galenus.de-usu-partium 6.2
Τὸ τοίνυν ὑπὸ τῶν πλευρῶν ἀφοριζόμενον ἐφ’ ἑκάτερον , πρόσω μὲν ἐπὶ τὰ στέρνα τε καὶ τὰς φρένας ἐξικνούμενον , ὀπίσω δ’ ἐπὶ τὴν ῥάχιν κατακαμπτόμενον , ἅπαν τοῦτο τὸ κύτος ἔθος τοῖς ἰατροῖς ἐστιν ὀνομάζειν θώρακα . καί σοι τὸ μέγεθος αὐτοῦ τῆς ἔνδον κοιλότητος ἡ ἔξωθεν ὁρωμένη σαφῶς ἐπιδείκνυται περίοδος . ὀλίγου γὰρ δεῖν ἴση τῷ φαινομένῳ μεγέθει τοῦ θώρακος ἔξωθεν ἡ ἔνδον εὐρύτης ἐστὶ , μικράν τινα διάστασιν ἀποτεμνομένου τοῦ σώματος αὐτοῦ τῶν πλευρῶν , λεπτοῦ παντάπασιν ὑπάρχοντος . ἐν δὲ δὴ ταύτῃ τῇ κοιλότητι τοῖς μὲν ἰχθύσιν ἡ καρδία μόνη περιέχεται , καὶ διὰ τοῦτ’ ἄφωνόν ἐστιν αὐτῶν ἅπαν τὸ γένος , ἑνὸς τῶν ἀναγκαίων εἰς φωνῆς γένεσιν ὀργάνων ἀποροῦν τοῦ πνεύμονος · ὅσα δ’ αὖ ἐξ ἀέρος εἰσπνεῖ ζῶα , καὶ αὖθις εἰς τοῦτον ἐκπνεῖ διὰ στόματος , ἅπασι τούτοις ὁ πνεύμων ἐκπεπλήρωκε τοῦ θώρακος τὴν εὐρύτητα , φωνητικὸν ἅμα καὶ ἀναπνευστικὸν ὄργανον γενόμενος . ἡ δ’ ἀρχὴ τῆς κινήσεως αὐτῷ παρὰ τοῦ θώρακός ἐστιν , ὡς ἐν τοῖς περὶ τῆς ἀναπνοῆς λογισμοῖς ἀποδέδεικται · καὶ μέν γε καὶ ὅσον εἰς φωνῆς γένεσιν συντελεῖ , καὶ τοῦτο ἐν τοῖς περὶ φωνῆς εἴρηται . νυνὶ δ’ οὐκ ἐνεργείας ἀποδεικνύειν , ἀλλὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὀργάνων ἐξηγεῖσθαι πρόκειταί μοι . μὴ τοίνυν μηδ’ ὅτου χάριν ἀναπνέομεν οἴου δεῖν ἡμᾶς ἀποδεικνύναι νῦν . ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ κεφάλαιον ἐν ἑτέροις ἀποδεδειγμένον ὑπόθεσιν τῷδε τῷ λόγῳ ποιησάμενος ὑπὲρ τῶν κατὰ τὴν καρδίαν καὶ τὸν πνεύμονα καὶ ὅλον τὸν θώρακα μορίων τῆς χρείας δίειμι · σὺν αὐτοῖς δ’ , ὡς εἴρηται , καὶ τὴν θέσιν ἐξηγήσομαι τοῦ τε τῆς γαστρὸς στομάχου καὶ τῆς κοίλης φλεβὸς , ἐνθένδε ποθὲν ἀρξάμενος . ἡ χρεία τῆς ἀναπνοῆς τοῖς ζώοις ἐδείχθη διὰ τὴν καρδίαν γίγνεσθαι , τὸ μέν πού τι δεομένην καὶ αὐτὴν τοῦ ἀέρος τῆς οὐσίας , τὸ δέ τι πλεῖστον ὑπὸ θερμότητος ζεούσης ἀναψύχεσθαι ποθοῦσαν . ἀναψύχει δ’ αὐτὴν ἡ μὲν εἰσπνοὴ χορηγίᾳ ποιότητος ψυχρᾶς , ἡ δ’ ἐκπνοὴ τοῦ ζέοντος ἐν αὐτῇ καὶ οἷον συγκεκαυμένου καὶ λιγνυώδους ἀποχύσει . διὰ τοῦτ’ οὖν καὶ διπλῆν ἔχει τὴν κίνησιν , ἐξ ἐναντίων μορίων συγκειμένην , ἕλκουσα μὲν , ἐπειδὰν διαστέλληται , κενουμένη δ’ ἐν τῷ συστέλλεσθαι . σκόπει δή μοι πρῶτον ἐνταῦθα τὴν πρόνοιαν τῆς φύσεως . ἐπειδὴ γὰρ ἄμεινον ἦν ἡμῖν ἔχειν φωνὴν , ἐδεῖτο δ’ αὐτῆς ἡ γένεσις ἐξ ἀνάγκης ἀέρος , ὅσον ἔμελλεν ἄλλως ἀργὸν καὶ ἄχρηστον ἐκπνεῖσθαι , τοῦτο ὕλην φωνῆς ἐποιήσατο . τίνα μὲν οὖν ἐστι τὰ ταύτης ὄργανα , καὶ ὅστις αὐτοῖς ὁ τρόπος τῆς κινήσεως , ἐν μὲν τοῖς περὶ φωνῆς ὑπομνήμασιν εἴρηται τελέως . ἐνταυθοῖ δ’ , ὅσον ἀναγκαῖον εἰς τὰ παρόντα , λεχθήσεται προελθόντος τοῦ λόγου . τὸ δέ γε νῦν εἶναι τοῦτο πρῶτον ἄξιον ἐπαινεῖν τῆς φύσεως , ὅτι τὴν καρδίαν οὐ διὰ τῆς φάρυγγος εὐθὺς ἔξωθεν ἕλκειν ἐποίησε τὸν ἀέρα , μέσον δ’ ἀμφοῖν ἔθηκε τὸν πνεύμονα , καθάπερ τι ταμιεῖον πνεύματος , ἀμφοτέραις ταῖς ἐνεργείαις ὑπηρετεῖν ἅμα δυνάμενον . εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς φάρυγγος ἡ καρδία τὴν ὁλκὴν ἐποιεῖτο διαστελλομένη , καὶ αὖθις εἰς ἐκείνην ἐξέπεμπε τὸν ἀέρα συστελλομένη , τὸν αὐτὸν ἀναγκαῖον ἦν γίγνεσθαι ῥυθμὸν τῆς ἀναπνοῆς τῷ σφυγμῷ τῆς καρδίας , κᾀν τούτῳ πολλὰ καὶ μεγάλα βλάπτεσθαι τὸ ζῶον ἔμελλεν , οὐκ εἰς τὸ καλῶς ζῇν μόνον , ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζῇν διαφέροντα . τὸ μὲν γὰρ μὴ δύνασθαι φωνεῖν ἐπὶ πλέον , εἴπερ ταῦθ’ οὕτως εἶχεν , οὐ σμικρὸν τοῦ καλῶς ζῇν ﻿ ἐμπόδιον . οὕτω δὲ καὶ τὸ καθ’ ὕδατος ἀδυνατεῖν διαδύεσθαι φόβῳ πνίξεως . τὸ δὲ μὴ διαδραμεῖν ποτε χωρὶς εἰσπνοῆς οἷόν τ’ εἶναι διὰ καπνὸν , ἢ κονιορτὸν , ἤ τινα μοχθηρὰν ἀέρος καὶ φαρμακώδη ποιότητα , σήψεσί τισι ζώων ἢ ἄλλαις προφάσεσι μιανθέντος , τὴν ζωὴν ἂν αὐτὴν ἔβλαπτεν ἐν τάχει , καὶ τελέως τὸ ζῶον διέφθειρεν . ἐπεὶ δ’ οὔτ’ ἐκ τῆς φάρυγγος , οὔτ’ ἔξωθεν εὐθὺς , ἀλλ’ ἐκ τοῦ πνεύμονός τε καὶ εἰς τὸν πνεύμονα τὴν θ’ ὁλκὴν τοῦ πνεύματος ἡ καρδία καὶ αὖθις τὴν ἔκπεμψιν ποιεῖται , δυνατὸν ἡμῖν ἐγένετο , πολλάκις μὲν ἄχρι πλείστου χρῆσθαι τῇ φωνῇ , πολλάκις δ’ ἀπνευστὶ παντάπασιν ἔχειν , εἰς μηδὲν τῆς καρδίας ἐμποδιζομένης . εἰ δὲ διὰ τῆς φάρυγγος εὐθὺς ἔξωθεν εἷλκεν αὐτὴ καὶ αὖθις εἰς τοὐκτὸς ἀπέχει τὸ πνεῦμα , δυοῖν θάτερον ἀναγκαῖον ἂν ἡμῖν ἐγίγνετο πάσχειν , ἢ ἀκαίρως εἰσπνεῖν ἀέρα μοχθηρὸν , ἢ μηδὲν ὅλως εἰσπνέουσι πνίγεσθαι παραχρῆμα . διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἡ φύσις οὐκ αὐτὴν μόνην τὴν καρδίαν ἀναπνευστικὸν ἐποίησεν ὄργανον , ἀλλ’ ἔξωθεν αὐτῇ περιέθηκε πνεύμονα καὶ θώρακα , πνεῦμά τε ἅμα παρασκευάσοντας ἐκείνῃ καὶ φωνὴν τῷ ζώῳ δημιουργήσοντας , ἤδη δ’ ἐξ ἐπιμέτρου τὸν μὲν οἷον ἅλμα μαλακὸν αὐτῇ γενησόμενον , ᾗπερ καὶ ὁ Πλάτων ἔλεγε , τὸν δ’ οἷον εὐερκῆ τινα περίβολον ἀσφαλείας εἵνεκα , οὐ τῇ καρδίᾳ μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ πνεύμονι . μέσην δ’ ἐν ἅπαντι τῷ κύτει τοῦ θώρακος αὐτὴν κατέθετο , χώραν αὐτῇ ἐπιτηδειοτάτην εἰς ἀσφάλειάν θ’ ἅμα καὶ τὴν ἐκ παντὸς τοῦ πνεύμονος ἰσόῤῥοπον ἀνάψυξιν ἐξευροῦσα . νομίζουσι δ’ οἱ πολλοὶ , μὴ μέσην ἀκριβῶς , ἀλλ’ ἐν τοῖς ἀριστεροῖς μᾶλλόν πως τετάχθαι τὴν καρδίαν , ἀπατώμενοι τῷ διασημαίνοντι κατὰ τὸν ἀριστερὸν τιτθὸν σφυγμῷ , τῆς ἐνταῦθα τεταγμένης κοιλίας οὔσης τῆς ἁπασῶν τῶν ἀρτηριῶν ἀρχῆς . ἀλλ’ ἔστιν ἑτέρα κοιλία , πρός τε τὴν κοίλην ἐστραμμένη φλέβα καὶ τὸ ἧπαρ ἐν τοῖς δεξιοῖς μέρεσιν αὐτοῦ , δι’ ἣν οὐκ ἐν τοῖς ἀριστεροῖς τὸ σύμπαν ἡ καρδία τετάχθαι λέγεται , μέση δ’ ἀκριβῶς ὑπάρχει , οὐ ταύτης μόνης τῆς διαστάσεως τῆς κατὰ τὸ πλάτος , ἀλλὰ καὶ τῶν ἑτέρων δυοῖν τῶν εἰς τὸ βάθος τε καὶ μῆκος τοῦ θώρακος διηκουσῶν . ὅσον γὰρ οἱ σπόνδυλοι τῆς καρδίας ἀφεστήκασιν ὀπίσω , τοσοῦτον ἔμπροσθεν τὰ στέρνα · καὶ μέν γε καὶ ὅσον αἱ κλεῖς ἄνω , τοσοῦτον κάτω τὸ διάφραγμα . καὶ διὰ ταῦτα μέση κατὰ πάσας τὰς διαστάσεις τοῦ θώρακος κειμένη , δικαίαν μὲν ἐξ ἁπάντων τοῦ πνεύμονος τῶν μερῶν ποιεῖται τὴν ὁλκὴν , ἀσφαλέστατα δ’ αὐτὴ τέτακται , πάντων τῶν διὰ τοῦ θώρακος αὐτῇ προσπεσουμένων ἔξωθεν ἀπαχθεῖσα ποῤῥωτάτω .
Lemmas: ὁ τοίνυν ὑπό ὁ πλευρά ἀφορίζω ἐπί ἑκάτερος , πρόσω μέν ἐπί ὁ στέρνον τε καί ὁ φρήν ἐξικνέομαι , ὀπίσω δέ ἐπί ὁ ῥάχις κατακάμπτω , ἅπας οὗτος ὁ κύτος ἔθος ὁ ἰατρός εἰμί ὀνομάζω θώραξ . καί σύ ὁ μέγεθος αὐτός ὁ ἔνδον κοιλότης ὁ ἔξωθεν ὁράω σαφής ἐπιδείκνυμι περίοδος . ὀλίγος γάρ δέω ἴσος ὁ φαίνω μέγεθος ὁ θώραξ ἔξωθεν ὁ ἔνδον εὐρύτης εἰμί , μικρός τις διάστασις ἀποτέμνω ὁ σῶμα αὐτός ὁ πλευρά , λεπτός παντάπασι ὑπάρχω . ἐν δέ δή οὗτος ὁ κοιλότης ὁ μέν ἰχθῦς ὁ καρδία μόνος περιέχω , καί διά οὗτος ἄφωνος εἰμί αὐτός ἅπας ὁ γένος , εἷς ὁ ἀναγκαῖος εἰς φωνή γένεσις ὄργανον ἀπορέω ὁ πνεύμων · ὅσος δέ αὖ ἐκ ἀήρ εἰσπνέω ζῷον , καί αὖθις εἰς οὗτος ἐκπνέω διά στόμα , ἅπας οὗτος ὁ πνεύμων ἐκπληρόω ὁ θώραξ ὁ εὐρύτης , φωνητικός ἅμα καί ἀναπνευστικός ὄργανον γίγνομαι . ὁ δέ ἀρχή ὁ κίνησις αὐτός παρά ὁ θώραξ εἰμί , ὡς ἐν ὁ περί ὁ ἀναπνοή λογισμός ἀποδείκνυμι · καί μέν γε καί ὅσος εἰς φωνή γένεσις συντελέω , καί οὗτος ἐν ὁ περί φωνή λέγω . νυνί δέ οὐ ἐνέργεια ἀποδείκνυμι , ἀλλά ὁ κατασκευή ὁ ὄργανον ἐξηγέομαι πρόκειμαι ἐγώ . μή τοίνυν μηδέ ὅστις χάριν ἀναπνέω οἴομαι δέω ἐγώ ἀποδείκνυμι νῦν . ἀλλά καί οὗτος ὁ κεφάλαιος ἐν ἕτερος ἀποδείκνυμι ὑπόθεσις ὅδε ὁ λόγος ποιέω ὑπέρ ὁ κατά ὁ καρδία καί ὁ πνεύμων καί ὅλος ὁ θώραξ μόριον ὁ χρεία διέρχομαι · σύν αὐτός δέ , ὡς λέγω , καί ὁ θέσις ἐξηγέομαι ὁ τε ὁ γαστήρ στόμαχος καί ὁ κοῖλος φλέψ , ἐνθένδε ποθεν ἄρχω . ὁ χρεία ὁ ἀναπνοή ὁ ζῷον δείκνυμι διά ὁ καρδία γίγνομαι , ὁ μέν που τις δέω καί αὐτός ὁ ἀήρ ὁ οὐσία , ὁ δέ τις πολύς ὑπό θερμότης ζέω ἀναψύχω ποθέω . ἀναψύχω δέ αὐτός ὁ μέν εἰσπνοή χορηγία ποιότης ψυχρός , ὁ δέ ἐκπνοή ὁ ζέω ἐν αὐτός καί οἷος συγκαίω καί λιγνυώδης ἀπόχυσις . διά οὗτος οὖν καί διπλόος ἔχω ὁ κίνησις , ἐκ ἐναντίος μόριον σύγκειμαι , ἕλκω μέν , ἐπειδάν διαστέλλω , κενόω δέ ἐν ὁ συστέλλω . σκοπέω δή ἐγώ πρῶτος ἐνταῦθα ὁ πρόνοια ὁ φύσις . ἐπειδή γάρ ἀγαθός εἰμί ἐγώ ἔχω φωνή , δέω δέ αὐτός ὁ γένεσις ἐκ ἀνάγκη ἀήρ , ὅσος μέλλω ἄλλος ἀργός καί ἄχρηστος ἐκπνέω , οὗτος ὕλη φωνή ποιέω . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ οὗτος ὄργανον , καί ὅστις αὐτός ὁ τρόπος ὁ κίνησις , ἐν μέν ὁ περί φωνή ὑπόμνημα λέγω τέλειος . ἐνταυθοῖ δέ , ὅσος ἀναγκαῖος εἰς ὁ πάρειμι , λέγω προέρχομαι ὁ λόγος . ὁ δέ γε νῦν εἰμί οὗτος πρῶτος ἄξιος ἐπαινέω ὁ φύσις , ὅτι ὁ καρδία οὐ διά ὁ φάρυγξ εὐθύς ἔξωθεν ἕλκω ποιέω ὁ ἀήρ , μέσος δέ ἄμφω τίθημι ὁ πνεύμων , καθά τις ταμιεῖον πνεῦμα , ἀμφότερος ὁ ἐνέργεια ὑπηρετέω ἅμα δύναμαι . εἰ μέν γάρ ἐκ ὁ φάρυγξ ὁ καρδία ὁ ὁλκή ποιέω διαστέλλω , καί αὖθις εἰς ἐκεῖνος ἐκπέμπω ὁ ἀήρ συστέλλω , ὁ αὐτός ἀναγκαῖος εἰμί γίγνομαι ῥυθμός ὁ ἀναπνοή ὁ σφυγμός ὁ καρδία , εἰͅν οὗτος πολύς καί μέγας βλάπτω ὁ ζῷον μέλλω , οὐ εἰς ὁ καλός ζάω μόνος , ἀλλά καί εἰς αὐτός ὁ ζάω διαφέρω . ὁ μέν γάρ μή δύναμαι φωνέω ἐπί πολύς , εἴπερ οὗτος οὕτως ἔχω , οὐ μικρός ὁ καλός ζάω ﻿ ἐμπόδιος . οὕτως δέ καί ὁ κατά ὕδωρ ἀδυνατέω διαδύνω φόβος πνῖξις . ὁ δέ μή διατρέχω ποτέ χωρίς εἰσπνοή οἷος τε εἰμί διά καπνός , ἤ κονιορτός , ἤ τις μοχθηρός ἀήρ καί φαρμακώδης ποιότης , σῆψις τις ζῷον ἤ ἄλλος πρόφασις μιαίνω , ὁ ζωή ἄν αὐτός βλάπτω ἐν τάχος , καί τέλειος ὁ ζῷον διαφθείρω . ἐπεί δέ οὔτε ἐκ ὁ φάρυγξ , οὔτε ἔξωθεν εὐθύς , ἀλλά ἐκ ὁ πνεύμων τε καί εἰς ὁ πνεύμων ὁ τε ὁλκή ὁ πνεῦμα ὁ καρδία καί αὖθις ὁ ἔκπεμψις ποιέω , δυνατός ἐγώ γίγνομαι , πολλάκις μέν ἄχρι πολύς χράω ὁ φωνή , πολλάκις δέ ἀπνευστί παντάπασι ἔχω , εἰς μηδείς ὁ καρδία ἐμποδίζω . εἰ δέ διά ὁ φάρυγξ εὐθύς ἔξωθεν ἕλκω αὐτός καί αὖθις εἰς ἑκτός ἀπέχω ὁ πνεῦμα , δύο ἕτερος ἀναγκαῖος ἄν ἐγώ γίγνομαι πάσχω , ἤ ἄκαιρος εἰσπνέω ἀήρ μοχθηρός , ἤ μηδείς ὅλος εἰσπνέω πνίγω παραχρῆμα . διά οὗτος μέν οὖν ὁ φύσις οὐ αὐτός μόνος ὁ καρδία ἀναπνευστικός ποιέω ὄργανον , ἀλλά ἔξωθεν αὐτός περιτίθημι πνεύμων καί θώραξ , πνεῦμα τε ἅμα παρασκευάζω ἐκεῖνος καί φωνή ὁ ζῷον δημιουργέω , ἤδη δέ ἐκ ἐπίμετρον ὁ μέν οἷος ἅλμα μαλακός αὐτός γίγνομαι , ᾗ καί ὁ Πλάτων λέγω , ὁ δέ οἷος εὐερκής τις περίβολος ἀσφάλεια ἕνεκα , οὐ ὁ καρδία μόνος , ἀλλά καί ὁ πνεύμων . μέσος δέ ἐν ἅπας ὁ κύτος ὁ θώραξ αὐτός κατατίθημι , χώρα αὐτός ἐπιτήδειος εἰς ἀσφάλεια τε ἅμα καί ὁ ἐκ πᾶς ὁ πνεύμων ἰσόρροπος ἀνάψυξις ἐξευρίσκω . νομίζω δέ ὁ πολύς , μή μέσος ἀκριβής , ἀλλά ἐν ὁ ἀριστερός μάλα πως τάσσω ὁ καρδία , ἀπατάω ὁ διασημαίνω κατά ὁ ἀριστερός τιτθός σφυγμός , ὁ ἐνταῦθα τάσσω κοιλία εἰμί ὁ ἅπας ὁ ἀρτηρία ἀρχή . ἀλλά εἰμί ἕτερος κοιλία , πρός τε ὁ κοῖλος στρέφω φλέψ καί ὁ ἧπαρ ἐν ὁ δεξιός μέρος αὐτός , διά ὅς οὐ ἐν ὁ ἀριστερός ὁ σύμπας ὁ καρδία τάσσω λέγω , μέσος δέ ἀκριβής ὑπάρχω , οὐ οὗτος μόνος ὁ διάστασις ὁ κατά ὁ πλάτος , ἀλλά καί ὁ ἕτερος δύο ὁ εἰς ὁ βάθος τε καί μῆκος ὁ θώραξ διήκω . ὅσος γάρ ὁ σφόνδυλος ὁ καρδία ἀφίστημι ὀπίσω , τοσοῦτος ἔμπροσθεν ὁ στέρνον · καί μέν γε καί ὅσος ὁ κλείς ἄνω , τοσοῦτος κάτω ὁ διάφραγμα . καί διά οὗτος μέσος κατά πᾶς ὁ διάστασις ὁ θώραξ κεῖμαι , δίκαιος μέν ἐκ ἅπας ὁ πνεύμων ὁ μέρος ποιέω ὁ ὁλκή , ἀσφαλής δέ αὐτός τάσσω , πᾶς ὁ διά ὁ θώραξ αὐτός προσπίπτω ἔξωθεν ἀπάγω πόρρω .