galenus.de-usu-partium 7.9
Περὶ δὲ τῶν ὑπολοίπων ἤδη μοι λέγειν καιρός . ἐπειδὴ γὰρ ἡ χρεία τῆς ἀναπνοῆς , ἡ πρώτη μὲν καὶ μεγίστη , φυλακὴ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ὑπάρχειν ἐδείκνυτο , δι’ ἣν καὶ παραχρῆμα διαφθείρεσθαι τὰ ζῶα στερούμενα τῆς ἀναψύξεως , ἡ δ’ ἐλάττων τε καὶ δευτέρα , θρέψις εἶναι τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἐλέγετο , θαυμάζειν ἤδη προσήκει τὴν φύσιν , ὅπως ἅμα μὲν εἰς ταῦτ’ ἐπιτηδείως ἔχοντα τὸν πνεύμονα κατεσκεύασεν , ἅμα δ’ εἰς γένεσιν φωνῆς . ὅτι μὲν οὖν τὰς λείας ἀρτηρίας ἁπάσας εἰς μίαν ἀρχὴν ἀνεστόμωσε τὴν ἀριστερὰν κοιλίαν τῆς καρδίας , ἵνα περ ἡ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἐστὶν ἀρχὴ , κατὰ τοῦτο μὲν ὡς ἀνάψυξιν συνεχῆ τῇ καρδίᾳ παρασκευάσασαν αὐτὴν , ἐπαινεῖσθαι δίκαιον . ὅτι δὲ διά τε τῶν αὐτῶν τούτων ἐν ταῖς τῆς καρδίας συστολαῖς , ὅσον αἰθαλῶδες ἐν αὐτῇ καὶ λιγνυῶδες ἀποχεῖται , καὶ πολὺ μᾶλλον ἔτι διὰ τῆς μεγάλης ἀρτηρίας εἰς τὰς ἄλλας , ὡς καὶ ταῦθ’ ὑπὲρ τοῦ μὴ σβεσθῆναί ποτε καταπνιγεῖσαν ὑπὸ μοχθηρῶν περιττωμάτων τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ θερμασίαν , ἀσφαλῶς προνοησαμένην αὐτὴν , ὑμνεῖσθαι προσήκει . τὸ δὲ καὶ τὴν τοῦ πνεύμονος σάρκα μαλακὴν καὶ μανὴν καὶ ἀφρώδη ποιῆσαι , χάριν τοῦ τὸν ἔξωθεν ἀέρα προσπίπτειν , ὡς τροφὴν οἰκείαν προνοησαμένην αὐτὴν τῷ πνεύματι τῷ ψυχικῷ , θαυμάζεσθαι δίκαιον . ὅτι δὲ , καίτοι τριῶν ἀγγείων διαπλεκόντων τὸν πνεύμονα , μιᾶς μὲν φλεβὸς , διττῶν δ’ ἀρτηριῶν , ἅπαν εἰς τὰς τραχείας ἀρτηρίας ἐποίησεν ἕλκεσθαι τὸ πνεῦμα , καὶ αὖθις ἐντεῦθεν ἐκπέμπεσθαι φωνούντων , ἵνα ἐπὶ πλεῖστον ἡμῖν οἷόν τ’ ᾖ διαλέγεσθαι , μὴ δεομένοις συνεχοῦς εἰσπνοῆς , ὡς ἂν ἑκάστης αὐτῶν εἰς μακρὸν ἐξαρκούσης , ἐν τούτῳ πάλιν ὡς τοῦ βελτίστου προνοησαμένην αὐτὴν ἐπαινεῖσθαι δίκαιον . ἐγὼ μὲν δὴ δείξω τὸ γιγνόμενον , αὐτό τε καὶ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ διδάξω τῷ λόγῳ . σὸν δ’ ἂν εἴη λοιπὸν ἐπαινεῖν τὸν ταῦτα κατασκευασάμενον , εἴ γε μὴ φθονερὸς εἴης δικαίων ἐπαίνων . ὅτι μὲν οὖν ὁ πνεύμων ἅπασαν ἐκπεπλήρωκε τὴν εὐρυχωρίαν τοῦ θώρακος , καὶ ὡς , εἴτε διαστέλλοιτο , συνδιαστέλλεται κατὰ πᾶν καὶ αὐτὸς , εἴτε συστέλλοιτο , συστέλλεται , ἐν τοῖς περὶ κινήσεως αὐτῶν ἔμαθες ὑπομνήμασιν . ἀλλὰ καὶ ὡς τοῖς ἕλκουσιν ἅπασιν ὀργάνοις τῇ πρὸς τὸ κενούμενον ἀκολουθίᾳ πρότερον ἕπεται τοῦ βαρυτέρου τὸ κουφότερον , καὶ ὡς διὰ τῶν εὐρυτέρων στομάτων ἑτοιμότερον αὐτοῖς πληροῦσθαι , καὶ ταῦτα ἐν ἐκείνοις ἔμαθες . καὶ μέν γε καὶ ὡς τῶν μὲν τραχειῶν ἀρτηριῶν ἓν ἁπασῶν ἂν εἴη στόμα μέγιστον , ἀνέχον εἰς τὴν φάρυγγα , τῶν δὲ λείων ἕτερον ἓν εἰς τὴν ἀριστερὰν κοιλίαν τῆς καρδίας , ὥσπερ γε καὶ τῶν φλεβῶν εἰς τὴν δεξιὰν , καὶ ὡς ἐκ μὲν τῆς φάρυγγος ἀὴρ ἕλκεται μόνος εἰς τὰς τραχείας ἀρτηρίας , ἐκ δὲ τῆς δεξιᾶς κοιλίας αἷμα μόνον εἰς τὰς φλέβας , ἐκ δὲ τῆς ἀριστερᾶς ἐξ ἀμφοῖν τι μικτόν . εἰ δὴ ταῦτα μνημονεύοις ἅπαντα συνθεὶς αὐτὰ , ῥᾳδίως ἐξευρήσεις τοῦ προκειμένου τὴν ἀπόδειξιν . διαστελλομένου γὰρ τοῦ πνεύμονος , πρῶτον μὲν ἀκολουθήσει τὸ κουφότατον , ὃ δή ἐστιν ὁ ἔξωθεν ἀὴρ , καὶ πληρώσει τὰς τραχείας ἀρτηρίας · δεύτερον δὲ τὸ ἐκ τῇς ἀριστερᾶς κοιλίας τῆς καρδίας , καὶ πληρώσει τὰς λείας · ἔσχατον δὲ καὶ τρίτον ἐπὶ τούτοις τὸ αἷμα . πρὶν δὲ τὰς τραχείας ἀρτηρίας τελέως πληρωθῆναι πνεύματος , εἰς οὐδέτερον τῶν ἄλλων ἐνδέχεταί τι μεταληφθῆναι . καὶ μὴν , εἴπερ τοῦθ’ οὕτως ἔχει , μόνως ἂν οὕτως ἐγχωρήσειεν εἴς τε τὰς λείας ἀρτηρίας καὶ τὰς φλέβας εἰσρυῆναί τι παρὰ τῆς καρδίας , εἰ διαστέλλοιτο μὲν ὁ θώραξ ἔτι , φθάνοιεν δ’ ἔχειν ἤδη τὴν μεγίστην αἱ τραχεῖαι διάστασιν . εἰ δ’ ἅμα μὲν ὁ θώραξ παύοιτο διαστελλόμενος , ἅμα δ’ ἐκεῖναι τὴν μεγίστην ἔχοιεν διάστασιν , οὐδεὶς ἔτ’ ἀπολείπεται χρόνος οὔτε ταῖς λείαις ἀρτηρίαις οὔτε ταῖς φλεψὶν , ἐν ᾧ διαστήσονται . μηκέτι γὰρ τοῦ πνεύμονος διαστελλομένου , διότι μηδ’ ὁ θώραξ , οὐδὲ τῶν μορίων αὐτοῦ δύναιτ’ ἂν ἔτι διαστέλλεσθαί τι . δῆλον οὖν , ὡς , εἴπερ ἐπιδείξαιμεν , ὅτι τὴν μεγίστην τοῦ πνεύμονος διάστασιν αἱ τραχεῖαι μόναι διαστελλόμεναι καταλαμβάνουσιν , εὐθὺς ἂν ἀποδεδειγμένον εἴη , ὅτι καὶ μόναι κατὰ τὰς εἰσπνοὰς πληροῦνται . τίς οὖν ἡ τούτου ἀπόδειξις ; ἐπὶ τεθνεῶτος ἤδη τοῦ ζώου διὰ τοῦ λάρυγγος ἐμφυσῶν πνεῦμα πληρώσεις μὲν δή που τὰς τραχείας ἀρτηρίας , διϊστάμενον δ’ ἐπὶ πλεῖστον ὄψει τὸν πνεύμονα , τὸν ἴσον ὄγκον ἐν αὐτῷ τῶν τε λείων ἀρτηριῶν καὶ τῶν φλεβῶν φυλαττουσῶν . ᾧ δῆλον , ὡς ἱκανῶς εἰς μεγίστην διάστασιν ἄγειν τὸν πνεύμονα τὰς τραχείας ἀρτηρίας ἡ φύσις ἐδημιούργησε , καὶ δι’ ἑνὸς τούτου σοφίσματος εἰς ταύτας μόνας ἀναγκαῖον ἐποίησεν ἐν ταῖς εἰσπνοαῖς εἰσιέναι τὸν ἔξωθεν ἀέρα . πότ’ οὖν εἰς τὴν καρδίαν ἕλκεται τὸ πνεῦμα ; κατὰ τὰς διαστολὰς αὐτῆς δηλονότι , καθάπερ γε καὶ κατὰ τὰς συστολὰς αὖθις ἐκκρίνεται . τὰς μὲν γὰρ λείας ἀρτηρίας ὑπηρετεῖν χρὴ ταῖς τῆς καρδίας κινήσεσι , τὰς δὲ τραχείας ταῖς τοῦ πνεύμονος . ὅτι δὲ ἀρχαὶ δύο τούτων τῶν κινήσεών εἰσιν , ὅλῳ τῷ γένει διαφέρουσαι , καὶ ὡς αἱ μὲν τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς φύσεως , αἱ δὲ τοῦ θώρακος ὑπὸ τῆς ψυχῆς γίγνονται , δέδεικται πολλάκις · ἀλλὰ καὶ ὅτι βέλτιον ἦν ἡμέτερον ἔργον εἶναι τὴν ἀναπνοὴν , ὑπηρετοῦσαν ἀεὶ τοῦ ζώου τῇ βουλήσει , κατὰ τὸν πρὸ τούτου λόγον ἀποδέδεικται . καὶ πάντως ἔοικεν εἰς ἄκραν ἥκειν πρόνοιάν τε ἅμα καὶ τέχνην τῷ δημιουργῷ τά τε κατὰ τὴν καρδίαν καὶ τὸν πνεύμονα μόρια . λείπειν γὰρ οὐδὲν ἔτι νομίζω , πλὴν ὃ καὶ χωρὶς ἐμοῦ δύναιτ’ ἄν τις εἰδέναι , τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων ἀναμνησθεὶς , ἔνθα περὶ τῆς τῶν νεύρων εἰς ἅπαντα τὰ μόρια διανομῆς ἔλεγον . εἴσεται γὰρ ἐξ ἐκείνου τοῦ λόγου , διότι καὶ τῷ πνεύμονι βέλτιον ἦν , ὥσπερ καὶ τῇ καρδίᾳ καὶ τῷ ἥπατι καὶ τῷ σπληνὶ καὶ τοῖς νεφροῖς , ἐλαχίστων μεταλαβεῖν τῶν νεύρων .
Lemmas: περί δέ ὁ ὑπόλοιπος ἤδη ἐγώ λέγω καιρός . ἐπειδή γάρ ὁ χρεία ὁ ἀναπνοή , ὁ πρῶτος μέν καί μέγας , φυλακή ὁ ἔμφυτος θερμασία ὑπάρχω δείκνυμι , διά ὅς καί παραχρῆμα διαφθείρω ὁ ζῷον στερέω ὁ ἀνάψυξις , ὁ δέ ἐλαχύς τε καί δεύτερος , θρέψις εἰμί ὁ ψυχικός πνεῦμα λέγω , θαυμάζω ἤδη προσήκω ὁ φύσις , ὅπως ἅμα μέν εἰς οὗτος ἐπιτήδειος ἔχω ὁ πνεύμων κατασκευάζω , ἅμα δέ εἰς γένεσις φωνή . ὅτι μέν οὖν ὁ λεῖος ἀρτηρία ἅπας εἰς εἷς ἀρχή ἀναστομόω ὁ ἀριστερός κοιλία ὁ καρδία , ἵνα περ ὁ ὁ ἔμφυτος θερμασία εἰμί ἀρχή , κατά οὗτος μέν ὡς ἀνάψυξις συνεχής ὁ καρδία παρασκευάζω αὐτός , ἐπαινέω δίκαιος . ὅτι δέ διά τε ὁ αὐτός οὗτος ἐν ὁ ὁ καρδία συστολή , ὅσος αἰθαλώδης ἐν αὐτός καί λιγνυώδης ἀποχέω , καί πολύς μάλα ἔτι διά ὁ μέγας ἀρτηρία εἰς ὁ ἄλλος , ὡς καί οὗτος ὑπέρ ὁ μή σβέννυμι ποτέ καταπνίγω ὑπό μοχθηρός περίσσωμα ὁ ἐν ὁ καρδία θερμασία , ἀσφαλής προνοέω αὐτός , ὑμνέω προσήκω . ὁ δέ καί ὁ ὁ πνεύμων σάρξ μαλακός καί μανός καί ἀφρώδης ποιέω , χάριν ὁ ὁ ἔξωθεν ἀήρ προσπίπτω , ὡς τροφή οἰκεῖος προνοέω αὐτός ὁ πνεῦμα ὁ ψυχικός , θαυμάζω δίκαιος . ὅτι δέ , καίτοι τρεῖς ἀγγεῖον διαπλέκω ὁ πνεύμων , εἷς μέν φλέψ , δισσός δέ ἀρτηρία , ἅπας εἰς ὁ τραχύς ἀρτηρία ποιέω ἕλκω ὁ πνεῦμα , καί αὖθις ἐντεῦθεν ἐκπέμπω φωνέω , ἵνα ἐπί πολύς ἐγώ οἷος τε εἰμί διαλέγω , μή δέω συνεχής εἰσπνοή , ὡς ἄν ἕκαστος αὐτός εἰς μακρός ἐξαρκέω , ἐν οὗτος πάλιν ὡς ὁ ἀγαθός προνοέω αὐτός ἐπαινέω δίκαιος . ἐγώ μέν δή δείκνυμι ὁ γίγνομαι , αὐτός τε καί ὁ αἰτία αὐτός διδάσκω ὁ λόγος . σός δέ ἄν εἰμί λοιπός ἐπαινέω ὁ οὗτος κατασκευάζω , εἰ γε μή φθονερός εἰμί δίκαιος ἔπαινος . ὅτι μέν οὖν ὁ πνεύμων ἅπας ἐκπληρόω ὁ εὐρυχωρία ὁ θώραξ , καί ὡς , εἴτε διαστέλλω , συνδιαστέλλω κατά πᾶς καί αὐτός , εἴτε συστέλλω , συστέλλω , ἐν ὁ περί κίνησις αὐτός μανθάνω ὑπόμνημα . ἀλλά καί ὡς ὁ ἕλκω ἅπας ὄργανον ὁ πρός ὁ κενόω ἀκολουθία πρότερος ἕπομαι ὁ βαρύς ὁ κοῦφος , καί ὡς διά ὁ εὐρύς στόμα ἑτοῖμος αὐτός πληρόω , καί οὗτος ἐν ἐκεῖνος μανθάνω . καί μέν γε καί ὡς ὁ μέν τραχύς ἀρτηρία εἷς ἅπας ἄν εἰμί στόμα μέγας , ἀνέχω εἰς ὁ φάρυγξ , ὁ δέ λεῖος ἕτερος εἷς εἰς ὁ ἀριστερός κοιλία ὁ καρδία , ὥσπερ γε καί ὁ φλέψ εἰς ὁ δεξιός , καί ὡς ἐκ μέν ὁ φάρυγξ ἀήρ ἕλκω μόνος εἰς ὁ τραχύς ἀρτηρία , ἐκ δέ ὁ δεξιός κοιλία αἷμα μόνος εἰς ὁ φλέψ , ἐκ δέ ὁ ἀριστερός ἐκ ἄμφω τις μικτός . εἰ δή οὗτος μνημονεύω ἅπας συντίθημι αὐτός , ῥᾴδιος ἐξευρίσκω ὁ πρόκειμαι ὁ ἀπόδειξις . διαστέλλω γάρ ὁ πνεύμων , πρῶτος μέν ἀκολουθέω ὁ κοῦφος , ὅς δή εἰμί ὁ ἔξωθεν ἀήρ , καί πληρόω ὁ τραχύς ἀρτηρία · δεύτερος δέ ὁ ἐκ ὁ ἀριστερός κοιλία ὁ καρδία , καί πληρόω ὁ λεία · ἔσχατος δέ καί τρίτος ἐπί οὗτος ὁ αἷμα . πρίν δέ ὁ τραχύς ἀρτηρία τέλειος πληρόω πνεῦμα , εἰς οὐδέτερος ὁ ἄλλος ἐνδέχομαι τις μεταλαμβάνω . καί μήν , εἴπερ οὗτος οὕτως ἔχω , μόνος ἄν οὕτως ἐγχωρέω εἰς τε ὁ λεῖος ἀρτηρία καί ὁ φλέψ εἰσρέω τις παρά ὁ καρδία , εἰ διαστέλλω μέν ὁ θώραξ ἔτι , φθάνω δέ ἔχω ἤδη ὁ μέγας ὁ τραχύς διάστασις . εἰ δέ ἅμα μέν ὁ θώραξ παύω διαστέλλω , ἅμα δέ ἐκεῖνος ὁ μέγας ἔχω διάστασις , οὐδείς ἔτι ἀπολείπω χρόνος οὔτε ὁ λεῖος ἀρτηρία οὔτε ὁ φλέψ , ἐν ὅς διίστημι . μηκέτι γάρ ὁ πνεύμων διαστέλλω , διότι μηδέ ὁ θώραξ , οὐδέ ὁ μόριον αὐτός δύναμαι ἄν ἔτι διαστέλλω τις . δῆλος οὖν , ὡς , εἴπερ ἐπιδείκνυμι , ὅτι ὁ μέγας ὁ πνεύμων διάστασις ὁ τραχύς μόνος διαστέλλω καταλαμβάνω , εὐθύς ἄν ἀποδείκνυμι εἰμί , ὅτι καί μόνος κατά ὁ εἰσπνοή πληρόω . τίς οὖν ὁ οὗτος ἀπόδειξις ; ἐπί θνῄσκω ἤδη ὁ ζῷον διά ὁ λάρυγξ ἐμφυσάω πνεῦμα πληρόω μέν δή που ὁ τραχύς ἀρτηρία , διίστημι δέ ἐπί πολύς ὁράω ὁ πνεύμων , ὁ ἴσος ὄγκος ἐν αὐτός ὁ τε λεῖος ἀρτηρία καί ὁ φλέψ φυλάσσω . ὅς δῆλος , ὡς ἱκανός εἰς μέγας διάστασις ἄγω ὁ πνεύμων ὁ τραχύς ἀρτηρία ὁ φύσις δημιουργέω , καί διά εἷς οὗτος σόφισμα εἰς οὗτος μόνος ἀναγκαῖος ποιέω ἐν ὁ εἰσπνοή εἰσέρχομαι ὁ ἔξωθεν ἀήρ . πότε οὖν εἰς ὁ καρδία ἕλκω ὁ πνεῦμα ; κατά ὁ διαστολή αὐτός δηλονότι , καθά γε καί κατά ὁ συστολή αὖθις ἐκκρίνω . ὁ μέν γάρ λεῖος ἀρτηρία ὑπηρετέω χρή ὁ ὁ καρδία κίνησις , ὁ δέ τραχύς ὁ ὁ πνεύμων . ὅτι δέ ἀρχή δύο οὗτος ὁ κίνησις εἰμί , ὅλος ὁ γένος διαφέρω , καί ὡς ὁ μέν ὁ καρδία ὑπό ὁ φύσις , ὁ δέ ὁ θώραξ ὑπό ὁ ψυχή γίγνομαι , δείκνυμι πολλάκις · ἀλλά καί ὅτι ἀγαθός εἰμί ἡμέτερος ἔργον εἰμί ὁ ἀναπνοή , ὑπηρετέω ἀεί ὁ ζῷον ὁ βούλησις , κατά ὁ πρό οὗτος λόγος ἀποδείκνυμι . καί πάντως ἔοικα εἰς ἄκρος ἥκω πρόνοια τε ἅμα καί τέχνη ὁ δημιουργός ὁ τε κατά ὁ καρδία καί ὁ πνεύμων μόριον . λείπω γάρ οὐδείς ἔτι νομίζω , πλήν ὅς καί χωρίς ἐγώ δύναμαι ἄν τις οἶδα , ὁ ἔμπροσθεν λέγω ἀναμιμνῄσκω , ἔνθα περί ὁ ὁ νεῦρον εἰς ἅπας ὁ μόριον διανομή λέγω . οἶδα γάρ ἐκ ἐκεῖνος ὁ λόγος , διότι καί ὁ πνεύμων ἀγαθός εἰμί , ὥσπερ καί ὁ καρδία καί ὁ ἧπαρ καί ὁ σπλήν καί ὁ νεφρός , ἐλαχύς μεταλαμβάνω ὁ νεῦρον .