galenus.de-usu-partium 10.5
Ὅτι δ’ ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ὑγροῦ καὶ τοῦ ῥαγοειδοῦς χιτῶνος ὑγρότης τις λεπτὴ περιέχεται , καὶ ὅτι πνεύματος πλήρης ἐστὶν ὁ κατὰ τὴν κόρην τόπος , ἐκ τῶνδ’ ἂν μάλιστα γνοίης · πρῶτον μὲν , ὅτι τεταμένον ἀκριβῶς ὁρᾷς ἐπὶ τῶν ζώντων τὸν ὀφθαλμὸν , καὶ πλήρη πανταχόθεν , καὶ οὐδαμῆ ῥυσσὸν , οὐδὲ χαλαρὸν αὐτοῦ μόριον οὐδέν . εἰ δὲ τεθνεῶτος ἐθέλοις λαβὼν διαιρεῖν , ἤδη μέν πως ῥυσσότερον ὄψει τοῦ κατὰ φύσιν καὶ πρὸ τῆς διαιρέσεως . διελόντι δέ σοι τὸν κερατοειδῆ χιτῶνα παραχρῆμα μὲν ἀπαντήσει τὸ λεπτὸν ὑγρὸν ἐκχεόμενον , ὃ κᾀν ταῖς παρακεντήσεσι φαίνεται πολλάκις ἐκρέον διὰ τῆς τρώσεως , εὐθὺς δ’ ἂν ἅπας ὁ ὀφθαλμὸς ῥυσσὸς γένοιτο , καὶ προσεσταλμένος , καὶ χαλαρὸς , καὶ διατείνοντι δὲ καὶ ἀφιστῶντι τοὺς χιτῶνας ἀπὸ τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ἡ μεταξὺ χώρα παμπόλλη κενὴ φαίνεται . εἰ τοίνυν αὐτὴ πρότερον μὲν , ὅτ’ ἔζη τὸ ζῶον , ἐπεπλήρωτό τε καὶ διατετάκει τοὺς χιτῶνας , ἀποθανόντος δὲ κενὴ μὲν αὐτὴ , χαλαροὶ δὲ οἱ περικείμενοι γίνονται χιτῶνες , δῆλον ὡς ἤτοι πνεύματός τινος , ἢ ὑγρότητος , ἢ ἀμφοῖν πεπλήρωται . καὶ μὲν δὴ καὶ εἰ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν μύσαιμεν , ἀνεῳγότα φυλάττοντες τὸν ἕτερον , εὐρυνομένην τε καὶ διεσταλμένην , ὡς ἂν ἐμφυσωμένην ὀψόμεθα τὴν κόρην . καὶ τοῦτο καὶ τῷ λόγῳ μὲν δῆλον , ὡς πληρουμένη μὲν πνεύματος οὕτω διατίθεται , καὶ δι’ ἐπιτεχνήσεως δ’ ἂν οὐχ ἥκιστα πειραθείης τε καὶ βασανίσαις τὸν λόγον αὐτοῖς τοῖς ἐναργῶς φαινομένοις . ἐμφυσήσας γὰρ ἐκ τῶν ἔνδον μερῶν τὸν ῥαγοειδῆ χιτῶνα , διϊστάμενον ὄψει τὸ τρῆμα . ᾧδε μὲν τῇ πείρᾳ δῆλον , ὡς πληρουμένη πνεύματος ἡ κόρη διευρύνεται . ἀτὰρ οὐδὲ ὁ λόγος ἄλλο τί φησιν , ἢ ὡς μεστούμενος ἔνδοθεν ὁ ῥαγοειδὴς ἐπὶ πλεῖστον ἐκτείνεταί τε καὶ διατείνεται , καὶ οὕτω καὶ τὸ τρῆμα μεῖζον ἴσχει γιγνόμενον , ὥσπερ καὶ τἄλλα πάνθ’ , ὅσοις ὀπαί τέ τινές εἰσι καὶ διεκτρήσεις , ὑμενώδεσί τε καὶ λεπτοῖς ὑπάρχουσι , καὶ καταπίπτειν εἰς ἑαυτὰ δυναμένοις . οὕτως οὖν καὶ ταυτὶ τὰ κόσκινα τετάσθαι δεῖται τοὺς χιτῶνας , ἢ συμπίπτουσιν αὐτῶν αἱ ὀπαί . εἰ τοίνυν ἔτι μὲν περιόντος τούς θ’ ὑμένας ἀμφοτέρους τεταμένους ἐστὶν ἰδεῖν , καὶ μύσαντος θατέρου τῶν ὀφθαλμῶν , εὐρυνομένην θατέρου τὴν κόρην , ἀποθανόντος δὲ , χαλαροὺς μὲν ἤδη καὶ πρὸ τοῦ κενωθῆναι τὸ λεπτὸν ὑγρὸν , χαλαροὺς δὲ ἐσχάτως ἐπὶ τῇ κενώσει γιγνομένους , δῆλον ὡς ὑπ’ ἀμφοῖν , ὑγροῦ τε καὶ πνεύματος , ὁπότ’ ἔζη τὸ ζῶον , ἐπεπλήρωντο . ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς ἂν λεπτότερόν τε καὶ κουφότερον ῥᾳδίως ἐκκενοῦται πρὸ τῆς διαιρέσεως , τὸ δ’ ὑγρὸν ἔτι διαμένει , κενώσεως αἰσθητῆς δεόμενον . ἀλλὰ καὶ τοῖς ﻿ πάνυ πρεσβύταις ῥυσσὸς εἰς τοσοῦτον πολλάκις ὁ κερατοειδὴς γίνεται χιτὼν , ὥστε οἱ μὲν οὐδ’ ὅλως , οἱ δὲ φαύλως τε καὶ μόγις ἔτι βλέπουσιν . ἐπιπιπτουσῶν γὰρ ἀλλήλαις τῶν ῥυτίδων , καὶ διὰ τοῦτο διπλουμένου τοῦ χιτῶνος , καὶ πάχος ἐπίκτητον λαμβάνοντος , ἐλάττονός τε παραγινομένου τοῦ ἄνωθεν πνεύματος εἰς τὴν κόρην , κατὰ λόγον ἐμποδίζονται τὰς ὄψεις . αὐτὸ δὲ δὴ τοῦτο τὸ ἔλαττον ἐπιῤῥεῖν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τὸ πνεῦμα μάλιστ’ αἴτιον γίνεται τοῦ ῥυσσοῦσθαι κατὰ τὴν κόρην . ἐξ ὧν ἁπάντων δῆλον , ὡς πεπλήρωται διὰ παντὸς ἡ μετὰ τὸ κρυσταλλοειδὲς ὑγρὸν χώρα σύμπασα πνεύματός τε ἅμα καὶ λεπτῆς ὑγρότητος , καὶ ὡς κατὰ μὲν τὰ ἄλλα μέρη τὸ ὑγρὸν , ἐν αὐτῇ δὲ μάλιστα τῇ κόρῃ πλεῖστον τὸ πνεῦμά ἐστι . πρεσβύταις μὲν οὖν ἡ ῥυσσότης τοῦ κερατοειδοῦς αὐτοῦ τ’ ἐστὶ τοῦ χιτῶνος ἀῤῥωστίᾳ τοῦ γήρατος προσήκουσα , καὶ τοῦ παραγινομένου πνεύματος ἄνωθεν ἐνδείᾳ . τὸ δὲ πάθημα τὸ καλούμενον φθίσις αὐτῆς μόνης ἐστὶ τῆς κόρης μειουμένης , οὐδὲν πάσχοντος ἰδίᾳ τοῦ κερατοειδοῦς . διὰ τοῦτο καὶ κατὰ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν γίνεται τὰ πολλὰ , ὥστε καὶ γνωρίζεσθαι αὐτὸ ῥᾳδίως , καὶ οὐδένα λανθάνειν τῶν ἰατρῶν · ὁ γὰρ ὑγιὴς παρακείμενος ἐξελέγξει τὸ τοῦ πεπονθότος ἁμάρτημα · τοῖς γέρουσι δὲ κοινὸν ἀμφοτέρων τῶν ὀφθαλμῶν γινόμενον τὸ σύμπτωμα λανθάνει τοὺς πολλοὺς , ὡς οὐ μόνον ῥυσσότης ἐστὶ τοῦ κερατοειδοῦς , ἀλλὰ καὶ τῆς κόρης στενότης . γίνεται δέ ποτε καὶ δι’ ἔνδειαν τῆς λεπτῆς ὑγρότητος χαλασθέντος ἐπὶ πλέον τοῦ ῥαγοειδοῦς . ἀλλὰ τούτου γε τοῦ παθήματος οὐδὲν εἰς τὸν παρόντα λόγον δεόμεθα . τὸ δὲ δι’ ἔνδειαν τοῦ πνεύματος ἐπ’ ἐμφράξεσί τε ταῖς κατὰ τὰς ἄνωθεν ὁδοὺς , καὶ ἀσθένειαν πρεσβυτικὴν , ἐνδεικτικόν ἐστι τοῦ πεπληρῶσθαι πνεύματος τὴν κόρην · ὥσπερ οὖν καὶ τὸ , μύσαντος θατέρου τῶν ὀφθαλμῶν , εὐρύνεσθαι τὴν θατέρου κόρην .
Lemmas: ὅτι δέ ἐν ὁ μεταξύ ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός καί ὁ ῥαγοειδής χιτών ὑγρότης τις λεπτός περιέχω , καί ὅτι πνεῦμα πλήρης εἰμί ὁ κατά ὁ κόρη τόπος , ἐκ ὅδε ἄν μάλα γιγνώσκω · πρῶτος μέν , ὅτι τείνω ἀκριβής ὁράω ἐπί ὁ ζάω ὁ ὀφθαλμός , καί πλήρης πανταχόθεν , καί οὐδαμῆ ῥυσσός , οὐδέ χαλαρός αὐτός μόριον οὐδείς . εἰ δέ θνῄσκω ἐθέλω λαμβάνω διαιρέω , ἤδη μέν πως ῥυσσός ὁράω ὁ κατά φύσις καί πρό ὁ διαίρεσις . διαιρέω δέ σύ ὁ κερατοειδής χιτών παραχρῆμα μέν ἀπαντάω ὁ λεπτός ὑγρός ἐκχέω , ὅς εἰͅν ὁ παρακέντησις φαίνω πολλάκις ἐκρέω διά ὁ τρῶσις , εὐθύς δέ ἄν ἅπας ὁ ὀφθαλμός ῥυσσός γίγνομαι , καί προσστέλλω , καί χαλαρός , καί διατείνω δέ καί ἀφίστημι ὁ χιτών ἀπό ὁ κρυσταλλοειδής ὁ μεταξύ χώρα πάμπολυς κενός φαίνω . εἰ τοίνυν αὐτός πρότερος μέν , ὅτε ζάω ὁ ζῷον , ἐπιπληρόω τε καί διατείνω ὁ χιτών , ἀποθνῄσκω δέ κενός μέν αὐτός , χαλαρός δέ ὁ περίκειμαι γίγνομαι χιτών , δῆλος ὡς ἤτοι πνεῦμα τις , ἤ ὑγρότης , ἤ ἄμφω πληρόω . καί μέν δή καί εἰ ὁ ἕτερος ὁ ὀφθαλμός μύω , ἀνοίγνυμι φυλάσσω ὁ ἕτερος , εὐρύνω τε καί διαστέλλω , ὡς ἄν ἐμφυσάω ὁράω ὁ κόρη . καί οὗτος καί ὁ λόγος μέν δῆλος , ὡς πληρόω μέν πνεῦμα οὕτως διατίθημι , καί διά ἐπιτέχνησις δέ ἄν οὐ ἦκα πειράω τε καί βασανίζω ὁ λόγος αὐτός ὁ ἐναργής φαίνω . ἐμφυσάω γάρ ἐκ ὁ ἔνδον μέρος ὁ ῥαγοειδής χιτών , διιστάω ὁράω ὁ τρῆμα . ὧδε μέν ὁ πεῖρα δῆλος , ὡς πληρόω πνεῦμα ὁ κόρη διευρύνω . ἀτάρ οὐδέ ὁ λόγος ἄλλος τις φημί , ἤ ὡς μεστόω ἔνδοθεν ὁ ῥαγοειδής ἐπί πολύς ἐκτείνω τε καί διατείνω , καί οὕτως καί ὁ τρῆμα μέγας ἴσχω γίγνομαι , ὥσπερ καί ἄλλος πᾶς , ὅσος ὀπή τε τις εἰμί καί διέκτρησις , ὑμενώδης τε καί λεπτός ὑπάρχω , καί καταπίπτω εἰς ἑαυτοῦ δύναμαι . οὕτως οὖν καί οὗτος ὁ κόσκινον τείνω δέω ὁ χιτών , ἤ συμπίπτω αὐτός ὁ ὀπή . εἰ τοίνυν ἔτι μέν περίειμι ὁ τε ὑμήν ἀμφότερος τείνω εἰμί ὁράω , καί μύω ἕτερος ὁ ὀφθαλμός , εὐρύνω ἕτερος ὁ κόρη , ἀποθνῄσκω δέ , χαλαρός μέν ἤδη καί πρό ὁ κενόω ὁ λεπτός ὑγρός , χαλαρός δέ ἔσχατος ἐπί ὁ κένωσις γίγνομαι , δῆλος ὡς ὑπό ἄμφω , ὑγρός τε καί πνεῦμα , ὁπότε ζάω ὁ ζῷον , ἐπιπληρόω . ἀλλά ὁ μέν ὡς ἄν λεπτός τε καί κοῦφος ῥᾴδιος ἐκκενόω πρό ὁ διαίρεσις , ὁ δέ ὑγρός ἔτι διαμένω , κένωσις αἰσθητός δέω . ἀλλά καί ὁ ﻿ πάνυ πρεσβύτης ῥυσσός εἰς τοσοῦτος πολλάκις ὁ κερατοειδής γίγνομαι χιτών , ὥστε ὁ μέν οὐδέ ὅλος , ὁ δέ φαῦλος τε καί μόγις ἔτι βλέπω . ἐπιπίπτω γάρ ἀλλήλων ὁ ῥυτίς , καί διά οὗτος διπλόω ὁ χιτών , καί πάχος ἐπίκτητος λαμβάνω , ἐλαχύς τε παραγίγνομαι ὁ ἄνωθεν πνεῦμα εἰς ὁ κόρη , κατά λόγος ἐμποδίζω ὁ ὄψις . αὐτός δέ δή οὗτος ὁ ἐλαχύς ἐπιρρέω ἀπό ὁ ἀρχή ὁ πνεῦμα μάλα αἴτιος γίγνομαι ὁ ἐρυσσούω κατά ὁ κόρη . ἐκ ὅς ἅπας δῆλος , ὡς πληρόω διά πᾶς ὁ μετά ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός χώρα σύμπας πνεῦμα τε ἅμα καί λεπτός ὑγρότης , καί ὡς κατά μέν ὁ ἄλλος μέρος ὁ ὑγρός , ἐν αὐτός δέ μάλα ὁ κόρη πολύς ὁ πνεῦμα εἰμί . πρεσβύτης μέν οὖν ὁ ῥυσότης ὁ κερατοειδής αὐτός τε εἰμί ὁ χιτών ἀρρωστία ὁ γῆρα προσήκω , καί ὁ παραγίγνομαι πνεῦμα ἄνωθεν ἔνδεια . ὁ δέ πάθημα ὁ καλέω φθίσις αὐτός μόνος εἰμί ὁ κόρη μειόω , οὐδείς πάσχω ἴδιος ὁ κερατοειδής . διά οὗτος καί κατά ὁ ἕτερος ὁ ὀφθαλμός γίγνομαι ὁ πολύς , ὥστε καί γνωρίζω αὐτός ῥᾴδιος , καί οὐδείς λανθάνω ὁ ἰατρός · ὁ γάρ ὑγιής παράκειμαι ἐξελέγχω ὁ ὁ πάσχω ἁμάρτημα · ὁ γέρων δέ κοινός ἀμφότερος ὁ ὀφθαλμός γίγνομαι ὁ σύμπτωμα λανθάνω ὁ πολύς , ὡς οὐ μόνος ῥυσότης εἰμί ὁ κερατοειδής , ἀλλά καί ὁ κόρη στενότης . γίγνομαι δέ ποτέ καί διά ἔνδεια ὁ λεπτός ὑγρότης χαλάω ἐπί πολύς ὁ ῥαγοειδής . ἀλλά οὗτος γε ὁ πάθημα οὐδείς εἰς ὁ πάρειμι λόγος δέω . ὁ δέ διά ἔνδεια ὁ πνεῦμα ἐπί ἔμφραξις τε ὁ κατά ὁ ἄνωθεν ὁδός , καί ἀσθένεια πρεσβυτικός , ἐνδεικτικός εἰμί ὁ πληρόω πνεῦμα ὁ κόρη · ὥσπερ οὖν καί ὁ , μύω ἕτερος ὁ ὀφθαλμός , εὐρύνω ὁ ἕτερος κόρη .