galenus.de-usu-partium 3.2
Ἵππῳ μέντοι καὶ βοῒ καὶ κυνὶ καὶ λέοντι καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς παραπλησίοις , ὡς ἂν μηδεμίαν μέλλουσι μεταχειρίζεσθαι τέχνην , ὥσπερ μάταιον ἦν χεῖρας ἔχειν , οὕτω καὶ δίποσιν εἶναι · τί γὰρ ἂν ἦν τὸ πλέον αὐτοῖς , ὀρθοῖς μὲν ἐπὶ δυοῖν ποδοῖν ἑστῶσι , χεῖρας δ’ οὐκ ἔχουσιν ; ἐμοὶ μὲν οὐχ ὅπως ἂν οὐδὲν πλέον ἔχειν οὕτω κατασκευασθέντα δοκεῖ , ἀλλὰ καὶ τῶν νῦν ὑπαρχόντων αὐτοῖς στερήσεσθαι · πρώτης μὲν τῆς περὶ τὴν ἐδωδὴν ἑτοιμότητος , δευτέρας δὲ τῆς τῶν ἐμπροσθίων μελῶν ἀσφαλείας , καὶ τρίτης τάχους . ἐπεὶ γὰρ οὐκ εἶχε χεῖρας , ἐχρῆν δήπου τὰ μὲν τοῖς προσθίοις σκέλεσι προσφέρειν τὴν τροφὴν τῷ στόματι , τὰ δὲ κύπτοντα λαμβάνειν . ὅσα μὲν οὖν σαρκοφάγα , πολυσχιδεῖς τούτων οἱ πόδες · ὅσα δὲ ποηφάγα , τὰ μὲν ὁπλὰς ἔχει , τὰ δὲ χηλάς . τὰ μὲν οὖν σαρκοφάγα πάντη πάντως ἐστὶν ἄλκιμα , καὶ διὰ τοῦτο οὐ μόνον ἐσχίσθησαν αὐτῶν οἱ πόδες πολυειδῶς , ἀλλὰ καὶ στερεούς τε καὶ γαμψοὺς ὄνυχας ἔφυσαν · οὕτω γὰρ ἔμελλε καὶ δράσσειν θᾶττον , καὶ καθέξειν ῥᾷον . τῶν δὲ ποηφάγων οὐδὲν μὲν ἦν οὕτως ἄλκιμον , ὡς τὰ σαρκοφάγα . χρῆται οὖν οὐκ ὀλίγως πολλάκις θυμῷ καὶ ἵππος , καὶ ταῦρος , καὶ διὰ τοῦτο τῷ μὲν ὁπλαὶ , τῷ δὲ κέρατα γεγόνασιν . ὅσα δὲ παντελῶς δειλὰ , τούτοις οὔθ’ ὁπλή τίς ἐστιν , οὔτε κέρας ἀμυντήριον , ἀλλὰ χηλαὶ μόνον . ταῦτα μὲν οὖν ἐπικύπτοντα νέμονται . τὰ δὲ σαρκοφάγα τοῖς προσθίοις ποσὶν ἀντὶ χειρὸς χρῆται πρός τε τὸ κατασχεῖν τι ζῶον θηράσαντα καὶ τῷ στόματι προσενεγκεῖν τὴν τροφήν . εἰ δ’ , ὥσπερ ἐστὶ παντὶ τῷ σώματι σύντονα καὶ σφοδρὰ , καὶ οἱ πόδες αὐτῶν στερεαῖς ὁπλαῖς ἐκρατύνθησαν , ἦν μὲν ἂν οὕτω γε πολλῷ μᾶλλον ὠκύτερα σφῶν αὐτῶν , ἢ νῦν ἐστι , τὰς δ’ εἰρημένας χρείας τῶν σκελῶν , ἀναγκαιοτέρας οὔσας , οὐκ ἂν ἔσχεν . ὅσα δὲ τῶν ζώων ἄναιμα , ταῦτα δηλονότι ψυχρότερα ταῖς κράσεσιν ὑπάρχει , καὶ διὰ τοῦτο ἀσθενέστερά τε πάντη καὶ πρὸς τὰς κινήσεις ἀργότερα μικροῖς καὶ πολλοῖς κέχρηται τοῖς σκέλεσι · μικροῖς μὲν , ὅτι μεγάλα βαστάζειν τε καὶ μεταφέρειν ἀδυνατεῖ , πολλοῖς δὲ , διότι μικροῖς . ἐπεὶ γὰρ ἢ ἐκ τοῦ πλήθους ἢ ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν σκελῶν τὸ τάχος τῆς βαδίσεως περιγίγνεται , οἷς ἀδύνατον ἦν μεγάλα τὰ κῶλα φῦσαι , τούτοις ὑπόλοιπος ἡ ἐκ τοῦ πλήθους ὠφέλεια . τινὰ δὲ καὶ διὰ τοῦτο προμηκέστερα τοῖς ὅλοις σώμασιν ἐγίνετο , καθάπερ ἴουλος καὶ σκολόπενδρα , χώραν τῷ πλήθει τῆς τῶν σκελῶν ἐκφύσεως προμηθουμένης τῆς φύσεως . ὅσοις δ’ αὐτῶν ἐδυνήθη , κᾂν εἰ μὴ μεγάλα , μακρὰ γοῦν καὶ λεπτὰ φῦσαι τὰ κῶλα , καθάπερ ἀκρῖσί τε καὶ πάρνοψι , τούτοις οὐδὲν ἔδει πάμπολυ πλῆθος ἐργάζεσθαι σκελῶν . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ἀναίμων ζώων τῆς διαφορᾶς ἐπὶ πλεῖστον Ἀριστοτέλει καλῶς εἴρηται . τῶν δ’ ἐναίμων τῶν πεζῶν , ἃ δὴ καὶ μάλιστ’ ἀνθρώποις ἔοικε , τέτταρες ἑκάστῳ πόδες ἐγένοντο , τάχους μὲν ἕνεκα καὶ ἀσφαλείας ἅπασι , τοῖς δὲ ἀλκίμοις ἐξ ἐπιμέτρου τὰ χειρῶν ἐνίοτε συνεργαζόμενοι . περὶ μὲν οὖν τῆς εἰς τάχος αὐτῶν ὠφελείας καὶ ﻿ τῆς εἰς θήραν τε ἅμα καὶ ἐδωδὴν τοῖς ἀλκίμοις αὐτάρκως εἴρηται . ὅτι δὲ καὶ ἀσφαλέστερον ἦν αὐτοῖς ἐπὶ τεττάρων βαδίζειν σκελῶν , ἢ ὀρθοῖς ἐπὶ δυοῖν ἑστάναι , γνοίης ἂν , εἰ λογίσαιο , πόσῳ τινὶ τὰ κατὰ τὴν γαστέρα τε καὶ τὰ στέρνα μόρια τῶν κατὰ τὴν ῥάχιν εἰσὶν εὐπαθέστερα , καὶ ὡς , οὕτω μὲν βαδιζόντων , ὡς νῦν βαδίζει , τὰ μὲν εὐπαθῆ κατακέκρυπται καὶ φρουρεῖται πρὸς τῶν ὑπερκειμένων , ἔκκειται δὲ καὶ προβέβληται τὰ δυσπαθῆ , ὀρθῶς δ’ ἀναστάντων , ἀκάλυπτα καὶ ἀστέγαστα καὶ γυμνὰ καὶ ἀφύλακτα πανταχόθεν ἐγίνετο τὰ κατὰ τὴν γαστέρα μόρια καὶ τελέως εὐπαθῆ · οὐ γὰρ δὴ χερσί τε καὶ λόγῳ χρώμενα , καθάπερ ἄνθρωπος , ἔμελλέ τι προβάλλεσθαι τῆς γαστρὸς ἢ τῶν στέρνων , ἐπίκτητόν τι πρόβλημα , τῆς φυσικῆς τῶν ταύτῃ μελῶν ἀσθενείας ἐπανόρθωμα . διὰ ταῦτα μὲν δὴ τοῖς ἄλλοις ἅπασι ζώοις τοῖς ἐναίμοις τετράποσιν εἶναι βέλτιον ἦν , ὥσπερ τοῖς ἀναίμοις πολύποσι · διὰ δ’ αὖ τἀναντία τούτων τοῖς ἀνθρώποις δίποσιν , ὡς ἂν μήτε τῆς ὠφελείας , ἧς τἄλλα ζῶα , πρὸς τοῦ πλήθους τῶν σκελῶν ἀπολαύειν δεομένοις , εἰς πολλά τε βλαβησομένοις , εἰ μὴ δίποδες εἶεν . ἀλλὰ δίποδες μὲν καὶ ὄρνιθες · ὀρθῶς δὲ μόνος ζώων ἁπάντων ὁ ἄνθρωπος , μόνω γὰρ αὐτῷ κατ’ εὐθὺ τῶν σκελῶν ἡ ῥάχις ἐστὶν , εἰ δ’ αὕτη , δηλονότι καὶ τὸ ἄλλο πᾶν σῶμα τὸ πρὸς τὴν ζωὴν ἀναγκαῖον . οἷον γὰρ τρόπις ἡ ῥάχις τούτου τοῦ σώματος ὑπάρχει , καὶ πρὸς αὐτὴν τὰ σκέλη τοῖς μὲν ὄρνισιν , ὥσπερ τοῖς τετράποσι , γωνίαν ὀρθὴν ἐργάζεται , μόνοις δὲ τοῖς ἀνθρώποις ἐπὶ μιᾶς εὐθείας ἐκτέταται . τοιοῦτον οὖν σχῆμα τὰ σκέλη πρὸς τὴν ῥάχιν ἔχει τοῖς τετράποσί τε καὶ πτηνοῖς ζώοις βαδίζουσιν , οἷον τοῖς ἀνθρώποις καθημένοις · καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγῳ πρόσθεν ἐῤῥέθη , μηδὲν αὐτῶν ὀρθὸν ἵστασθαι μηδέποτε .
Lemmas: ἵππος μέντοι καί βοῦς καί κύων καί λέων καί ὁ ἄλλος ὁ παραπλήσιος , ὡς ἄν μηδείς μέλλω μεταχειρίζω τέχνη , ὥσπερ μάταιος εἰμί χείρ ἔχω , οὕτως καί δίπους εἰμί · τίς γάρ ἄν εἰμί ὁ πολύς αὐτός , ὀρθός μέν ἐπί δύο πούς ἵστημι , χείρ δέ οὐ ἔχω ; ἐγώ μέν οὐ ὅπως ἄν οὐδείς πολύς ἔχω οὕτως κατασκευάζω δοκέω , ἀλλά καί ὁ νῦν ὑπάρχω αὐτός στερέω · πρῶτος μέν ὁ περί ὁ ἐδωδή ἑτοιμότης , δεύτερος δέ ὁ ὁ ἐμπρόσθιος μέλος ἀσφάλεια , καί τρίτος τάχος . ἐπεί γάρ οὐ ἔχω χείρ , χρή δήπου ὁ μέν ὁ πρόσθιος σκέλος προσφέρω ὁ τροφή ὁ στόμα , ὁ δέ κύπτω λαμβάνω . ὅσος μέν οὖν σαρκοφάγος , πολύσχιστος οὗτος ὁ πούς · ὅσος δέ ποηφάγος , ὁ μέν ὁπλή ἔχω , ὁ δέ χηλή . ὁ μέν οὖν σαρκοφάγος πάντῃ πάντως εἰμί ἄλκιμος , καί διά οὗτος οὐ μόνος σχίζω αὐτός ὁ πούς πολυειδής , ἀλλά καί στερεός τε καί γαμψός ὄνυξ φύω · οὕτως γάρ μέλλω καί δράω ταχύς , καί κατέχω ῥᾴδιος . ὁ δέ ποηφάγος οὐδείς μέν εἰμί οὕτως ἄλκιμος , ὡς ὁ σαρκοφάγος . χράω οὖν οὐ ὀλίγος πολλάκις θυμός καί ἵππος , καί ταῦρος , καί διά οὗτος ὁ μέν ὁπλή , ὁ δέ κέρας γίγνομαι . ὅσος δέ παντελής δειλός , οὗτος οὔτε ὁπλή τις εἰμί , οὔτε κέρας ἀμυντήριος , ἀλλά χηλή μόνος . οὗτος μέν οὖν ἐπικύπτω νέμω . ὁ δέ σαρκοφάγος ὁ πρόσθιος πούς ἀντί χείρ χράω πρός τε ὁ κατέχω τις ζῷον θηράω καί ὁ στόμα προσφέρω ὁ τροφή . εἰ δέ , ὥσπερ εἰμί πᾶς ὁ σῶμα σύντονος καί σφοδρός , καί ὁ πούς αὐτός στερεός ὁπλή κρατύνω , εἰμί μέν ἄν οὕτως γε πολύς μάλα ὠκύς σφεῖς αὐτός , ἤ νῦν εἰμί , ὁ δέ λέγω χρεία ὁ σκέλος , ἀναγκαῖος εἰμί , οὐ ἄν ἔχω . ὅσος δέ ὁ ζῷον ἄναιμος , οὗτος δηλονότι ψυχρός ὁ κρᾶσις ὑπάρχω , καί διά οὗτος ἀσθενής τε πάντῃ καί πρός ὁ κίνησις ἀργός μικρός καί πολύς χράω ὁ σκέλος · μικρός μέν , ὅτι μέγας βαστάζω τε καί μεταφέρω ἀδυνατέω , πολύς δέ , διότι μικρός . ἐπεί γάρ ἤ ἐκ ὁ πλῆθος ἤ ἐκ ὁ μέγεθος ὁ σκέλος ὁ τάχος ὁ βάδισις περιγίγνομαι , ὅς ἀδύνατος εἰμί μέγας ὁ κῶλον φύω , οὗτος ὑπόλοιπος ὁ ἐκ ὁ πλῆθος ὠφέλεια . τις δέ καί διά οὗτος προμήκης ὁ ὅλος σῶμα γίγνομαι , καθά ἴουλος καί σκολόπενδρον , χώρα ὁ πλῆθος ὁ ὁ σκέλος ἔκφυσις προμηθέομαι ὁ φύσις . ὅσος δέ αὐτός δύναμαι , ᾄν εἰ μή μέγας , μακρός γοῦν καί λεπτός φύω ὁ κῶλον , καθά ἀκρίς τε καί πάρνοψ , οὗτος οὐδείς δέω πάμπολυς πλῆθος ἐργάζομαι σκέλος . ἀλλά περί μέν ὁ ἄναιμος ζῷον ὁ διαφορά ἐπί πολύς Ἀριστοτέλης καλός λέγω . ὁ δέ ἔναιμος ὁ πεζός , ὅς δή καί μάλα ἄνθρωπος ἔοικα , τέσσαρες ἕκαστος πούς γίγνομαι , τάχος μέν ἕνεκα καί ἀσφάλεια ἅπας , ὁ δέ ἄλκιμος ἐκ ἐπίμετρον ὁ χείρ ἐνίοτε συνεργάζομαι . περί μέν οὖν ὁ εἰς τάχος αὐτός ὠφέλεια καί ﻿ ὁ εἰς θήρα τε ἅμα καί ἐδωδή ὁ ἄλκιμος αὔταρκος λέγω . ὅτι δέ καί ἀσφαλής εἰμί αὐτός ἐπί τέσσαρες βαδίζω σκέλος , ἤ ὀρθός ἐπί δύο ἵστημι , γιγνώσκω ἄν , εἰ λογίζομαι , πόσος τις ὁ κατά ὁ γαστήρ τε καί ὁ στέρνον μόριον ὁ κατά ὁ ῥάχις εἰμί εὐπαθής , καί ὡς , οὕτως μέν βαδίζω , ὡς νῦν βαδίζω , ὁ μέν εὐπαθής κατακρύπτω καί φρουρέω πρός ὁ ὑπέρκειμαι , ἔκκειμαι δέ καί προβάλλω ὁ δυσπαθής , ὀρθός δέ ἀνίστημι , ἀκάλυπτος καί ἀστέγαστος καί γυμνός καί ἀφύλακτος πανταχόθεν γίγνομαι ὁ κατά ὁ γαστήρ μόριον καί τέλειος εὐπαθής · οὐ γάρ δή χείρ τε καί λόγος χράω , καθά ἄνθρωπος , μέλλω τις προβάλλω ὁ γαστήρ ἤ ὁ στέρνον , ἐπίκτητος τις πρόβλημα , ὁ φυσικός ὁ ταύτῃ μέλος ἀσθένεια ἐπανόρθωμα . διά οὗτος μέν δή ὁ ἄλλος ἅπας ζῷον ὁ ἔναιμος τετράπους εἰμί ἀγαθός εἰμί , ὥσπερ ὁ ἄναιμος πολύπους · διά δέ αὖ ἐναντίος οὗτος ὁ ἄνθρωπος δίπους , ὡς ἄν μήτε ὁ ὠφέλεια , ὅς ἄλλος ζῷον , πρός ὁ πλῆθος ὁ σκέλος ἀπολαύω δέω , εἰς πολύς τε βλάπτω , εἰ μή δίπους εἰμί . ἀλλά δίπους μέν καί ὄρνις · ὀρθός δέ μόνος ζῷον ἅπας ὁ ἄνθρωπος , μόνος γάρ αὐτός κατά εὐθύς ὁ σκέλος ὁ ῥάχις εἰμί , εἰ δέ οὗτος , δηλονότι καί ὁ ἄλλος πᾶς σῶμα ὁ πρός ὁ ζωή ἀναγκαῖος . οἷος γάρ τρόπις ὁ ῥάχις οὗτος ὁ σῶμα ὑπάρχω , καί πρός αὐτός ὁ σκέλος ὁ μέν ὄρνις , ὥσπερ ὁ τετράπους , γωνία ὀρθός ἐργάζομαι , μόνος δέ ὁ ἄνθρωπος ἐπί εἷς εὐθεῖα ἐκτείνω . τοιοῦτος οὖν σχῆμα ὁ σκέλος πρός ὁ ῥάχις ἔχω ὁ τετράπους τε καί πτηνός ζῷον βαδίζω , οἷος ὁ ἄνθρωπος κάθημαι · καί διά οὗτος ὀλίγος πρόσθεν λέγω , μηδείς αὐτός ὀρθός ἵστημι μηδέποτε .