galenus.de-usu-partium 14.4
Τοῦτον μὲν οὖν ἕνα , τὸ δὲ κύτος τῶν ὑστερῶν οὐχ ἓν ἡ φύσις ἐποίησεν , ἀλλ’ ἐν μὲν ταῖς ὑσὶ καὶ ἄλλοις τισὶ πλείω κυΐσκεσθαι δεομένοις παμπόλλοις κόλπους ἐδημιούργησεν , ἀνθρώπῳ δὲ καὶ τοῖς ὁμοίοις , ὥσπερ ὅλον ἐστὶ τὸ σῶμα δίδυμον ἀριστεροῖς τε καὶ δεξιοῖς , οὕτω καὶ τῆς ὑστέρας κόλπος , ὁ μὲν ἐν τοῖς δεξιοῖς , ὁ δ’ ἐν τοῖς ἀριστεροῖς τέτακται . προνοουμένη γὰρ ἡ φύσις , ὅπως ἂν μὴ ζώου τι γένος ἀφανισθείη μηδενὸς , ὅσα διὰ τὴν τοῦ σώματος ἀσθένειαν ἤτοι βραχυχρόνια τελέως ἢ βορὰ τοῖς ἰσχυροτέροις ἔμελλε γενήσεσθαι , τούτοις ἅπασαν ἴαμα τῆς συνεχοῦς φθορᾶς ἐξεῦρε τὴν πολυγονίαν . ἔστι μὲν δὴ καὶ τοῦτο θαυμαστὸν ἔργον τῆς φύσεως , ἁπάντων δ’ ἂν οἶδ’ ὅτι θαυμάτων ἐπέκεινά σοι δόξειεν ἥκειν τὸ πλῆθος τῶν κόλπων , ἰσάριθμον γενόμενον τοῖς τιτθοῖς . οὐ γὰρ ἔτ’ ἐγχωρεῖ λέγειν ἐνταῦθα τοῖς σοφισταῖς , ὡς ἄλογος αἰτία καὶ τύχη τις ἄτεχνος ἀνθρώποις μὲν δύο τῶν μητρῶν τοὺς κόλπους ἐδημιούργησε , παμπόλλους δὲ ταῖς ὑσί · τὸ γὰρ , ὅσος ἐκείνων ὁ ἀριθμὸς , τοσοῦτον γενέσθαι καὶ τῶν τιτθῶν ἀπάγει τὴν γνώμην τῆς αὐτομάτου γενέσεως . εἰ δὲ δὴ καὶ κατ’ ἄνθρωπον καὶ σῦν οὕτως εἶχε κατὰ τύχην , ἀλλὰ τό γε καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι ζώοις ἴσον ἀεὶ τὸν ἀριθμὸν τοῖς τιτθοῖς γίνεσθαι , τοῦτ’ οὐκέτ’ ἂν οὐδὲ τοῖς ἀναισχυντοτάτοις ἄνευ προνοίας ἀποτελεῖσθαι δόξειεν , εἰ μὴ καὶ τελέως ἀναίσχυντοι τύχοιεν ὑπάρχοντες · εἰ μή γε τὸ τηνικαῦτα τοῖς ﻿ τιτθοῖς ἐπιγίνεσθαι τὸ γάλα , καθ’ ὃ μάλιστα τέλειον ἤδη τὸ κύημά ἐστι , καὶ δὴ καὶ τοῦτο τύχης τινὸς ἀλόγου νομίζουσιν ἔργον , οὐ τέχνης θαυμαστῆς ὑπάρχειν ἐπίδειγμα . καὶ μὴν , εἰ μηδὲν τῶν ἄλλων , ἀλλὰ τοῦτό γε μόνον ἱκανόν ἐστιν ἐπιστρέψαι τὴν διάνοιαν , ὡς τεχνικῶς ἀπειργασμένον . μαλακὸν γὰρ ἔτι καὶ ἀσθενὲς ὂν ἕκαστον τῶν ἀποκυηθέντων ζώων ἀδύνατον ἦν δήπου πέπτειν ἤδη σιτία στερεά . διὰ τοῦτ’ οὖν ἡ φύσις ὥσπερ ἔτι κυουμένῳ τὴν ἐκ τῆς μητρὸς αὐτῷ τροφὴν παρεσκεύασεν . ὁπόσοις δὲ τῶν ζώων ὑπὸ ξηρότητος τοῦ σώματος οὐχ οἷόν τ’ ἦν ὑγρὸν ὑποθρέψαι περίττωμα , καθάπερ ἅπασι τοῖς πτηνοῖς , ἕτερον ἐν τούτοις τι τῆς ἀνατροφῆς τῶν ἐκγόνων ἐπετεχνήσατο σόφισμα , θαυμαστὴν κηδεμονίαν εἰς αὐτὰ τῶν γενομένων συνάψασα , δι’ ἣν ὑπερμαχεῖ τε ἅμα τῶν νεοττῶν , ἀνθίστασθαι τολμῶντα ζώοις ἀλκίμοις , ἃ πρότερον ὑπέφυγεν , καὶ τροφὰς ἐπιτηδείους αὐτοῖς ἐκπορίζει . τὴν μὲν οὖν εἰς ἅπαντα τὰ μόρια πρόνοιαν τῆς φύσεως εἴη ποτὲ καὶ αὖθις ἰδίᾳ καθ’ ἑαυτὴν διελθεῖν . ὁ δ’ ἄνθρωπος ( ἐπὶ τοῦτον γὰρ ἐξ ἀρχῆς ὁ λόγος ὥρμηται ) τά τ’ ἄλλα μόρια τοῦ σώματος ἅπαντα θαυμαστῶς ἐδείχθη κατεσκευασμένος , ἀτὰρ οὐδὲ τὰ περὶ τὴν γένεσιν ἀπολείπεται τῶν ἄλλων . ὥσπερ γὰρ αἱ μῆτραι δύο γεγόνασι ταῖς γυναιξὶν , εἰς ἕνα περαίνουσαι τράχηλον , οὕτω καὶ τιτθοὶ δύο , τῆς καθ’ ἑαυτὸν ἑκατέρας μήτρας οἷον ὑπηρέτης τις ἀγαθός . οὕτως γοῦν καὶ Ἱπποκράτης ἔλεγε · Γυναικὶ ἐν γαστρὶ ἐχούσῃ ἢν ὁ ἕτερος μασθὸς ἰσχνὸς γένηται δίδυμα ἐχούσῃ , θάτερον ἐκτιτρώσκει καὶ ἢν μὲν ὁ δεξιὸς ἰσχνὸς γένηται , τὸ ἄρσεν , ἢν δ’ ὁ ἀριστερὸς , τὸ θῆλυ . οὗτος γὰρ ὁ λόγος ἐκείνῳ συνᾴδει · Ἔμβρυα τὰ μὲν ἄῤῥενα ἐν τοῖσι δεξιοῖσι , τὰ δὲ θήλεα ἐν τοῖσι ἀριστεροῖσι μᾶλλον . οἶδα μὲν οὖν ἐφαπτόμενος οὐ σμικροῦ λόγου , γινώσκω δὲ καὶ ὡς οὐκ ἔστιν οἷόν τε καλῶς ἐξηγήσασθαι τῶν γεννητικῶν μορίων τὰς χρείας ἄνευ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν . ἐδείχθη γάρ μοι καὶ κατ’ ἀρχὰς τοῦδε τοῦ λόγου παντὸς , ὡς οὐκ ἐνδέχεται τὰς χρείας ἐξευρεῖν ἑκάστου τῶν καθ’ ἕκαστον ὄργανον μορίων ἄνευ τοῦ γνῶναι τὴν ἐνέργειαν . ὥσπερ οὖν ἐν ἅπασι τοῖς ἔμπροσθεν , ὑποθέσεις τοῖς ἐνεστηκόσι λόγοις τὰ δι’ ἑτέρων ἀποδεδειγμένα ποιούμενοι , τὰς χρείας τῶν μορίων ἐξηγησάμεθα , καὶ νῦν οὕτω δράσομεν . ὅτι μὲν γὰρ ἐν τῇ δεξιᾷ μήτρᾳ σπανίως εὑρίσκεταί ποτε θῆλυ περιεχόμενον ἔμβρυον , ἐν τοῖς περὶ τῆς Ἱπποκράτους ἀνατομῆς ἐπὶ πλέον εἴρηται · φαίνεται δ’ ἐναργῶς ὁσημέραι καὶ ἡ τῶν τιτθῶν πρὸς τὰς μήτρας κοινωνία κατά τε τὰς φθορὰς τῶν ἐμβρύων , περὶ ὧν Ἱπποκράτης ἡμᾶς ἐδίδασκε , καὶ πρὸ τούτων ἔτι κατὰ φύσιν ἔχοντος τοῦ ζώου . μικροὶ μὲν γὰρ αὐξανομένων ὁμοίως ταῖς μήτραις εἰσὶ , τελειωθέντων δὲ καὶ τὴν τοῦ γεννᾷν ὥραν ἀπολαβόντων , συνεξαίρονται ταῖς ὑστέραις ἄχρι τοῦ προσήκοντος μεγέθους , ἐν ᾧ καταστάντων ἀμφοῖν τῶν ὀργάνων , ὑποδέξασθαι μὲν τὸ σπέρμα καὶ τελεῶσαι τὸ κύημα τῶν ὑστερῶν ἔργον , ἐκθρέψαι δὲ τὸ γεγεννημένον ἤδη τῶν τιτθῶν . εἰ γὰρ δὴ ταῖς διαιρέσεσι τῶν ζώων προσέχοις τὸν νοῦν , ἐπὶ μὲν τῶν ἔτι αὐξανομένων ὄψει τὰς κύστεις πολὺ μείζους τῶν μητρῶν , ἐπὶ δὲ τῶν ἤδη τετελειωμένων τὰς μήτρας τῶν κύστεων . ἡ μὲν γὰρ κύστις ἀνάλογον ἅπασι τοῖς ἄλλοις αὐξάνεται μορίοις , ὡς ἂν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν ἁπάσαις ταῖς ἡλικίαις παρεχομένη . τὸ δὲ τῶν μητρῶν ἔργον οὔτ’ αὐξανομένων ἔτι τῶν ζώων , οὔτε ἤδη γεγηρακότων , ἐγχωρεῖ γίνεσθαι καλῶς , εἴ γε δὴ τροφῆς χρηστῆς περιττευούσης χρεία τοῖς κυουμένοις ἐστὶν , ἣν ἐν μόνοις τοῖς ἀκμάζουσι ζώοις οἷόν τε περιττεύειν . ἐν μὲν γὰρ τοῖς παρηβῶσιν ἀῤῥωστίᾳ τῆς δυνάμεως οὐκ ἐκπέπτεται καλῶς , ὥστε ἀγαπητὸν αὐτοῖς , εἰ πρὸς τὴν ἰδίαν χρείαν αὐτάρκως παρεσκεύασται · ἐν δ’ αὖ τοῖς αὐξομένοις ἡ μὲν δύναμις ἰσχυρὰ , καὶ διὰ ταύτην ἡ πεπεμμένη τε καὶ χρηστὴ τροφὴ πλείστη , δεομένοις δ’ εἰς δύο ἐνεργείας αὐτῇ καταχρῆσθαι , θρέψιν τε καὶ αὔξησιν , οὐδὲν ἀπολείπει περιττόν . ἐν μόνοις οὖν τοῖς ἀκμάζουσιν , ὡς ἂν καὶ τῆς αὐξήσεως ἤδη πεπαυμένης , καὶ τῆς δυνάμεως ἔτι ἐῤῥωμένης , ἡ τῆς χρηστῆς τροφῆς περιουσία δαψιλής ἐστι . καὶ διὰ τοῦθ’ ἡ φύσις ἐν μὲν τούτοις τοῖς ζώοις μεγίστας ἀπεργάζεται τὰς ὑστέρας , ἐν δὲ τοῖς ἀτελέσι καὶ γεγηρακόσι σμικρὰς , ὅτι τοῖς μὲν εἰς τὰς κυήσεις ἀξιολόγου δεῖ μεγέθους , ἐν οἷς δ’ ἀργήσειν ἔμελλε , παντάπασι περιττὸν τὸ μέγεθος .
Lemmas: οὗτος μέν οὖν εἷς , ὁ δέ κύτος ὁ ὑστέρα οὐ εἷς ὁ φύσις ποιέω , ἀλλά ἐν μέν ὁ ὗς καί ἄλλος τις πολύς κυίσκομαι δέω πάμπολυς κόλπος δημιουργέω , ἄνθρωπος δέ καί ὁ ὅμοιος , ὥσπερ ὅλος εἰμί ὁ σῶμα δίδυμος ἀριστερός τε καί δεξιός , οὕτως καί ὁ ὑστέρα κόλπος , ὁ μέν ἐν ὁ δεξιός , ὁ δέ ἐν ὁ ἀριστερός τάσσω . προνοέω γάρ ὁ φύσις , ὅπως ἄν μή ζῷον τις γένος ἀφανίζω μηδείς , ὅσος διά ὁ ὁ σῶμα ἀσθένεια ἤτοι βραχυχρόνιος τέλειος ἤ βορά ὁ ἰσχυρός μέλλω γίγνομαι , οὗτος ἅπας ἴαμα ὁ συνεχής φθορά ἐξευρίσκω ὁ πολυγονία . εἰμί μέν δή καί οὗτος θαυμαστός ἔργον ὁ φύσις , ἅπας δέ ἄν οἶδα ὅτι θαῦμα ἐπέκεινα σύ δοκέω ἥκω ὁ πλῆθος ὁ κόλπος , ἰσάριθμος γίγνομαι ὁ τιτθός . οὐ γάρ ἔτι ἐγχωρέω λέγω ἐνταῦθα ὁ σοφιστής , ὡς ἄλογος αἰτία καί τύχη τις ἄτεχνος ἄνθρωπος μέν δύο ὁ μήτρα ὁ κόλπος δημιουργέω , πάμπολυς δέ ὁ ὗς · ὁ γάρ , ὅσος ἐκεῖνος ὁ ἀριθμός , τοσοῦτος γίγνομαι καί ὁ τιτθός ἀπάγω ὁ γνώμη ὁ αὐτόματος γένεσις . εἰ δέ δή καί κατά ἄνθρωπος καί ὗς οὕτως ἔχω κατά τύχη , ἀλλά ὁ γε καί ὁ ἄλλος ἅπας ζῷον ἴσος ἀεί ὁ ἀριθμός ὁ τιτθός γίγνομαι , οὗτος οὐκέτι ἄν οὐδέ ὁ ἀναίσχυντος ἄνευ πρόνοια ἀποτελέω δοκέω , εἰ μή καί τέλειος ἀναίσχυντος τυγχάνω ὑπάρχω · εἰ μή γε ὁ τηνικαῦτα ὁ ﻿ τιτθός ἐπιγίγνομαι ὁ γάλα , κατά ὅς μάλα τέλειος ἤδη ὁ κύημα εἰμί , καί δή καί οὗτος τύχη τις ἄλογος νομίζω ἔργον , οὐ τέχνη θαυμαστός ὑπάρχω ἐπίδειγμα . καί μήν , εἰ μηδείς ὁ ἄλλος , ἀλλά οὗτος γε μόνος ἱκανός εἰμί ἐπιστρέφω ὁ διάνοια , ὡς τεχνικός ἀπεργάζομαι . μαλακός γάρ ἔτι καί ἀσθενής εἰμί ἕκαστος ὁ ἀποκυέω ζῷον ἀδύνατος εἰμί δήπου πέσσω ἤδη σιτίον στερεός . διά οὗτος οὖν ὁ φύσις ὥσπερ ἔτι κυέω ὁ ἐκ ὁ μήτηρ αὐτός τροφή παρασκευάζω . ὁπόσος δέ ὁ ζῷον ὑπό ξηρότης ὁ σῶμα οὐ οἷος τε εἰμί ὑγρός ὑποτρέφω περίσσωμα , καθά ἅπας ὁ πτηνός , ἕτερος ἐν οὗτος τις ὁ ἀνατροφή ὁ ἔκγονος ἐπιτεχνάομαι σόφισμα , θαυμαστός κηδεμονία εἰς αὐτός ὁ γίγνομαι συνάπτω , διά ὅς ὑπερμαχέω τε ἅμα ὁ νεοσσός , ἀνθίστημι τολμάω ζῷον ἄλκιμος , ὅς πρότερος ὑποφεύγω , καί τροφή ἐπιτήδειος αὐτός ἐκπορίζω . ὁ μέν οὖν εἰς ἅπας ὁ μόριον πρόνοια ὁ φύσις εἰμί ποτέ καί αὖθις ἴδιος κατά ἑαυτοῦ διέρχομαι . ὁ δέ ἄνθρωπος ( ἐπί οὗτος γάρ ἐκ ἀρχή ὁ λόγος ὁρμάω ) ὁ τε ἄλλος μόριον ὁ σῶμα ἅπας θαυμαστός δείκνυμι κατασκευάζω , ἀτάρ οὐδέ ὁ περί ὁ γένεσις ἀπολείπω ὁ ἄλλος . ὥσπερ γάρ ὁ μήτρα δύο γίγνομαι ὁ γυνή , εἰς εἷς περαίνω τράχηλος , οὕτως καί τιτθός δύο , ὁ κατά ἑαυτοῦ ἑκάτερος μήτρα οἷος ὑπηρέτης τις ἀγαθός . οὕτως γοῦν καί Ἱπποκράτης λέγω · γυνή ἐν γαστήρ ἔχω ἐάν ὁ ἕτερος μασθός ἰσχνός γίγνομαι δίδυμος ἔχω , ἕτερος ἐκτιτρώσκω καί ἐάν μέν ὁ δεξιός ἰσχνός γίγνομαι , ὁ ἄρσην , ἐάν δέ ὁ ἀριστερός , ὁ θῆλυς . οὗτος γάρ ὁ λόγος ἐκεῖνος συνᾴδω · ἔμβρυον ὁ μέν ἄρσην ἐν ὁ δεξιός , ὁ δέ θῆλυς ἐν ὁ ἀριστερός μάλα . οἶδα μέν οὖν ἐφάπτω οὐ μικρός λόγος , γιγνώσκω δέ καί ὡς οὐ εἰμί οἷος τε καλός ἐξηγέομαι ὁ γεννητικός μόριον ὁ χρεία ἄνευ ὁ φυσικός ἐνέργεια . δείκνυμι γάρ ἐγώ καί κατά ἀρχή ὅδε ὁ λόγος πᾶς , ὡς οὐ ἐνδέχομαι ὁ χρεία ἐξευρίσκω ἕκαστος ὁ κατά ἕκαστος ὄργανον μόριον ἄνευ ὁ γιγνώσκω ὁ ἐνέργεια . ὥσπερ οὖν ἐν ἅπας ὁ ἔμπροσθεν , ὑπόθεσις ὁ ἐνίστημι λόγος ὁ διά ἕτερος ἀποδείκνυμι ποιέω , ὁ χρεία ὁ μόριον ἐξηγέομαι , καί νῦν οὕτως δράω . ὅτι μέν γάρ ἐν ὁ δεξιός μήτρα σπάνιος εὑρίσκω ποτέ θῆλυς περιέχω ἔμβρυον , ἐν ὁ περί ὁ Ἱπποκράτης ἀνατομή ἐπί πολύς λέγω · φαίνω δέ ἐναργής ὁσημέραι καί ὁ ὁ τιτθός πρός ὁ μήτρα κοινωνία κατά τε ὁ φθορά ὁ ἔμβρυον , περί ὅς Ἱπποκράτης ἐγώ διδάσκω , καί πρό οὗτος ἔτι κατά φύσις ἔχω ὁ ζῷον . μικρός μέν γάρ αὐξάνω ὅμοιος ὁ μήτρα εἰμί , τελειόω δέ καί ὁ ὁ γεννάω ὥρα ἀπολαμβάνω , συνεξαίρω ὁ ὑστέρα ἄχρι ὁ προσήκω μέγεθος , ἐν ὅς καθίστημι ἄμφω ὁ ὄργανον , ὑποδέχομαι μέν ὁ σπέρμα καί τελειόω ὁ κύημα ὁ ὑστέρα ἔργον , ἐκτρέφω δέ ὁ γεννάω ἤδη ὁ τιτθός . εἰ γάρ δή ὁ διαίρεσις ὁ ζῷον προσέχω ὁ νόος , ἐπί μέν ὁ ἔτι αὐξάνω ὁράω ὁ κύστις πολύς μέγας ὁ μήτρα , ἐπί δέ ὁ ἤδη τελειόω ὁ μήτρα ὁ κύστις . ὁ μέν γάρ κύστις ἀνάλογος ἅπας ὁ ἄλλος αὐξάνω μόριον , ὡς ἄν καί ὁ αὐτός ὑπηρεσία ἅπας ὁ ἡλικία παρέχω . ὁ δέ ὁ μήτρα ἔργον οὔτε αὐξάνω ἔτι ὁ ζῷον , οὔτε ἤδη γηράσκω , ἐγχωρέω γίγνομαι καλός , εἰ γε δή τροφή χρηστός περισσεύω χρεία ὁ κυέω εἰμί , ὅς ἐν μόνος ὁ ἀκμάζω ζῷον οἷος τε περισσεύω . ἐν μέν γάρ ὁ παρηβάω ἀρρωστία ὁ δύναμις οὐ ἐκπέσσω καλός , ὥστε ἀγαπητός αὐτός , εἰ πρός ὁ ἴδιος χρεία αὔταρκος παρασκευάζω · ἐν δέ αὖ ὁ αὐξάνω ὁ μέν δύναμις ἰσχυρός , καί διά οὗτος ὁ πέμπω τε καί χρηστός τροφή πολύς , δέω δέ εἰς δύο ἐνέργεια αὐτός καταχράομαι , θρέψις τε καί αὔξησις , οὐδείς ἀπολείπω περισσός . ἐν μόνος οὖν ὁ ἀκμάζω , ὡς ἄν καί ὁ αὔξησις ἤδη παύω , καί ὁ δύναμις ἔτι ῥώννυμι , ὁ ὁ χρηστός τροφή περιουσία δαψιλής εἰμί . καί διά οὗτος ὁ φύσις ἐν μέν οὗτος ὁ ζῷον μέγας ἀπεργάζομαι ὁ ὕστερος , ἐν δέ ὁ ἀτελής καί γηράσκω μικρός , ὅτι ὁ μέν εἰς ὁ κύησις ἀξιόλογος δέω μέγεθος , ἐν ὅς δέ ἀργέω μέλλω , παντάπασι περισσός ὁ μέγεθος .