galenus.de-utilitate-respirationis-liber 1
Τίς ἡ τῆς ἀναπνοῆς χρεία ; ὅτι γὰρ οὐχ ἡ τυχοῦσα , φανερὸν ἐκ τοῦ μηδὲ βραχύτατον ἡμᾶς χρόνον ἀρκεῖν δύνασθαι , ἀπολλυμένης αὐτῆς . ᾧ καὶ δῆλον , ὅτι πρὸς οὐδεμίαν τῶν κατὰ μέρος ἐνεργειῶν , ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν ζωὴν διαφέρει . ὥσπερ γὰρ , ὅσα γέγονε πρὸς τὸ βαδίζειν , τούτων στερηθέντες εἰς τὸ βαδίζειν βλαπτόμεθα , καὶ ὅσα πρὸς τὸ βλέπειν χρήσιμα , τούτων στερηθέντες οὐ βλέπομεν , οὕτως , ὅσα πρὸς τὸ ζῇν ἀναγκαῖα , τούτων στερηθέντες ἀποθνήσκομεν . τί ποτε οὖν τηλικοῦτόν ἐστι τὸ παρὰ τῆς ἀναπνοῆς ἡμῖν χρηστόν ; ἆρά γε τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἐστι γένεσις , ὡς Ἀσκληπιάδης φησίν ; ἢ γένεσις μὲν οὐχὶ , ῥῶσις δέ τις , ὡς τοῦ Νικάρχου Πραξαγόρας ; ἢ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἀνάψυξίς τις , ὡς Φιλιστίων τε καὶ Διοκλῆς ἔλεγον ; ἢ καὶ θρέψις καὶ ἔμψυξις , ὡς Ἱπποκράτης ; ἢ τούτων μὲν οὐδὲν , ἐπιπληρώσεως δὲ ἕνεκεν ἀρτηριῶν ἀναπνέομεν , ὡς Ἐρασίστρατος οἴεται ; σχεδὸν γὰρ τοσαῦται γεγόνασιν αἱρέσεις περὶ χρείας ἀναπνοῆς , εἰ καί τινες τῶν εἰρημένων δοκοῖεν μὴ διαφέρειν , ὥσπερ ἥ τε τῶν λεγόντων ῥώννυσθαι τὴν ἔμφυτον θερμασίαν ὑπὸ τῆς ἀναπνοῆς , καὶ ἡ τῶν ῥιπίζεσθαι . διαφέρουσι γὰρ οὐδὲν αὗται τῆς λεγούσης ἐμψύχεσθαι · πλὴν οὐ τὴν λέξιν χρὴ , ἀλλὰ τὴν διάνοιαν σκοπεῖν , ἥτις ἐν ἁπάσαις ἐστὶ μία . τὴν γὰρ ψύξιν οὐκ αὐτὴν δήπου δι’ αὑτὴν , ὥσπερ οὐδὲ τὴν ῥίπισιν , ἢ τὴν ῥῶσιν , ἀλλ’ ὅτι φυλάττουσι τὴν ἔμφυτον θερμότητα , διὰ τοῦτο εἶναί φασι χρησίμους . καὶ εἰ τοῦτό ἐστι τὸ κοινὸν ταῖς τρισὶ δόξαις , ἡ φυλακὴ τῆς ἐμφύτου θερμασίας , χαλεπὸς ὁ περὶ πασῶν αὐτῶν γίνεται λόγος καὶ δυσδιαίρετος , ὅτι ψυχῆς οὐσίαν οὐκ ἴσμεν . εἴπερ οὖν ἐνέργεια μὲν ψυχῆς ἡ ζωὴ , μεγάλα δ’ αὐτὴ φαίνεται πρὸς τῆς ἀναπνοῆς ὠφελεῖσθαι , μέχρι πόσου τὸν τρόπον τῆς ὠφελείας ἀγνοεῖν εἰκός ἐστιν ἡμᾶς ; μέχρις ἂν , οἶμαι , τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἀγνοῶμεν . ἀλλ’ ὅμως τολμητέον τε καὶ ζητητέον τὸ ἀληθές . εἰ γὰρ καὶ μὴ τύχωμεν αὐτοῦ , πάντως δήπου πλησιέστερον , ἢ νῦν ἐσμεν , ἀφιξόμεθα . καὶ πρῶτόν γε δύο κεφάλαια πασῶν τῶν εἰρημένων αἱρέσεων ποιησάμενοι , πότερον αὐτῶν ἀληθέστερόν ἐστιν , εὑρεῖν πειραθῶμεν . ἐοίκασι γὰρ αἱ μὲν εἰς τὴν οὐσίαν ἀποβλέπειν τοῦ εἰσπνεομένου ἀέρος , αἱ δὲ εἰς τὴν ποιότητα . τὸ μὲν οὖν γεννᾶσθαι λέγειν τὴν ψυχὴν , καὶ τὸ τρέφεσθαι , καὶ τὸ τὰς ἀρτηρίας ἐπιπληροῦσθαι , τὴν οὐσίαν ἐστὶ μόνον αἰτιωμένων , τὸ δὲ ῥιπίζεσθαι , καὶ ῥώννυσθαι , καὶ ψύχεσθαι , τὴν ποιότητα · καθ’ ὃν , οἶμαι , λόγον καὶ σιτίον ὁ μὲν ὡς γλυκὺ προσφερόμενος , ἢ αὐστηρὸν , ἢ θερμὸν , ἢ ψυχρὸν , τὴν ποιότητα μόνον , ὁ δ’ ὡς τρέφον , εἰς τὴν οὐσίαν ἀποβλέπων αἴρεται . τοῦτ’ οὖν πρῶτον διορισόμεθα , πότερον αὐτῆς τῆς οὐσίας χρῄζομεν τοῦ κατὰ τὴν εἰσπνοὴν ἐρχομένου ἀέρος , ἢ τῆς ποιότητος , ἢ ἀμφοτέρων .
Lemmas: τίς ὁ ὁ ἀναπνοή χρεία ; ὅτι γάρ οὐ ὁ τυγχάνω , φανερός ἐκ ὁ μηδέ βραχύς ἐγώ χρόνος ἀρκέω δύναμαι , ἀπόλλυμι αὐτός . ὅς καί δῆλος , ὅτι πρός οὐδείς ὁ κατά μέρος ἐνέργεια , ἀλλά εἰς αὐτός ὁ ζωή διαφέρω . ὥσπερ γάρ , ὅσος γίγνομαι πρός ὁ βαδίζω , οὗτος στερέω εἰς ὁ βαδίζω βλάπτω , καί ὅσος πρός ὁ βλέπω χρήσιμος , οὗτος στερέω οὐ βλέπω , οὕτως , ὅσος πρός ὁ ζάω ἀναγκαῖος , οὗτος στερέω ἀποθνῄσκω . τίς ποτέ οὖν τηλικοῦτος εἰμί ὁ παρά ὁ ἀναπνοή ἐγώ χρηστός ; ἆρα γε ὁ ψυχή αὐτός εἰμί γένεσις , ὡς Ἀσκληπιάδης φημί ; ἤ γένεσις μέν οὐ , ῥῶσις δέ τις , ὡς ὁ Νίκαρχος Πραξαγόρας ; ἤ ὁ ἔμφυτος θερμασία ἀνάψυξις τις , ὡς Φιλιστίων τε καί Διοκλῆς λέγω ; ἤ καί θρέψις καί ἔμψυξις , ὡς Ἱπποκράτης ; ἤ οὗτος μέν οὐδείς , ἐπιπλήρωσις δέ ἕνεκα ἀρτηρία ἀναπνέω , ὡς Ἐρασίστρατος οἴομαι ; σχεδόν γάρ τοσοῦτος γίγνομαι αἵρεσις περί χρεία ἀναπνοή , εἰ καί τις ὁ λέγω δοκέω μή διαφέρω , ὥσπερ ὁ τε ὁ λέγω ῥώννυμι ὁ ἔμφυτος θερμασία ὑπό ὁ ἀναπνοή , καί ὁ ὁ ῥιπίζω . διαφέρω γάρ οὐδείς οὗτος ὁ λέγω ἐμψύχω · πλήν οὐ ὁ λέξις χρή , ἀλλά ὁ διάνοια σκοπέω , ὅστις ἐν ἅπας εἰμί εἷς . ὁ γάρ ψῦξις οὐ αὐτός δήπου διά ἑαυτοῦ , ὥσπερ οὐδέ ὁ ῥίπισις , ἤ ὁ ῥῶσις , ἀλλά ὅτι φυλάσσω ὁ ἔμφυτος θερμότης , διά οὗτος εἰμί φημί χρήσιμος . καί εἰ οὗτος εἰμί ὁ κοινός ὁ τρεῖς δόξα , ὁ φυλακή ὁ ἔμφυτος θερμασία , χαλεπός ὁ περί πᾶς αὐτός γίγνομαι λόγος καί δυσδιαίρετος , ὅτι ψυχή οὐσία οὐ οἶδα . εἴπερ οὖν ἐνέργεια μέν ψυχή ὁ ζωή , μέγας δέ αὐτός φαίνω πρός ὁ ἀναπνοή ὠφελέω , μέχρι πόσος ὁ τρόπος ὁ ὠφέλεια ἀγνοέω ἔοικα εἰμί ἐγώ ; μέχρι ἄν , οἴομαι , ὁ οὐσία ὁ ψυχή ἀγνοέω . ἀλλά ὅμως τολμάω τε καί ζητέω ὁ ἀληθής . εἰ γάρ καί μή τυγχάνω αὐτός , πάντως δήπου πλήσιος , ἤ νῦν εἰμί , ἀφικνέομαι . καί πρῶτος γε δύο κεφάλαιος πᾶς ὁ λέγω αἵρεσις ποιέω , πότερος αὐτός ἀληθής εἰμί , εὑρίσκω πειράω . ἔοικα γάρ ὁ μέν εἰς ὁ οὐσία ἀποβλέπω ὁ εἰσπνέω ἀήρ , ὁ δέ εἰς ὁ ποιότης . ὁ μέν οὖν γεννάω λέγω ὁ ψυχή , καί ὁ τρέφω , καί ὁ ὁ ἀρτηρία ἐπιπληρόω , ὁ οὐσία εἰμί μόνος αἰτιάομαι , ὁ δέ ῥιπίζω , καί ῥώννυμι , καί ψύχω , ὁ ποιότης · κατά ὅς , οἴομαι , λόγος καί σιτίον ὁ μέν ὡς γλυκύς προσφέρω , ἤ αὐστηρός , ἤ θερμός , ἤ ψυχρός , ὁ ποιότης μόνος , ὁ δέ ὡς τρέφω , εἰς ὁ οὐσία ἀποβλέπω ἀείρω . οὗτος οὖν πρῶτος διορίζω , πότερος αὐτός ὁ οὐσία χρῄζω ὁ κατά ὁ εἰσπνοή ἔρχομαι ἀήρ , ἤ ὁ ποιότης , ἤ ἀμφότερος .