galenus.de-usu-partium 6.11
Ἐπειδὴ γὰρ ἡ χρεία τῶν ὑμένων τούτων ἐδείχθη μεγίστη , καὶ ταύτης ἔτι μᾶλλον ἡ τῆς αὐτὸν τὸν πνεύμονα τρεφούσης φλεβὸς , ἱκανῶς παχείας τε καὶ σκληρᾶς γενομένης , ἑξῆς ἂν εἴη δεικτέον , ὡς οὐχ οἷόν τ’ ἦν ἐκφῦναι τῆς κοίλης φλεβὸς οὔτ’ ἀγγεῖον ἀρτηριῶδες , οὔθ’ ὑμένας τοιούτους . ὅτι μὲν οὖν ἀρτηριῶδες ἀγγεῖον ἐκ φλεβώδους οὐχ οἷόν τ’ ἦν ἐκφῦναι , παντὶ τοῦτο πρόδηλον . εἷς μὲν γὰρ χιτὼν καὶ λεπτὸς ὁ τῆς φλεβὸς , οὔτε δ’ εἷς οὔτε λεπτὸς οὗτος ὁ τῆς ἀρτηρίας , ἀλλ’ ἔστον γὰρ αὐτῆς δύο χιτῶνες · παχὺς μὲν γὰρ ἱκανῶς καὶ πυκνὸς καὶ σκληρὸς ὁ ἔσωθεν καὶ εἰς ἶνας ἐγκαρσίας διαιρούμενος , ἁπαλὸς δὲ καὶ λεπτὸς καὶ μανὸς ὁ ἔξωθεν , οἷός περ καὶ ὁ τῆς φλεβός . οὔκουν οἷόν τ’ ἦν ἐξ ἁπλοῦ καὶ λεπτοῦ χιτῶνος , οἷός περ ὁ τῆς κοίλης ἐστὶν , ἐκφῦναι διπλοῦν καὶ παχύν . οὐδὲ γὰρ ἐξ αὐτῆς τῆς καρδίας , καίτοι παχείας οὔσης , ἐκ παντὸς ὁρμᾶται μέρους οὔτε ἀρτηριῶδες ἀγγεῖον οὔτε φλεβῶδες , ἀλλ’ ἐκ μὲν τῶν λεπτοτέρων θ’ ἅμα καὶ μαλακωτέρων ἁπλᾶ καὶ μαλακὰ καὶ λεπτὰ , διπλᾶ δὲ αὖ καὶ παχέα καὶ σκληρὰ τῶν στεγανωτέρων αὐτῆς ἐκφύεται μορίων . οὐ μὴν οὐδ’ ὑμένας ἐκφῦναι τηλικούτους τε καὶ τοσούτους , ἡλίκοι τε καὶ οἷοι νῦν εἰσιν ἐπὶ τῷ στόματι τῆς ἀρτηριώδους φλεβὸς , οἷόν τ’ ἦν ἄνευ τῆς καρδίας . ἕδραν γάρ τινα αὐτοὺς ἔχειν ἀσφαλῆ προσῆκεν , ἐφ’ ἧς βεβήκασί τε ἅμα καὶ πεφύκασιν , ἵν’ ὀρθοὶ καὶ ἀκλινεῖς μένοντες ἀνθιστῶνται τοῖς εἰς τοὐπίσω τῶν ὑλῶν ῥεύμασιν , ὅταν ὁ θώραξ ἐνεργῶν ἰσχυρῶς ὅλον μὲν ἔσω τὸν πνεύμονα συνάγῃ καὶ συστέλλῃ περιλαμβάνων ἐν κύκλῳ , θλίβῃ τε καὶ πιέζῃ τὰς φλέβας . εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα παχὺς αὐταῖς ὁ χιτὼν ἐγένετο καὶ δυσκίνητος , ἀλλ’ οὐκ ἀκίνητός γε παντάπασίν ἐστιν , ὡς μηδὲν πάσχειν ὑπὸ τοσούτων μὲν ﻿ μυῶν , οὕτως ἰσχυρῶν θ’ ἅμα καὶ μεγάλων , τοσούτων δ’ ὀστῶν ἀμυέλων τε καὶ σκληρῶν · ὧν ἁπάντων ἐν ταῖς σφοδροτέραις εἰς ἑαυτὸν ὅλου τοῦ θώρακος συνόδοις ἰσχυρῶς ἐμπιπτόντων καὶ βιαζομένων τὸν πνεύμονα , θλίβεσθαι μέν τι καὶ συστέλλεσθαι τὰς φλέβας ἀναγκαῖον , οὐ μὴν ἐκκενοῦσθαί γε αὖθις εἰς τοὐπίσω διὰ τοῦ στόματος ὑπὸ τῶν ὑμένων κλείεσθαι φθάνοντος . ὅσον γὰρ ἂν ἔσω ἐπωθῇ σφοδρότερον ὁ θώραξ ἐκθλίβων τὸ αἷμα , τοσούτῳ μᾶλλον ἀκριβῶς ἀποκλείουσι τὸ στόμα οἱ ὑμένες . ἔσωθεν γὰρ ἔξω πεφυκότες ἐν κύκλῳ τε περιειληφότες ἅπαν τὸ στόμα , καὶ σχῆμα καὶ μέγεθος ἀκριβὲς ἕκαστος οὕτως ἔχων , ὡς , εἰ ταθεῖεν καὶ σταῖεν ὀρθοὶ σύμπαντες , εἷς γίνεσθαι μέγας ἅπαν ἐπιφράττων τὸ στόμα , πρὸς μὲν τῶν ἔσωθεν ἔξω φερομένων ἀνατρεπόμενοί τε καὶ καταπίπτοντες εἰς τοὐκτὸς ἐπ’ αὐτὸν τῆς φλεβὸς τὸν χιτῶνα διεξέρχεσθαι ῥᾳδίως αὐτοῖς ἐπιτρέπουσιν , ἀνοιγνυμένου τε καὶ διοιγομένου τοῦ στόματος ἐπὶ πλεῖστον · εἰ δ’ ἔξωθεν εἴσω τι φέροιτο , τοῦτ’ αὐτὸ συνάγει τοὺς ὑμένας εἰς ταὐτὸν , ὡς ἐπιβαίνειν ἀλλήλοις , καί τινα οἷον πύλην ἀκριβῶς κεκλεισμένην ἐξ αὐτῶν συνίστησι . πεφύκασι μὲν οὖν ἐφ’ ἅπασι τοῖς στόμασι τῶν ἐκ τῆς καρδίας ὁρμωμένων ἀγγείων ὑμένες ἐπιβαίνοντες ἀλλήλοις , οὕτως ἀκριβῶς ἔχοντες , ὡς , εἰ ταθεῖεν ἅμα καὶ ὀρθοὶ σταῖεν , ἅπαν ἀποφράττειν τὸ στόμα . χρεία δ’ αὐτῶν ἐστιν ἁπάντων μὲν κοινὴ , κωλῦσαι παλινδρομεῖν εἰς τοὐπίσω τὰς ὕλας · ἰδία δ’ ἑκατέρων , τῶν μὲν ἐξαγόντων αὐτὰς ἐκ τῆς καρδίας , ὥστε μηκέτ’ εἰς ἐκείνην ἐπανέρχεσθαι , τῶν δ’ εἰσαγόντων , ὡς μηκέτ’ ἀντεκρεῖν ἐξ αὐτῆς . οὐ γὰρ δὴ μάταιόν γε κάματον ἡ φύσις ἐβούλετο κάμνειν αὐτὴν , ἐκπέμπουσαν μὲν ἐνίοτε εἰς ἐκεῖνο τὸ μόριον , ὅθεν ἐξέλκειν ἦν ἄμεινον , ἕλκουσαν δ’ ἐξ ἐκείνου πολλάκις , οἷ πέμπειν ἐχρῆν . ἀλλ’ ἔστι τέτταρα τὰ πάντα στόματα , δύο καθ’ ἑκατέραν κοιλίαν , εἰσάγον μὲν τὸ ἕτερον , ἐξάγον δὲ τὸ λοιπὸν , ὑπὲρ ὧν ὀλίγον ὕστερον εἰρήσεται τά τ’ ἄλλα σύμπαντα κατ’ αὐτὸ διηγουμένοις ἡμῖν , ὡς ἔχει , καὶ τοὺς πεφυκότας ὑμένας , ὁπόσοι τε τὸν ἀριθμόν εἰσι καὶ ὁποῖοι τὴν ἰδέαν , καὶ ὡς οὔτε πλείους οὔτε ἐλάττους αὐτοὺς , ἀλλ’ οὐδὲ μείζους , ἢ μείους , ἢ παχυτέρους , ἢ λεπτοτέρους , ἢ ἰσχυροτέρους , ἢ ἀσθενεστέρους ἄμεινον ἦν γεγονέναι . τὸ δέ γε νῦν εἶναι , τοσοῦτον ἤδη λέλεκται , διότι καὶ τὴν χρείαν ἀναγκαίαν οἱ ὑμένες οἵδε κέκτηνται , καὶ τὴν γένεσιν οὐκ ἐκ τῆς κοίλης φλεβὸς ἐνεδέχετο σχεῖν αὐτοὺς , ἀλλ’ , ὡς νῦν ἔχουσιν , ἐξ αὐτῆς τῆς καρδίας . καὶ μὴν εἰ πάντα συνθείης τοῦ λόγου τὰ κεφάλαια , τά τε νῦν εἰρημένα καὶ τὰ πρὸ τούτων ἔτι γεγραμμένα , τὸ ἐξ ἀρχῆς προκείμενον ἀποδεδεῖχθαί σοι δόξει . οὔτε γὰρ ὁ πνεύμων ὑπ’ ἄλλης φλεβὸς ἄμεινον ἂν ἐτρέφετο , οὔτε τῆς κοίλης ἀποβλάστημα τοιοῦτον οὔτε χιτώνων οὔθ’ ὑμένων οἷόν τ’ ἦν γενέσθαι . ἐξ ὧν εὔδηλον , ὡς πολὺ βέλτιόν ἐστιν ἀπὸ καρδίας τρέφεσθαι τὸν πνεύμονα . καὶ μὴν εἴπερ ἐμφύοιτο μὲν ἕτερον εἰς τὴν καρδίαν ἁπλοῦν ἀγγεῖον τῷ χιτῶνι , διπλοῦν δ’ ἐξ αὐτῆς ἕτερον ἐκφύοιτο , κοινὴν χώραν αὐτοῖς ἀναγκαῖον οἷον δεξαμενήν τινα γίνεσθαι , πρὸς ἣν ἀμφοῖν περαινόντων , ἕλκεται μὲν ἐκ θατέρου τὸ αἷμα , πέμπεται δὲ τῷ λοιπῷ . καὶ τοῦτ’ ἔστιν ἡ δεξιὰ κοιλία τῆς καρδίας , τοῦ πνεύμονος ἕνεκεν , ὡς ὁ λόγος ἀπέδειξε , γεγονυῖα . καὶ διὰ τοῦτο , ὅσοις οὐκ ἔστι πνεύμων ζώοις , οὐδ’ ἡ καρδία τούτοις ἔχει διττὰς κοιλίας , ἀλλ’ ἡ τῶν ἀρτηριῶν ἁπασῶν τῆς κινήσεως ἐξηγουμένη μόνη τούτοις τοῖς ζώοις ἐστίν . ὡς γὰρ δὴ φλέβες ἐξ ἥπατος ἄρχονται , οὕτω καὶ ἀρτηρίαι ἐκ τῆς καρδίας , καθάπερ καὶ τοῦτο διὰ πλειόνων ἐν τοῖς περὶ τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων ἀποδέδεικται , καὶ πάντ’ ἀλλήλοις ὁμολογεῖ καὶ μαρτυρεῖ τἀληθῆ . καὶ ἡμῖν ἤδη τὸ προσῆκον ἔχει τέλος ὁ λόγος ὁ περὶ τῆς δεξιᾶς κοιλίας τῆς καρδίας , ἀεὶ τῷ πνεύμονι συναπολλυμένης τε καὶ συγγεννωμένης ἐν ἅπασι τῶν ζώων τοῖς γένεσιν .
Lemmas: ἐπειδή γάρ ὁ χρεία ὁ ὑμήν οὗτος δείκνυμι μέγας , καί οὗτος ἔτι μάλα ὁ ὁ αὐτός ὁ πνεύμων τρέφω φλέψ , ἱκανός παχύς τε καί σκληρός γίγνομαι , ἑξῆς ἄν εἰμί δείκνυμι , ὡς οὐ οἷος τε εἰμί ἐκφύω ὁ κοῖλος φλέψ οὔτε ἀγγεῖον ἀρτηριώδης , οὔτε ὑμήν τοιοῦτος . ὅτι μέν οὖν ἀρτηριώδης ἀγγεῖον ἐκ φλεβώδης οὐ οἷος τε εἰμί ἐκφύω , πᾶς οὗτος πρόδηλος . εἷς μέν γάρ χιτών καί λεπτός ὁ ὁ φλέψ , οὔτε δέ εἷς οὔτε λεπτός οὗτος ὁ ὁ ἀρτηρία , ἀλλά εἰμί γάρ αὐτός δύο χιτών · παχύς μέν γάρ ἱκανός καί πυκνός καί σκληρός ὁ ἔσωθεν καί εἰς ἴς ἐγκάρσιος διαιρέω , ἁπαλός δέ καί λεπτός καί μανός ὁ ἔξωθεν , οἷος περ καί ὁ ὁ φλέψ . οὔκουν οἷος τε εἰμί ἐκ ἁπλόος καί λεπτός χιτών , οἷος περ ὁ ὁ κοῖλος εἰμί , ἐκφύω διπλόος καί παχύς . οὐδέ γάρ ἐκ αὐτός ὁ καρδία , καίτοι παχύς εἰμί , ἐκ πᾶς ὁρμάω μέρος οὔτε ἀρτηριώδης ἀγγεῖον οὔτε φλεβώδης , ἀλλά ἐκ μέν ὁ λεπτός τε ἅμα καί μαλακός ἁπλόος καί μαλακός καί λεπτός , διπλόος δέ αὖ καί παχύς καί σκληρός ὁ στεγανός αὐτός ἐκφύω μόριον . οὐ μήν οὐδέ ὑμήν ἐκφύω τηλικοῦτος τε καί τοσοῦτος , ἡλίκος τε καί οἷος νῦν εἰμί ἐπί ὁ στόμα ὁ ἀρτηριώδης φλέψ , οἷος τε εἰμί ἄνευ ὁ καρδία . ἕδρα γάρ τις αὐτός ἔχω ἀσφαλής προσήκω , ἐπί ὅς βαίνω τε ἅμα καί φύω , ἵνα ὀρθός καί ἀκλινής μένω ἀνθίστημι ὁ εἰς ὀπίσω ὁ ὕλη ῥεῦμα , ὅταν ὁ θώραξ ἐνεργέω ἰσχυρός ὅλος μέν ἔσω ὁ πνεύμων συνάγω καί συστέλλω περιλαμβάνω ἐν κύκλος , θλίβω τε καί πιέζω ὁ φλέψ . εἰ γάρ καί ὅτι μάλα παχύς αὐτός ὁ χιτών γίγνομαι καί δυσκίνητος , ἀλλά οὐ ἀκίνητος γε παντάπασι εἰμί , ὡς μηδείς πάσχω ὑπό τοσοῦτος μέν ﻿ μῦς , οὕτως ἰσχυρός τε ἅμα καί μέγας , τοσοῦτος δέ ὀστέον ἀμύελος τε καί σκληρός · ὅς ἅπας ἐν ὁ σφοδρός εἰς ἑαυτοῦ ὅλος ὁ θώραξ σύνοδος ἰσχυρός ἐμπίπτω καί βιάζω ὁ πνεύμων , θλίβω μέν τις καί συστέλλω ὁ φλέψ ἀναγκαῖος , οὐ μήν ἐκκενόω γε αὖθις εἰς ὀπίσω διά ὁ στόμα ὑπό ὁ ὑμήν κλείω φθάνω . ὅσος γάρ ἄν ἔσω ἐπωθέω σφοδρός ὁ θώραξ ἐκθλίβω ὁ αἷμα , τοσοῦτος μάλα ἀκριβής ἀποκλείω ὁ στόμα ὁ ὑμήν . ἔσωθεν γάρ ἔξω φύω ἐν κύκλος τε περιλαμβάνω ἅπας ὁ στόμα , καί σχῆμα καί μέγεθος ἀκριβής ἕκαστος οὕτως ἔχω , ὡς , εἰ τείνω καί ἵστημι ὀρθός σύμπας , εἷς γίγνομαι μέγας ἅπας ἐπιφράσσω ὁ στόμα , πρός μέν ὁ ἔσωθεν ἔξω φέρω ἀνατρέπω τε καί καταπίπτω εἰς ἑκτός ἐπί αὐτός ὁ φλέψ ὁ χιτών διεξέρχομαι ῥᾴδιος αὐτός ἐπιτρέπω , ἀνοίγνυμι τε καί διοίγνυμι ὁ στόμα ἐπί πολύς · εἰ δέ ἔξωθεν εἴσω τις φέρω , οὗτος αὐτός συνάγω ὁ ὑμήν εἰς αὐτός , ὡς ἐπιβαίνω ἀλλήλων , καί τις οἷος πύλη ἀκριβής κλῄζω ἐκ αὐτός συνίστημι . φύω μέν οὖν ἐπί ἅπας ὁ στόμα ὁ ἐκ ὁ καρδία ὁρμάω ἀγγεῖον ὑμήν ἐπιβαίνω ἀλλήλων , οὕτως ἀκριβής ἔχω , ὡς , εἰ τείνω ἅμα καί ὀρθός ἵστημι , ἅπας ἀποφράσσω ὁ στόμα . χρεία δέ αὐτός εἰμί ἅπας μέν κοινός , κωλύω παλινδρομέω εἰς ὀπίσω ὁ ὕλη · ἴδιος δέ ἑκάτερος , ὁ μέν ἐξάγω αὐτός ἐκ ὁ καρδία , ὥστε μηκέτι εἰς ἐκεῖνος ἐπανέρχομαι , ὁ δέ εἰσάγω , ὡς μηκέτι ἀντεκρέω ἐκ αὐτός . οὐ γάρ δή μάταιος γε κάματος ὁ φύσις βούλομαι κάμνω αὐτός , ἐκπέμπω μέν ἐνίοτε εἰς ἐκεῖνος ὁ μόριον , ὅθεν ἐξέλκω εἰμί ἀγαθός , ἕλκω δέ ἐκ ἐκεῖνος πολλάκις , οἷ πέμπω χρή . ἀλλά εἰμί τέσσαρες ὁ πᾶς στόμα , δύο κατά ἑκάτερος κοιλία , εἰσάγω μέν ὁ ἕτερος , ἐξάγω δέ ὁ λοιπός , ὑπέρ ὅς ὀλίγος ὕστερον λέγω ὁ τε ἄλλος σύμπας κατά αὐτός διηγέομαι ἐγώ , ὡς ἔχω , καί ὁ φύω ὑμήν , ὁπόσος τε ὁ ἀριθμός εἰμί καί ὁποῖος ὁ ἰδέα , καί ὡς οὔτε πολύς οὔτε ἐλαχύς αὐτός , ἀλλά οὐδέ μέγας , ἤ μείων , ἤ παχύς , ἤ λεπτός , ἤ ἰσχυρός , ἤ ἀσθενής ἀγαθός εἰμί γίγνομαι . ὁ δέ γε νῦν εἰμί , τοσοῦτος ἤδη λέγω , διότι καί ὁ χρεία ἀναγκαῖος ὁ ὑμήν ὅδε κτάομαι , καί ὁ γένεσις οὐ ἐκ ὁ κοῖλος φλέψ ἐνδέχομαι ἔχω αὐτός , ἀλλά , ὡς νῦν ἔχω , ἐκ αὐτός ὁ καρδία . καί μήν εἰ πᾶς συντίθημι ὁ λόγος ὁ κεφάλαιος , ὁ τε νῦν λέγω καί ὁ πρό οὗτος ἔτι γράφω , ὁ ἐκ ἀρχή πρόκειμαι ἀποδείκνυμι σύ δοκέω . οὔτε γάρ ὁ πνεύμων ὑπό ἄλλος φλέψ ἀγαθός ἄν τρέφω , οὔτε ὁ κοῖλος ἀποβλάστημα τοιοῦτος οὔτε χιτών οὔτε ὑμήν οἷος τε εἰμί γίγνομαι . ἐκ ὅς εὔδηλος , ὡς πολύς ἀγαθός εἰμί ἀπό καρδία τρέφω ὁ πνεύμων . καί μήν εἴπερ ἐμφύω μέν ἕτερος εἰς ὁ καρδία ἁπλόος ἀγγεῖον ὁ χιτών , διπλόος δέ ἐκ αὐτός ἕτερος ἐκφύω , κοινός χώρα αὐτός ἀναγκαῖος οἷος δεξαμενή τις γίγνομαι , πρός ὅς ἄμφω περαίνω , ἕλκω μέν ἐκ ἕτερος ὁ αἷμα , πέμπω δέ ὁ λοιπός . καί οὗτος εἰμί ὁ δεξιός κοιλία ὁ καρδία , ὁ πνεύμων ἕνεκα , ὡς ὁ λόγος ἀποδείκνυμι , γίγνομαι . καί διά οὗτος , ὅσος οὐ εἰμί πνεύμων ζῷον , οὐδέ ὁ καρδία οὗτος ἔχω δισσός κοιλία , ἀλλά ὁ ὁ ἀρτηρία ἅπας ὁ κίνησις ἐξηγέομαι μόνος οὗτος ὁ ζῷον εἰμί . ὡς γάρ δή φλέψ ἐκ ἧπαρ ἄρχω , οὕτως καί ἀρτηρία ἐκ ὁ καρδία , καθά καί οὗτος διά πολύς ἐν ὁ περί ὁ Ἱπποκράτης καί Πλάτων δόγμα ἀποδείκνυμι , καί πᾶς ἀλλήλων ὁμολογέω καί μαρτυρέω ἀληθής . καί ἐγώ ἤδη ὁ προσήκω ἔχω τέλος ὁ λόγος ὁ περί ὁ δεξιός κοιλία ὁ καρδία , ἀεί ὁ πνεύμων συναπόλλυμι τε καί συγγεννάω ἐν ἅπας ὁ ζῷον ὁ γένεσις .