τρῖψις ἤ ἱδρώς ἐκκενόω . πρός ὁ μηδέ εἰ αὖθις αἷμα ἀφαιρέω ἐθέλω κωλύζω . ἀλλά τίς πολύς λέγω φιλοτιμέομαι ἀντιπαρεξάγω ἄνθρωπος ἀμαθής , ὅς πρός ὁ μηδείς ἔχω λόγος φλυαρέω οὐδέ ὁ πρός αὐτός ἐπαινέω γιγνώσκω . θαυμάζω μέν γάρ ὁ Ἐρασίστρατος λόγος καί ὄνομα ἐπί ἐκεῖνος ἀπό ἐκεῖνος τίθημι , προσαγορεύω Ἐρασιστράτειος , οὕτως δέ αὐτός ἀμαθής εἰμί ὥστε πᾶς μάλα ἤ ὁ ἐκεῖνος γνώμη ἐξηγέομαι . περί γοῦν φλεβοτομία οὕτως μακρός καί ἀλλόκοτος ληρέω , ὡς ἄν τις μή ὁ ἀμάθεια αὐτός μόνος , ἀλλά ἤδη καί ὁ ἀναισχυντία θαυμάζω . σαφής γάρ αὐτός λέγω Ἐρασίστρατος ἐν ὁ περί αἷμα ἀναγωγή , ἐν ὅς καί μόνος φλεβοτομία μνημονεύω , ὅτι Χρύσιππος ὑπέρ ὁ διαρκέω ὁ κάμνω ὁ ἀσιτία ἀναγκαῖος παραλαμβάνω διά ὁ φλεγμονή οὐ ἀφαιρέω ὁ αἷμα , αὐτός πᾶς μάλα ἤ οὗτος λέγω . εἶτα οὖν ἐγώ βούλομαι προσέχω ἄνθρωπος Ἐρασίστρατος φλυαρέω , αὐτός ἔχω Ἐρασίστρατος φωνή ; οὐδείς ὁ τρόπος ἡγέομαι προσήκω . ἀκούω οὖν αὐτός ὁ φωνή . πολύς , φημί , ἀγαθός ὁ Χρύσιππος ποιέω , οὐ μόνος ὁ πάρειμι ἐπιβλέπω , ἀλλά καί ὁ ἐπιφέρω κίνδυνος φροντίζω . ἔχω γάρ ὁ περί ὁ ἀναγωγή ὁ κατά φλεγμονή κίνδυνος , ἐν ὅς προσφέρω μέν οὐ ῥᾴδιος , φλεβοτομέω δέ καί πολύς χρόνος ἀσιτέω κίνδυνος ἐκλύω . σαφής γάρ ἐνταῦθα ὁ κατά ἔνδεια κίνδυνος εὐλαβέομαι φημί αὐτός , ὅς ἐκ ἀνάγκη ἀκολουθέω οἴομαι πολύς χρόνος , διά ὁ φλεγμονή λιμαγχονέω τἀνθρώπος .