galenus.de-usu-partium 10.6
Ἆρ’ οὖν εἰς μόνον τοῦτο τὸ πλεῖστον ἀφίστασθαι καὶ μηδέποτε μηδέποτε ψαύειν τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ὑγροῦ τὸν κερατοειδῆ χιτῶνα χρήσιμός ἐστιν ἡ ὑγρότης ἥδε ἡ λεπτὴ , καὶ τὸ πνεῦμα τὸ κατὰ τὴν κόρην , ἢ καὶ πρὸς ἄλλ’ ἕτερα διαφέρει ; περὶ μὲν οὖν πνεύματος ἐν τοῖς ὀπτικοῖς ἀποδέδεικται λόγοις , ὡς αὐγοειδές ἐστι καὶ τὴν μεγίστην δύναμιν εἰς τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἐνέργειαν εἰσφέρεται . περὶ δὲ τῆς ὑγρότητος ἐκ τῶνδ’ ἂν μάθοις , ὡς οὐκ εἰς τὸ πληροῦν μόνον τὴν κενὴν χώραν , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μὴ καταξηραίνεσθαι τὸ ὑγρὸν τὸ κρυσταλλοειδὲς αὐτῶν , καὶ τὴν ἔνδον μοῖραν τοῦ ῥαγοειδοῦς , ἀναγκαιότατόν ἐστιν , εἰ πρῶτον μὲν γνοίης , ὅτι γίγνεται βλάβη ταῖς ὄψεσι , πλέονος αὐτοῦ κενωθέντος ἐν ταῖς παρακεντήσεσι , καὶ ὡς τὸ πάθημα τὸ πρὸς τῶν ἰατρῶν ὀνομαζόμενον γλαύκωσις ξηρότης μέν ἐστι καὶ πῆξις ἄμετρος τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ὑγροῦ , τυφλοῖ δ’ , εἴπερ τι καὶ ἄλλο τῶν κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς νοσημάτων , ἔπειτα διαλογίσαιο καὶ σκέψαιο τὴν φύσιν τοῦ ῥαγοειδοῦς χιτῶνος . ἔστι γὰρ αὐτοῦ τὸ ψαῦον μέρος τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ὑγροῦ παραπλήσιον σπογγιᾷ διαβρόχῳ . πάντα δ’ ὅσα τοιαῦτα σώματα ξηραινόμενα σκληρὰ γίγνεται . δηλοῦσι δὲ τοῦθ’ αἵ τε σπογγιαὶ , καὶ οὐδὲν ἧττον αἱ ῥάγες , καὶ τῶν ζώων αἱ γλῶτται . ἀλλ’ εἰ ξηρὸν γένοιτο τουτὶ τὸ μέρος τοῦ ῥαγοειδοῦς , ἀπολέσειεν ἂν οὕτως ὅλην τὴν χρείαν , ἧς ἕνεκα τοιοῦτον ἀπετελέσθη . δεῖ τοίνυν αὐτὸ τέγγεσθαι διὰ παντὸς , ἵν’ ᾖ μαλακόν . ἅπαντά γε οὖν ταῦτα θαυμαστῆς τινος ἔνδειξιν ἔχει προνοίας τε ἅμα καὶ τέχνης , καὶ τούτων οὐχ ἥκιστα τὸ σύμφυτον ἀμφίεσμα τοῦ κρυσταλλοειδοῦς . ὁ μὲν γὰρ κερατοειδὴς οἷον πρόβλημά τι καὶ τεῖχος αὐτῷ γέγονε , τὴν τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων βίαν ἐκδεχόμενος . ὁ δ’ ἴδιος αὐτοῦ χιτὼν οὐ μόνον οἷός τε κρομμύου λέπος κάτα ἰσχαλέοιο , ἀλλὰ καὶ τῶν λεπτῶν ἀραχνίων λεπτότερός ἐστι καὶ λευκότερος , καὶ τὸ τούτου μεῖζον , ὅτι μηδὲ περὶ πᾶν ἐκτέταται τὸ κρυσταλλοειδὲς , ἀλλὰ τὸ μὲν ἐνοχούμενον αὐτοῦ μέρος τῷ ὑαλοειδεῖ τελέως ἀσκέπαστόν ἐστι καὶ γυμνὸν χιτῶνος · ἑνοῦσθαι γὰρ κατὰ τοῦτ’ ἄμεινον ἦν ἀλλήλοις τὰ ὑγρά · τὸ δ’ ὑπερκύπτον ἅπαν εἰς τοὐκτὸς , ψαῦον τοῦ ῥαγοειδοῦς , τὸν λεπτὸν τοῦτον καὶ λαμπρὸν περιβέβληται χιτῶνα . καὶ δὴ καὶ τὸ τῆς κόρης εἴδωλον οἷον ἐν κατόπτρῳ τινὶ τούτῳ συνίσταται · καὶ γὰρ δὴ καὶ λεῖός ἐστι καὶ στιλπνὸς ὑπὲρ ἅπαντα τὰ κάτοπτρα . καὶ πανταχόθεν ἄρα τῇ φύσει τὸ τῆς ὄψεως ὄργανον κεκόσμηται , καὶ τῷ τῆς μαλακότητος συμμέτρῳ , καὶ τῷ τῆς θέσεως ἐπικαίρῳ , καὶ τῇ τῆς χρόας λαμπρότητι , καὶ τῇ τῶν σκεπασμάτων ἀρετῇ . τὸ μὲν γὰρ σύμφυτον αὐτῷ σκέπασμα λεῖον καὶ λαμπρὸν καὶ στίλβον ἐστὶν , οἷον κάτοπτρον . τὸ δ’ ἐπὶ τῷδε φλεβῶδές τε καὶ μαλακὸν καὶ μέλαν καὶ διατετρημένον · φλεβῶδες μὲν , ἵν’ ἐκτενῶς τρέφῃ τὸν κερατοειδῆ · μαλακὸν δὲ , ἵν’ ἀλύπως ψαύῃ τοῦ κρυσταλλοειδοῦς · μέλαν δὲ , ἵν’ ἀθροίζῃ τε τὴν αὐγὴν καὶ πρὸς τὴν κόρην παραπέμπῃ · διατετρημένον δὲ , ἵν’ ἣν παρέπεμψεν ὁ ἐγκέφαλος ἐκπέμπῃ πρὸς τοὐκτός . τὸ δ’ ἔξωθεν ἁπάντων στέγασμά τε καὶ πρόβλημα λεπτὸν καὶ λευκὸν καὶ σκληρόν ἐστιν οἷον κέρας · λεπτὸν μὲν καὶ λευκὸν , ἵν’ ἑτοίμως διαπέμπῃ τὰς αὐγάς · σκληρὸν δὲ , ἵν’ ἀσφαλῶς φρουρῇ . ἆρ’ οὖν ταῦτα μόνον , ἢ καὶ τὸ σχῆμα τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ἐπαινεῖν δίκαιον ; οὐ γὰρ ἀκριβής ἐστι σφαῖρα πανταχόθεν ἴση , καίτοι τοῦτό γε προσφιλέστατόν τε καὶ οἰκειότατόν ἐστι τῇ φύσει τὸ σχῆμα δι’ ἃς πολλάκις εἰρήκαμεν αἰτίας . ﻿ ἀλλ’ οὐκ ἦν ἀσφαλὲς ἀκριβῶς αὐτὸ ποιῆσαι σφαιροειδές . οὔτε γὰρ τὰς τῶν κύκλων ἐπιβολάς τε καὶ συμφύσεις τὰς κατὰ τὴν χώραν τῆς ἴρεως ἐδέξατ’ ἂν ὁμοίως , ἐκινδύνευσέ τ’ ἂν ἐν σφοδρᾷ καὶ βιαίῳ κινήσει καὶ πληγῇ ποτε γενομένῃ κατὰ . τὸν ὀφθαλμὸν ἐκκυλισθῆναι τοῦ ὑαλοειδοῦς ὑγροῦ . καὶ γὰρ αἱ συμφύσεις καὶ αἱ ἕδραι σφαλερώτεραι τοῖς ἀκριβῶς σφαιροειδέσι τῶν πλατυτέρων εἰσὶν , ὡς ἂν ἐπὶ κυρτῆς καὶ διὰ τοῦτ’ εὐαποκυλίστου περιφερείας ὀχουμένοις . αὕτη μὲν καὶ ἡ τοῦ σχήματος αἰτία τῷ κρυσταλλοειδεῖ . καὶ πάντ’ ἔοικεν ἀσφαλῶς ἔχειν ἤδη τὰ κατὰ τὸν ὀφθαλμὸν , πλὴν αὐτοῦ τοῦ σκέποντος αὐτὰ χιτῶνος τοῦ κερατοειδοῦς . αὐτὸς γὰρ δὴ πρὸ πάντων ἔκκειται μόνος εἰς ἅπαντας πόνους , καὶ καπνοῦ , καὶ κονιορτοῦ , καὶ κρύους , καὶ θάλπους , καὶ τῶν θλώντων , καὶ τῶν τεμνόντων ἐκδεχόμενος τὰς προσβολὰς , ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῆς ἄνωθεν παχείας μήνιγγος γεγενημένος . ταῦτ’ ἄρα καὶ γνωρίζων αὐτοῦ τὴν εὐγένειαν ὁ δημιουργὸς ἡμῶν , εἰ καὶ προὔταξε τῶν ἄλλων ἐξ ἀνάγκης , ὅτι μηδὲν ἐπιτηδειότερον εἶχεν , ἀλλὰ παντοίως ὠχύρωσε βλεφάροις τε καὶ βλεφαρίσι , καὶ τοῖς πέριξ ὀστοῖς , καὶ τῷ δέρματι · τὰς μὲν βλεφαρίδας οἷον χάρακά τινα τῶν μικρῶν ἕνεκα προτάξας σωμάτων , ὡς μὴ ῥᾳδίως ἐμπίπτειν ἀνεῳγόσι τοῖς ὀφθαλμοῖς , ὑπὸ τῶν τριχῶν τούτων ἀπειργόμενα , τὰ βλέφαρα δ’ αὐτὰ συμπτυσσόμενά τε καὶ κλείοντα τὸν ὀφθαλμὸν , εἴτι τῶν μειζόνων ἐπιφέροιτο . πρὸς δὲ τὴν τῶν ἔτι μειζόνων ὄγκων προσβολὴν ἄνωθεν μὲν τὰς ὀφρῦς προὐτάξατο , κάτωθεν δὲ τὰ μῆλα , κατὰ τὸν μέγαν κανθὸν τὴν ῥῖνα , κατὰ τὸν μικρὸν τὴν τοῦ ζυγώματος ἔκφυσιν . ὑφ’ ὧν ἁπάντων προτέρων ἐκδεχομένων τὰς προσβολὰς τῶν μειζόνων . σωμάτων αὐτὸς ἐν κύκλῳ τεταγμένος ὁ ὀφθαλμὸς οὐδὲν πάσχει , προστιμωρούσης οὐ σμικρὸν πρὸς τὴν δυσπάθειαν αὐτῷ καὶ τῆς τοῦ δέρματος κινήσεως . πανταχόθεν γὰρ τοῦτο συναγόμενον ἔσω σφίγγει τὸν ὀφθαλμὸν εἰς ἐλαχίστην ὡς οἷόν τε χώραν συνάγων . αὐτὸ δὲ πολύπτυχον ἐνταῦθα γινόμενον ἅμα τοῖς βλεφάροις , εἴτι καὶ τὴν τῶν ὀστῶν ὑπερβὰν κυρτότητα κατὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἔσω φέροιτο , πρῶτον τοῦτο τὴν βίαν ἐκδέχεται , καὶ πρῶτον πάσχει , καὶ προκινδυνεύει , καὶ προδιαφθείρεται · δεύτερα δὲ ὑπ’ αὐτῷ τὰ βλέφαρα θλάττεται , καὶ τέμνεται , καὶ ῥήγνυται , καὶ παντοίως πάσχει , καθάπερ τινὰ γέῤῥα προβεβλημένα τοῦ κερατοειδοῦς . ἐκ τίνος οὖν οὐσίας ἦν εὔλογον γεννῆσαι ταυτὶ τὰ γέῤῥα ; πότερα μαλακῆς ἱκανῶς καὶ σαρκοειδοῦς ; ἀλλ’ ἦν ἂν οὕτως εὐπαθέστερα καὶ τοῦ κερατοειδοῦς , καὶ πᾶν μᾶλλον ἢ προβλήματα . ἢ σκληρᾶς ἀκριβῶς καὶ ὀστίνης ; ἀλλ’ οὔτ’ ἂν ἐκινεῖτο ῥᾳδίως , οὔτ’ ἀλύπως ἔψαυε τοῦ κερατοειδοῦς . ὥστ’ ἐκ σκληρᾶς μὲν πάντως , ἀλλὰ καὶ κινεῖσθαι ῥᾳδίως καὶ γειτνιᾷν ἀβλαβῶς τῷ κερατοειδεῖ δυναμένης εὔλογον ἦν οὐσίας γενήσεσθαι τὰ βλέφαρα .
Lemmas: ἆρα οὖν εἰς μόνος οὗτος ὁ πολύς ἀφίστημι καί μηδέποτε μηδέποτε ψαύω ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός ὁ κερατοειδής χιτών χρήσιμος εἰμί ὁ ὑγρότης ὅδε ὁ λεπτός , καί ὁ πνεῦμα ὁ κατά ὁ κόρη , ἤ καί πρός ἄλλος ἕτερος διαφέρω ; περί μέν οὖν πνεῦμα ἐν ὁ ὀπτικός ἀποδείκνυμι λόγος , ὡς αὐγοειδής εἰμί καί ὁ μέγας δύναμις εἰς ὁ ὁ ὀφθαλμός ἐνέργεια εἰσφέρω . περί δέ ὁ ὑγρότης ἐκ ὅδε ἄν μανθάνω , ὡς οὐ εἰς ὁ πληρόω μόνος ὁ κενός χώρα , ἀλλά καί πρός ὁ μή καταξηραίνω ὁ ὑγρός ὁ κρυσταλλοειδής αὐτός , καί ὁ ἔνδον μοῖρα ὁ ῥαγοειδής , ἀναγκαῖος εἰμί , εἰ πρῶτος μέν γιγνώσκω , ὅτι γίγνομαι βλάβη ὁ ὄψις , πολύς αὐτός κενόω ἐν ὁ παρακέντησις , καί ὡς ὁ πάθημα ὁ πρός ὁ ἰατρός ὀνομάζω γλαύκωσις ξηρότης μέν εἰμί καί πῆξις ἄμετρος ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός , τυφλόω δέ , εἴπερ τις καί ἄλλος ὁ κατά ὁ ὀφθαλμός νόσημα , ἔπειτα διαλογίζομαι καί σκοπέω ὁ φύσις ὁ ῥαγοειδής χιτών . εἰμί γάρ αὐτός ὁ ψαύω μέρος ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός παραπλήσιος σπογγιά διάβροχος . πᾶς δέ ὅσος τοιοῦτος σῶμα ξηραίνω σκληρός γίγνομαι . δηλόω δέ οὗτος ὁ τε σπογγιά , καί οὐδείς ἥσσων ὁ ῥάξ , καί ὁ ζῷον ὁ γλῶσσα . ἀλλά εἰ ξηρός γίγνομαι οὗτος ὁ μέρος ὁ ῥαγοειδής , ἀπόλλυμι ἄν οὕτως ὅλος ὁ χρεία , ὅς ἕνεκα τοιοῦτος ἀποτελέω . δέω τοίνυν αὐτός τέγγω διά πᾶς , ἵνα εἰμί μαλακός . ἅπας γε οὖν οὗτος θαυμαστός τις ἔνδειξις ἔχω πρόνοια τε ἅμα καί τέχνη , καί οὗτος οὐ ἦκα ὁ σύμφυτος ἀμφίεσμα ὁ κρυσταλλοειδής . ὁ μέν γάρ κερατοειδής οἷος πρόβλημα τις καί τεῖχος αὐτός γίγνομαι , ὁ ὁ ἔξωθεν προσπίπτω βία ἐκδέχομαι . ὁ δέ ἴδιος αὐτός χιτών οὐ μόνος οἷος τε κρόμμυον λέπος κατά ἰσχαλέος , ἀλλά καί ὁ λεπτός ἀράχνιον λεπτός εἰμί καί λευκός , καί ὁ οὗτος μέγας , ὅτι μηδέ περί πᾶς ἐκτείνω ὁ κρυσταλλοειδής , ἀλλά ὁ μέν ἐνοχέω αὐτός μέρος ὁ ὑαλοειδής τέλειος ἀσκέπαστος εἰμί καί γυμνός χιτών · ἑνόω γάρ κατά οὗτος ἀγαθός εἰμί ἀλλήλων ὁ ὑγρός · ὁ δέ ὑπερκύπτω ἅπας εἰς ἑκτός , ψαύω ὁ ῥαγοειδής , ὁ λεπτός οὗτος καί λαμπρός περιβάλλω χιτών . καί δή καί ὁ ὁ κόρη εἴδωλον οἷος ἐν κάτοπτρον τις οὗτος συνίστημι · καί γάρ δή καί λεῖος εἰμί καί στιλπνός ὑπέρ ἅπας ὁ κάτοπτρον . καί πανταχόθεν ἄρα ὁ φύσις ὁ ὁ ὄψις ὄργανον κοσμέω , καί ὁ ὁ μαλακότης σύμμετρος , καί ὁ ὁ θέσις ἐπίκαιρος , καί ὁ ὁ χροιά λαμπρότης , καί ὁ ὁ σκέπασμα ἀρετή . ὁ μέν γάρ σύμφυτος αὐτός σκέπασμα λεῖος καί λαμπρός καί στίλβω εἰμί , οἷος κάτοπτρον . ὁ δέ ἐπί ὅδε φλεβώδης τε καί μαλακός καί μέλας καί διατετραίνω · φλεβώδης μέν , ἵνα ἐκτενής τρέφω ὁ κερατοειδής · μαλακός δέ , ἵνα ἄλυπος ψαύω ὁ κρυσταλλοειδής · μέλας δέ , ἵνα ἀθροίζω τε ὁ αὐγή καί πρός ὁ κόρη παραπέμπω · διατετραίνω δέ , ἵνα ὅς παραπέμπω ὁ ἐγκέφαλος ἐκπέμπω πρός ἑκτός . ὁ δέ ἔξωθεν ἅπας στέγασμα τε καί πρόβλημα λεπτός καί λευκός καί σκληρός εἰμί οἷος κέρας · λεπτός μέν καί λευκός , ἵνα ἑτοῖμος διαπέμπω ὁ αὐγή · σκληρός δέ , ἵνα ἀσφαλής φρουρέω . ἆρα οὖν οὗτος μόνος , ἤ καί ὁ σχῆμα ὁ κρυσταλλοειδής ἐπαινέω δίκαιος ; οὐ γάρ ἀκριβής εἰμί σφαῖρα πανταχόθεν ἴσος , καίτοι οὗτος γε προσφιλής τε καί οἰκεῖος εἰμί ὁ φύσις ὁ σχῆμα διά ὅς πολλάκις λέγω αἰτία . ﻿ ἀλλά οὐ εἰμί ἀσφαλής ἀκριβής αὐτός ποιέω σφαιροειδής . οὔτε γάρ ὁ ὁ κύκλος ἐπιβολή τε καί σύμφυσις ὁ κατά ὁ χώρα ὁ ἶρις δέχομαι ἄν ὅμοιος , κινδυνεύω τε ἄν ἐν σφοδρός καί βίαιος κίνησις καί πληγή ποτέ γίγνομαι κατά . ὁ ὀφθαλμός ἐκκυλίνδω ὁ ὑαλοειδής ὑγρός . καί γάρ ὁ σύμφυσις καί ὁ ἕδρα σφαλερός ὁ ἀκριβής σφαιροειδής ὁ πλατύς εἰμί , ὡς ἄν ἐπί κυρτός καί διά οὗτος εὐαποκύλιστος περιφέρεια ὀχέω . οὗτος μέν καί ὁ ὁ σχῆμα αἰτία ὁ κρυσταλλοειδής . καί πᾶς ἔοικα ἀσφαλής ἔχω ἤδη ὁ κατά ὁ ὀφθαλμός , πλήν αὐτός ὁ σκέπω αὐτός χιτών ὁ κερατοειδής . αὐτός γάρ δή πρό πᾶς ἔκκειμαι μόνος εἰς ἅπας πόνος , καί καπνός , καί κονιορτός , καί κρύος , καί θάλπος , καί ὁ θλάω , καί ὁ τέμνω ἐκδέχομαι ὁ προσβολή , ὥσπερ οὖν καί αὐτός ἀπό ὁ ἄνωθεν παχύς μῆνιγξ γίγνομαι . οὗτος ἄρα καί γνωρίζω αὐτός ὁ εὐγένεια ὁ δημιουργός ἐγώ , εἰ καί προτάσσω ὁ ἄλλος ἐκ ἀνάγκη , ὅτι μηδείς ἐπιτήδειος ἔχω , ἀλλά παντοίως ὀχυρόω βλέφαρον τε καί βλεφαρίς , καί ὁ πέριξ ὀστέον , καί ὁ δέρμα · ὁ μέν βλεφαρίς οἷος χάραξ τις ὁ μικρός ἕνεκα προτάσσω σῶμα , ὡς μή ῥᾴδιος ἐμπίπτω ἀνοίγνυμι ὁ ὀφθαλμός , ὑπό ὁ θρίξ οὗτος ἀπείργω , ὁ βλέφαρον δέ αὐτός συμπτύσσω τε καί κλείω ὁ ὀφθαλμός , ἔτι ὁ μέγας ἐπιφέρω . πρός δέ ὁ ὁ ἔτι μέγας ὄγκος προσβολή ἄνωθεν μέν ὁ ὀφρύς προτάσσω , κάτωθεν δέ ὁ μῆλον , κατά ὁ μέγας κανθός ὁ ῥίς , κατά ὁ μικρός ὁ ὁ ζύγωμα ἔκφυσις . ὑπό ὅς ἅπας πρότερος ἐκδέχομαι ὁ προσβολή ὁ μέγας . σῶμα αὐτός ἐν κύκλος τάσσω ὁ ὀφθαλμός οὐδείς πάσχω , προστιμωρέω οὐ μικρός πρός ὁ δυσπάθεια αὐτός καί ὁ ὁ δέρμα κίνησις . πανταχόθεν γάρ οὗτος συνάγω ἔσω σφίγγω ὁ ὀφθαλμός εἰς ἐλαχύς ὡς οἷος τε χώρα συνάγω . αὐτός δέ πολύπτυχος ἐνταῦθα γίγνομαι ἅμα ὁ βλέφαρον , ἔτι καί ὁ ὁ ὀστέον ὑπερβαίνω κυρτότης κατά ὁ ὀφθαλμός ἔσω φέρω , πρῶτος οὗτος ὁ βία ἐκδέχομαι , καί πρῶτος πάσχω , καί προκινδυνεύω , καί προδιαφθείρω · δεύτερος δέ ὑπό αὐτός ὁ βλέφαρον θλάττω , καί τέμνω , καί ῥήγνυμι , καί παντοίως πάσχω , καθά τις γέρρον προβάλλω ὁ κερατοειδής . ἐκ τίς οὖν οὐσία εἰμί εὔλογος γεννάω οὗτος ὁ γέρρον ; πότερος μαλακός ἱκανός καί σαρκοειδής ; ἀλλά εἰμί ἄν οὕτως εὐπαθής καί ὁ κερατοειδής , καί πᾶς μάλα ἤ πρόβλημα . ἤ σκληρός ἀκριβής καί ὄστινος ; ἀλλά οὔτε ἄν κινέω ῥᾴδιος , οὔτε ἄλυπος ψαύω ὁ κερατοειδής . ὥστε ἐκ σκληρός μέν πάντως , ἀλλά καί κινέω ῥᾴδιος καί γειτνιάω ἀβλαβής ὁ κερατοειδής δύναμαι εὔλογος εἰμί οὐσία γίγνομαι ὁ βλέφαρον .