galenus.de-usu-partium 6.8
Τὰ μὲν δὴ περὶ τοῦ σχήματος αὐτῆς καὶ τῶν μορίων ἑκάστου τῆς θέσεως ᾧδ’ ἔχει · τὰ δὲ περὶ τῆς ὅλης οὐσίας ἐφεξῆς δίειμι . σάρξ ἐστιν ἡ καρδία σκληρὰ καὶ δυσπαθὴς , ἐξ ἰνῶν πολυειδῶν συγκειμένη , καὶ κατ’ ἄμφω ταῦτα , κᾂν εἰ παραπλήσιος εἶναι δοκοίη τοῖς μυσὶν , ἐναργῶς αὐτῶν διαφέρει . τοῖς μὲν γὰρ μονοειδής ἐστιν ἡ τῶν ἰνῶν φύσις · ἢ γὰρ εὐθείας μόνον ἔχουσι κατὰ τὸ μῆκος ἑαυτῶν , ἢ ἐγκαρσίας κατὰ τὸ πλάτος , ἅμα δὲ ἑκατέρας οὐδείς · ἡ καρδία δὲ καὶ ταύτας ἀμφοτέρας ἔχει , καὶ τρίτας ἐπ’ αὐταῖς τὰς λοξάς . ἀλλὰ καὶ σκληρότητι καὶ τόνῳ καὶ τῇ ξυμπάσῃ ῥώμῃ τε καὶ δυσπαθείᾳ πολὺ δή τι παραλλάττουσιν αἱ τῆς καρδίας ἶνες ἁπασῶν τῶν ἄλλων . οὐδενὸς γὰρ οὕτως ὀργάνου συνεχὲς ἢ σφοδρόν ἐστι τὸ ἔργον , ὡς τῆς καρδίας · ὅθεν εὐλόγως εἰς ῥώμην θ’ ἅμα καὶ δυσπάθειαν ἡ τοῦ σώματος αὐτῆς οὐσία παρεσκευάσθη . τὸ δὲ πολυειδὲς τῶν ἰνῶν , ὃ μηδενὶ μὲν ὑπάρχει μυῒ , πολλοῖς δ’ ἄλλοις ὀργάνοις , οἷον μήτραις καὶ κύστεσι καὶ γαστρὶ , ποικίλαις κινήσεσιν ὁ πρόσθεν λόγος ἔδειξε παρασκευάζουσαν τὴν φύσιν . ἕκαστος μὲν οὖν τῶν μυῶν ἁπλῆν καὶ μίαν ἔχει τὴν κίνησιν , ὡς καὶ τοῦτ’ ἐν ἑτέροις ἀποδέδεικται · γαστὴρ δὲ καὶ αἱ μῆτραι καὶ κύστεις ἑκάτεραι ἕλκουσί τε καὶ κατέχουσι καὶ ἐκκρίνουσιν , ὥσπερ ἡ καρδία , καὶ διὰ τοῦτο πολυειδεῖς ἐν ἑκάστῳ τούτων αἱ ἶνές εἰσιν , ὡς ἐδείκνυτο , ταῖς μὲν εὐθείαις αὐτῶν ἵνα εἰς αὑτὰς συνιούσαις ἕλκοιτό τι , ταῖς δ’ ἐγκαρσίαις ἐκκρίνοιτο , πάσαις ﻿ δ’ ἅμα περιστελλομέναις τοῖς ἐνυπάρχουσι κατέχοιτο . καί σοι θεάσασθαι τὴν τοιαύτην αὐτῶν κίνησιν ἐπὶ τῆς καρδίας ἐστὶν ἐν διτταῖς καταστάσεσιν , ἢ ἐξῃρημένην ἄρτι τοῦ ζώου καὶ σφύζουσαν ἔτι κατασκεψαμένῳ , ἢ τὸ προκείμενον αὐτῆς ὀστοῦν τὸ στέρνον ὀνομαζόμενον ἐκκόψαντι καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον ἐν ταῖς ἀνατομικαῖς ἐγχειρήσεσιν . ὅταν μὲν γὰρ , εἰς αὑτὰς συνιουσῶν τῶν κατὰ τὸ μῆκος ἐκτεταμένων ἰνῶν , τῶν δ’ ἄλλων ἁπασῶν χαλωμένων τε καὶ διϊσταμένων , ἔλαττον μὲν γένηται τὸ μῆκος , αὐξηθῇ δὲ τὸ σύμπαν αὐτῆς εὖρος , ἐν τούτῳ μὲν διαστελλομένην ὄψει τὴν ὅλην καρδίαν , ἔμπαλιν δὲ χαλωμένων μὲν τῶν κατὰ τὸ μῆκος , εἰς αὑτὰς δὲ συνιουσῶν τῶν κατὰ τὸ πλάτος , ἐν τούτῳ πάλιν συστελλομένην . ἐν δὲ τῷ μεταξὺ χρόνῳ τῶν κινήσεων ἡσυχία τις γίνεται βραχεῖα , περιεσταλμένης μὲν ἀκριβῶς τῆς καρδίας τοῖς ἐνυπάρχουσιν , ἁπασῶν δὲ τῶν ἰνῶν ἐνεργουσῶν τηνικαῦτα , καὶ μάλιστα τῶν λοξῶν . μέγιστον δέ τι συνεπιλαμβάνουσι , μάλιστα δὲ τὸ πλεῖστον αὐτοὶ διαπράττονται τῆς συστολῆς οἱ ἔνδον ἐν αὐταῖς ταῖς κοιλίαις τῆς καρδίας σύνδεσμοι διατεταμένοι , ῥώμης μὲν ἐπὶ πλεῖστον ἥκοντες , ἱκανοὶ δ’ ὄντες , ὁπότε συνιζάνοιεν , ἔσω συνεπισπᾶσθαι τῆς καρδίας τοὺς χιτῶνας . ἔστι γὰρ δή τι μέσον ἀμφοτέρων αὐτῆς τῶν κοιλιῶν οἷον διάφραγμα , πρὸς ὃ περαίνουσιν οἱ διατεταμένοι σύνδεσμοι , συνάπτοντες αὐτὸ τοῖς σκέπουσιν ἔξωθεν ἑκατέρας τῆς κοιλίας σώμασιν , ἃ δὴ χιτῶνας αὐτῆς ὀνομάζουσιν . ὅταν μὲν οὖν ἐγγὺς ἥκωσιν οἱ χιτῶνες οὗτοι τοῦ διαφράγματος , ἐκτείνεται μὲν τηνικαῦτα τὸ μῆκος τῆς καρδίας , συνιζάνει δὲ εἰς ἑαυτὸ τὸ πλάτος · ὅταν δ’ ἐπὶ πλεῖστον ἀφιστῶνται , τὸ μὲν εὖρος αὐξάνεται , τὸ δὲ μῆκος ἔλαττον γίγνεται . καὶ μὴν εἴπερ οὐδέν ἐστιν ἄλλο τὸ διαστέλλεσθαι καὶ συστέλλεσθαι τὴν καρδίαν , ἢ τὸ μὲν τῶν κοιλιῶν αὐτῆς εὖρος ἐπὶ πλεῖστον διΐστασθαί τε καὶ συμπίπτειν , εἴη ἂν ἡμῖν ἐξευρημένον ἑκάτερον αὐτῶν ὅπως γίγνεται . διὰ ταῦτα μὲν δὴ τούς τε συνδέσμους ἰσχυροὺς ἡ καρδία κέκτηται καὶ τὸ τῶν ἰνῶν εἶδος ἁπαντοῖον , ἵν’ ἀπόνως τε καὶ ἑτοίμως εἰς τὰς τρεῖς μεθιστῆται καταστάσεις , διαστελλομένη μὲν , ὁπόταν ἕλκειν ὀρεχθῇ τι τῶν χρησίμων , περιστελλομένη δ’ , ὁπόταν ἀπολαύειν καιρὸς ᾖ τῶν ἑλχθέντων , συστελλομένη δὲ , ὁπόταν ἀποκρῖναί τι τῶν περιττωμάτων ὁρμήσῃ . λέλεκται δ’ ἐπιπλέον ὑπὲρ τούτων ἄλλοτε πολλαχόθι κᾀν τοῖς περὶ χρείας ἀναπνοῆς δὲ οὐχ ἥκιστα · καὶ νῦν οὐ χρὴ νὴ Δία μηκύνειν ἔτι περὶ τῆς κινήσεως αὐτῆς διαλεγομένους .
Lemmas: ὁ μέν δή περί ὁ σχῆμα αὐτός καί ὁ μόριον ἕκαστος ὁ θέσις ὧδε ἔχω · ὁ δέ περί ὁ ὅλος οὐσία ἐφεξῆς διέρχομαι . σάρξ εἰμί ὁ καρδία σκληρός καί δυσπαθής , ἐκ ἴνη πολυειδής σύγκειμαι , καί κατά ἄμφω οὗτος , ἔͅν εἰ παραπλήσιος εἰμί δοκέω ὁ μῦς , ἐναργής αὐτός διαφέρω . ὁ μέν γάρ μονοειδής εἰμί ὁ ὁ ἴνη φύσις · ἤ γάρ εὐθύς μόνος ἔχω κατά ὁ μῆκος ἑαυτοῦ , ἤ ἐγκάρσιος κατά ὁ πλάτος , ἅμα δέ ἑκάτερος οὐδείς · ὁ καρδία δέ καί οὗτος ἀμφότερος ἔχω , καί τρίτος ἐπί αὐτός ὁ λοξός . ἀλλά καί σκληρότης καί τόνος καί ὁ σύμπας ῥώμη τε καί δυσπάθεια πολύς δή τις παραλλάσσω ὁ ὁ καρδία ἴς ἅπας ὁ ἄλλος . οὐδείς γάρ οὕτως ὄργανον συνεχής ἤ σφοδρός εἰμί ὁ ἔργον , ὡς ὁ καρδία · ὅθεν εὔλογος εἰς ῥώμη τε ἅμα καί δυσπάθεια ὁ ὁ σῶμα αὐτός οὐσία παρασκευάζω . ὁ δέ πολυειδής ὁ ἴνη , ὅς μηδείς μέν ὑπάρχω μῦς , πολύς δέ ἄλλος ὄργανον , οἷος μήτρα καί κύστις καί γαστήρ , ποικίλος κίνησις ὁ πρόσθεν λόγος δείκνυμι παρασκευάζω ὁ φύσις . ἕκαστος μέν οὖν ὁ μῦς ἁπλόος καί εἷς ἔχω ὁ κίνησις , ὡς καί οὗτος ἐν ἕτερος ἀποδείκνυμι · γαστήρ δέ καί ὁ μήτρα καί κύστις ἑκάτερος ἕλκω τε καί κατέχω καί ἐκκρίνω , ὥσπερ ὁ καρδία , καί διά οὗτος πολυειδής ἐν ἕκαστος οὗτος ὁ ἴς εἰμί , ὡς δείκνυμι , ὁ μέν εὐθύς αὐτός ἵνα εἰς ἑαυτοῦ συνέρχομαι ἕλκω τις , ὁ δέ ἐγκάρσιος ἐκκρίνω , πᾶς ﻿ δέ ἅμα περιστέλλω ὁ ἐνυπάρχω κατέχω . καί σύ θεάομαι ὁ τοιοῦτος αὐτός κίνησις ἐπί ὁ καρδία εἰμί ἐν δισσός κατάστασις , ἤ ἐκλέγω ἄρτι ὁ ζῷον καί σφύζω ἔτι κατασκέπτομαι , ἤ ὁ πρόκειμαι αὐτός ὀστέον ὁ στέρνον ὀνομάζω ἐκκόπτω κατά ὅς λέγω τρόπος ἐν ὁ ἀνατομικός ἐγχείρησις . ὅταν μέν γάρ , εἰς ἑαυτοῦ συνέρχομαι ὁ κατά ὁ μῆκος ἐκτείνω ἴνη , ὁ δέ ἄλλος ἅπας χαλάω τε καί διίστημι , ἐλαχύς μέν γίγνομαι ὁ μῆκος , αὐξάνω δέ ὁ σύμπας αὐτός εὖρος , ἐν οὗτος μέν διαστέλλω ὁράω ὁ ὅλος καρδία , ἔμπαλιν δέ χαλάω μέν ὁ κατά ὁ μῆκος , εἰς ἑαυτοῦ δέ συνέρχομαι ὁ κατά ὁ πλάτος , ἐν οὗτος πάλιν συστέλλω . ἐν δέ ὁ μεταξύ χρόνος ὁ κίνησις ἡσυχία τις γίγνομαι βραχύς , περιστέλλω μέν ἀκριβής ὁ καρδία ὁ ἐνυπάρχω , ἅπας δέ ὁ ἴνη ἐνεργέω τηνικαῦτα , καί μάλα ὁ λοξός . μέγας δέ τις συνεπιλαμβάνομαι , μάλα δέ ὁ πολύς αὐτός διαπράσσω ὁ συστολή ὁ ἔνδον ἐν αὐτός ὁ κοιλία ὁ καρδία σύνδεσμος διατείνω , ῥώμη μέν ἐπί πολύς ἥκω , ἱκανός δέ εἰμί , ὁπότε συνιζάνω , ἔσω συνεπισπάω ὁ καρδία ὁ χιτών . εἰμί γάρ δή τις μέσος ἀμφότερος αὐτός ὁ κοιλία οἷος διάφραγμα , πρός ὅς περαίνω ὁ διατείνω σύνδεσμος , συνάπτω αὐτός ὁ σκέπω ἔξωθεν ἑκάτερος ὁ κοιλία σῶμα , ὅς δή χιτών αὐτός ὀνομάζω . ὅταν μέν οὖν ἐγγύς ἥκω ὁ χιτών οὗτος ὁ διάφραγμα , ἐκτείνω μέν τηνικαῦτα ὁ μῆκος ὁ καρδία , συνιζάνω δέ εἰς ἑαυτοῦ ὁ πλάτος · ὅταν δέ ἐπί πολύς ἀφρίστημι , ὁ μέν εὖρος αὐξάνω , ὁ δέ μῆκος ἐλαχύς γίγνομαι . καί μήν εἴπερ οὐδείς εἰμί ἄλλος ὁ διαστέλλω καί συστέλλω ὁ καρδία , ἤ ὁ μέν ὁ κοιλία αὐτός εὖρος ἐπί πολύς διίστημι τε καί συμπίπτω , εἰμί ἄν ἐγώ ἐξευρίσκω ἑκάτερος αὐτός ὅπως γίγνομαι . διά οὗτος μέν δή ὁ τε σύνδεσμος ἰσχυρός ὁ καρδία κτάομαι καί ὁ ὁ ἴνη εἶδος ἁπαντοῖος , ἵνα ἄπονος τε καί ἑτοῖμος εἰς ὁ τρεῖς μεθίστημι κατάστασις , διαστέλλω μέν , ὁπόταν ἕλκω ὀρέγω τις ὁ χρήσιμος , περιστέλλω δέ , ὁπόταν ἀπολαύω καιρός εἰμί ὁ ἑλ́γω , συστέλλω δέ , ὁπόταν ἀποκρίνω τις ὁ περίσσωμα ὁρμάω . λέγω δέ ἐπιπολύ ὑπέρ οὗτος ἄλλοτε πολλαχόθι εἰͅν ὁ περί χρεία ἀναπνοή δέ οὐ ἦκα · καί νῦν οὐ χρή νή Ζεύς μηκύνω ἔτι περί ὁ κίνησις αὐτός διαλέγω .