galenus.de-usu-partium 6.7
Νυνὶ δὲ , ( τέλος γὰρ ἤδη ἡμῖν τὰ περὶ τῆς κοίλης φλεβὸς καὶ τοῦ στομάχου τῆς θέσεως ἔχει , ) πάλιν ἐπὶ τὰ τοῦ πνεύματος ὄργανα μεταβάντες , ἐπιδείξομεν , εἰς ὅσον ἡ φύσις ἅπαντα διεκόσμησε , καὶ θέσιν ἀρίστην ἑκάστῳ , καὶ πλοκὴν , καὶ διάπλασιν , ὄγκου τε ποσότητα καὶ σχῆμα περιθεῖσα , καὶ μαλακότητας δὲ καὶ σκληρότητας , καὶ βαρύτητας καὶ κουφότητας , ἅπαντά τε τἄλλα , ὅσα τοῖς σώμασιν ὑπάρχει , κατὰ τὸ δικαιότατον ἑκάστῳ νείμασα . καὶ μὲν δὴ καὶ τῆς πρὸς ἄλληλα κοινωνίας αὐτῶν εἰς ὅσον προὐνοήσατο , τὰ μὲν ξυμφύουσα , τὰ δὲ προσαρτῶσα , τὰ δὲ περιβάλλουσα , τὰ δὲ ἀμφιεννῦσα , καὶ πᾶν , εἴ τι τοιοῦτον εἰς ἀσφάλειαν αὐτοῖς διέφερεν , ἐπιτεχνωμένη , καὶ ταῦτ’ ἐξηγησόμεθα σύμπαντα τὴν ἀρχὴν αὖθις ἀπὸ τῆς καρδίας ποιησάμενοι . ταύτην οὖν ὅτι μὲν ἐν μέσῳ χρὴ τετάχθαι τῷ θώρακι , καὶ ὅτι περιβεβλῆσθαι μὲν ἐν κύκλῳ τὸν πνεύμονα , καθάπερ δακτύλοις τισὶ τοῖς λοβοῖς αὐτὴν περιλαμβάνοντα , περικεῖσθαι δ’ ἔξωθεν ἀμφοτέροις τὸν θώρακα , σαφὲς ἐκ τῶν ἤδη λελεγμένων ἐστί . διὰ τί δὲ οὐκ ἀκριβῶς ἐστι σφαιροειδὴς , ἀλλ’ ἀπὸ πλατείας τε καὶ κυκλοτεροῦς τῆς ἀναβάσεως , ἣν κεφαλὴν αὐτῆς ὀνομάζουσιν , ἀρξαμένη , κᾄπειτα κατὰ βραχὺ μειουμένη τρόπον ὁμοιότατον κώνῳ στενοειδὴς καὶ λεπτὴ τὸ κάτω γίνεται πέρας , οὔπω μὲν εἴρηται πρόσθεν , ἀρκτέον δ’ ἐντεῦθέν μοι μάλιστα τοῦ περὶ αὐτῆς λόγου παντός . οὐκ ἴσης ἀσφαλείας ἐδεῖτο πάντα αὐτῆς τὰ μόρια , διότι μηδὲ τὴν αὐτὴν ἅπαντα χρείαν πεπίστευται . τὰ μὲν γὰρ κατὰ τὴν βάσιν ἀγγείων ἐκφύσεσιν ἀνάκειται , τὰ δ’ ἑκατέρωθεν ἀπὸ τοῦδε μέχρι τοῦ κάτω πέρατος οἷον πλευρὰ ἕτερα ταῖς τῶν κοιλιῶν γενέσεσιν ἀνάκειται , αὐτὸ δὲ τὸ κάτω πέρας ἀπόφυσίς ἐστιν ἰσχυρὰ ﻿ καὶ πυκνὴ , ἅμα μὲν οἷον ἐπίθημα ταῖς κοιλίαις αὐτῆς γεγενημένον , ἅμα δὲ οἷον πρόβλημα τῆς ὅλης καρδίας , ὅπως μή ποτε ἐν ταῖς σφοδροτέραις κινήσεσιν ἐμπίπτουσα βιαίως τοῖς προκειμένοις ὀστοῖς τοῦ θώρακος ἐμποδίζηται , καὶ πῃ καὶ πονῇ , καὶ διὰ ταῦτα ἀναγκάζηται συγχεῖν τε καὶ διαφθείρειν τὸν ῥυθμὸν τῆς κινήσεως . τοῦτο μὲν δὴ τὸ μέρος τῆς καρδίας τὸ ἀκυρώτατόν ἐστι , τὸ δ’ εἰς τὰς τῶν ἀγγείων ἐκφύσεις νενεμημένον ἁπάντων κυριώτατον . ὅσα δ’ ἐν τῷ μεταξὺ , τοῖς τῶν γειτνιώντων ἀξιώμασιν ἀνάλογον ἔχει · τὰ μὲν γὰρ πλησίον τῆς βάσεως ὀλίγου δεῖν κυριώτατα , τὰ δὲ πλησίον τοῦ πέρατος ὀλίγου δεῖν ἀκυρώτατα , τὰ δ’ τῷ μέσῳ τούτων , εἰς ὅσον ἀφέστηκεν ἑκατέρου τῶν ἄκρων , εἰς τοσοῦτον ἀπολείπεται καὶ πλεονεκτεῖ τῆς ἐκείνων ἀξίας . οὔκουν θαυμαστὸν οὐδὲν , ἅμα μὲν κωνοειδῆ γενέσθαι τὴν καρδίαν , ἅμα δὲ τὰ μὲν κατὰ τὴν κεφαλὴν αὐτῆς , ἅπερ ἦν κυριώτατα , τὴν ἀσφαλεστάτην χώραν καταλαβεῖν , λαβεῖν , τὰ δὲ κατὰ τὸν πυθμένα , τὰ πάντων ἀκυρώτατα , τὴν εὐπαθεστέραν . ὅταν δ’ ἀκυρώτατον ἐν καρδίᾳ λέγηταί τι μόριον , οὐκ οἶμαί τινα τοσοῦτον ἐσφάλθαι τῆς ἀληθείας , ὡς ἁπλῶς ἀκυρώτατον ἀκούειν . οὐ γὰρ ἂν εὕροις οὔτ’ ἄλλο τοιοῦτον οὐδὲν ἐν καρδίᾳ μόριον , οὔτ’ αὐτὸ τὸ κάτω πέρας , ὡς μὴ πάντων , εἰ τύχοι , τῶν ἐν τοῖς σκέλεσιν ἢ ταῖς χερσὶ κυριώτατον ὑπάρχειν , ἀλλ’ ὡς κυρίων ἁπάντων ὄντων , εἶτ’ ἀλλήλοις παραβαλλομένων , τὸ μὲν ἧττον αὐτῶν χρὴ νοεῖν , τὸ δὲ μᾶλλον εἶναι τοιοῦτον . ὅπως δέ μοι τῷ λόγῳ μὴ μόνον νῦν , ἀλλὰ καὶ εἰσαῦθις ἕποιο παρακούων μηδὲν , ἐθέλω σοι διελθεῖν , ἐξ ὧν χρὴ διαγινώσκειν ἐν ζώου σώματι μόριον ἄκυρόν τε καὶ κύριον . ἀπὸ μὲν δὴ τῆς χρείας ἄμφω κρίνειν . ἐπεὶ δ’ ἐστὶν αὕτη τριττὴ κατὰ γένος , ( ἢ γὰρ εἰς αὐτὸ τὸ ζῇν , ἢ εἰς τὸ καλῶς ζῇν , ἢ εἰς τὴν τούτων φυλακὴν διαφέρει , ) τὰ μὲν εἰς τὸ ζῇν αὐτὸ χρήσιμα μόρια κύρια πάντως ἡγεῖσθαι , τῶν λοιπῶν δ’ ἑκατέρων γενῶν ἀκύρων ὑπαρχόντων , ὅσοις μὲν συμπάσχει ῥᾳδίως τὰ κύρια ταῦτα , ἧττον τῶν ἄλλων ἄκυρα νομίζειν , ὅσοις δ’ οὐ συμπάσχει , μᾶλλον . ἐπεὶ τοίνυν ἡ καρδία τῆς ἐμφύτου θερμασίας , ᾗ διοικεῖται τὸ ζῶον , οἷον ἑστία τέ τίς ἐστι καὶ πηγὴ , πᾶν μὲν ἂν οὕτω μόριον αὐτῆς εἴη κύριον , ἀλλὰ μᾶλλον ὅσων ἡ χρεία τῷ παντὶ ζώῳ διαφυλάττει τὴν ζωήν . ἔστι δὲ δὴ ταῦτα δυοῖν ἀγγείων στόματα κατὰ τὴν ἀριστερὰν αὐτῆς κοιλίαν , ἣν τοῖς ἰατροῖς ἔθος ὀνομάζειν ἐστὶ πνευματικήν . διὰ γὰρ δὴ τούτων τῶν στομάτων ἡ καρδία , διὰ μὲν τοῦ μικροτέρου ταῖς κατὰ τὸν πνεύμονα , διὰ δὲ τοῦ μείζονος ἁπάσαις ταῖς κατὰ τὸ ζῶόν ἐστιν ἀρτηρίαις συνεχής . ἧττον δ’ ἂν εἴη τούτων κύρια τὰ κατὰ τὴν ἑτέραν αὐτῆς κοιλίαν , ἣν αἱματικὴν ὀνομάζουσιν , ὅμως μὴν καὶ ταῦτα τῶν ἄλλων κυριώτερα , τὸ μὲν εἰσάγον εἰς αὐτὴν τὸ αἷμα , τὸ δὲ ἐξ αὐτῆς εἰς τὸν πνεύμονα παράγον . ἐπεὶ δὲ ἀξιόλογόν ἐστιν ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἀγγείων τε καὶ στομάτων , εὐλόγως καὶ ἡ καρδία κατὰ ταῦτα τὰ μέρη μεγίστη τε γέγονε καὶ τὸ μέσον ἐπέχει τοῦ παντὸς θώρακος , ἥτις ἦν ἀσφαλεστάτη χώρα διὰ τὸ πλεῖστον ἁπάντων ἀποκεχωρηκέναι τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων αὐτῷ . τά τε γὰρ θλῶντα , καὶ τὰ τέμνοντα , καὶ τὰ θερμαίνοντα , καὶ τὰ ψύχοντα , καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἄλλο τοιοῦτον τοῖς ζώοις λυμαινόμενον πολὺ πρότερον ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀδικῆσαί τε καὶ διεξελθεῖν μόρια τοῦ τε θώρακος ὅλου , καὶ τοῦ πνεύμονος , ἤπερ καὶ αὐτῆς τῆς καρδίας , πρὶν ἐπί τι τῶν εἰρημένων ἐξικέσθαι .
Lemmas: νυνί δέ , ( τέλος γάρ ἤδη ἐγώ ὁ περί ὁ κοῖλος φλέψ καί ὁ στόμαχος ὁ θέσις ἔχω , ) πάλιν ἐπί ὁ ὁ πνεῦμα ὄργανον μεταβαίνω , ἐπιδείκνυμι , εἰς ὅσος ὁ φύσις ἅπας διακοσμέω , καί θέσις ἀγαθός ἕκαστος , καί πλοκή , καί διάπλασις , ὄγκος τε ποσότης καί σχῆμα περιτίθημι , καί μαλακότης δέ καί σκληρότης , καί βαρύτης καί κουφότης , ἅπας τε ἄλλος , ὅσος ὁ σῶμα ὑπάρχω , κατά ὁ δίκαιος ἕκαστος νέμω . καί μέν δή καί ὁ πρός ἀλλήλων κοινωνία αὐτός εἰς ὅσος προνοοῦμαι , ὁ μέν συμφύω , ὁ δέ προσαρτάω , ὁ δέ περιβάλλω , ὁ δέ ἀμφιέννυμι , καί πᾶς , εἰ τις τοιοῦτος εἰς ἀσφάλεια αὐτός διαφέρω , ἐπιτεχνάομαι , καί οὗτος ἐξηγέομαι σύμπας ὁ ἀρχή αὖθις ἀπό ὁ καρδία ποιέω . οὗτος οὖν ὅτι μέν ἐν μέσος χρή τάσσω ὁ θώραξ , καί ὅτι περιβάλλω μέν ἐν κύκλος ὁ πνεύμων , καθά δάκτυλος τις ὁ λοβός αὐτός περιλαμβάνω , περίκειμαι δέ ἔξωθεν ἀμφότερος ὁ θώραξ , σαφής ἐκ ὁ ἤδη λέγω εἰμί . διά τίς δέ οὐ ἀκριβής εἰμί σφαιροειδής , ἀλλά ἀπό πλατύς τε καί κυκλοτερής ὁ ἀνάβασις , ὅς κεφαλή αὐτός ὀνομάζω , ἄρχω , ᾅπειτα κατά βραχύς μειόω τρόπος ὅμοιος κῶνος στενοειδής καί λεπτός ὁ κάτω γίγνομαι πέρας , οὔπω μέν λέγω πρόσθεν , ἄρχω δέ ἐντεῦθεν ἐγώ μάλα ὁ περί αὐτός λόγος πᾶς . οὐ ἴσος ἀσφάλεια δέω πᾶς αὐτός ὁ μόριον , διότι μηδέ ὁ αὐτός ἅπας χρεία πιστεύω . ὁ μέν γάρ κατά ὁ βάσις ἀγγεῖον ἔκφυσις ἀνάκειμαι , ὁ δέ ἑκατέρωθεν ἀπό ὅδε μέχρι ὁ κάτω πέρας οἷος πλευρόν ἕτερος ὁ ὁ κοιλία γένεσις ἀνάκειμαι , αὐτός δέ ὁ κάτω πέρας ἀπόφυσις εἰμί ἰσχυρός ﻿ καί πυκνός , ἅμα μέν οἷος ἐπίθημα ὁ κοιλία αὐτός γίγνομαι , ἅμα δέ οἷος πρόβλημα ὁ ὅλος καρδία , ὅπως μή ποτέ ἐν ὁ σφοδρός κίνησις ἐμπίπτω βίαιος ὁ πρόκειμαι ὀστέον ὁ θώραξ ἐμποδίζω , καί πη καί πονέω , καί διά οὗτος ἀναγκάζω συγχέω τε καί διαφθείρω ὁ ῥυθμός ὁ κίνησις . οὗτος μέν δή ὁ μέρος ὁ καρδία ὁ ἄκυρος εἰμί , ὁ δέ εἰς ὁ ὁ ἀγγεῖον ἔκφυσις νέμω ἅπας κύριος . ὅσος δέ ἐν ὁ μεταξύ , ὁ ὁ γειτνιάω ἀξίωμα ἀνάλογος ἔχω · ὁ μέν γάρ πλησίον ὁ βάσις ὀλίγος δέω κύριος , ὁ δέ πλησίον ὁ πέρας ὀλίγος δέω ἄκυρος , ὁ δέ ὁ μέσος οὗτος , εἰς ὅσος ἀφίστημι ἑκάτερος ὁ ἄκρον , εἰς τοσοῦτος ἀπολείπω καί πλεονεκτέω ὁ ἐκεῖνος ἀξία . οὔκουν θαυμαστός οὐδείς , ἅμα μέν κωνοειδής γίγνομαι ὁ καρδία , ἅμα δέ ὁ μέν κατά ὁ κεφαλή αὐτός , ὅς εἰμί κύριος , ὁ ἀσφαλής χώρα καταλαμβάνω , λαμβάνω , ὁ δέ κατά ὁ πυθμήν , ὁ πᾶς ἄκυρος , ὁ εὐπαθής . ὅταν δέ ἄκυρος ἐν καρδία λέγω τις μόριον , οὐ οἴομαι τις τοσοῦτος σφάλλω ὁ ἀλήθεια , ὡς ἁπλῶς ἄκυρος ἀκούω . οὐ γάρ ἄν εὑρίσκω οὔτε ἄλλος τοιοῦτος οὐδείς ἐν καρδία μόριον , οὔτε αὐτός ὁ κάτω πέρας , ὡς μή πᾶς , εἰ τυγχάνω , ὁ ἐν ὁ σκέλος ἤ ὁ χείρ κύριος ὑπάρχω , ἀλλά ὡς κύριος ἅπας εἰμί , εἶτα ἀλλήλων παραβάλλω , ὁ μέν ἥσσων αὐτός χρή νοέω , ὁ δέ μάλα εἰμί τοιοῦτος . ὅπως δέ ἐγώ ὁ λόγος μή μόνος νῦν , ἀλλά καί εἰσαῦθις ἕπομαι παρακούω μηδείς , ἐθέλω σύ διέρχομαι , ἐκ ὅς χρή διαγιγνώσκω ἐν ζῷον σῶμα μόριον ἄκυρος τε καί κύριος . ἀπό μέν δή ὁ χρεία ἄμφω κρίνω . ἐπεί δέ εἰμί οὗτος τρισσός κατά γένος , ( ἤ γάρ εἰς αὐτός ὁ ζάω , ἤ εἰς ὁ καλός ζάω , ἤ εἰς ὁ οὗτος φυλακή διαφέρω , ) ὁ μέν εἰς ὁ ζάω αὐτός χρήσιμος μόριον κύριος πάντως ἡγέομαι , ὁ λοιπός δέ ἑκάτερος γένος ἄκυρος ὑπάρχω , ὅσος μέν συμπάσχω ῥᾴδιος ὁ κύριος οὗτος , ἥσσων ὁ ἄλλος ἄκυρος νομίζω , ὅσος δέ οὐ συμπάσχω , μάλα . ἐπεί τοίνυν ὁ καρδία ὁ ἔμφυτος θερμασία , ὅς διοικέω ὁ ζῷον , οἷος ἑστία τε τις εἰμί καί πηγή , πᾶς μέν ἄν οὕτως μόριον αὐτός εἰμί κύριος , ἀλλά μάλα ὅσος ὁ χρεία ὁ πᾶς ζῷον διαφυλάσσω ὁ ζωή . εἰμί δέ δή οὗτος δύο ἀγγεῖον στόμα κατά ὁ ἀριστερός αὐτός κοιλία , ὅς ὁ ἰατρός ἔθος ὀνομάζω εἰμί πνευματικός . διά γάρ δή οὗτος ὁ στόμα ὁ καρδία , διά μέν ὁ μικρός ὁ κατά ὁ πνεύμων , διά δέ ὁ μέγας ἅπας ὁ κατά ὁ ζῷον εἰμί ἀρτηρία συνεχής . ἥσσων δέ ἄν εἰμί οὗτος κύριος ὁ κατά ὁ ἕτερος αὐτός κοιλία , ὅς αἱματικός ὀνομάζω , ὅμως μήν καί οὗτος ὁ ἄλλος κύριος , ὁ μέν εἰσάγω εἰς αὐτός ὁ αἷμα , ὁ δέ ἐκ αὐτός εἰς ὁ πνεύμων παράγω . ἐπεί δέ ἀξιόλογος εἰμί ἕκαστος ὁ λέγω ἀγγεῖον τε καί στόμα , εὔλογος καί ὁ καρδία κατά οὗτος ὁ μέρος μέγας τε γίγνομαι καί ὁ μέσος ἐπέχω ὁ πᾶς θώραξ , ὅστις εἰμί ἀσφαλής χώρα διά ὁ πολύς ἅπας ἀποχωρέω ὁ ἔξωθεν προσπίπτω αὐτός . ὁ τε γάρ θλάω , καί ὁ τέμνω , καί ὁ θερμαίνω , καί ὁ ψύχω , καί πᾶς ὁστισοῦν ἄλλος τοιοῦτος ὁ ζῷον λυμαίνομαι πολύς πρότερος ἀναγκαῖος εἰμί ἀδικέω τε καί διεξέρχομαι μόριον ὁ τε θώραξ ὅλος , καί ὁ πνεύμων , ἤ καί αὐτός ὁ καρδία , πρίν ἐπί τις ὁ λέγω ἐξικνέομαι .