galenus.de-usu-partium 12.4
Πάλιν οὖν ἐπὶ τὸ τῆς κεφαλῆς ἄρθρον , ὅπερ ἐξ ἀρχῆς προὔκειτο , τὸν λόγον ἐπαναγαγόντες ἐπισκεψώμεθα τὴν κατ’ αὐτὸ τέχνην τῆς φύσεως . πρέπει γὰρ , οἶμαι , καὶ τούτῳ κατὰ τὴν ἀξίαν κεκοσμῆσθαι , καθάπερ καὶ τοῖς ἄλλοις σύμπασιν . ἐπίκαιρον μὲν δὴ τοῦτο τὸ ἄρθρον οὕτως ἐστὶ τοῖς ζώοις , ὥστε μόνον ἁπάντων οὐδὲ τὸν ἀκαρῆ χρόνον ἀνέχει , μὴ ὅτι μεγάλης ἐξαρθρήσεως , ἀλλ’ οὐδὲ τῆς τυχούσης ἐγκλίσεως . εὐθέως γὰρ ἄπνουν καὶ ἄφωνον , ἀκίνητόν τε καὶ ἀναίσθητον ἅπαν γίνεται τὸ ζῶον , οἷα τῆς ῥίζης αὐτῆς πεπονθυίας τῶν νεύρων . ἀρχὴ μὲν γὰρ αὐτῶν ὁ ἐγκέφαλός ἐστι , καὶ τὰ πάθη εἰς αὐτὸν φέρει , οἷον εἰς ἄρουράν τινα τῆς λογιστικῆς ψυχῆς · ἔκφυσις δ’ ἐντεῦθεν , οἷον πρέμνου τινὸς , εἰς δένδρον ἀνήκοντος μέγα , ὁ νωτιαῖός ἐστι μυελὸς , καὶ τούτου τοῦ πρέμνου δι’ ὅλης τῆς ῥάχεως ἐκτεταμένου , πάμπολλα μὲν ἀποσχίζεται νεῦρα , καθάπερ κλάδοι τινὲς , εἰς ἀποβλαστήματα μεριζόμενοι μυρία , σύμπαν δ’ οὕτω τὸ σῶμα μεταλαμβάνει δι’ αὐτῶν πρώτης μὲν καὶ μάλιστα κινήσεως , ἐπὶ ταύτῃ δ’ αἰσθήσεως . ἥτις μὲν οὖν ἐστιν αὐτῶν ἡ διανομὴ , προϊὼν ὁ λόγος ἐξηγήσεται . τὸ δὲ τῆς κεφαλῆς ἄρθρον , ὡς ἂν τὴν ῥίζαν ἁπάντων τῶν κινούντων τὰ κάτω τοῦ ζώου μόρια νεύρων ἐν ἑαυτῷ περιέχον , ἀσφαλεστάτην ἁπάντων ἄρθρων ἔχει τὴν κατασκευήν . ἡ δ’ ἀσφάλεια διά τε τοῦ πάχους τῶν συνδέσμων καὶ τοῦ πλήθους τῶν μυῶν καὶ αὐτῆς τῆς κατὰ τὴν σύνθεσιν τῶν ὀστῶν ἀκριβείας ἐγένετο . σύνδεσμοι μὲν γὰρ τρεῖς ἰσχυρότατοι συνάπτουσιν αὐτὰ , κατὰ κύκλον μὲν εἷς μέγιστος πλατὺς ὅλην περιλαμβάνων τὴν διάρθρωσιν , ἄλλοι δὲ δύο μετρίως στρογγύλοι , καθάπερ νεῦρα , συνάπτων ὁ μὲν τὸ πέρας τῆς προμήκους ἀποφύσεως τοῦ δευτέρου σπονδύλου τῷ τῆς κεφαλῆς ὀστῷ , τοῦτον δ’ ἕτερος ἐγκάρσιος ὡς πρὸς ὀρθὴν γωνίαν τέμνων , ἐκ τῶν δεξιῶν μερῶν τοῦ πρώτου σπονδύλου διήκων ἐπὶ θάτερον . ὀκτὼ δὲ μύες ἐξ αὐτῶν μόνον τῶν ὄπισθεν μερῶν ἐπιβέβληνται τῇ διαρθρώσει , σκέποντές τε ἅμα καὶ κινοῦντες αὐτήν . ἡ δὲ τῶν ὀστῶν αὐτῶν ἰδέα τε καὶ τῆς συνθέσεως ἀκρίβεια θαυμαστὴ μὲν καὶ ἰδόντι μόνον · εἰ δὲ πρὸς τῷ θεάσασθαι λογίζοιο τὴν ἑκάστου τῶν κατ’ αὐτὰ μορίων χρείαν , οὐ τὴν τέχνην μόνην θαυμάσεις , ἀλλὰ καὶ τὴν πρόνοιαν τοῦ δημιουργήσαντος ἡμᾶς ὑμνήσεις . ἐπειδὴ γὰρ ἐχρῆν δύο γενέσθαι κατὰ γένος τῆς ὅλης κεφαλῆς τὰς κινήσεις , ἑτέραν μὲν ἐπινευόντων καὶ ἀνανευόντων , ἑτέραν δὲ εἰς τὰ πλάγια περιφερόντων αὐτὴν , ἀναγκαῖον ἦν ἤτοι διπλῆν ποιήσασθαι τὴν διάρθρωσιν , ἢ λοξαῖς κινήσεσιν ἁπλαῖς δύο σύνθετον ἀπεργάσασθαι μίαν εὐθεῖαν , ὡς ἐπί τε τῶν χειρῶν ἐδείκνυτο καὶ τῶν καρπῶν καὶ ἄλλων πολλῶν μορίων . ἐπ’ ἐκείνων μὲν οὖν ὅτι βέλτιον οὕτως ἦν , ἀποδέδεικται πρόσθεν · ἐπὶ δέ γε τῆς κεφαλῆς ὅτι μὴ βέλτιον , ἐν τῷδε τῷ λόγῳ ῥηθήσεται , πάλιν αὖ κᾀνταῦθ’ ἀναμνησάντων ἡμῶν κινήσεις τινῶν μορίων , ἐφ’ ὧν οὐκ ἦν ἄμεινον ἐκ τῶν λοξῶν τὴν εὐθεῖαν ἐργάσασθαι . μάλιστα γὰρ δὴ ταῦτα τῶν ἔργων τῆς φύσεως ἐξηγεῖσθαι προσῆκεν , ἐν οἷς φαίνεται μεμνημένη τῶν χρειῶν τῆς ὁμοιότητος . ὅταν μηδαμόθι τὰ τῆς ὁμοίας δεόμενα κινήσεως ἑτέρως φαίνηται κατασκευάζειν , ἀλλ’ ὡσαύτως ἀεὶ , δῆλον ὡς ἀναλογίας τε καὶ δικαιοσύνης ἀκριβῶς προνενόηται . πότ’ οὖν ἐστιν ἄμεινον ἐκ λοξῶν κινήσεων δυοῖν εὐθεῖαν μίαν ἐργάσασθαι σύνθετον ; ὅταν αἱ λοξαὶ βραχὺ τῆς εὐθείας παραλλάττωσι . πότ’ οὖν οὐκ ἄμεινον ; ὅταν ἐπιπλέον ἀπάγεσθαι δέῃ τὸ μόριον ἐφ’ ἑκάτερα · τηνικαῦτα γὰρ ἄμεινον ἰσχυρὰν γενέσθαι τὴν εὐθεῖαν . ὡς , εἴ γε δυνατὸν ἦν τοῦτο , διὰ παντὸς ἂν ἡ φύσις ἐκ τῶν λοξῶν τὰς εὐθείας ἀπειργάζετο , βουλομένη γε δι’ ἐλαχίστων ὀργάνων πλείστας ἐνεργείας τῷ ζώῳ παρασκευάζειν . ἀλλ’ οὐκ ἐνδέχεται δύο λοξὰς ἀπὸ τῆς εὐθείας ἐγκεκλιμένας ἰσχυρὰν ἐκείνην ἐργάσασθαι . διὰ τοῦτ’ οὖν οὐδ’ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἄμεινον ἦν ἐκ τῶν λοξῶν κινήσεων τὰς εὐθείας παρασκευάζειν , ἀλλ’ ἑκατέραις ἰδίᾳ καὶ μῦς καὶ διαρθρώσεις ἀπεργάζεσθαι βέλτιον ἦν . καὶ τοίνυν καὶ γεγόνασιν αἵ τε διαρθρώσεις αὗται διτταὶ καὶ τῶν κινούντων αὐτὰς μυῶν γένη διττὰ καὶ τῶν γενῶν ἑκατέρου διαφοραὶ δύο . λέγω δὲ γένη μὲν διττὰ κινήσεως , τῶν εὐθειῶν τε καὶ τῶν λοξῶν , διαφορὰς δ’ ἐξ ἑκατέρου τοῦ γένους , ἔκτασιν μὲν καὶ κάμψιν τῶν εὐθειῶν , εἰς ἀριστερὰ δὲ καὶ δεξιὰ περιαγωγὴν τῶν λοξῶν . ὥστε καὶ μυῶν ἐχρῆν γενέσθαι τῶν κινησόντων τὴν κεφαλὴν τέτταρας διαφοράς · οἱ μὲν ἀνανεύουσιν αὐτὴν , οἱ δ’ ἐπινεύουσιν , οἱ δ’ ἐπὶ τὰ δεξιὰ περιάγουσιν , οἱ δ’ ἐπὶ θάτερα .
Lemmas: πάλιν οὖν ἐπί ὁ ὁ κεφαλή ἄρθρον , ὅς ἐκ ἀρχή πρόκειμαι , ὁ λόγος ἐπανάγω ἐπισκοπέω ὁ κατά αὐτός τέχνη ὁ φύσις . πρέπω γάρ , οἴομαι , καί οὗτος κατά ὁ ἀξία κοσμέω , καθά καί ὁ ἄλλος σύμπας . ἐπίκαιρος μέν δή οὗτος ὁ ἄρθρον οὕτως εἰμί ὁ ζῷον , ὥστε μόνος ἅπας οὐδέ ὁ ἀκαρής χρόνος ἀνέχω , μή ὅτι μέγας ἐξάρθρησις , ἀλλά οὐδέ ὁ τυγχάνω ἔγκλισις . εὐθύς γάρ ἄπνοος καί ἄφωνος , ἀκίνητος τε καί ἀναίσθητος ἅπας γίγνομαι ὁ ζῷον , οἷος ὁ ῥίζα αὐτός πάσχω ὁ νεῦρον . ἀρχή μέν γάρ αὐτός ὁ ἐγκέφαλος εἰμί , καί ὁ πάθος εἰς αὐτός φέρω , οἷος εἰς ἄρουρα τις ὁ λογιστικός ψυχή · ἔκφυσις δέ ἐντεῦθεν , οἷος πρέμνον τις , εἰς δένδρον ἀνήκω μέγας , ὁ νωτιαῖος εἰμί μυελός , καί οὗτος ὁ πρέμνον διά ὅλος ὁ ῥάχις ἐκτείνω , πάμπολυς μέν ἀποσχίζω νεῦρον , καθά κλάδος τις , εἰς ἀποβλάστημα μερίζω μυρίος , σύμπας δέ οὕτως ὁ σῶμα μεταλαμβάνω διά αὐτός πρῶτος μέν καί μάλα κίνησις , ἐπί οὗτος δέ αἴσθησις . ὅστις μέν οὖν εἰμί αὐτός ὁ διανομή , προέρχομαι ὁ λόγος ἐξηγέομαι . ὁ δέ ὁ κεφαλή ἄρθρον , ὡς ἄν ὁ ῥίζα ἅπας ὁ κινέω ὁ κάτω ὁ ζῷον μόριον νεῦρον ἐν ἑαυτοῦ περιέχω , ἀσφαλής ἅπας ἄρθρον ἔχω ὁ κατασκευή . ὁ δέ ἀσφάλεια διά τε ὁ πάχος ὁ σύνδεσμος καί ὁ πλῆθος ὁ μῦς καί αὐτός ὁ κατά ὁ σύνθεσις ὁ ὀστέον ἀκρίβεια γίγνομαι . σύνδεσμος μέν γάρ τρεῖς ἰσχυρός συνάπτω αὐτός , κατά κύκλος μέν εἷς μέγας πλατύς ὅλος περιλαμβάνω ὁ διάρθρωσις , ἄλλος δέ δύο μέτριος στρογγύλος , καθά νεῦρον , συνάπτω ὁ μέν ὁ πέρας ὁ προμήκης ἀπόφυσις ὁ δεύτερος σπονδύλος ὁ ὁ κεφαλή ὀστέον , οὗτος δέ ἕτερος ἐγκάρσιος ὡς πρός ὀρθός γωνία τέμνω , ἐκ ὁ δεξιός μέρος ὁ πρῶτος σπονδύλος διήκω ἐπί ἕτερος . ὀκτώ δέ μῦς ἐκ αὐτός μόνος ὁ ὄπισθεν μέρος ἐπιβάλλω ὁ διάρθρωσις , σκέπω τε ἅμα καί κινέω αὐτός . ὁ δέ ὁ ὀστέον αὐτός ἰδέα τε καί ὁ σύνθεσις ἀκρίβεια θαυμαστός μέν καί ὁράω μόνος · εἰ δέ πρός ὁ θεάομαι λογίζομαι ὁ ἕκαστος ὁ κατά αὐτός μόριον χρεία , οὐ ὁ τέχνη μόνος θαυμάζω , ἀλλά καί ὁ πρόνοια ὁ δημιουργέω ἐγώ ὑμνέω . ἐπειδή γάρ χρή δύο γίγνομαι κατά γένος ὁ ὅλος κεφαλή ὁ κίνησις , ἕτερος μέν ἐπινεύω καί ἀνανεύω , ἕτερος δέ εἰς ὁ πλάγιος περιφέρω αὐτός , ἀναγκαῖος εἰμί ἤτοι διπλόος ποιέω ὁ διάρθρωσις , ἤ λοξός κίνησις ἁπλόος δύο σύνθετος ἀπεργάζομαι εἷς εὐθύς , ὡς ἐπί τε ὁ χείρ δείκνυμι καί ὁ καρπός καί ἄλλος πολύς μόριον . ἐπί ἐκεῖνος μέν οὖν ὅτι ἀγαθός οὕτως εἰμί , ἀποδείκνυμι πρόσθεν · ἐπί δέ γε ὁ κεφαλή ὅτι μή ἀγαθός , ἐν ὅδε ὁ λόγος λέγω , πάλιν αὖ κᾀνταύω ἀναμιμνῄσκω ἐγώ κίνησις τις μόριον , ἐπί ὅς οὐ εἰμί ἀγαθός ἐκ ὁ λοξός ὁ εὐθύς ἐργάζομαι . μάλα γάρ δή οὗτος ὁ ἔργον ὁ φύσις ἐξηγέομαι προσήκω , ἐν ὅς φαίνω μιμνῄσκω ὁ χρεώ ὁ ὁμοιότης . ὅταν μηδαμόθι ὁ ὁ ὅμοιος δέω κίνησις ἕτερος φαίνω κατασκευάζω , ἀλλά ὡσαύτως ἀεί , δῆλος ὡς ἀναλογία τε καί δικαιοσύνη ἀκριβής προνοοῦμαι . πότε οὖν εἰμί ἀγαθός ἐκ λοξός κίνησις δύο εὐθύς εἷς ἐργάζομαι σύνθετος ; ὅταν ὁ λοξός βραχύς ὁ εὐθεῖα παραλλάσσω . πότε οὖν οὐ ἀγαθός ; ὅταν ἐπιπολύ ἀπάγω δέω ὁ μόριον ἐπί ἑκάτερος · τηνικαῦτα γάρ ἀγαθός ἰσχυρός γίγνομαι ὁ εὐθεῖα . ὡς , εἰ γε δυνατός εἰμί οὗτος , διά πᾶς ἄν ὁ φύσις ἐκ ὁ λοξός ὁ εὐθύς ἀπεργάζομαι , βούλομαι γε διά ἐλαχύς ὄργανον πολύς ἐνέργεια ὁ ζῷον παρασκευάζω . ἀλλά οὐ ἐνδέχομαι δύο λοξός ἀπό ὁ εὐθεῖα ἐγκλίνω ἰσχυρός ἐκεῖνος ἐργάζομαι . διά οὗτος οὖν οὐδέ ἐπί ὁ κεφαλή ἀγαθός εἰμί ἐκ ὁ λοξός κίνησις ὁ εὐθύς παρασκευάζω , ἀλλά ἑκάτερος ἴδιος καί μῦς καί διάρθρωσις ἀπεργάζομαι ἀγαθός εἰμί . καί τοίνυν καί γίγνομαι ὁ τε διάρθρωσις οὗτος δισσός καί ὁ κινέω αὐτός μῦς γένος δισσός καί ὁ γένος ἑκάτερος διαφορά δύο . λέγω δέ γένος μέν δισσός κίνησις , ὁ εὐθύς τε καί ὁ λοξός , διαφορά δέ ἐκ ἑκάτερος ὁ γένος , ἔκτασις μέν καί κάμψις ὁ εὐθύς , εἰς ἀριστερός δέ καί δεξιός περιαγωγή ὁ λοξός . ὥστε καί μῦς χρή γίγνομαι ὁ κινέω ὁ κεφαλή τέσσαρες διαφορά · ὁ μέν ἀνανεύω αὐτός , ὁ δέ ἐπινεύω , ὁ δέ ἐπί ὁ δεξιός περιάγω , ὁ δέ ἐπί ἕτερος .