galenus.de-usu-partium 10.8
Ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ τὰ βλέφαρα γέγονεν ἤδη τῷ λόγῳ , καὶ ὁ σύμπας ὀφθαλμὸς ἀποτετέλεσται , πόθεν αὐτῷ τὴν κίνησιν ἐκποριούμεθα , καιρὸς ἂν εἴη λέγειν . τελέως μὲν γὰρ ἀργόν τε καὶ ἀκίνητον καταλιπεῖν , ἢ ἀγνοοῦντός ἐστι δημιουργοῦ ὀπτικὰς αἰτίας , ἢ μηδὲν φροντίζοντος τοῦ καθέκαστα βελτίονος . ἀλλ’ οὔτ’ ἀγνοεῖν αὐτῷ προσήκει , τοσαύτην γε σοφίαν τε ἅμα καὶ πρόνοιαν ἐπιδεδειγμένῳ καθ’ ὅλην τοῦ ζώου τὴν διάπλασιν , οὔτ’ ἀμελεῖν . τίνας οὖν φαμεν εἶναι τὰς ὀπτικὰς αἰτίας , ἃς χρὴ γινώσκειν αὐτὸν , καὶ πῶς χρὴ προνοεῖσθαι τοῦ βελτίονος ; οὐκ ἐξ ἁπάσης θέσεως ἅπαν ὁρατὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς , ὥσπερ ἐξ ἁπάσης ἀκουστὸν τοῖς ὠσίν . οὔτε γὰρ ἐκ τῶν πλαγίων , οὔτ’ ἐκ τῶν ὄπισθεν , ἀλλ’ οὐδ’ ἐκ τῶν ἄνωθεν ἢ κάτωθεν , οὐδ’ ὅλως ἄλλο τι , πλὴν τὸ κατ’ εὐθὺ ταῖς κόραις ἰδεῖν ἔστιν . εἰ τοίνυν ἀκίνητοι τελέως καὶ κατ’ εὐθὺ μόνον ὁρῶντες ἐγεγόνεισαν οἱ ὀφθαλμοὶ , παντάπασιν ἂν ἑωρῶμεν ὀλίγιστα . τούτου δὴ χάριν αὐτούς τε δυνατοὺς ἄχρι πλείστου περιάγεσθαι καὶ σὺν αὐτοῖς ὅλον εὐκίνητον ἀπειργάσατο τὸν τράχηλον · καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα καὶ δύο γεγόνασι , διεστῶτες ἀλλήλων ἀξιόλογον . οἱ γοῦν θατέρῳ τυφλοὶ τὰ κατ’ ἐκεῖνον τὸν ὀφθαλμὸν οὐχ ὁρῶσιν , οὐδ’ εἰ πλησιάζοντα τύχοιεν . εἴπερ οὖν ἐχρῆν μὲν αὐτοὺς κινεῖσθαι κατὰ τὴν ἡμετέραν ὁρμὴν , ἅπασαι δὲ αἱ τοιαῦται κινήσεις διὰ μυῶν γίνονται , δῆλον ὡς καὶ τῷ δημιουργῷ μὲν περιθεῖναι μῦς τοῖς ὀφθαλμοῖς ἦν προσῆκον , καὶ ἡμῖν δ’ οὐχ ἁπλῶς οὕτως εἰπεῖν αὐτῶν τὴν χρείαν , ἀλλὰ καὶ τὸν ἀριθμὸν ἐξηγήσασθαι , καὶ τοῦ μεγέθους τε καὶ τῆς θέσεως μνημονεῦσαι . ἐπεὶ τοίνυν αἱ κινήσεις τῶν ὀφθαλμῶν τέτταρές εἰσιν , ἡ μὲν εἴσω πρὸς τὴν ῥῖνα προσαγομένων , ἡ δὲ ἔξω πρὸς τὸν μικρὸν κανθὸν ἀπαγομένων , ἡ δὲ ὡς ἐπὶ τὰς ὀφρῦς ἀνατεινομένων , ἡ δ’ ὡς ἐπὶ τὰ μῆλα κατασπωμένων , εὔλογον ἦν καὶ τοὺς ἐξηγησομένους τῶν κινήσεων μῦς ἰσαρίθμους γενέσθαι . καὶ δὴ γεγόνασι δύο μὲν ἐκ τῶν πλαγίων , εἷς καθ’ ἑκάτερον κανθὸν , ἄλλοι δὲ δύο , κάτωθεν μὲν θάτερος , ἄνωθεν δ’ ὁ λοιπός . ἀπονευρούμενοι δὲ πάντες ἕνα κύκλον γεννῶσι τένοντος πλατέος εἰς τὴν ἶριν τελευτῶντος . ἐπεὶ δὲ καὶ περιστρέφεσθαι τὸν ὀφθαλμὸν ἄμεινον ἦν , ἑτέρους ἡ φύσις ἐδημιούργησε δύο μῦς λοξοὺς τὴν θέσιν , ἕνα καθ’ ἑκάτερον τῶν βλεφάρων , ἄνωθέν τε καὶ κάτωθεν ἐπὶ τὸν μικρὸν κανθὸν ἐκτεινομένους · ὥστε καὶ διὰ τούτους οὐχ ἥκιστα πανταχόσε τὸν ὀφθαλμὸν ἑτοίμως ἐπιστρέφομέν τε καὶ περιάγομεν . ἐστι δὲ καὶ ἄλλος τις μῦς μέγας περὶ τὴν ῥίζαν αὐτῶν , σφίγγων μὲν καὶ φρουρῶν τὴν τοῦ νεύρου τοῦ μαλακοῦ κατάφυσιν , ἀνατείνων δὲ καὶ κουφίζων ἄνω καί τι καὶ συνεπιστρέφων τὸν ὀφθαλμόν . ἀπεῤῥήγνυτο γὰρ ἂν ἑτοίμως τὸ μαλακὸν ἐκεῖνο νεῦρον ἐν ταῖς σφοδραῖς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν καταπτώσεσι διασειόμενον βιαίως , εἰ μὴ πανταχόθεν ὡρμίζετο καὶ διελαμβάνετο καὶ παντοίως ἐφρουρεῖτο . καὶ εἴ τινος ἐθεάσω ποτὲ προπετέστερον ὅλον τὸν ἕτερον ὀφθαλμὸν , εἰ μὲν ἔτι βλέποι , καὶ χωρὶς πληγῆς εἴη τὸ πάθημα γεγονὸς , ἐκτεταμένον ἴσθι τούτῳ τὸ μαλακὸν ἐκεῖνο νεῦρον ἐπὶ παραλύσει τοῦ μυὸς , οὐκέτ’ ἀντέχειν οὐδὲ κρατεῖν οὐδὲ σφίγγειν αὐτὸ δυναμένου · εἰ δὲ μηκέτι βλέποι , καὶ αὐτὸ τὸ νεῦρον ἤδη πέπονθεν . εἰ δ’ ἐπὶ πληγῇ σφοδρᾷ συμβαίη προπετῆ γενέσθαι τὸν ὀφθαλμὸν , εἰ μὲν ἔτι βλέποι , ὁ μῦς αὐτὸς μόνος , εἰ δὲ μηκέτι , καὶ τὸ νεῦρον ἀπέῤῥωγεν . εἰς οὖν ταύτην τὴν χρείαν ὁ μῦς οὗτος γεγονὼς , ἐν κύκλῳ τε περιλαμβάνων ἅπασαν τὴν ῥίζαν τοῦ ὀφθαλμοῦ , τισὶ μὲν τῶν ἀνατομικῶν τριπλοῦς , ἐνίοις δὲ διπλοῦς εἶναι δοκεῖ , κατά τινας ἐπιβολὰς ἰνῶν καὶ διαφύσεις οὕτως αὐτὸν χωρίζουσιν . ἀλλ’ εἴθ’ ἕνα τις αὐτὸν σύνθετον ἐκ πλειόνων , εἴτε δύο λέγειν , εἴτε τρεῖς ἐθέλει , μία χρεία πάντων αὐτῶν ἐστιν ἡ προειρημένη .
Lemmas: ἀλλά ἐπεί καί ὁ βλέφαρον γίγνομαι ἤδη ὁ λόγος , καί ὁ σύμπας ὀφθαλμός ἀποτελέω , πόθεν αὐτός ὁ κίνησις ἐκπορίζω , καιρός ἄν εἰμί λέγω . τέλειος μέν γάρ ἀργός τε καί ἀκίνητος καταλείπω , ἤ ἀγνοέω εἰμί δημιουργός ὀπτικός αἰτία , ἤ μηδείς φροντίζω ὁ καθέκαστα ἀγαθός . ἀλλά οὔτε ἀγνοέω αὐτός προσήκω , τοσοῦτος γε σοφία τε ἅμα καί πρόνοια ἐπιδείκνυμι κατά ὅλος ὁ ζῷον ὁ διάπλασις , οὔτε ἀμελέω . τίς οὖν φημί εἰμί ὁ ὀπτικός αἰτία , ὅς χρή γιγνώσκω αὐτός , καί πῶς χρή προνοέω ὁ ἀγαθός ; οὐ ἐκ ἅπας θέσις ἅπας ὁρατός ὁ ὀφθαλμός , ὥσπερ ἐκ ἅπας ἀκουστός ὁ οὖς . οὔτε γάρ ἐκ ὁ πλάγιον , οὔτε ἐκ ὁ ὄπισθεν , ἀλλά οὐδέ ἐκ ὁ ἄνωθεν ἤ κάτωθεν , οὐδέ ὅλος ἄλλος τις , πλήν ὁ κατά εὐθύς ὁ κόρη ὁράω εἰμί . εἰ τοίνυν ἀκίνητος τέλειος καί κατά εὐθύς μόνος ὁράω γίγνομαι ὁ ὀφθαλμός , παντάπασι ἄν ὁράω ὀλίγιστος . οὗτος δή χάριν αὐτός τε δυνατός ἄχρι πολύς περιάγω καί σύν αὐτός ὅλος εὐκίνητος ἀπεργάζομαι ὁ τράχηλος · καί διά οὗτος μάλα καί δύο γίγνομαι , διΐστημι ἀλλήλων ἀξιόλογος . ὁ γοῦν ἕτερος τυφλός ὁ κατά ἐκεῖνος ὁ ὀφθαλμός οὐ ὁράω , οὐδέ εἰ πλησιάζω τυγχάνω . εἴπερ οὖν χρή μέν αὐτός κινέω κατά ὁ ἡμέτερος ὁρμή , ἅπας δέ ὁ τοιοῦτος κίνησις διά μῦς γίγνομαι , δῆλος ὡς καί ὁ δημιουργός μέν περιτίθημι μῦς ὁ ὀφθαλμός εἰμί προσήκω , καί ἐγώ δέ οὐ ἁπλῶς οὕτως λέγω αὐτός ὁ χρεία , ἀλλά καί ὁ ἀριθμός ἐξηγέομαι , καί ὁ μέγεθος τε καί ὁ θέσις μνημονεύω . ἐπεί τοίνυν ὁ κίνησις ὁ ὀφθαλμός τέσσαρες εἰμί , ὁ μέν εἴσω πρός ὁ ῥίς προσάγω , ὁ δέ ἔξω πρός ὁ μικρός κανθός ἀπάγω , ὁ δέ ὡς ἐπί ὁ ὀφρύς ἀνατείνω , ὁ δέ ὡς ἐπί ὁ μῆλον κατασπάω , εὔλογος εἰμί καί ὁ ἐξηγέομαι ὁ κίνησις μῦς ἰσάριθμος γίγνομαι . καί δή γίγνομαι δύο μέν ἐκ ὁ πλάγιον , εἷς κατά ἑκάτερος κανθός , ἄλλος δέ δύο , κάτωθεν μέν θατέρως , ἄνωθεν δέ ὁ λοιπός . ἀπονευρόομαι δέ πᾶς εἷς κύκλος γεννάω τένων πλατύς εἰς ὁ ἶρις τελευτάω . ἐπεί δέ καί περιστρέφω ὁ ὀφθαλμός ἀγαθός εἰμί , ἕτερος ὁ φύσις δημιουργέω δύο μῦς λοξός ὁ θέσις , εἷς κατά ἑκάτερος ὁ βλέφαρον , ἄνωθεν τε καί κάτωθεν ἐπί ὁ μικρός κανθός ἐκτείνω · ὥστε καί διά οὗτος οὐ ἦκα πανταχοῦ ὁ ὀφθαλμός ἑτοῖμος ἐπιστρέφω τε καί περιάγω . εἰμί δέ καί ἄλλος τις μῦς μέγας περί ὁ ῥίζα αὐτός , σφίγγω μέν καί φρουρέω ὁ ὁ νεῦρον ὁ μαλακός κατάφυσις , ἀνατείνω δέ καί κουφίζω ἄνω καί τις καί συνεπιστρέφω ὁ ὀφθαλμός . ἀπορρήγνυμι γάρ ἄν ἑτοῖμος ὁ μαλακός ἐκεῖνος νεῦρον ἐν ὁ σφοδρός ἐπί ὁ κεφαλή κατάπτωσις διασείω βίαιος , εἰ μή πανταχόθεν ὁρμίζω καί διαλαμβάνω καί παντοίως φρουρέω . καί εἰ τις θεάομαι ποτέ προπετής ὅλος ὁ ἕτερος ὀφθαλμός , εἰ μέν ἔτι βλέπω , καί χωρίς πληγή εἰμί ὁ πάθημα γίγνομαι , ἐκτείνω οἶδα οὗτος ὁ μαλακός ἐκεῖνος νεῦρον ἐπί παράλυσις ὁ μῦς , οὐκέτι ἀντέχω οὐδέ κρατέω οὐδέ σφίγγω αὐτός δύναμαι · εἰ δέ μηκέτι βλέπω , καί αὐτός ὁ νεῦρον ἤδη πάσχω . εἰ δέ ἐπί πληγή σφοδρός συμβαίνω προπετής γίγνομαι ὁ ὀφθαλμός , εἰ μέν ἔτι βλέπω , ὁ μῦς αὐτός μόνος , εἰ δέ μηκέτι , καί ὁ νεῦρον ἀπορρήγνυμι . εἰς οὖν οὗτος ὁ χρεία ὁ μῦς οὗτος γίγνομαι , ἐν κύκλος τε περιλαμβάνω ἅπας ὁ ῥίζα ὁ ὀφθαλμός , τις μέν ὁ ἀνατομικός τριπλόος , ἔνιοι δέ διπλόος εἰμί δοκέω , κατά τις ἐπιβολή ἴνη καί διάφυσις οὕτως αὐτός χωρίζω . ἀλλά εἴτε εἷς τις αὐτός σύνθετος ἐκ πολύς , εἴτε δύο λέγω , εἴτε τρεῖς ἐθέλω , εἷς χρεία πᾶς αὐτός εἰμί ὁ προλέγω .