galenus.de-usu-partium 1.3
Οὕτω μὲν σοφώτατον τῶν ζώων ὁ ἄνθρωπος , οὕτω δὲ καὶ χεῖρες ὄργανα πρέποντα ζώῳ σοφῷ . οὐ γὰρ ὅτι χεῖρας ἔσχε , διὰ τοῦτο σοφώτατον , ὡς Ἀναξαγόρας ἔλεγεν , ἀλλ’ ὅτι σοφώτατον ἦν , διὰ τοῦτο χεῖρας ἔσχεν , ὡς Ἀριστοτέλης φησὶν , ὀρθότατα γινώσκων . οὐ γὰρ αἱ χεῖρες τὸν ἄνθρωπον ἐδίδαξαν τὰς τέχνας , ἀλλὰ ὁ λόγος · αἱ χεῖρες δ’ ὄργανον , ὡς λύρα μουσικοῦ , καὶ πυράγρα χαλκέως . ὥσπερ οὖν ἡ λύρα τὸν μουσικὸν οὐκ ἐδίδαξεν , οὐδὲ ἡ πυράγρα τὸν χαλκέα , ἀλλ’ ἔστι μὲν ἑκάτερος αὐτῶν τεχνίτης διὰ τὸν ἐν αὐτῷ λόγον , ἐνεργεῖν δ’ οὐ δύναται κατὰ τὴν τέχνην χωρὶς ὀργάνων , οὕτω καὶ ψυχὴ πᾶσα διὰ ﻿ μὲν τὴν ἑαυτῆς οὐσίαν ἔχει τινὰς δυνάμεις , δρᾷν δὲ , ἃ πέφυκε δρᾷν , ἀμήχανον αὐτῇ χωρὶς ὀργάνων . ἔνεστι δ’ ἐναργῶς ἰδεῖν , ὅτι μὲν τὰ μόρια τοῦ σώματος οὐκ ἀναπείθει τὴν ψυχὴν ἢ δειλὴν , ἢ ἄλκιμον , ἢ σοφὴν γίγνεσθαι , τὰ νεογενῆ ζῶα θεασάμενον ἐνεργεῖν ἐπιχειροῦντα , πρὶν τελειωθῆναι τοῖς μορίοις . ἔγωγ’ οὖν καὶ βοὸς μόσχον πολλάκις εἶδον κυρίττοντα , πρὶν φῦσαι τὰ κέρατα , καὶ πῶλον ἵππου λακτίζοντα μαλακαῖς ἔτι ταῖς ὁπλαῖς , καί τινα κομιδῇ σμικρὸν χοῖρον ἀμύνεσθαι ταῖς γένυσιν ἐπιχειροῦντα γυμναῖς τῶν μεγάλων ὀδόντων , καὶ σκύλακα νεογενῆ δάκνειν ὀρεγόμενον ἁπαλοῖς ἔτι τοῖς ὀδοῦσιν . αἴσθησιν γὰρ πᾶν ζῶον ἀδίδακτον ἔχει τῶν τε τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς δυνάμεων καὶ τῶν ἐν τοῖς μορίοις ὑπεροχῶν · ἢ διὰ τί , παρὸν ἐνδακεῖν τῷ σμικρῷ χοίρῳ τοῖς μικροῖς ὀδοῦσιν , ὁ δὲ τούτους μὲν ἀργοὺς ἔχει πρὸς τὴν μάχην , οἷς δ’ οὐκ ἔχει πω , χρῆσθαι ποθεῖ ; πῶς οὖν ἐστι δυνατὸν φάναι , τὰ ζῶα πρὸς τῶν μορίων διδαχθῆναι τὰς χρήσεις αὐτῶν , ὅταν καὶ πρὶν ἐκεῖνα σχεῖν , φαίνηται γινώσκοντα ; εἰ οὖν ἐθέλοις ὠὰ τρία λαβὼν , τὸ μὲν ἀετοῦ , τὸ δὲ νήττης , τὸ δ’ ὄφεως , αὐτὰ θερμῄνας συμμέτρως , ἐκλέψαι , τὰ γενόμενά σοι ζῶα , τὰ μὲν τῶν πτερύγων ἀποπειρώμενα θεάσῃ , καὶ πρὶν δύνασθαι πέτεσθαι , τὸ δ’ ἰλυσπώμενόν τε καὶ σπεῦδον ἕρπειν , κᾂν ἔτι μαλακὸν καὶ ἀδύνατον ᾖ . καὶ εἰ τελειώσας αὐτὰ καθ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν οἶκον , ἔπειτ’ εἰς τόπον ὑπαίθριον ἀγαγὼν μεθίῃς , ὁ μὲν ἀετὸς ἀναπτήσεται πρὸς τὸ μετέωρον , ἡ νῆττα δὲ εἰς λίμνην τινὰ καταπτήσεται , ὁ δ’ ὄφις εἰς τὴν γῆν καταδύσεται . εἶθ’ ὁ μὲν , οἶμαι , θηράσει μὴ μαθὼν , ἡ δὲ νήξεται , ὁ δ’ ὄφις φωλεύσει εἰς γῆν . φύσεις γὰρ ζώων ἀδίδακτοι , φησὶν ὁ Ἱπποκράτης . ταύτῃ μοι δοκεῖ τὰ μὲν ἄλλα τῶν ζώων φύσει μᾶλλον ἢ λόγῳ τέχνην τινὰ διαπράττεσθαι · πλάττειν μὲν αἱ μέλιτται τὰ σίμβλα , θησαυροὺς δέ τινας καὶ λαβυρίνθους δημιουργεῖν οἱ μύρμηκες , νήθειν δὲ καὶ ὑφαίνειν οἱ ἀράχναι . τεκμαίρομαι δὲ τῷ ἀδιδάκτῳ .
Lemmas: οὕτως μέν σοφός ὁ ζῷον ὁ ἄνθρωπος , οὕτως δέ καί χείρ ὄργανον πρέπω ζῷον σοφός . οὐ γάρ ὅτι χείρ ἔχω , διά οὗτος σοφός , ὡς Ἀναξαγόρας λέγω , ἀλλά ὅτι σοφός εἰμί , διά οὗτος χείρ ἔχω , ὡς Ἀριστοτέλης φημί , ὀρθός γιγνώσκω . οὐ γάρ ὁ χείρ ὁ ἄνθρωπος διδάσκω ὁ τέχνη , ἀλλά ὁ λόγος · ὁ χείρ δέ ὄργανον , ὡς λύρα μουσικός , καί πυράγρα χαλκεύς . ὥσπερ οὖν ὁ λύρα ὁ μουσικός οὐ διδάσκω , οὐδέ ὁ πυράγρα ὁ χαλκεύς , ἀλλά εἰμί μέν ἑκάτερος αὐτός τεχνίτης διά ὁ ἐν αὐτός λόγος , ἐνεργέω δέ οὐ δύναμαι κατά ὁ τέχνη χωρίς ὄργανον , οὕτως καί ψυχή πᾶς διά ﻿ μέν ὁ ἑαυτοῦ οὐσία ἔχω τις δύναμις , δράω δέ , ὅς φύω δράω , ἀμήχανος αὐτός χωρίς ὄργανον . ἔνειμι δέ ἐναργής ὁράω , ὅτι μέν ὁ μόριον ὁ σῶμα οὐ ἀναπείθω ὁ ψυχή ἤ δειλός , ἤ ἄλκιμος , ἤ σοφός γίγνομαι , ὁ νεογενής ζῷον θεάομαι ἐνεργέω ἐπιχειρέω , πρίν τελειόω ὁ μόριον . ἐγώ οὖν καί βοῦς μόσχος πολλάκις ὁράω κυρίσσω , πρίν φύω ὁ κέρας , καί πῶλος ἵππος λακτίζω μαλακός ἔτι ὁ ὁπλή , καί τις κομιδῇ μικρός χοῖρος ἀμύνω ὁ γένυς ἐπιχειρέω γυμνός ὁ μέγας ὀδούς , καί σκύλαξ νεογενής δάκνω ὀρέγω ἁπαλός ἔτι ὁ ὀδούς . αἴσθησις γάρ πᾶς ζῷον ἀδίδακτος ἔχω ὁ τε ὁ ἑαυτοῦ ψυχή δύναμις καί ὁ ἐν ὁ μόριον ὑπεροχή · ἤ διά τίς , πάρειμι ἐνδάκνω ὁ μικρός χοῖρος ὁ μικρός ὀδούς , ὁ δέ οὗτος μέν ἀργός ἔχω πρός ὁ μάχη , ὅς δέ οὐ ἔχω πω , χράω ποθέω ; πῶς οὖν εἰμί δυνατός φημί , ὁ ζῷον πρός ὁ μόριον διδάσκω ὁ χρῆσις αὐτός , ὅταν καί πρίν ἐκεῖνος ἔχω , φαίνω γιγνώσκω ; εἰ οὖν ἐθέλω ᾠόν τρεῖς λαμβάνω , ὁ μέν ἀετός , ὁ δέ νῆττα , ὁ δέ ὄφις , αὐτός τιρμῄναθημι σύμμετρος , ἐκλέπω , ὁ γίγνομαι σύ ζῷον , ὁ μέν ὁ πτέρυξ ἀποπειράομαι θεάομαι , καί πρίν δύναμαι πέτομαι , ὁ δέ εἰλυσπάομαι τε καί σπεύδω ἕρπω , ἔͅν ἔτι μαλακός καί ἀδύνατος εἰμί . καί εἰ τελειόω αὐτός κατά εἷς καί ὁ αὐτός οἶκος , ἔπειτα εἰς τόπος ὑπαίθριος ἄγω μεθίημι , ὁ μέν ἀετός ἀναπέτομαι πρός ὁ μετέωρος , ὁ νῆττα δέ εἰς λίμνη τις καταπέτομαι , ὁ δέ ὄφις εἰς ὁ γῆ καταδύω . εἶτα ὁ μέν , οἴομαι , θηράω μή μανθάνω , ὁ δέ νήχω , ὁ δέ ὄφις φωλεύω εἰς γῆ . φύσις γάρ ζῷον ἀδίδακτος , φημί ὁ Ἱπποκράτης . ταύτῃ ἐγώ δοκέω ὁ μέν ἄλλος ὁ ζῷον φύσις μάλα ἤ λόγος τέχνη τις διαπράσσω · πλάσσω μέν ὁ μέλισσα ὁ σίμβλη , θησαυρός δέ τις καί λαβύρινθος δημιουργέω ὁ μύρμηξ , νήθω δέ καί ὑφαίνω ὁ ἀράχνης . τεκμαίρομαι δέ ὁ ἀδίδακτος .