galenus.de-usu-partium 6.9
Ἀλλ’ ἤδη τόν τε ἀριθμὸν ἐξηγεῖσθαι τῶν ἀμφ’ αὐτὴν ἀγγείων καὶ τοῦ καθ’ ἕκαστον στόματος ἐκδιδάσκειν τὴν ἰδέαν , εἰπεῖν δέ τι καὶ περὶ τοῦ πλήθους αὐτοῦ τῶν κοιλιῶν , ὅσα τ’ ἄλλα τούτοις ἕπεται διελθεῖν ἅπαντα . πλῆθος μὲν δὴ τῶν κοιλιῶν τῆς καρδίας ( ἐντεῦθεν γὰρ ἄρξασθαι δίκαιον ) οὐκ ἴσον ἐν ἅπασι τοῖς ζώοις ἐστὶν , ἀλλ’ ὅσα μὲν ἐξ ἀέρος εἰσπνεῖ διὰ φάρυγγος καὶ ῥινῶν καὶ στόματος , εὐθὺς μὲν καὶ πνεύμων τούτοις ἐστὶν , εὐθὺς δὲ καὶ τῆς καρδίας ἡ δεξιὰ κοιλία , τοῖς δ’ ἄλλοις ἅπασιν οὔτε πνεύμων ἐστὶν , οὔτ’ ἐν τοῖς δεξιοῖς τῆς καρδίας εὐρύτης οὐδεμία . συναπόλλυται γὰρ ἀεὶ τῷ πνεύμονι δύο ταῦτ’ ἐξ ἀνάγκης , ἥ τε φωνὴ τοῦ ζώου καὶ ἡ δεξιὰ τῆς καρδίας κοιλία , κᾀν τῷδε δῆλον , εἰς ὅσον ἑκάτερον αὐτῶν ἥκει χρείας . ἡ μὲν γὰρ δεξιὰ κοιλία τοῦ πνεύμονος ἕνεκα γέγονεν , ὁ δὲ πνεύμων αὐτὸς ἀναπνοῆς τε καὶ φωνῆς ἐστιν ὄργανον . οὔκουν ὀρθῶς Ἀριστοτέλης διῃρεῖτο περὶ τοῦ πλήθους τῶν ἐν τῇ καρδίᾳ κοιλιῶν εἰς μέγεθος καὶ μικρότητα τοῦ σώματος ἀνάγων αὐτῶν τὸν ἀριθμόν . οὔτε γὰρ τοῖς μεγίστοις ζώοις ἅπασι τρεῖς , οὔτε τοῖς ἐλαχίστοις ἐστὶ μία . τὴν αὐτὴν γὰρ ἀκριβῶς ἔχει κατασκευὴν καρδίας ἵππος ὁ μέγιστος ἐλαχίστῳ στρουθῷ , κᾂν εἰ μῦν ἀνατέμοις , κᾂν εἰ βοῦν , κᾂν εἴ τι τῶν ἄλλων ζώων , κᾂν ἔτι μικρότερον εἴ τι μυὸς ἢ μεῖζον βοὸς , ἅπασιν αὐτοῖς ὅ τ’ ἀριθμὸς ἴσος ὁ τῶν κοιλιῶν , ἥ τ’ ἄλλη κατασκευὴ τῆς καρδίας ἡ αὐτή . οὐ γὰρ εἰς μέγεθος ἀποβλέπουσα καὶ σμικρότητα σώματος ἡ φύσις ἐξαλλάττει τῶν ὀργάνων τὴν ἰδέαν , ἀλλ’ ἡ τῆς ἐνεργείας διαφορὰ σκοπὸς αὐτῇ γίγνεται τῆς κατασκευῆς , αὐτὰς δ’ αὖ πάλιν τὰς ἐνεργείας τῇ πρώτῃ χρείᾳ μετρεῖ . καὶ στοῖχός τις οὕτω θαυμαστὸς ἀποτελεῖται διαδεχομένων ἀλλήλας ἐνεργειῶν τε καὶ χρειῶν , ὡς ὅ τε παρεληλυθὼς ὅλως ἐνεδείξατο λόγος , ὅ τε νῦν ἐνεστηκὼς οὐδὲν ἧττον διδάξει τοὺς μὴ πάνυ τι ῥᾳθύμως ὁμιλοῦντας αὐτῷ . ἔχει γὰρ ᾧδε τὸ σύμπαν . χρεία τοῖς ἰχθύσιν οὐκ ἦν δήπου φωνῆς ἐν ὕδατι διαιτωμένοις , ἀλλ’ οὐδ’ ἀναπνεῖν αὐτοῖς ἐγχωρεῖ διὰ φάρυγγος , ὥσπερ οὐδ’ ἡμῖν αὐτοῖς , ὅταν ἐν τούτῳ τύχωμεν ὄντες . οὔκουν ἕνα μέγιστον πόρον ἀναπνοῆς καὶ φωνῆς , ὥσπερ τοῖς πτηνοῖς καὶ πεζοῖς ζώοις , οὕτω γενέσθαι κᾀκείνοις βέλτιον ἦν , ἀλλ’ ἡ τῶν βραγχίων ὀνομαζομένων κατασκευὴ ἀντὶ πνεύμονος αὐτοῖς ὑπηρετεῖ . πολλοῖς γὰρ ταῦτα καὶ λεπτοῖς τρήμασι διειλημμένα , βασίμοις ἀέρι τε καὶ ἀτμῷ , λεπτοτέροις δὲ ἢ καθ’ ὕδατος ὄγκον , ἐκτὸς μὲν ἀποστέγει τοῦτο , διαπέμπει δ’ ἑτοίμως ﻿ ἐκεῖνα . τά τε γὰρ ἄλλα καὶ ψυχρότεροι τὴν φύσιν εἰσὶν οἱ ἰχθύες , ὥστε μὴ δεῖσθαι τὴν καρδίαν αὐτῶν ἱκανῆς ἐμψύξεως . ἐνδείκνυται δὲ τὴν κρᾶσιν αὐτῶν ἐπ’ ἄλλοις πολλοῖς οὐχ ἥκιστα καὶ τὸ ἄναιμον · ἢ γὰρ οὐδ’ ὅλως , ἢ παντάπασιν ὀλίγον αἷμα κέκτηνται . καὶ διὰ τοῦθ’ ὅσα πολύαιμα καὶ θερμὰ τῶν ἐνύδρων , οἷον δελφὶς καὶ φώκη καὶ φάλαινα , ταῦτα ἐξ ἀέρος ἀναπνεῖ πάντα θαυμαστόν τινα τρόπον ἀναπνοῆς , ὃν εἰσαῦθις εἴη ποτὲ διελθεῖν ἐξηγουμένοις ἡμῖν τῶν ἄλλων ζώων τὴν κατασκευὴν , ὥσπερ νῦν τὴν ἀνθρώπου . καιρὸς γὰρ αὖ πάλιν ἐπὶ τοῦτον ἐπανέρχεσθαι τοσοῦτον ἐκείνων ἐπιμνησθέντας , ὅσον ἱκανὸν ἦν ἐνδείξασθαι τοῦ πνεύμονός τε ἅμα καὶ τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ δεξιᾶς κοιλίας τὴν χρείαν .
Lemmas: ἀλλά ἤδη ὁ τε ἀριθμός ἐξηγέομαι ὁ ἀμφί αὐτός ἀγγεῖον καί ὁ κατά ἕκαστος στόμα ἐκδιδάσκω ὁ ἰδέα , λέγω δέ τις καί περί ὁ πλῆθος αὐτός ὁ κοιλία , ὅσος τε ἄλλος οὗτος ἕπομαι διέρχομαι ἅπας . πλῆθος μέν δή ὁ κοιλία ὁ καρδία ( ἐντεῦθεν γάρ ἄρχω δίκαιος ) οὐ ἴσος ἐν ἅπας ὁ ζῷον εἰμί , ἀλλά ὅσος μέν ἐκ ἀήρ εἰσπνέω διά φάρυγξ καί ῥίς καί στόμα , εὐθύς μέν καί πνεύμων οὗτος εἰμί , εὐθύς δέ καί ὁ καρδία ὁ δεξιός κοιλία , ὁ δέ ἄλλος ἅπας οὔτε πνεύμων εἰμί , οὔτε ἐν ὁ δεξιός ὁ καρδία εὐρύτης οὐδείς . συναπόλλυμι γάρ ἀεί ὁ πνεύμων δύο οὗτος ἐκ ἀνάγκη , ὁ τε φωνή ὁ ζῷον καί ὁ δεξιός ὁ καρδία κοιλία , εἰͅν ὅδε δῆλος , εἰς ὅσος ἑκάτερος αὐτός ἥκω χρεία . ὁ μέν γάρ δεξιός κοιλία ὁ πνεύμων ἕνεκα γίγνομαι , ὁ δέ πνεύμων αὐτός ἀναπνοή τε καί φωνή εἰμί ὄργανον . οὔκουν ὀρθός Ἀριστοτέλης διαιρέω περί ὁ πλῆθος ὁ ἐν ὁ καρδία κοιλία εἰς μέγεθος καί μικρότης ὁ σῶμα ἀνάγω αὐτός ὁ ἀριθμός . οὔτε γάρ ὁ μέγας ζῷον ἅπας τρεῖς , οὔτε ὁ ἐλαχύς εἰμί εἷς . ὁ αὐτός γάρ ἀκριβής ἔχω κατασκευή καρδία ἵππος ὁ μέγας ἐλαχύς στρουθός , ἔͅν εἰ μῦς ἀνατέμνω , ἔͅν εἰ βοῦς , ἔͅν εἰ τις ὁ ἄλλος ζῷον , ἔͅν ἔτι μικρός εἰ τις μῦς ἤ μέγας βοῦς , ἅπας αὐτός ὁ τε ἀριθμός ἴσος ὁ ὁ κοιλία , ὁ τε ἄλλος κατασκευή ὁ καρδία ὁ αὐτός . οὐ γάρ εἰς μέγεθος ἀποβλέπω καί μικρότης σῶμα ὁ φύσις ἐξαλλάσσω ὁ ὄργανον ὁ ἰδέα , ἀλλά ὁ ὁ ἐνέργεια διαφορά σκοπός αὐτός γίγνομαι ὁ κατασκευή , αὐτός δέ αὖ πάλιν ὁ ἐνέργεια ὁ πρῶτος χρεία μετρέω . καί στοῖχος τις οὕτως θαυμαστός ἀποτελέω διαδέχομαι ἀλλήλων ἐνέργεια τε καί χρεώ , ὡς ὁ τε παρέρχομαι ὅλος ἐνδείκνυμι λόγος , ὁ τε νῦν ἐνίστημι οὐδείς ἥσσων διδάσκω ὁ μή πάνυ τις ῥᾴθυμος ὁμιλέω αὐτός . ἔχω γάρ ὧδε ὁ σύμπας . χρεία ὁ ἰχθῦς οὐ εἰμί δήπου φωνή ἐν ὕδωρ διαιτάω , ἀλλά οὐδέ ἀναπνέω αὐτός ἐγχωρέω διά φάρυγξ , ὥσπερ οὐδέ ἐγώ αὐτός , ὅταν ἐν οὗτος τυγχάνω εἰμί . οὔκουν εἷς μέγας πόρος ἀναπνοή καί φωνή , ὥσπερ ὁ πτηνός καί πεζός ζῷον , οὕτως γίγνομαι κᾀκέϊνος ἀγαθός εἰμί , ἀλλά ὁ ὁ βράγχιον ὀνομάζω κατασκευή ἀντί πνεύμων αὐτός ὑπηρετέω . πολύς γάρ οὗτος καί λεπτός τρῆμα διαλαμβάνω , βάσιμος ἀήρ τε καί ἀτμός , λεπτός δέ ἤ κατά ὕδωρ ὄγκος , ἐκτός μέν ἀποστέγω οὗτος , διαπέμπω δέ ἑτοῖμος ﻿ ἐκεῖνος . ὁ τε γάρ ἄλλος καί ψυχρός ὁ φύσις εἰμί ὁ ἰχθῦς , ὥστε μή δέω ὁ καρδία αὐτός ἱκανός ἔμψυξις . ἐνδείκνυμι δέ ὁ κρᾶσις αὐτός ἐπί ἄλλος πολύς οὐ ἦκα καί ὁ ἄναιμος · ἤ γάρ οὐδέ ὅλος , ἤ παντάπασι ὀλίγος αἷμα κτάομαι . καί διά οὗτος ὅσος πολύαιμος καί θερμός ὁ ἔνυδρος , οἷος δελφίς καί φώκη καί φάλαινα , οὗτος ἐκ ἀήρ ἀναπνέω πᾶς θαυμαστός τις τρόπος ἀναπνοή , ὅς εἰσαῦθις εἰμί ποτέ διέρχομαι ἐξηγέομαι ἐγώ ὁ ἄλλος ζῷον ὁ κατασκευή , ὥσπερ νῦν ὁ ἄνθρωπος . καιρός γάρ αὖ πάλιν ἐπί οὗτος ἐπανέρχομαι τοσοῦτος ἐκεῖνος ἐπιμιμνήσκομαι , ὅσος ἱκανός εἰμί ἐνδείκνυμι ὁ πνεύμων τε ἅμα καί ὁ ἐν ὁ καρδία δεξιός κοιλία ὁ χρεία .