galenus.de-usu-partium 17.1
Ὕστατος οὗτός μοι λόγος ἐστὶν , ὁ περὶ τῆς χρείας ἔτι τῶν ἐν ἀνθρώπου σώματι μορίων · οὐδὲν γὰρ ὑπολείπεται κατ’ εἶδος ἄῤῥητον . ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ χρήσιμον οὔτ’ ἴσον ἐν ἅπασιν , οὔτε ταὐτὸν , ἄμεινον ἂν εἴη διορίσασθαί τε ταῦτα , καὶ τὸ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἴδιον εἰπεῖν . ἐνέργεια μὲν οὖν μορίου τῆς χρείας αὐτοῦ διαφέρει , καθότι καὶ πρόσθεν εἴρηται , τῷ τὴν μὲν ἐνέργειαν κίνησιν εἶναι δραστικὴν , τὴν δὲ χρείαν ταὐτὸν τῇ πρὸς τῶν πολλῶν εὐχρηστίᾳ καλουμένῃ . δραστικὴν δ’ εἶπον εἶναι κίνησιν τὴν ἐνέργειαν , ἐπειδὴ πολλαὶ τῶν κινήσεων γίνονται κατὰ πάθος , ἃς δὴ καὶ παθητικὰς ὀνομάζουσιν , ὅσαι κινούντων ἑτέρων ἐγγίνονταί τισιν . οὕτω γὰρ καὶ τῶν ἐν τοῖς κώλοις ὀστῶν ἐστί τις κίνησις ὑπὸ τῶν ἐν αὐτοῖς μυῶν γινομένη , ποτὲ μὲν ἔξω , ποτὲ δ’ ἔσω κινούντων τὰ κατὰ τὰς διαρθρώσεις ὀστᾶ . πρὸς μὲν οὖν τὸ πρῶτον κινοῦν , ὅπερ ἐστὶ τὸ ἡγεμονικὸν , ὀργάνου λόγον οἱ μύες ἔχουσι , πρὸς δὲ τὸ κινούμενον ὀστοῦν ὑφ’ ἑαυτῶν καὶ τοῦτον μὲν , ἀλλὰ καὶ τὸν τοῦ δημιουργοῦ . πρώτη μὲν οὖν ἡ χρεία τοῖς ζώοις ἡ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν ἐστι , δευτέρα δ’ ἡ ἐκ τῶν μορίων . οὐ γὰρ δι’ αὐτὸ τῶν μορίων οὐδὲν ἔχειν βουλόμεθα . περιττὸν γὰρ ἂν οὕτως ἦν , εἰ ἐνεργείας ἠρημώθη , ὡς ἀποκόπτεσθαι μᾶλλον ἢ ποθεῖσθαι · καὶ εἴπερ ἦν τι τοιοῦτον ἐν ζώου σώματι μόριον , οὐκ ἂν ἁπάντων ἐλέγομεν εἶναί τινα χρείαν . ἐπεὶ δ’ οὔτ’ ἐν ἀνθρώπῳ τι τοιοῦτόν ἐστιν , οὔτ’ ἐν ἄλλῳ ζώῳ , διὰ τοῦτο τεχνικὴν τὴν φύσιν εἶναί φαμεν . ἔγωγ’ οὖν , ὅπερ ἔπαθον , ὅτε πρῶτον ἐθεασάμην ἐλέφαντα , διηγήσομαι , τοῖς μὲν ἑωρακόσι τὸ ζῶον ἑτοίμως νοηθησόμενον , ὅσοι δ’ οὐκ εἶδον , εἰ προσέχοιεν τὸν νοῦν τοῖς λεχθησομένοις , οὐ πάνυ χαλεπῶς . ὑπάρχει γὰρ τούτῳ τῷ ζώῳ κατ’ ἐκεῖνον τὸν τόπον , ἔνθα τοῖς ἄλλοις ἡ ῥίς ἐστιν , ἀπηρτημένον τι στενὸν καὶ μακρὸν μόριον , ὡς ἐξικνεῖσθαι πρὸς τὴν γῆν . τοῦτ’ ἐμοὶ θεασαμένῳ τὸ πρῶτον ἔδοξεν εἶναι περιττόν τε καὶ ἄχρηστον . ἐπεὶ δ’ ἐνεργοῦν αὐτῷ τὸ ζῶον εἶδον ὥσπερ χειρὶ , τότ’ οὐκ ἄχρηστον ἐφάνη , συναφθείσης τῷ τῆς ἐνεργείας χρησίμῳ τῆς χρείας τοῦ μορίου · διὰ μέσου γὰρ τοῦ κατὰ τὴν ἐνέργειαν χρησίμου τὸ τοῦ μορίου χρήσιμον φαίνεται . ὁ γοῦν ἐλέφας ἐκείνῳ τῷ μορίῳ κατὰ τὸ πέρας ἅπαντα μεταχειρίζεται , περιπτυσσομένῳ τοῖς λαμβανομένοις ἄχρι τῶν σμικροτάτων νομισμάτων , ἃ καὶ τοῖς ἐπικαθεζομένοις αὑτῷ δίδωσιν , ἀνατείνων τὴν προνομαίαν ἐπ’ αὐτοὺς , οὕτω γὰρ ὀνομάζουσι τὸ προκείμενον ἐν τῷ λόγῳ μόριον . ὥσπερ οὖν , εἰ μηδὲν ἐχρῆτο τῷ μορίῳ τούτῳ τὸ ζῶον , αὐτό τ’ ἂν ἦν περιττὸν , ἥ τε διαπλάσασα φύσις οὐ πάντη τεχνικὴ , οὕτω νῦν , ἐπειδὴ χρησιμωτάτας ἐνεργείας ἐνεργεῖ δι’ αὐτοῦ , χρήσιμον μὲν αὐτὸ , τεχνικὴν δ’ ἐνδείκνυται τὴν φύσιν . ὕστερον δὲ καὶ ὡς τέτρηται κατὰ τὸ πέρας , ἰδὼν ἐπιμαθών τε , διὰ τῶν τρημάτων τούτων , οἷα μυκτήρων , ἀναπνεῖν τὸ ζῶον , ἔγνων δηλονότι καὶ κατὰ τοῦτο χρήσιμον ὑπάρχειν τὸ μόριον . ἐπειδὴ δὲ καὶ τεθνεῶτος ἐλέφαντος ἀνέτεμον ἄχρι τῆς ῥίζης τοῦ μορίου τοὺς ἐκ τῶν τρημάτων ἀνατεινομένους πόρους , εὗρόν δ’ ὁμοίως τοῖς ἐν ἡμῖν διττὴν τελευτὴν ἔχοντας , μίαν μὲν εἰς αὐτὸν ἀνήκουσαν τὸν ἐγκέφαλον , ἑτέραν δὲ εἰς τὸ στόμα συντετρημένην , ἔτι καὶ μᾶλλον ἐθαύμασα τῆς φύσεως τὴν τέχνην . ἐπεὶ δὲ προσεπυθόμην , ὅτι κᾀπειδὰν διὰ ποταμοῦ βαθέος ἢ λίμνης ὁδοιπορῇ τὸ ζῶον , ὡς ἤδη κατακρύπτεσθαι πᾶν αὐτῆς τὸ σῶμα , τὴν προνομαίαν ταύτην τὴν ἀνατεῖνον εἰς ὕψος ἀναπνεῖ διὰ ταύτης , ἔγνων οὐ μόνον τῷ κατασκευάζειν ἅπαντα καλῶς τὰ μόρια τοῦ ζώου προνοητικὴν τὴν φύσιν , ἀλλὰ καὶ τῷ διδάσκειν αὐτὰ τὴν χρῆσιν αὐτῶν , ὅπερ ἐδείχθη μοι κατὰ τὴν ἀρχὴν ὅλης τῆς πραγματείας . εἰς μὲν δὴ τὸ γνῶναι τῆς φύσεως τὴν τέχνην αὔταρκές ἐστιν ἔξωθεν θεάσασθαι τὸ πᾶν σῶμα τοῦ ζώου , τάς τ’ ἐνεργείας ἑκάστου μορίου κατασκέψασθαι , τοῖς γε δὴ δικαίως ἐπισκοπεῖσθαί τε καὶ κρίνειν αὐτὰ προῃρημένοις , οὐχ ὡς ἐχθροῖς τῆς φύσεως ἐπηρεάζειν . ἐπεὶ δ’ ἔφθασαν ἔνιοι στοιχεῖα τῶν σωμάτων ὑποθέσθαι τὰ τοιαῦτα ταῖς οὐσίαις , ὡς συναφθῆναι μὴ δύνασθαι τέχνῃ φύσεως , ἠναγκάσθησαν αὐτῇ πολεμεῖν . ὅτι δ’ οὐ δύναται συναφθῆναι , μαθεῖν ἐστιν ἐνθένδε . τὸ διαπλάττειν μέλλον ὁτιοῦν τεχνικῶς ἤτοι γ’ ἔξωθεν αὐτοῦ ψαύειν , ἢ δι’ ὅλου τοῦ διαπλαττομένου διεληλυθέναι χρή . ἀλλ’ οὔτ’ ἔξωθέν τι ψαυόντων ἀτόμων ἢ ἀμερίστων σωμάτων , ἅπερ ἔνιοι τίθενται στοιχεῖα , διαπλάττειν αὐτοῖς πεφυκέναι φασὶν οὐδ’ αὐτοὶ , οὔτε δι’ ὅλου ἐκτετάσθαι . λείπεται οὖν , ὡς ἔτυχεν ἀλλήλοις περιπλεκόμενα τὴν τῶν αἰσθητῶν σωμάτων ﻿ ἐργάσασθαι σύστασιν . ὡς ἔτυχε δὲ περιπλεκόμενα , σπανίως μέν ποτε χρήσιμον ἐργάζεται τὸ δημιούργημα , πολλάκις δ’ ἄχρηστόν τε καὶ μάταιον . αὕτη τοιγαροῦν αἰτία τοῦ μὴ βούλεσθαι τὴν φύσιν εἶναι τεχνικὴν ἐκείνους τοὺς ἄνδρας , ὅσοι τὰ πρῶτα σώματα τοιαῦτα εἶναί φασιν , οἷά περ οἱ τὰς ἀτόμους εἰσάγοντες λέγουσιν . ὁρωμένων γὰρ ἐναργῶς ἁπάντων τῶν ζώων εὐθὺς ἔξωθεν οὐδὲν ἄχρηστον ἐχόντων μόριον , ἐπιχειροῦσι καὶ μὴν ἑνὸς εὐπορῆσαί τινος εἰς ἀντιλογίαν , ἤτοι γ’ εὐθὺς , ἢ ἐξ ἀνατομῶν φαινομένου τοιούτου . κατὰ τοῦτο τοιγαροῦν καὶ ἡμῖν ἀναγκαίαν εἰργάσαντο τὴν ἁπάντων ἐξήγησιν , ὥστε καὶ μέχρι τῶν οὐδὲν ἐχόντων χρήσιμον εἰς θεραπείαν ἢ πρόγνωσιν ἢ διάγνωσιν παθῶν ἐκτείνεσθαι τὸν λόγον , ὥσπερ ὅταν ἐπισκοπώμεθα , τίνες τέ εἰσι καὶ πόσοι μύες οἱ τὴν γλῶτταν κινοῦντες . ἀλλ’ ἐκεῖνό γε θαυμάσαι τῶν ἀνδρῶν ἐστιν , ὅσοι τὴν φύσιν ἄτεχνον εἶναι λέγουσιν , εἰ τοὺς μὲν πλάστας ἐπαινοῦσιν , ὅταν ἴσα τὰ δεξιὰ τοῖς ἀριστεροῖς ἀκριβῶς ἐργάσωνται , τὴν φύσιν δ’ οὐκ ἐπαινοῦσι πρὸς τῇ τῶν μορίων ἰσότητι καὶ τὰς ἐνεργείας παρασχοῦσαν , ἔτι τε πρὸς τούτῳ τὴν χρῆσιν αὐτῶν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἅμα τῷ γεννηθῆναι διδαξαμένην τὸ ζῶον . ἢ Πολύκλειτον μὲν δίκαιόν ἐστι θαυμάζειν ἐπὶ τῇ τῶν μορίων ἀναλογίᾳ τοῦ καλουμένου κανόνος ἀνδριάντος , τὴν φύσιν δ’ οὐκ ἐπαινεῖν μόνον , ἀλλὰ καὶ τέχνης ἁπάσης ἀποστερεῖν χρὴ , τὴν ἀναλογίαν τῶν μορίων οὐκ ἔξωθεν ὡς οἱ πλάσται μόνον , ἀλλὰ καὶ διὰ βάθους ἐπιδειξαμένην ; ἢ οὐ καὶ ὁ Πολύκλειτος αὐτὸς ἐκείνης ἐστὶ μιμητὴς , ἐν οἷς γε ἠδυνήθη γενέσθαι μιμητής ; ἠδυνήθη δ’ ἐν τοῖς ἔξωθεν μόνοις , ὧν ἐπέσκεπται τὴν τέχνην , ἀπ’ αὐτῶν τῶν προχειροτάτων ἀρξάμενος , οἷόν περ καὶ ἡ χείρ ἐστιν ὄργανον ἰδιαίτατον ἀνθρώπου , δακτύλους μὲν ἔχον πέντε , τελευτῶντας εἰς ὄνυχας πλατεῖς , ἄρθρα δὲ καθ’ ἕκαστον τρία , καὶ κινήσεις ὁπόσας τε καὶ ποίας ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ διῆλθον , εἰς ἄκραν ἥκοντα τέχνην ἅπαντα . καί τοι καὶ χωρὶς τούτων ἡ ἰσότης αὐτὴ θαυμαστῆς τέχνης ἐστὶν ἐνδεικτική . μετὰ γοῦν ὀργάνων παμπόλλων οἱ τοὺς ἀνδριάντας ἐργαζόμενοι τὴν ἰσότητα μόγις αὐτῶν διαφυλάττουσι . καὶ οὔπω σοι λέγω τὴν ἀναλογίαν τοῦ καθ’ ἕκαστον μόριον μεγέθους , οἷον τῆς χειρὸς αὐτῆς , ἣν ὅτι μὲν ἀντιληπτικὸν ὄργανον ἐποίησεν ἡ φύσις , ὥσπερ τὸ σκέλος βαδιστικὸν , ἐν τῷ α΄ δέδεικται λόγῳ · θέασαι δ’ , ὅπως ἄκρᾳ συμμετρίᾳ κέχρηται περὶ τὸ μέγεθος αὐτῆς . ἐπειδὴ γὰρ ἐξῆπται τῆς ὠμοπλάτης τὸ κῶλον τοῦτο , δύσφορόν τ’ ἂν ἦν δηλονότι καὶ πρὸς τὰς ἐνεργείας ἀνεπιτήδειον , εἰ μέχρι τῶν ποδῶν ἐξετέτατο , καὶ πολὺ μᾶλλον , εἰ κατὰ τῆς γῆς ἐπεσύρετο μεθιέμενον , ὥσπερ καὶ πρὸς τὸ πόῤῥωθέν τι λαμβάνειν εἰς τοσοῦτον ἐπιτηδειότερον , εἰς ὅσον μακρότερον , ἡ δὲ μικρὰ χεὶρ ὅσον εὐφορωτάτη , τοσοῦτον χείρων ἐστὶν εἰς τὰς τῶν πόῤῥωθεν ἀντιλαβὰς , ἡ δ’ εἰς ταύτας χρησίμη δύσφορος ἔμελλεν ἔσεσθαι , μέχρι τοτούτου τὸ μέγεθος αὐτῆς ηὔξησεν , ὡς μηδέπω δύσφορον ὑπάρχειν . ἀνδρὶ μὲν οὖν ἀληθῶς ἐξετάζοντι τὰ τῆς φύσεως ἔργα καὶ χεὶρ ἀρκεῖ μόνη θεωρηθεῖσα πρὸ τῆς ἀνατομῆς . ὅστις δ’ , ὡς ἔφην , ἐχθρὸς τῇ φύσει , κᾂν τὴν ἔνδον αὐτῆς θεάσηται τέχνην , ἣν ἐν τοῖς πρώτοις δύο γράμμασιν ἐξηγησάμην , ἀγρυπνεῖ ζητῶν , ὅπως ἐπηρεάσῃ τι τῶν ὀφθέντων . οὕτω δὲ καὶ κατὰ τὰ σκέλη τήν τε τοῦ μεγέθους συμμετρίαν καὶ τῶν κινήσεων ἑκάστης τὴν χρείαν ἀληθῶς ἐξετάσας τις οὐκ ἐπαινέσει μόνον , ἀλλὰ καὶ θαυμάσει τῆς φύσεως τὴν τέχνην . ἐὰν γοῦν ἐπινοήσῃς τινὸς ἀνθρώπου τῆς προσηκούσης ἀναλογίας ἡμίσεα τὰ σκέλη , συνήσεις , οἶμαι , πρῶτον μὲν , ὅπως αὐτῷ δύσφορόν τε ἔσται καὶ βαρὺ τὸ ὑπερκείμενον σῶμα , δεύτερον δὲ , ὅπως βαδίζειν ἐπιχειροῦντι σφαλερὸν , καὶ τρίτον , ὅπως ἀδύνατον θεῖν . οὕτω δὲ καὶ μηροῦ πρὸς κνήμην καὶ κνήμης πρὸς πόδα τὴν ἀναλογίαν σκοπούμενος ἄκραν τινὰ τέχνην ἐξευρήσεις τῆς φύσεως , ὥσπερ γε καὶ τῶν κατ’ αὐτὸν πάλιν τὸν πόδα μορίων ἢ τὴν ἄκραν χεῖρα · καὶ γὰρ οὖν καὶ τὰ ταύτης μόρια θαυμαστῶς πως ἀλλήλοις ὁμολογεῖ , καθάπερ γε καὶ βραχίονος πρὸς πῆχυν , καὶ τούτου πρὸς ἄκραν χεῖρα , καὶ τῶν κᾀκείνης μορίων πρὸς ἄλληλα θαυμαστή τίς ἐστιν ἀναλογία . καὶ ταῦτα μὲν πάντα τὴν τέχνην ἐνδείκνυται τοῦ δημιουργοῦ . καὶ τῶν δακτύλων δὲ μόνων ἡ ἀναλογία τῷ γε μὴ δυσμενεῖ τῇ φύσει τὴν αὐτὴν ἱκανὴ τέχνην ἐνδείξασθαι . διὰ τί γὰρ οὐδεὶς ἄνθρωπος οὐδέποτε τριπλασίους ἔσχε τὸ μέγεθος , ἢ νῦν εἰσι , τοὺς δακτύλους ; ἢ διὰ τί πάλιν οὐδ’ οὕτως μικροὺς , ἡλίκη καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἐστιν ἡ πρώτη φάλαγξ ; ἐγὼ μὲν γάρ φημι , διότι τὴν χρείαν αὐτῶν διέφθειρε τὰ τηλικαῦτα μεγέθη . σὺ δ’ , ὦ γενναιότατε κατήγορε τῶν ἔργων τῆς φύσεως , οὐδὲν μὲν τούτων βλέπεις , ὅτι δ’ ἐν μυρίοις μυριάκις ἀνθρώποις ἅπαξ πού τινα ἐποίησεν ἓξ δακτύλους ἔχοντα , τοῦτο μόνον ὁρᾷς . εἰ δὲ Πολύκλειτος ἔς τι μικρὸν οὕτως ἥμαρτεν ἐν χιλίοις ἀνδριάσιν , οὔτ’ ἂν αὐτὸς ἐμέμψω , καὶ τοὺς ἐγκαλοῦντας ἀγνώμονας ἐκάλεις . ἀντίστρεψον οὖν αὐτὸ , καὶ σκέψαι , τί ποτ’ ἂν εἴποις , εἰ κατὰ μὲν τοὺς χιλίους ἥμαρτεν ἡ φύσις , ἐν ἑνὶ δὲ μόνῳ κατώρθωσεν . ἆρ’ οὐκ ἂν τύχης ﻿ ἔφασκες , οὐ τέχνης ἔργον εἶναι τὸ κατορθούμενον ; εἰ δ’ ἐν μυρίοις , ἔτι δὴ μᾶλλον ; ἀλλὰ νῦν , ὅτ’ οὐκ ἐν χιλίοις ἢ μυρίοις ἀνθρώποις , ἐν μυριάκις δὲ μυρίοις ὁρῶμέν τι διημαρτημένον , εἰς τύχην ἀναφέρειν τολμᾷς τὰ κατωρθωμένα , θαυμαστῇ τινι δικαιοσύνῃ περὶ τὴν φύσιν χρώμενος . ἆρά γε , κᾂν εἰ τραγῳδῶν ἢ κωμῳδῶν ἀγῶνι παρεγένου , τὸν ἐν τοῖς μυρίοις ἓν ἁμαρτόντα διέβαλεν ἂν ὡς ἄτεχνον , ἐπῄνεις δ’ ὡς τεχνίτην τὸν ἓν κατορθώσαντα ; λῆρος μακρὸς ταῦτα , καὶ φανερῶς ἀνθρώπων ἔργα , διασώζειν αἰσχρῶς ἐπιχειρούντων , ἃ κακῶς ἐξ ἀρχῆς ἔθεντο στοιχεῖα . ταῦτα γὰρ ὁρῶντες ἀναιρούμενα , συγχωρηθείσης εἶναι τεχνικῆς τῆς φύσεως , ἀναισχυντεῖν ἀναγκάζονται . καίτοι γ’ , ὡς ἔφην , οὐδὲν ἔδει πάντ’ ἐπισκέπτεσθαι τὰ μόρια τοῦ σώματος ἀνατέμνοντα · τῶν γὰρ ἔξωθεν ὁτιοῦν ὀφθὲν ἱκανὸν ἐνδείξασθαι τὴν τέχνην τοῦ δημιουργήσαντος αὐτό . οὐκ ἄρα μὲν δεῖ λέγειν ὀφρύων ἢ ὤτων ἰσότητά τε καὶ χρείαν , ἢ βλεφάρων , ἢ βλεφαρίδων , ἢ κόρης πρὸς κόρην , ἤ τινος τῶν τοιούτων , ὅσα θαυμαστὴν ἐνδείκνυται σοφίαν τε ἅμα καὶ δύναμιν τῆς φύσεως , ὅπου καὶ τουτὶ τὸ ἐπιτυχὸν , ὃ καλοῦμεν δέρμα , τὴν τέχνην αὐτῆς ἱκανὸν ἐνδείξασθαι . εἰ γοῦν ἀφῃρημένον αὐτὸ θεάσαιτό τις , ἐν μὲν τοῖς πλείστοις μέρεσιν ἑαυτοῦ συνεχὲς , ἐν ὀλίγοις δέ τισιν ἔχον τρήματα ἐπισκέψεται , πότερον εἰκῇ τέτρηται , κατ’ ἐκεῖνα μηδενὸς μήτ’ εἰσιόντος εἰς τὸ σῶμα , μήτ’ ἐξιόντος · ὠφελίμως , ἢ πάντων ἐστὶν ἀξιόλογος ἡ χρεία . τὸ μὲν γάρ τοι τῶν τρημάτων ἕνεκα σιτίων τε καὶ ποτῶν , ἔτι τε τοῦ πέριξ ἀέρος εἰσόδου γέγονε , τὸ δ’ ἕνεκα τῶν ὑγρῶν ἢ ξηρῶν περιττωμάτων ἐξόδου . συντέτρηται δ’ εἰς δὲ τὸ πρότερον ἡ διὰ τῶν μυκτήρων ὁδὸς τοῦ πνεύματος , εἰς δὲ τὸ δεύτερον ἡ τοῦ σπέρματος ἔκκρισις . ἀνήκουσι δὲ διὰ τῶν μυκτήρων καὶ πρὸς αὐτὸν ἄνω τὸν ἐγκέφαλον ἕτεροι πόροι τῆς τῶν περιττωμάτων ἕνεκα ἐκροῆς . ἀλλαχόθι δὲ τέτρηται τὸ σῶμα χάριν τοῦ δύνασθαι τὸ ζῶον ἀκούειν δι’ αὐτῶν , ἑτέρωθεν δ’ ἔσχισται τοῦ βλέπειν ἕνεκεν . ἀλλαχόθι δ’ οὐδὲν οὐδαμῶς μάταιον τρῆμά ἐστιν , ὥσπερ οὐδὲ τριχῶν ἀναγκαία γένεσις , ἢ παντελὴς ἀπώλεια , πλὴν καθ’ ἃ μάλιστα ἐχρῆν , ὡς ἐδείξαμεν · ἐν κεφαλῇ μὲν , ὀφρύσι τε καὶ βλεφάροις ἡ γένεσις , ἀπώλεια δ’ ἐν τοῖς ἔνδον τῆς χειρὸς καὶ κάτω τοῦ ποδός . οὐ μὴν οὐδὲ μῦς ἐστι συμφυὴς τῷ δέρματι μάτην , ἀλλ’ ἐν οἷς ἐστι μορίοις , ἕνεκα χρείας ἀναγκαίας , ὡς ἐδείχθη . τίς οὖν οὕτως ἔμπληκτος ἐχθρός ἐστι καὶ πολέμιος τοῖς ἔργοις τῆς φύσεως , ὃς οὐκ ἐκ τοῦ δέρματος εὐθέως ἁπάντων καὶ πρώτων συνῆκε τῆς τέχνης τοῦ δημιουργοῦ ; τίς δ’ οὐκ ἂν εὐθὺς ἐνεθυμήθη νοῦν τινα δύναμιν ἔχοντα θαυμαστὴν ἐπιβάντα τῆς γῆς ἐκτετάσθαι κατὰ πάντα τὰ μόρια ; πανταχόθεν γοῦν ὁρᾶται γινόμενα ζῶα θαυμαστὴν ἅπαντα κατασκευὴν ἔχοντα . καίτοι τί ἂν εἴη τῶν τοῦ κόσμου μορίων ἀτιμότερον τῶν περὶ τὴν γῆν ; ἀλλ’ ὅμως ἐνταῦθα φαίνεται νοῦς τις ἀφικνούμενος ἐκ τῶν ἄνω σωμάτων , ἃ καὶ θεασαμένῳ τινὶ παραχρῆμα θαυμάζειν ἐπέρχεται τὸ κάλλος τῆς οὐσίας , ἡλίου πρῶτον καὶ μάλιστα , μετ’ αὐτὸν δὲ σελήνης , εἶτα τῶν ἀστέρων , ἐν οἷς εἰκὸς , ὅσῳ πέρ ἐστι καὶ ἡ τοῦ σώματος οὐσία καθαρωτέρα , τοσούτῳ καὶ τὸν νοῦν ἐνοικεῖν πολὺ τοῦ κατὰ τὰ γήϊνα σώματα βελτίω τε καὶ ἀκριβέστερον . ὅπου γὰρ ἐν ἰλύϊ καὶ βορβόρῳ , καὶ τέλμασι , καὶ φυτοῖς , καὶ καρποῖς σηπομένοις ὅμως ἐγγίνεται ζῶα θαυμαστὴν ἔχοντα τὴν ἔνδειξιν τοῦ κατασκευάσαντος δημιουργοῦ , τί χρὴ νομίζειν ἐπὶ τῶν ἄνω σωμάτων ; ἰδεῖν δὲ ἔστι νῦν φύσιν λογικὴν καὶ κατ’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἐννοήσαντα , Πλάτωνα , καὶ Ἀριστοτέλη , καὶ Ἵππαρχον , καὶ Ἀρχιμήδην , καὶ πολλοὺς τοιούτους . ὁπότ’ οὖν ἐν βορβόρῳ τοσούτῳ ( τί γὰρ ἂν ἄλλο τις εἴποι τὸ συγκείμενον ἐκ σαρκὸς , αἵματός τε καὶ φλέγματος , καὶ χολῆς ξανθῆς καὶ μελαίνης ; ) ἐπιγίνεται νοῦς περιττὸς , πόσην τινὰ χρὴ νομίζειν αὐτοῦ τὴν ὑπεροχὴν εἶναι καθ’ ἥλιον , ἢ σελήνην , ἤ τινα τῶν ἀστέρων ; ἐμοὶ μὲν γὰρ ταῦτα ἐννοοῦντι καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος οὐκ ὀλίγος τις ἐκτετάσθαι δοκεῖ νοῦς . οὐ γὰρ δὴ αὐτὸς τῆς μὲν αὐγῆς τῆς ἡλιακῆς μεταλαμβάνειν πέφυκεν , οὐχὶ δὲ καὶ τῆς δυνάμεως αὐτῆς . οἶδ’ , ὅτι καὶ σοὶ δόξει ταῦτα τὴν ἐν τοῖς ζώοις τέχνην ἀκριβῶς τε καὶ δικαίως ἐπισκεψαμένῳ , πλὴν εἰ , καθάπερ εἶπον , ἀντέπεσέ τις δόξα περὶ τῶν στοιχείων τοῦ παντὸς , ἣν ἔθεντο προπετῶς . ὡς , ὅστις γε ἐλευθέρᾳ γνώμῃ σκοπεῖται τὰ πράγματα , θεασάμενος ἐν τοσούτῳ βορβόρῳ σαρκῶν τε καὶ χυμῶν ὅμως ἐνοικοῦντα νοῦν , ἰδὼν δὲ καὶ ζώου κατασκευὴν ὅτου δὴ , ( πάντα γὰρ ἔνδειξιν ἔχει σοφοῦ δημιουργοῦ , ) τὴν ὑπεροχὴν ἐννοήσει τοῦ κατὰ τὸν οὐρανὸν νοῦ · καὶ τὸ δοκοῦν αὐτῷ σμικρὸν εἶναι πρότερον , ἡ περὶ χρείας μορίων πραγματεία θεολογίας ἀκριβοῦς ἀληθῶς ἀρχὴ καταστήσεται , πολὺ μείζονός τε καὶ πολὺ τιμιωτέρου πράγματος ὅλης τῆς ἰατρικῆς . οὔκουν ἰατρῷ μόνον ἡ περὶ χρείας μορίων ἐστὶ πραγματεία χρησίμη , πολὺ δὲ μᾶλλον ἰατροῦ φιλοσόφῳ , τῆς ὅλης φύσεως ἐπιστήμην ﻿ κτήσασθαι σπεύδοντι , καὶ κατὰ ταύτην χρὴ τελεῖσθαι τὴν τελετήν . ἅπαντες γὰρ , ὡς οἶμαι , καὶ κατ’ ἔθνος , καὶ κατ’ ἀριθμὸν ἄνθρωποι , ὅσοι τιμῶσι θεοὺς , οὐδὲν ὅμοιον ἔχουσιν Ἐλευσινίοις τε καὶ Σαμοθρᾳκίοις ὀργίοις . ἀμυδρὰ μὲν γὰρ ἐκεῖνα πρὸς ἔνδειξιν ὧν σπεύδει διδάσκειν · ἐναργῆ δὲ τὰ τῆς φύσεώς ἐστι κατὰ πάντα τὰ ζῶα . μὴ γὰρ δὴ κατ’ ἄνθρωπον ὑπολάβῃς μόνον εἶναι τοσαύτην τέχνην , ὅσην ὁ πρόσθεν ἐξηγήσατο λόγος , ἀλλ’ ὅ τι περ ἂν ἐθέλῃς ἕτερον ζῶον ἴσην ἐνδείξεταί σοι σοφίαν τε ἅμα καὶ τέχνην τοῦ δημιουργοῦ · καὶ ὅσῳ γ’ ἂν ᾖ μικρότερον , τοσούτῳ μεῖζον παρέξει τὸ θαῦμα , καθάπερ ὅσα διασημαίνουσιν ἐν μικραῖς οὐσίαις οἱ δημιουργοί . τοιοῦτοι νῦν τινές εἰσι , καὶ ὧν ἔναγχος εἷς τις ἐν δακτυλίῳ Φαέθοντα διέγλυψεν ἐπὶ τεττάρων ἵππων ὀχούμενον , ὧν ἑκάστου καὶ χαλινοὶ , καὶ στόματα , καὶ οἱ πρόσθιοι τῶν ὀδόντων καὶ ποδῶν ἐμοὶ μὲν οὐδ’ ἑωρῶντο τὴν ἀρχὴν ὑπὸ σμικρότητος , εἰ μὴ περιστρέψαιμι τὸ θέαμα πρὸς αὐγὴν λαμπράν . οὔκουν οὐδ’ ἐνταῦθα ἑωρῶντό μοι πάντα τὰ μόρια , καθάπερ οὐδ’ ἄλλοις πολλοῖς . εἰ δέ τις ἠδυνήθη τι θεάσασθαί ποτε σαφῶς αὐτῶν , εἰς ἄκραν εὐρυθμίαν ἥκειν ὁμολογείτω · καὶ γὰρ οὖν καὶ οἱ πόδες οἱ ις΄ τῶν δ΄ ἵππων μυρίοις μὲν ὑφ’ ἡμῶν ἠριθμοῦντο , θαυμαστῶς δὲ ἑκάστῳ διηρθρωμένα τὰ μόρια τοῖς ὁρᾷν αὐτὰ δυναμένοις ἐφαίνετο . καίτοι καὶ τούτων αὐτῶν οὐδὲν ψύλλης σκέλους ἀκριβεστέραν εἶχεν ἐργασίαν , πρὸς τῷ καὶ δι’ ὅλου τοῦ σκέλους τῆς ψύλλης διήκειν τὴν τέχνην ζῶντός τε αὐτοῦ καὶ τρεφομένου καὶ αὐξανομένου . ἀλλὰ τοσαύτη τις ἔοικεν ἥ τε σοφία καὶ ἡ δύναμις εἶναι τῆς δημιουργούσης τὴν ψύλλαν τέχνης , ὥστ’ ἀμογητὶ διαπλάττειν τε καὶ αὐξάνειν καὶ τρέφειν αὐτήν . ὁπότ’ οὖν περὶ τὰ τυχόντα τῶν ζώων τοσαύτη φαίνεται τέχνη κατὰ τὸ πάρεργον , ὡς ἂν εἰκάσαι τις , γινόμενα τῷ δημιουργῷ , πηλίκην αὐτοῦ τήν τε σοφίαν χρὴ νομίζειν εἶναι καὶ τὴν δύναμιν ἐν τοῖς ἀξιολόγοις ;
Lemmas: ὕστερος οὗτος ἐγώ λόγος εἰμί , ὁ περί ὁ χρεία ἔτι ὁ ἐν ἄνθρωπος σῶμα μόριον · οὐδείς γάρ ὑπολείπω κατά εἶδος ἄρρητος . ἀλλά ἐπειδή ὁ χρήσιμος οὔτε ἴσος ἐν ἅπας , οὔτε αὐτός , ἀγαθός ἄν εἰμί διορίζω τε οὗτος , καί ὁ κατά ἕκαστος αὐτός ἴδιος λέγω . ἐνέργεια μέν οὖν μόριον ὁ χρεία αὐτός διαφέρω , καθότι καί πρόσθεν λέγω , ὁ ὁ μέν ἐνέργεια κίνησις εἰμί δραστικός , ὁ δέ χρεία αὐτός ὁ πρός ὁ πολύς εὐχρηστία καλέω . δραστικός δέ λέγω εἰμί κίνησις ὁ ἐνέργεια , ἐπειδή πολύς ὁ κίνησις γίγνομαι κατά πάθος , ὅς δή καί παθητικός ὀνομάζω , ὅσος κινέω ἕτερος ἐγγίγνομαι τις . οὕτως γάρ καί ὁ ἐν ὁ κῶλον ὀστέον εἰμί τις κίνησις ὑπό ὁ ἐν αὐτός μῦς γίγνομαι , ποτέ μέν ἔξω , ποτέ δέ ἔσω κινέω ὁ κατά ὁ διάρθρωσις ὀστέον . πρός μέν οὖν ὁ πρῶτος κινέω , ὅς εἰμί ὁ ἡγεμονικός , ὄργανον λόγος ὁ μῦς ἔχω , πρός δέ ὁ κινέω ὀστέον ὑπό ἑαυτοῦ καί οὗτος μέν , ἀλλά καί ὁ ὁ δημιουργός . πρῶτος μέν οὖν ὁ χρεία ὁ ζῷον ὁ ἐκ ὁ ἐνέργεια εἰμί , δεύτερος δέ ὁ ἐκ ὁ μόριον . οὐ γάρ διά αὐτός ὁ μόριον οὐδείς ἔχω βούλομαι . περισσός γάρ ἄν οὕτως εἰμί , εἰ ἐνέργεια ἐρημόω , ὡς ἀποκόπτω μάλα ἤ ποθέω · καί εἴπερ εἰμί τις τοιοῦτος ἐν ζῷον σῶμα μόριον , οὐ ἄν ἅπας λέγω εἰμί τις χρεία . ἐπεί δέ οὔτε ἐν ἄνθρωπος τις τοιοῦτος εἰμί , οὔτε ἐν ἄλλος ζῷον , διά οὗτος τεχνικός ὁ φύσις εἰμί φημί . ἐγώ οὖν , ὅς πάσχω , ὅτε πρῶτος θεάομαι ἐλέφας , διηγέομαι , ὁ μέν ὁράω ὁ ζῷον ἑτοῖμος νοέω , ὅσος δέ οὐ ὁράω , εἰ προσέχω ὁ νόος ὁ λέγω , οὐ πάνυ χαλεπός . ὑπάρχω γάρ οὗτος ὁ ζῷον κατά ἐκεῖνος ὁ τόπος , ἔνθα ὁ ἄλλος ὁ ῥίς εἰμί , ἀπαρτάω τις στενός καί μακρός μόριον , ὡς ἐξικνέομαι πρός ὁ γῆ . οὗτος ἐγώ θεάομαι ὁ πρῶτος δοκέω εἰμί περισσός τε καί ἄχρηστος . ἐπεί δέ ἐνεργέω αὐτός ὁ ζῷον ὁράω ὥσπερ χείρ , τότε οὐ ἄχρηστος φαίνω , συνάπτω ὁ ὁ ἐνέργεια χρήσιμος ὁ χρεία ὁ μόριον · διά μέσος γάρ ὁ κατά ὁ ἐνέργεια χρήσιμος ὁ ὁ μόριον χρήσιμος φαίνω . ὁ γοῦν ἐλέφας ἐκεῖνος ὁ μόριον κατά ὁ πέρας ἅπας μεταχειρίζω , περιπτύσσω ὁ λαμβάνω ἄχρι ὁ μικρός νόμισμα , ὅς καί ὁ ἐπικαθέζομαι ἑαυτοῦ δίδωμι , ἀνατείνω ὁ προνομαία ἐπί αὐτός , οὕτως γάρ ὀνομάζω ὁ πρόκειμαι ἐν ὁ λόγος μόριον . ὥσπερ οὖν , εἰ μηδείς χράω ὁ μόριον οὗτος ὁ ζῷον , αὐτός τε ἄν εἰμί περισσός , ὁ τε διαπλάσσω φύσις οὐ πάντῃ τεχνικός , οὕτως νῦν , ἐπειδή χρήσιμος ἐνέργεια ἐνεργέω διά αὐτός , χρήσιμος μέν αὐτός , τεχνικός δέ ἐνδείκνυμι ὁ φύσις . ὕστερον δέ καί ὡς τετραίνω κατά ὁ πέρας , ὁράω ἐπιμανθάνω τε , διά ὁ τρῆμα οὗτος , οἷος μυκτήρ , ἀναπνέω ὁ ζῷον , γιγνώσκω δηλονότι καί κατά οὗτος χρήσιμος ὑπάρχω ὁ μόριον . ἐπειδή δέ καί θνῄσκω ἐλέφας ἀνατέμνω ἄχρι ὁ ῥίζα ὁ μόριον ὁ ἐκ ὁ τρῆμα ἀνατείνω πόρος , εὑρίσκω δέ ὅμοιος ὁ ἐν ἐγώ δισσός τελευτή ἔχω , εἷς μέν εἰς αὐτός ἀνήκω ὁ ἐγκέφαλος , ἕτερος δέ εἰς ὁ στόμα συντετραίνω , ἔτι καί μάλα θαυμάζω ὁ φύσις ὁ τέχνη . ἐπεί δέ προσπυνθάνομαι , ὅτι ἐͅπειδάν διά ποταμός βαθύς ἤ λίμνη ὁδοιπορέω ὁ ζῷον , ὡς ἤδη κατακρύπτω πᾶς αὐτός ὁ σῶμα , ὁ προνομαία οὗτος ὁ ἀνατείνω εἰς ὕψος ἀναπνέω διά οὗτος , γιγνώσκω οὐ μόνος ὁ κατασκευάζω ἅπας καλός ὁ μόριον ὁ ζῷον προνοητικός ὁ φύσις , ἀλλά καί ὁ διδάσκω αὐτός ὁ χρῆσις αὐτός , ὅς δείκνυμι ἐγώ κατά ὁ ἀρχή ὅλος ὁ πραγματεία . εἰς μέν δή ὁ γιγνώσκω ὁ φύσις ὁ τέχνη αὐτάρκης εἰμί ἔξωθεν θεάομαι ὁ πᾶς σῶμα ὁ ζῷον , ὁ τε ἐνέργεια ἕκαστος μόριον κατασκέπτομαι , ὁ γε δή δίκαιος ἐπισκοπέω τε καί κρίνω αὐτός προαιρέω , οὐ ὡς ἐχθρός ὁ φύσις ἐπηρεάζω . ἐπεί δέ φθάνω ἔνιοι στοιχεῖον ὁ σῶμα ὑποτίθημι ὁ τοιοῦτος ὁ οὐσία , ὡς συνάπτω μή δύναμαι τέχνη φύσις , ἀναγκάζω αὐτός πολεμέω . ὅτι δέ οὐ δύναμαι συνάπτω , μανθάνω εἰμί ἐνθένδε . ὁ διαπλάσσω μέλλω ὁστισοῦν τεχνικός ἤτοι γε ἔξωθεν αὐτός ψαύω , ἤ διά ὅλος ὁ διαπλήσσω διέρχομαι χρή . ἀλλά οὔτε ἔξωθεν τις ψαύω ἄτομος ἤ ἀμέριστος σῶμα , ὅς ἔνιοι τίθημι στοιχεῖον , διαπλάσσω αὐτός φύω φημί οὐδέ αὐτός , οὔτε διά ὅλος ἐκτείνω . λείπω οὖν , ὡς τυγχάνω ἀλλήλων περιπλέκω ὁ ὁ αἰσθητός σῶμα ﻿ ἐργάζομαι σύστασις . ὡς τυγχάνω δέ περιπλέκω , σπάνιος μέν ποτέ χρήσιμος ἐργάζομαι ὁ δημιούργημα , πολλάκις δέ ἄχρηστος τε καί μάταιος . οὗτος τοιγαροῦν αἰτία ὁ μή βούλομαι ὁ φύσις εἰμί τεχνικός ἐκεῖνος ὁ ἀνήρ , ὅσος ὁ πρῶτος σῶμα τοιοῦτος εἰμί φημί , οἷος περ ὁ ὁ ἄτομος εἰσάγω λέγω . ὁράω γάρ ἐναργής ἅπας ὁ ζῷον εὐθύς ἔξωθεν οὐδείς ἄχρηστος ἔχω μόριον , ἐπιχειρέω καί μήν εἷς εὐπορέω τις εἰς ἀντιλογία , ἤτοι γε εὐθύς , ἤ ἐκ ἀνατομή φαίνω τοιοῦτος . κατά οὗτος τοιγαροῦν καί ἐγώ ἀναγκαῖος ἐργάζομαι ὁ ἅπας ἐξήγησις , ὥστε καί μέχρι ὁ οὐδείς ἔχω χρήσιμος εἰς θεραπεία ἤ πρόγνωσις ἤ διάγνωσις πάθος ἐκτείνω ὁ λόγος , ὥσπερ ὅταν ἐπισκοπέω , τίς τε εἰμί καί πόσος μῦς ὁ ὁ γλῶσσα κινέω . ἀλλά ἐκεῖνος γε θαυμάζω ὁ ἀνήρ εἰμί , ὅσος ὁ φύσις ἄτεχνος εἰμί λέγω , εἰ ὁ μέν πλάστης ἐπαινέω , ὅταν ἴσος ὁ δεξιός ὁ ἀριστερός ἀκριβής ἐργάζομαι , ὁ φύσις δέ οὐ ἐπαινέω πρός ὁ ὁ μόριον ἰσότης καί ὁ ἐνέργεια παρέχω , ἔτι τε πρός οὗτος ὁ χρῆσις αὐτός εὐθύς ἐκ ἀρχή ἅμα ὁ γεννάω διδάσκω ὁ ζῷον . ἤ Πολύκλειτος μέν δίκαιος εἰμί θαυμάζω ἐπί ὁ ὁ μόριον ἀναλογία ὁ καλέω κανών ἀνδριάς , ὁ φύσις δέ οὐ ἐπαινέω μόνος , ἀλλά καί τέχνη ἅπας ἀποστερέω χρή , ὁ ἀναλογία ὁ μόριον οὐ ἔξωθεν ὡς ὁ πλάστης μόνος , ἀλλά καί διά βάθος ἐπιδείκνυμι ; ἤ οὐ καί ὁ Πολύκλειτος αὐτός ἐκεῖνος εἰμί μιμητής , ἐν ὅς γε δύναμαι γίγνομαι μιμητής ; δύναμαι δέ ἐν ὁ ἔξωθεν μόνος , ὅς ἐπισκοπέω ὁ τέχνη , ἀπό αὐτός ὁ πρόχειρος ἄρχω , οἷος περ καί ὁ χείρ εἰμί ὄργανον ἴδιος ἄνθρωπος , δάκτυλος μέν ἔχω πέντε , τελευτάω εἰς ὄνυξ πλατύς , ἄρθρον δέ κατά ἕκαστος τρεῖς , καί κίνησις ὁπόσος τε καί ποῖος ἐν ὁ πρῶτος λόγος διέρχομαι , εἰς ἄκρος ἥκω τέχνη ἅπας . καί τοι καί χωρίς οὗτος ὁ ἰσότης αὐτός θαυμαστός τέχνη εἰμί ἐνδεικτικός . μετά γοῦν ὄργανον πάμπολυς ὁ ὁ ἀνδριάς ἐργάζομαι ὁ ἰσότης μόγις αὐτός διαφυλάσσω . καί οὔπω σύ λέγω ὁ ἀναλογία ὁ κατά ἕκαστος μόριον μέγεθος , οἷος ὁ χείρ αὐτός , ὅς ὅτι μέν ἀντιληπτικός ὄργανον ποιέω ὁ φύσις , ὥσπερ ὁ σκέλος βαδιστικός , ἐν ὁ αʹ δείκνυμι λόγος · θεάομαι δέ , ὅπως ἄκρος συμμετρία χράω περί ὁ μέγεθος αὐτός . ἐπειδή γάρ ἐξάπτω ὁ ὠμοπλάτη ὁ κῶλον οὗτος , δύσφορος τε ἄν εἰμί δηλονότι καί πρός ὁ ἐνέργεια ἀνεπιτήδειος , εἰ μέχρι ὁ πούς ἐκτείνω , καί πολύς μάλα , εἰ κατά ὁ γῆ ἐπισύρω μεθίημι , ὥσπερ καί πρός ὁ πρόσωθεν τις λαμβάνω εἰς τοσοῦτος ἐπιτήδειος , εἰς ὅσος μακρός , ὁ δέ μικρός χείρ ὅσος εὔφορος , τοσοῦτος κακός εἰμί εἰς ὁ ὁ πρόσωθεν ἀντιλαβή , ὁ δέ εἰς οὗτος χρήσιμος δύσφορος μέλλω εἰμί , μέχρι τοτοῦταξ ὁ μέγεθος αὐτός αὐξάνω , ὡς μηδέπω δύσφορος ὑπάρχω . ἀνήρ μέν οὖν ἀληθής ἐξετάζω ὁ ὁ φύσις ἔργον καί χείρ ἀρκέω μόνος θεωρέω πρό ὁ ἀνατομή . ὅστις δέ , ὡς φημί , ἐχθρός ὁ φύσις , ἔͅν ὁ ἔνδον αὐτός θεάομαι τέχνη , ὅς ἐν ὁ πρῶτος δύο γράμμα ἐξηγέομαι , ἀγρυπνέω ζητέω , ὅπως ἐπηρεάζω τις ὁ ὁράω . οὕτως δέ καί κατά ὁ σκέλος ὁ τε ὁ μέγεθος συμμετρία καί ὁ κίνησις ἕκαστος ὁ χρεία ἀληθής ἐξετάζω τις οὐ ἐπαινέω μόνος , ἀλλά καί θαυμάζω ὁ φύσις ὁ τέχνη . ἐάν γοῦν ἐπινοέω τις ἄνθρωπος ὁ προσήκω ἀναλογία ἥμισυς ὁ σκέλος , συνίημι , οἴομαι , πρῶτος μέν , ὅπως αὐτός δύσφορος τε εἰμί καί βαρύς ὁ ὑπέρκειμαι σῶμα , δεύτερος δέ , ὅπως βαδίζω ἐπιχειρέω σφαλερός , καί τρίτος , ὅπως ἀδύνατος θέω . οὕτως δέ καί μηρός πρός κνήμη καί κνήμη πρός πούς ὁ ἀναλογία σκοπέω ἄκρος τις τέχνη ἐξευρίσκω ὁ φύσις , ὥσπερ γε καί ὁ κατά αὐτός πάλιν ὁ πούς μόριον ἤ ὁ ἄκρος χείρ · καί γάρ οὖν καί ὁ οὗτος μόριον θαυμαστός πως ἀλλήλων ὁμολογέω , καθά γε καί βραχίων πρός πῆχυς , καί οὗτος πρός ἄκρος χείρ , καί ὁ κᾀκείνης μόριον πρός ἀλλήλων θαυμαστός τις εἰμί ἀναλογία . καί οὗτος μέν πᾶς ὁ τέχνη ἐνδείκνυμι ὁ δημιουργός . καί ὁ δάκτυλος δέ μόνος ὁ ἀναλογία ὁ γε μή δυσμενής ὁ φύσις ὁ αὐτός ἱκανός τέχνη ἐνδείκνυμι . διά τίς γάρ οὐδείς ἄνθρωπος οὐδέποτε τριπλάσιος ἔχω ὁ μέγεθος , ἤ νῦν εἰμί , ὁ δάκτυλος ; ἤ διά τίς πάλιν οὐδέ οὕτως μικρός , ἡλίκος κατά ἕκαστος αὐτός εἰμί ὁ πρῶτος φάλαγξ ; ἐγώ μέν γάρ φημί , διότι ὁ χρεία αὐτός διαφθείρω ὁ τηλικοῦτος μέγεθος . σύ δέ , ὦ γενναῖος κατήγορος ὁ ἔργον ὁ φύσις , οὐδείς μέν οὗτος βλέπω , ὅτι δέ ἐν μυρίος μυριάκις ἄνθρωπος ἅπαξ που τις ποιέω ἕξ δάκτυλος ἔχω , οὗτος μόνος ὁράω . εἰ δέ Πολύκλειτος εἰς τις μικρός οὕτως ἁμαρτάνω ἐν χίλιοι ἀνδριάς , οὔτε ἄν αὐτός μέμφομαι , καί ὁ ἐγκαλέω ἀγνώμων καλέω . ἀντιστρέφω οὖν αὐτός , καί σκοπέω , τίς ποτέ ἄν λέγω , εἰ κατά μέν ὁ χίλιοι ἁμαρτάνω ὁ φύσις , ἐν εἷς δέ μόνος κατορθόω . ἆρα οὐ ἄν τύχη ﻿ φάσκω , οὐ τέχνη ἔργον εἰμί ὁ κατορθόω ; εἰ δέ ἐν μυρίος , ἔτι δή μάλα ; ἀλλά νῦν , ὅτε οὐ ἐν χίλιοι ἤ μυρίος ἄνθρωπος , ἐν μυριάκις δέ μυρίος ὁράω τις διαμαρτάνω , εἰς τύχη ἀναφέρω τολμάω ὁ κατορθόω , θαυμαστός τις δικαιοσύνη περί ὁ φύσις χράω . ἆρα γε , ᾄν εἰ τραγῳδός ἤ κωμῳδός ἀγών παραγίγνομαι , ὁ ἐν ὁ μυρίος εἷς ἁμαρτάνω διαβάλλω ἄν ὡς ἄτεχνος , ἐπαινέω δέ ὡς τεχνίτης ὁ εἷς κατορθόω ; λῆρος μακρός οὗτος , καί φανερός ἄνθρωπος ἔργον , διασῴζω αἰσχρός ἐπιχειρέω , ὅς κακός ἐκ ἀρχή τίθημι στοιχεῖον . οὗτος γάρ ὁράω ἀναιρέω , συγχωρέω εἰμί τεχνικός ὁ φύσις , ἀναισχυντέω ἀναγκάζω . καίτοι γε , ὡς φημί , οὐδείς δέω πᾶς ἐπισκοπέω ὁ μόριον ὁ σῶμα ἀνατέμνω · ὁ γάρ ἔξωθεν ὁστισοῦν ὁράω ἱκανός ἐνδείκνυμι ὁ τέχνη ὁ δημιουργέω αὐτός . οὐ ἄρα μέν δέω λέγω ὀφρύς ἤ οὖς ἰσότης τε καί χρεία , ἤ βλέφαρον , ἤ βλεφαρίς , ἤ κόρη πρός κόρη , ἤ τις ὁ τοιοῦτος , ὅσος θαυμαστός ἐνδείκνυμι σοφία τε ἅμα καί δύναμις ὁ φύσις , ὅπου καί οὗτος ὁ ἐπιτυγχάνω , ὅς καλέω δέρμα , ὁ τέχνη αὐτός ἱκανός ἐνδείκνυμι . εἰ γοῦν ἀφαιρέω αὐτός θεάομαι τις , ἐν μέν ὁ πολύς μέρος ἑαυτοῦ συνεχής , ἐν ὀλίγος δέ τις ἔχω τρῆμα ἐπισκοπέω , πότερος εἰκῇ τετραίνω , κατά ἐκεῖνος μηδείς μήτε εἰσέρχομαι εἰς ὁ σῶμα , μήτε ἐξέρχομαι · ὠφέλιμος , ἤ πᾶς εἰμί ἀξιόλογος ὁ χρεία . ὁ μέν γάρ τοι ὁ τρῆμα ἕνεκα σιτίον τε καί ποτόν , ἔτι τε ὁ πέριξ ἀήρ εἴσοδος γίγνομαι , ὁ δέ ἕνεκα ὁ ὑγρός ἤ ξηρός περίσσωμα ἔξοδος . συντετραίνω δέ εἰς δέ ὁ πρότερος ὁ διά ὁ μυκτήρ ὁδός ὁ πνεῦμα , εἰς δέ ὁ δεύτερος ὁ ὁ σπέρμα ἔκκρισις . ἀνήκω δέ διά ὁ μυκτήρ καί πρός αὐτός ἄνω ὁ ἐγκέφαλος ἕτερος πόρος ὁ ὁ περίσσωμα ἕνεκα ἐκροή . ἀλλαχόθι δέ τετραίνω ὁ σῶμα χάριν ὁ δύναμαι ὁ ζῷον ἀκούω διά αὐτός , ἑτέρωθεν δέ σχίζω ὁ βλέπω ἕνεκα . ἀλλαχόθι δέ οὐδείς οὐδαμῶς μάταιος τρῆμα εἰμί , ὥσπερ οὐδέ θρίξ ἀναγκαῖος γένεσις , ἤ παντελής ἀπώλεια , πλήν κατά ὅς μάλα χρή , ὡς δείκνυμι · ἐν κεφαλή μέν , ὀφρύς τε καί βλέφαρον ὁ γένεσις , ἀπώλεια δέ ἐν ὁ ἔνδον ὁ χείρ καί κάτω ὁ πούς . οὐ μήν οὐδέ μῦς εἰμί συμφυής ὁ δέρμα μάτην , ἀλλά ἐν ὅς εἰμί μόριον , ἕνεκα χρεία ἀναγκαῖος , ὡς δείκνυμι . τίς οὖν οὕτως ἔμπληκτος ἐχθρός εἰμί καί πολέμιος ὁ ἔργον ὁ φύσις , ὅς οὐ ἐκ ὁ δέρμα εὐθύς ἅπας καί πρῶτος συνίημι ὁ τέχνη ὁ δημιουργός ; τίς δέ οὐ ἄν εὐθύς ἐνθυμέομαι νόος τις δύναμις ἔχω θαυμαστός ἐπιβαίνω ὁ γῆ ἐκτείνω κατά πᾶς ὁ μόριον ; πανταχόθεν γοῦν ὁράω γίγνομαι ζῷον θαυμαστός ἅπας κατασκευή ἔχω . καίτοι τίς ἄν εἰμί ὁ ὁ κόσμος μόριον ἄτιμος ὁ περί ὁ γῆ ; ἀλλά ὅμως ἐνταῦθα φαίνω νόος τις ἀφικνέομαι ἐκ ὁ ἄνω σῶμα , ὅς καί θεάομαι τις παραχρῆμα θαυμάζω ἐπέρχομαι ὁ κάλλος ὁ οὐσία , ἥλιος πρῶτος καί μάλα , μετά αὐτός δέ σελήνη , εἶτα ὁ ἀστήρ , ἐν ὅς ἔοικα , ὅσος περ εἰμί καί ὁ ὁ σῶμα οὐσία καθαρός , τοσοῦτος καί ὁ νόος ἐνοικέω πολύς ὁ κατά ὁ γήϊνος σῶμα ἀγαθός τε καί ἀκριβής . ὅπου γάρ ἐν ἰλύς καί βόρβορος , καί τέλμα , καί φυτόν , καί καρπός σήπω ὅμως ἐγγίγνομαι ζῷον θαυμαστός ἔχω ὁ ἔνδειξις ὁ κατασκευάζω δημιουργός , τίς χρή νομίζω ἐπί ὁ ἄνω σῶμα ; ὁράω δέ εἰμί νῦν φύσις λογικός καί κατά αὐτός ὁ ἄνθρωπος ἐννοέω , Πλάτων , καί Ἀριστοτέλης , καί Ἵππαρχος , καί Ἀρχιμήδης , καί πολύς τοιοῦτος . ὁπότε οὖν ἐν βόρβορος τοσοῦτος ( τίς γάρ ἄν ἄλλος τις λέγω ὁ σύγκειμαι ἐκ σάρξ , αἷμα τε καί φλέγμα , καί χολή ξανθός καί μέλας ; ) ἐπιγίγνομαι νόος περισσός , πόσος τις χρή νομίζω αὐτός ὁ ὑπεροχή εἰμί κατά ἥλιος , ἤ σελήνη , ἤ τις ὁ ἀστήρ ; ἐγώ μέν γάρ οὗτος ἐννοέω καί διά αὐτός ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ οὐ ὀλίγος τις ἐκτείνω δοκέω νόος . οὐ γάρ δή αὐτός ὁ μέν αὐγή ὁ ἡλιακός μεταλαμβάνω φύω , οὐ δέ καί ὁ δύναμις αὐτός . οἶδα , ὅτι καί σύ δοκέω οὗτος ὁ ἐν ὁ ζῷον τέχνη ἀκριβής τε καί δίκαιος ἐπισκοπέω , πλήν εἰ , καθά λέγω , ἀντιπίπτω τις δόξα περί ὁ στοιχεῖον ὁ πᾶς , ὅς τίθημι προπετής . ὡς , ὅστις γε ἐλεύθερος γνώμη σκοπέω ὁ πρᾶγμα , θεάομαι ἐν τοσοῦτος βόρβορος σάρξ τε καί χυμός ὅμως ἐνοικέω νόος , ὁράω δέ καί ζῷον κατασκευή ὅστις δή , ( πᾶς γάρ ἔνδειξις ἔχω σοφός δημιουργός , ) ὁ ὑπεροχή ἐννοέω ὁ κατά ὁ οὐρανός νόος · καί ὁ δοκέω αὐτός μικρός εἰμί πρότερος , ὁ περί χρεία μόριον πραγματεία θεολογία ἀκριβής ἀληθής ἀρχή καθίστημι , πολύς μέγας τε καί πολύς τίμιος πρᾶγμα ὅλος ὁ ἰατρικός . οὔκουν ἰατρός μόνος ὁ περί χρεία μόριον εἰμί πραγματεία χρήσιμος , πολύς δέ μάλα ἰατρός φιλόσοφος , ὁ ὅλος φύσις ἐπιστήμη ﻿ κτάομαι σπεύδω , καί κατά οὗτος χρή τελέω ὁ τελετή . ἅπας γάρ , ὡς οἴομαι , καί κατά ἔθνος , καί κατά ἀριθμός ἄνθρωπος , ὅσος τιμάω θεός , οὐδείς ὅμοιος ἔχω Ἐλευσίνιος τε καί Σαμοθρᾴκιος ὄργια . ἀμυδρός μέν γάρ ἐκεῖνος πρός ἔνδειξις ὅς σπεύδω διδάσκω · ἐναργής δέ ὁ ὁ φύσις εἰμί κατά πᾶς ὁ ζῷον . μή γάρ δή κατά ἄνθρωπος ὑπολαμβάνω μόνος εἰμί τοσοῦτος τέχνη , ὅσος ὁ πρόσθεν ἐξηγέομαι λόγος , ἀλλά ὅς τις περ ἄν ἐθέλω ἕτερος ζῷον ἴσος ἐνδείκνυμι σύ σοφία τε ἅμα καί τέχνη ὁ δημιουργός · καί ὅσος γε ἄν εἰμί μικρός , τοσοῦτος μέγας παρέχω ὁ θαῦμα , καθά ὅσος διασημαίνω ἐν μικρός οὐσία ὁ δημιουργός . τοιοῦτος νῦν τις εἰμί , καί ὅς ἔναγχος εἷς τις ἐν δακτύλιος Φαέθων διαγλύφω ἐπί τέσσαρες ἵππος ὀχέω , ὅς ἕκαστος καί χαλινός , καί στόμα , καί ὁ πρόσθιος ὁ ὀδούς καί πούς ἐγώ μέν οὐδέ ὁράω ὁ ἀρχή ὑπό μικρότης , εἰ μή περιστρέφω ὁ θέαμα πρός αὐγή λαμπρός . οὔκουν οὐδέ ἐνταῦθα ὁράω ἐγώ πᾶς ὁ μόριον , καθά οὐδέ ἄλλος πολύς . εἰ δέ τις δύναμαι τις θεάομαι ποτέ σαφής αὐτός , εἰς ἄκρος εὐρυθμία ἥκω ὁμολογέω · καί γάρ οὖν καί ὁ πούς ὁ ισʹ ὁ δʹ ἵππος μυρίος μέν ὑπό ἐγώ ἀριθμέω , θαυμαστός δέ ἕκαστος διαρθρόω ὁ μόριον ὁ ὁράω αὐτός δύναμαι φαίνω . καίτοι καί οὗτος αὐτός οὐδείς ψύλλα σκέλος ἀκριβής ἔχω ἐργασία , πρός ὁ καί διά ὅλος ὁ σκέλος ὁ ψύλλα διήκω ὁ τέχνη ζάω τε αὐτός καί τρέφω καί αὐξάνω . ἀλλά τοσοῦτος τις ἔοικα ὁ τε σοφία καί ὁ δύναμις εἰμί ὁ δημιουργέω ὁ ψύλλα τέχνη , ὥστε ἀμογητί διαπλάσσω τε καί αὐξάνω καί τρέφω αὐτός . ὁπότε οὖν περί ὁ τυγχάνω ὁ ζῷον τοσοῦτος φαίνω τέχνη κατά ὁ πάρεργον , ὡς ἄν εἰκάζω τις , γίγνομαι ὁ δημιουργός , πηλίκος αὐτός ὁ τε σοφία χρή νομίζω εἰμί καί ὁ δύναμις ἐν ὁ ἀξιόλογος ;