galenus.de-usu-partium 1.9
Ὅθεν οὖν λέγοντες ἀπελίπομεν , ἀναλάβωμεν αὖθις , ἅπασαν ἐπεξιόντες τὴν τῆς χειρὸς κατασκευήν · ἂν γὰρ ἐν τοῖς περὶ ταύτης λόγοις σαφῆ τὴν ἐνέργειαν ἐχούσης τελέως γυμνασώμεθα , ῥᾷον οὕτω τὴν μέθοδον ἐν τοῖς ἑξῆς λεγομένοις μαθησόμεθα . πάλιν οὖν , ὥσπερ ἀπὸ θεοῦ φωνῆς , τῆς Ἱπποκράτους ἀρξώμεθα λέξεως . ἐν οἷς γὰρ ἐνεδείκνυτο τὴν χρείαν τῶν ὀνύχων , δι’ ὧν , ἡλίκους αὐτοὺς ἔχειν προσῆκεν , ἐδίδασκεν , ἐν τούτοις καὶ τοῦ σχισθῆναι μὲν εἰς δακτύλους τὴν χεῖρα καὶ τοῖς τέτταρσιν ἀντιταχθῆναι τὸν μέγαν ὁμοίως ἐνδείκνυται γράφων ᾧδε · Δακτύλων δ’ εὐφυΐα , μέγα τὸ ἐν μέσῳ , καὶ ἀπεναντίον τὸν μέγαν τῷ λιχανῷ · ἕνεκα γὰρ τοῦ διΐστασθαι τοὺς δακτύλους ἀπ’ ἀλλήλων ἐπὶ πλεῖστον , πολλαχῇ εὔχρηστον ὂν , ἡ σχίσις αὐτῶν ἐγίνετο . δεόντως οὖν , ὅταν , οὗ χάριν ἐγένοντο , τοῦτ’ αὐτοῖς ὑπάρχῃ , μάλιστα τὴν τοιαύτην κατασκευὴν εὐφυεστάτην εἶναί φησι . διὰ γάρ τοι ταύτην καὶ τὸ ἀντιτετάχθαι τὸν μέγαν τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει , ὡς , εἴπερ ἔσχιστο μόνον ἡ χεὶρ ταύτῃ , μὴ μέντοι καὶ πλεῖστον τῶν ἄλλων ἀπεῖχεν ὁ μέγας , οὐκ ἂν ἀντετέτακτο αὐτοῖς . πολλὰ τοίνυν κᾀνταῦθα δι’ ὀλίγων ῥημάτων διδάσκει τούς γε δυναμένους μανθάνειν τὰ αὐτοῦ . δίκαιον οὖν ἴσως , καὶ ἡμᾶς , μὴ τἄλλα μόνον τοῦ ἀνδρὸς ζηλοῦντας , ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τοῦτο , τὸ δι’ ὀλίγων ῥημάτων διδάσκειν πολλὰ , τὸν τρόπον τῆς ἐξηγήσεως ἁπάντων τῶν οὕτως ὑπ’ αὐτοῦ γεγραμμένων ἐνδεδειγμένους , μηκέτι τὰς κατὰ μέρος ἐπεξιέναι ῥήσεις . οὐ γὰρ , ὡς Ἱπποκράτης κάλλιστα περὶ τῶν τοιούτων ἐγίνωσκε , πρόκειται λέγειν , ὅτι μὴ πάρεργον , ἀλλὰ τῶν μορίων ἁπάντων διελθεῖν τὴν χρείαν , ἓν ἔτι τοῦτο μόνον ἐξηγησαμένους ὧν ἐνεδείξατο διὰ τῆς προγεγραμμένης λέξεως ὁ Ἱπποκράτης , ἀναγκαιότατον μὲν ὂν ἰατρῷ γινώσκεσθαι , μὴ δυνάμενον δ’ εὑρεθῆναι χωρὶς τοῦ περὶ χρείας μορίων ἀκριβῶς ἐπισκέψασθαι . τί δ’ ἐστὶ τοῦτο ; τὸ γινώσκειν , ἥτις ἐστὶν ἡ ἀρίστη κατασκευὴ τοῦ σώματος ἡμῶν . δῆλον γὰρ , ὡς ἡ πάντ’ ἔχουσα τὰ μόρια τὴν ἀφ’ ἑαυτῶν ὠφέλειαν ἱκανὴν εἰς τὰς ἐνεργείας τῶν ὀργάνων παρεχόμενα . δακτύλων γὰρ εὐφυΐα , φησὶ , μέγα τὸ ἐν μέσῳ , καὶ ἀπεναντίον τὸν μέγαν τῷ λιχανῷ . καὶ εἰ ἐπανερωτῴης , διατί ; τὴν ἀπόκρισιν ἑτοίμην ἔχεις γεγραμμένην · κατὰ μὲν γὰρ οὐλομελίην τὰ πάντα ξυμπαθέα , κατὰ δὲ μέρεα τοῦ μέρεος ἑκάστου πρὸς τὸ ἔργον . τί ποτ’ οὖν ἔργον ἐστὶ τοῦ μέρους ἡμῶν , τῆς χειρός ; ἀντίληψις δηλονότι . πῶς δὲ οὖν εἰς αὐτὴν ὁμολογήσουσιν οἱ δάκτυλοι πάντες , εἰ μὴ μέγα μὲν ἔχοιεν τὸ ἐν μέσῳ , ἀντικρὺ δ’ ὁ μέγας εἴη τῷ λιχανῷ ; οὕτω γὰρ ἅπαντα τὰ δι’ αὐτῶν ἐνεργούμενα καλῶς πραχθήσεται . καὶ γὰρ οὖν καὶ ὀφθαλμῶν καὶ ῥινῶν εὐφυΐαν ζητῶν , ταῖς ἐνεργείαις αὐτῶν συνάπτων τὴν κατασκευὴν ἐξευρήσεις · αὕτη γάρ σοι κανὼν καὶ μέτρον καὶ κριτήριον εὐφυΐας τε καὶ κάλλους ἀληθινοῦ . οὐδὲ γὰρ ἄλλο τι τὸ ἀληθινὸν κάλλος ἐστὶ πλὴν τῆς ἀρίστης κατασκευῆς , ἣν ταῖς ἐνεργείαις κρινεῖς , Ἱπποκράτει πειθόμενος , οὐ λευκότησιν , ἢ μαλακότησιν , ἢ ἄλλοις τισὶ τοιούτοις , δι’ ὧν τὸ κομμωτικὸν καὶ νόθον , οὐ τὸ τῆς φύσεως οὐδὲ τὸ ἀληθινὸν ἐπιδείκνυται κάλλος . ὅθεν ἄλλα μὲν ἂν ἀνδραποδοκάπηλος , ἄλλα δ’ Ἱπποκράτης ἐπαινέσειεν σώματα . σὺ δ’ ἴσως οἴει παίζοντα τὸν παρὰ τῷ Ξενοφῶντι Σωκράτην περὶ κάλλους ἀμφισβητεῖν τοῖς εὐμορφοτάτοις εἶναι δοκοῦσι τῶν κατ’ αὐτόν . ὁ δ’ εἰ μὲν ἁπλῶς εἶπεν ἄνευ τοῦ πρὸς τὴν ἐνέργειαν ἀναφέρειν καὶ ταύτῃ τὸ πᾶν σταθμᾶσθαι κάλλους πέρι , τάχ’ ἂν ἔπαιξε μόνον · ἐπεὶ δ’ ἐν ἅπαντι τῷ λόγῳ τὸ τῆς κατασκευῆς τῶν μορίων κάλλος εἰς τὴν ἀρετὴν ἀναφέρει τῆς ἐνεργείας , οὐκέτι παίζειν αὐτὸν μόνον , ἀλλὰ καὶ σπουδάζειν νομιστέον . αὕτη γὰρ ἡ Σωκράτους μοῦσα , μιγνύειν ἀεὶ τὴν σπουδὴν ἐν μέρει παιδιᾶς . ταῦτα μὲν οὖν εἰς τοσοῦτον αὐτάρκως εἴρηται , τό τε χρήσιμον ἐνδεικνύμενα τῆς προκειμένης πραγματείας , καὶ τῶν παλαιῶν ὡς χρὴ τῆς τε γνώμης καὶ τῆς λέξεως ἐπαΐειν διδάσκοντα . τὴν δὲ τῆς χειρὸς κατασκευὴν ἑξῆς ἅπασαν ἐπέλθωμεν , ﻿ μηδὲν , ὡς οἷόν τε , παραλιπόντες ἀβασάνιστον . ἵνα δ’ ὁ λόγος προΐῃ μεθόδῳ , πάντα τὰ τοῖς σώμασιν ὑπάρχοντα διελώμεθα . ὑπάρχουσι δὲ πρῶτον μὲν καὶ μάλισθ’ αἱ κράσεις · αὗται γὰρ τὴν ἰδίαν οὐσίαν συμπληροῦσι τῶν μορίων . ὅτι γὰρ ᾧδέ πως ἔχει θερμότητός τε καὶ ψυχρότητος τὸ σῶμα , καὶ ξηρότητος καὶ ὑγρότητος , διὰ τοῦτο τοιόνδε τὴν φύσιν ἐστί . τὸ γὰρ εἶναι σαρκὶ τῇ σαρκὶ , καὶ νεύρῳ τῷ νεύρῳ καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστῳ τοῦθ’ , ὅπερ ἐστὶ , διὰ τὴν ἐκ τῶν εἰρημένων τεττάρων ποιὰν κρᾶσιν ἐγένετο . ταῦτα μὲν οὖν αὐτοῖς κατὰ τὸν τῆς οὐσίας ὑπάρχει λόγον . ἕπονται δ’ ἐξ ἀνάγκης ἀτμοὶ , καὶ χυμοὶ , καὶ χροιαὶ , καὶ σκληρότητες , καὶ μαλακότητες . ἕτερα δ’ ἐξ ἀνάγκης συμβέβηκε , θέσις , καὶ μέγεθος , καὶ πλοκὴ , καὶ διάπλασις . ὅταν οὖν τις ἀκριβῶς ἐθέλῃ βασανίσαι τὴν χρείαν ἁπάντων τῶν ὑπαρχόντων τοῖς ὀργάνοις , πρῶτον μὲν ἐξετασάτω , καθ’ ὃ τὴν ἐνέργειαν ἐκτήσατο · τὰ μὲν γὰρ πολλὰ εὑρήσει κατὰ τὴν ἰδίαν οὐσίαν , ἔστι δ’ ὅτε καὶ διά τι τῶν ἑπομένων , ὡς ἐν ὀφθαλμοῖς διὰ τὴν χροιάν . ἔπειτα δὲ καὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ μορίων τὴν χρείαν ἑκάστου ζητησάτω , πότερον διὰ τὴν ἐνέργειαν ὠφέλιμόν ἐστιν , ἢ διά τι τῶν ἑπομένων ταῖς κράσεσιν , ὡς ὀστοῦν διὰ τὴν σκληρότητα . μετὰ δὲ ταῦτ’ ἤδη τῶν συμβεβηκότων ὅλοις τε τοῖς ὀργάνοις καὶ τοῖς μορίοις αὐτῶν ἕκαστον ἐπισκεψάτω . ταῦτα δ’ ἐστὶν , ὡς ὀλίγῳ πρόσθεν ἐῤῥέθη , θέσις καὶ μέγεθος καὶ πλοκὴ καὶ διάπλασις . ὅστις δὲ , πρὶν ἅπαντα ταῦτα βασανίσαι , πότερον ὀρθῶς , ἢ καί τι φαύλως αὐτῶν ἔχει , περὶ χρείας οἴεται μορίων καλῶς ἐπεσκέφθαι , κακῶς ἔγνωκε .
Lemmas: ὅθεν οὖν λέγω ἀπολείπω , ἀναλαμβάνω αὖθις , ἅπας ἐπεξέρχομαι ὁ ὁ χείρ κατασκευή · ἐάν γάρ ἐν ὁ περί οὗτος λόγος σαφής ὁ ἐνέργεια ἔχω τέλειος γυμνάζω , ῥᾴδιος οὕτως ὁ μέθοδος ἐν ὁ ἑξῆς λέγω μανθάνω . πάλιν οὖν , ὥσπερ ἀπό θεός φωνή , ὁ Ἱπποκράτης ἄρχω λέξις . ἐν ὅς γάρ ἐνδείκνυμι ὁ χρεία ὁ ὄνυξ , διά ὅς , ἡλίκος αὐτός ἔχω προσήκω , διδάσκω , ἐν οὗτος καί ὁ σχίζω μέν εἰς δάκτυλος ὁ χείρ καί ὁ τέσσαρες ἀντιτάσσω ὁ μέγας ὅμοιος ἐνδείκνυμι γράφω ὧδε · δάκτυλος δέ εὐφυία , μέγας ὁ ἐν μέσος , καί ἀπεναντίον ὁ μέγας ὁ λιχανός · ἕνεκα γάρ ὁ διίστημι ὁ δάκτυλος ἀπό ἀλλήλων ἐπί πολύς , πολλαχῆ εὔχρηστος εἰμί , ὁ σχίσις αὐτός γίγνομαι . δεόντως οὖν , ὅταν , ὅς χάριν γίγνομαι , οὗτος αὐτός ὑπάρχω , μάλα ὁ τοιοῦτος κατασκευή εὐφυής εἰμί φημί . διά γάρ τοι οὗτος καί ὁ ἀντιτάσσω ὁ μέγας ὁ ἄλλος ὑπάρχω , ὡς , εἴπερ σχίζω μόνος ὁ χείρ οὗτος , μή μέντοι καί πολύς ὁ ἄλλος ἀπέχω ὁ μέγας , οὐ ἄν ἀντιτάσσω αὐτός . πολύς τοίνυν ᾀνταῦθη διά ὀλίγος ῥῆμα διδάσκω ὁ γε δύναμαι μανθάνω ὁ αὐτός . δίκαιος οὖν ἴσως , καί ἐγώ , μή ἄλλος μόνος ὁ ἀνήρ ζηλόω , ἀλλά καί αὐτός οὗτος , ὁ διά ὀλίγος ῥῆμα διδάσκω πολύς , ὁ τρόπος ὁ ἐξήγησις ἅπας ὁ οὕτως ὑπό αὐτός γράφω ἐνδείκνυμι , μηκέτι ὁ κατά μέρος ἐπεξέρχομαι ῥῆσις . οὐ γάρ , ὡς Ἱπποκράτης καλός περί ὁ τοιοῦτος γιγνώσκω , πρόκειμαι λέγω , ὅτι μή πάρεργον , ἀλλά ὁ μόριον ἅπας διέρχομαι ὁ χρεία , εἷς ἔτι οὗτος μόνος ἐξηγέομαι ὅς ἐνδείκνυμι διά ὁ προγράφω λέξις ὁ Ἱπποκράτης , ἀναγκαῖος μέν εἰμί ἰατρός γιγνώσκω , μή δύναμαι δέ εὑρίσκω χωρίς ὁ περί χρεία μόριον ἀκριβής ἐπισκοπέω . τίς δέ εἰμί οὗτος ; ὁ γιγνώσκω , ὅστις εἰμί ὁ ἀγαθός κατασκευή ὁ σῶμα ἐγώ . δῆλος γάρ , ὡς ὁ πᾶς ἔχω ὁ μόριον ὁ ἀπό ἑαυτοῦ ὠφέλεια ἱκανός εἰς ὁ ἐνέργεια ὁ ὄργανον παρέχω . δάκτυλος γάρ εὐφυία , φημί , μέγας ὁ ἐν μέσος , καί ἀπεναντίον ὁ μέγας ὁ λιχανός . καί εἰ ἐπανερωτάω , διατί ; ὁ ἀπόκρισις ἑτοῖμος ἔχω γράφω · κατά μέν γάρ οὐλομελίη ὁ πᾶς συμπαθής , κατά δέ μέρος ὁ μέρος ἕκαστος πρός ὁ ἔργον . τίς ποτέ οὖν ἔργον εἰμί ὁ μέρος ἐγώ , ὁ χείρ ; ἀντίληψις δηλονότι . πῶς δέ οὖν εἰς αὐτός ὁμολογέω ὁ δάκτυλος πᾶς , εἰ μή μέγας μέν ἔχω ὁ ἐν μέσος , ἀντικρύ δέ ὁ μέγας εἰμί ὁ λιχανός ; οὕτως γάρ ἅπας ὁ διά αὐτός ἐνεργέω καλός πράσσω . καί γάρ οὖν καί ὀφθαλμός καί ῥίς εὐφυΐα ζητέω , ὁ ἐνέργεια αὐτός συνάπτω ὁ κατασκευή ἐξευρίσκω · οὗτος γάρ σύ κανών καί μέτρον καί κριτήριον εὐφυΐα τε καί κάλλος ἀληθινός . οὐδέ γάρ ἄλλος τις ὁ ἀληθινός κάλλος εἰμί πλήν ὁ ἀγαθός κατασκευή , ὅς ὁ ἐνέργεια κρίνω , Ἱπποκράτης πείθω , οὐ λευκότης , ἤ μαλακότης , ἤ ἄλλος τις τοιοῦτος , διά ὅς ὁ κομμωτικός καί νόθος , οὐ ὁ ὁ φύσις οὐδέ ὁ ἀληθινός ἐπιδείκνυμι κάλλος . ὅθεν ἄλλος μέν ἄν ἀνδραποδοκάπηλος , ἄλλος δέ Ἱπποκράτης ἐπαινέω σῶμα . σύ δέ ἴσως οἴομαι παίζω ὁ παρά ὁ Ξενοφῶν Σωκράτης περί κάλλος ἀμφισβητέω ὁ εὔμορφος εἰμί δοκέω ὁ κατά αὐτός . ὁ δέ εἰ μέν ἁπλῶς λέγω ἄνευ ὁ πρός ὁ ἐνέργεια ἀναφέρω καί οὗτος ὁ πᾶς σταθμάω κάλλος περί , τάχα ἄν παίζω μόνος · ἐπεί δέ ἐν ἅπας ὁ λόγος ὁ ὁ κατασκευή ὁ μόριον κάλλος εἰς ὁ ἀρετή ἀναφέρω ὁ ἐνέργεια , οὐκέτι παίζω αὐτός μόνος , ἀλλά καί σπουδάζω νομίζω . οὗτος γάρ ὁ Σωκράτης μοῦσα , μείγνυμι ἀεί ὁ σπουδή ἐν μέρος παιδιά . οὗτος μέν οὖν εἰς τοσοῦτος αὔταρκος λέγω , ὁ τε χρήσιμος ἐνδείκνυμι ὁ πρόκειμαι πραγματεία , καί ὁ παλαιός ὡς χρή ὁ τε γνώμη καί ὁ λέξις ἐπαΐω διδάσκω . ὁ δέ ὁ χείρ κατασκευή ἑξῆς ἅπας ἐπέρχομαι , ﻿ μηδείς , ὡς οἷος τε , παραλείπω ἀβασάνιστος . ἵνα δέ ὁ λόγος προίημι μέθοδος , πᾶς ὁ ὁ σῶμα ὑπάρχω διαιρέω . ὑπάρχω δέ πρῶτος μέν καί μάλα ὁ κρᾶσις · οὗτος γάρ ὁ ἴδιος οὐσία συμπληρόω ὁ μόριον . ὅτι γάρ ὧδε πως ἔχω θερμότης τε καί ψυχρότης ὁ σῶμα , καί ξηρότης καί ὑγρότης , διά οὗτος τοιόσδε ὁ φύσις εἰμί . ὁ γάρ εἰμί σάρξ ὁ σάρξ , καί νεῦρον ὁ νεῦρον καί ὁ ἄλλος ἕκαστος οὗτος , ὅς εἰμί , διά ὁ ἐκ ὁ λέγω τέσσαρες ποιός κρᾶσις γίγνομαι . οὗτος μέν οὖν αὐτός κατά ὁ ὁ οὐσία ὑπάρχω λόγος . ἕπομαι δέ ἐκ ἀνάγκη ἀτμός , καί χυμός , καί χροιά , καί σκληρότης , καί μαλακότης . ἕτερος δέ ἐκ ἀνάγκη συμβαίνω , θέσις , καί μέγεθος , καί πλοκή , καί διάπλασις . ὅταν οὖν τις ἀκριβής ἐθέλω βασανίζω ὁ χρεία ἅπας ὁ ὑπάρχω ὁ ὄργανον , πρῶτος μέν ἐξετάζω , κατά ὅς ὁ ἐνέργεια κτάομαι · ὁ μέν γάρ πολύς εὑρίσκω κατά ὁ ἴδιος οὐσία , εἰμί δέ ὅτε καί διά τις ὁ ἕπομαι , ὡς ἐν ὀφθαλμός διά ὁ χροιά . ἔπειτα δέ καί ὁ ἄλλος αὐτός μόριον ὁ χρεία ἕκαστος ζητέω , πότερος διά ὁ ἐνέργεια ὠφέλιμος εἰμί , ἤ διά τις ὁ ἕπομαι ὁ κρᾶσις , ὡς ὀστέον διά ὁ σκληρότης . μετά δέ οὗτος ἤδη ὁ συμβαίνω ὅλος τε ὁ ὄργανον καί ὁ μόριον αὐτός ἕκαστος ἴπισκεψημι . οὗτος δέ εἰμί , ὡς ὀλίγος πρόσθεν λέγω , θέσις καί μέγεθος καί πλοκή καί διάπλασις . ὅστις δέ , πρίν ἅπας οὗτος βασανίζω , πότερος ὀρθός , ἤ καί τις φαῦλος αὐτός ἔχω , περί χρεία οἴομαι μόριον καλός ἐπισκοπέω , κακός γιγνώσκω .