galenus.de-usu-partium 5.10
Περὶ δὲ τῶν τῆς τροφῆς ὀργάνων χρὴ διελθεῖν ἐν τῷδε , καὶ δεῖξαι τὴν ἐν αὐτοῖς δικαιοσύνην τῆς φύσεως . ἐπεὶ γὰρ οὔτ’ αἰσθητήριον τούτων οὐδέν ἐστιν , οὔτε κινήσεως ὄργανον , ἐχρῆν δήπου σμικρὰ πᾶσιν αὐτοῖς δοθῆναι τὰ νεῦρα κατὰ μόνην ἔτι τὴν τρίτην χρείαν , ἵν’ ἦν διαγνωστικὰ τῶν λυπησόντων . εἰ γὰρ μηδὲ τοῦθ’ ὑπῆρχεν αὐτοῖς , ἀλλ’ ἦν ἀναίσθητα τῶν ἐν αὑτοῖς παθημάτων , οὐδὲν ἂν ἐκώλυεν ἐλαχίστῳ χρόνῳ διαφθείρεσθαι τὰ ζῶα . νῦν μὲν γὰρ δήξεώς τινος ἐν τοῖς ἐντέροις αἰσθανόμενοι παραχρῆμα τὸ λυποῦν ἀποτρίψασθαι σπεύδομεν . εἰ δ’ ἦν ἀναίσθητα τελέως , ἡλκώθη τε ἂν , οἶμαι , ῥᾳδίως καὶ διεβρώθη πάντα καὶ διεσάπη πρὸς τῶν ὁσημέραι συῤῥεόντων εἰς αὐτὰ περιττωμάτων , ὅπου καὶ νῦν , οὕτως αἰσθητικὰ γενόμενα καὶ μηδὲ τὸν ἐλάχιστον χρόνον ἐπιτρέποντα τοῖς δριμέσι καὶ δακνώδεσι περιττώμασιν ἔνδον ὑπομένειν , ὅμως ἑλκοῦται καὶ ξύεται καὶ διαβιβρώσκεται καὶ διασήπεται κατὰ τὴν πάροδον αὐτὴν μόνον ἀκράτου χολῆς , ἢ ξανθῆς ἢ μελαίνης . ὅθεν καί πού φησιν Ἱπποκράτης , ὅτι δυσεντερίη , ἢν ἀπὸ μελαίνης χολῆς ἄρξηται , θανάσιμον . εἰ δ’ ἄρχεταί τις ἀπὸ μελαίνης χολῆς δυσεντερία , τοσαύτην αἴσθησιν ἐχόντων τῶν ἐντέρων , ὡς παραχρῆμα τὸ λυποῦν ἀπωθεῖσθαι , τάχ’ ἂν ἴσως τις ἡμᾶς ἔροιτο · πρὸς ὃν ἀποκρίνασθαι δίκαιον . ὅτι μὲν οὖν ἄρχεται , σαφῶς φαίνεται · τὴν δ’ αἰτίαν εἰ βούλει τοῦ γινομένου μαθεῖν , ἀναμνήσθητί μοι τῶν ἑλίκων , ἃς ὑπὲρ τοῦ μὴ ταχὺ ἐξέρχεσθαι τῶν ἐντέρων τὴν τροφὴν ἐδείξαμεν γεγονέναι . κατὰ γὰρ τὰς τούτων ἐπιστροφάς τε καὶ καμπὰς ἰσχόμενον ἐνίοτε τὸ δριμὺ περίττωμα πρῶτον μὲν ξύει τὸ ἔντερον , ἔπειτα δὲ καὶ διαβιβρώσκει . ὁπότε καὶ νῦν οὐχ ἱκανὴ γέγονεν αὐτοῖς εὐαισθησία πρὸς τὸ μηδὲν πάσχειν , ἀλλ’ ἑλκοῦται πολλάκις ἐπὶ δριμύτητι διαβρωθέντα περιττωμάτων , ἢ πλήθεσιν ἀμέτροις οἷον κατακλυσμῷ τινι βιασθέντα , τί ἂν οἰόμεθα παθεῖν αὐτὰ δυσαίσθητα γενόμενα ; διὰ ταύτην μὲν δὴ τὴν αἰτίαν ἓν εἰς ἑκάστην τῶν ἑλίκων διασπείρεται νεῦρον , ὥσπερ ἀρτηρία καὶ φλέψ . εἰς μέντοι τὸ ἧπαρ , οὕτω μέγα τε καὶ κύριον σπλάγχνον , ἐλάχιστον ἐνέφυ νεῦρον , ὡς ἂν μήτε κινούμενον , ὥσπερ οἱ μύες , μήτ’ αἰσθήσεως περιττοτέρας δεόμενον , ὥσπερ τὰ ἔντερα . ταῦτα μὲν γὰρ ἡ τῶν περιττωμάτων δίοδος ἐνοχλεῖ · τὸ δὲ ἧπαρ ὑπὸ τῶν τεττάρων ὀργάνων ἐκκαθαίρεται , δυοῖν μὲν νεφροῖν , τρίτου δὲ σπληνὸς , τετάρτου δὲ τῆς ἐπικειμένης αὐτῷ κύστεως . ὥστ’ , ἐπειδὴ μηδὲν ἔμελλε μένειν ἐν αὐτῷ ὑγρὸν κακόηθές τε καὶ δριμὺ , περιττοτέρας αἰσθήσεως οὐκ ἐδεῖτο . καὶ ταῦτα δ’ αὐτὰ τὰ τέτταρα μόρια τὰ καθαίροντα τὸ ἧπαρ , ὅτι μηδὲν ἔμελλεν ὑπὸ τῶν οἰκείων βεβλάψεσθαι περιττωμάτων , οὐκ ἐδεήθη πλείονος αἰσθήσεως · οὐδὲ γὰρ ἂν ἕλκειν ἠδύνατο τὰ τοιαῦτα περιττώματα χωρὶς τοῦ κοινωνίας τινὰς αὐτοῖς εἶναι κατὰ τὴν ποιότητα . καὶ γὰρ δὴ καὶ τοσούτοις ἔτεσιν ἑκάστου τῶν ζώων διαρκοῦντος , ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῇ κύστει τῇ κατὰ τὸ ἧπαρ περιεχόμενόν τι τῆς ξανθῆς χολῆς , ποτὲ μὲν πλέον , ποτὲ δὲ ἔλαττον . ἀλλὰ καὶ ἀποθανόντων αὐτῶν , ἀφαιροῦντες τοῦ ἥπατος τὰς κύστεις ἅμα ταῖς χολαῖς ἐπὶ πλεῖστον φυλάττομεν , οὐδ’ ἐν τῷ χρόνῳ πάσχοντος αὐτῶν τοῦ σώματος . οὕτως ἑκάστῳ τὸ σύμφυτόν τε καὶ οἰκεῖον ἄλυπόν ἐστι τελέως . τούτοις μὲν οὖν τοῖς ὀργάνοις εὐλόγως οὐκ ἔδωκεν ἡ φύσις αἴσθησιν πλείονα , μὴ μέλλουσί ποτε βεβλάψεσθαι πρὸς τῶν ἐν αὐτοῖς περιεχομένων περιττωμάτων . τῇ δέ γε μεγάλῃ κύστει , τῇ τὸ οὖρον ἐκδεχομένῃ , καὶ βλαβερὸν ἂν ἐγένετο πολλάκις , εἰ μὴ ταχέως ἐξεκρίνετο τὸ δριμύτερόν τε καὶ χολωδέστερον οὖρον . οὐ γὰρ τῇ τῆς χολῆς ποιότητι συγγενὴς ὑπῆρχεν ἡ τοῦ σώματος αὐτῆς οὐσία , καθάπερ τῆς χοληδόχου κύστεως , ἀλλὰ τῇ τῶν οὔρων μόνον , ὧν ἕνεκα πρὸς τῆς φύσεως ἐγεγένητο . καὶ διὰ τοῦτο ; καλῶς μὲν ἁπάντων ἐχόντων κατὰ τὸ ζῶον , οὔτ’ ἄλλο τι πλημμελεῖται καθ’ ἕκαστον τῶν μορίων , οὔθ’ ἡ τῶν ὀῤῥωδῶν περιττωμάτων οὐσία δριμεῖα καὶ ὀδυνηρὰ τῇ κύστει καθίσταται · σφάλματος δέ τινος ἐν τοῖς πεπτικοῖς ὀργάνοις προϋπάρξαντος , ὡς μηκέτι χρηστὸν γενέσθαι τὸ αἷμα , τά τ’ ἄλλα περιττώματα καὶ τὸ οὖρον οὕτω δριμύ τε γίνεται καὶ μοχθηρὸν , ὡς ξύειν τε καὶ διαβιβρώσκειν τὴν κύστιν . οὔκουν ἀναμένει τὸ ζῶον τηνικαῦτα τὴν κατὰ φύσιν ἔτι προθεσμίαν τῆς οὐρήσεως , ἀλλ’ εὐθὺς ἐκκρίνειν αὐτὸ καὶ πρὸ τοῦ πληρωθῆναι τὴν κύστιν ἐπείγεται . καὶ ταῦτα ἡ φύσις προορωμένη μειζόνων καὶ πλειόνων αὐτῇ νεύρων μετέδωκεν εἰς αἴσθησιν ἀκριβεστέραν .
Lemmas: περί δέ ὁ ὁ τροφή ὄργανον χρή διέρχομαι ἐν ὅδε , καί δείκνυμι ὁ ἐν αὐτός δικαιοσύνη ὁ φύσις . ἐπεί γάρ οὔτε αἰσθητήριον οὗτος οὐδείς εἰμί , οὔτε κίνησις ὄργανον , χρή δήπου μικρός πᾶς αὐτός δίδωμι ὁ νεῦρον κατά μόνος ἔτι ὁ τρίτος χρεία , ἵνα εἰμί διαγνωστικός ὁ λυπέω . εἰ γάρ μηδέ οὗτος ὑπάρχω αὐτός , ἀλλά εἰμί ἀναίσθητος ὁ ἐν ἑαυτοῦ πάθημα , οὐδείς ἄν κωλύω ἐλαχύς χρόνος διαφθείρω ὁ ζῷον . νῦν μέν γάρ δῆξις τις ἐν ὁ ἔντερον αἰσθάνομαι παραχρῆμα ὁ λυπέω ἀποτρίβω σπεύδω . εἰ δέ εἰμί ἀναίσθητος τέλειος , ἑλκόω τε ἄν , οἴομαι , ῥᾴδιος καί διαβιβρώσκω πᾶς καί διασήπομαι πρός ὁ ὁσημέραι συρρέω εἰς αὐτός περίσσωμα , ὅπου καί νῦν , οὕτως αἰσθητικός γίγνομαι καί μηδέ ὁ ἐλαχύς χρόνος ἐπιτρέπω ὁ δριμύς καί δακνώδης περίσσωμα ἔνδον ὑπομένω , ὅμως ἑλκόω καί ξύω καί διαβιβρώσκω καί διασήπομαι κατά ὁ πάροδος αὐτός μόνος ἄκρατος χολή , ἤ ξανθός ἤ μέλας . ὅθεν καί που φημί Ἱπποκράτης , ὅτι δυσεντερία , ἐάν ἀπό μέλας χολή ἄρχω , θανάσιμος . εἰ δέ ἄρχω τις ἀπό μέλας χολή δυσεντερία , τοσοῦτος αἴσθησις ἔχω ὁ ἔντερον , ὡς παραχρῆμα ὁ λυπέω ἀπωθέω , τάχα ἄν ἴσως τις ἐγώ ἔρομαι · πρός ὅς ἀποκρίνω δίκαιος . ὅτι μέν οὖν ἄρχω , σαφής φαίνω · ὁ δέ αἰτία εἰ βούλομαι ὁ γίγνομαι μανθάνω , ἀναμιμνῄσκω ἐγώ ὁ ἑλίκων , ὅς ὑπέρ ὁ μή ταχύς ἐξέρχομαι ὁ ἔντερον ὁ τροφή δείκνυμι γίγνομαι . κατά γάρ ὁ οὗτος ἐπιστροφή τε καί καμπή ἴσχω ἐνίοτε ὁ δριμύς περίσσωμα πρῶτος μέν ξύω ὁ ἔντερον , ἔπειτα δέ καί διαβιβρώσκω . ὁπότε καί νῦν οὐ ἱκανός γίγνομαι αὐτός εὐαισθησία πρός ὁ μηδείς πάσχω , ἀλλά ἑλκόω πολλάκις ἐπί δριμύτης διαβιβρώσκω περίσσωμα , ἤ πλῆθος ἄμετρος οἷος κατακλυσμός τις βιάζω , τίς ἄν οἴομαι πάσχω αὐτός δυσαίσθητος γίγνομαι ; διά οὗτος μέν δή ὁ αἰτία εἷς εἰς ἕκαστος ὁ ἑλίκων διασπείρω νεῦρον , ὥσπερ ἀρτηρία καί φλέψ . εἰς μέντοι ὁ ἧπαρ , οὕτως μέγας τε καί κύριος σπλάγχνον , ἐλαχύς ἐμφύω νεῦρον , ὡς ἄν μήτε κινέω , ὥσπερ ὁ μῦς , μήτε αἴσθησις περισσός δέω , ὥσπερ ὁ ἔντερον . οὗτος μέν γάρ ὁ ὁ περίσσωμα δίοδος ἐνοχλέω · ὁ δέ ἧπαρ ὑπό ὁ τέσσαρες ὄργανον ἐκκαθαίρω , δύο μέν νεφρός , τρίτος δέ σπλήν , τέταρτος δέ ὁ ἐπίκειμαι αὐτός κύστις . ὥστε , ἐπειδή μηδείς μέλλω μένω ἐν αὐτός ὑγρός κακοήθης τε καί δριμύς , περισσός αἴσθησις οὐ δέω . καί οὗτος δέ αὐτός ὁ τέσσαρες μόριον ὁ καθαίρω ὁ ἧπαρ , ὅτι μηδείς μέλλω ὑπό ὁ οἰκεῖος βλάπτω περίσσωμα , οὐ δέω πολύς αἴσθησις · οὐδέ γάρ ἄν ἕλκω δύναμαι ὁ τοιοῦτος περίσσωμα χωρίς ὁ κοινωνία τις αὐτός εἰμί κατά ὁ ποιότης . καί γάρ δή καί τοσοῦτος ἔτος ἕκαστος ὁ ζῷον διαρκέω , εἰμί ὁράω ἐν ὁ κύστις ὁ κατά ὁ ἧπαρ περιέχω τις ὁ ξανθός χολή , ποτέ μέν πολύς , ποτέ δέ ἐλαχύς . ἀλλά καί ἀποθνῄσκω αὐτός , ἀφαιρέω ὁ ἧπαρ ὁ κύστις ἅμα ὁ χολή ἐπί πολύς φυλάσσω , οὐδέ ἐν ὁ χρόνος πάσχω αὐτός ὁ σῶμα . οὕτως ἕκαστος ὁ σύμφυτος τε καί οἰκεῖος ἄλυπος εἰμί τέλειος . οὗτος μέν οὖν ὁ ὄργανον εὔλογος οὐ δίδωμι ὁ φύσις αἴσθησις πολύς , μή μέλλω ποτέ βλάπτω πρός ὁ ἐν αὐτός περιέχω περίσσωμα . ὁ δέ γε μέγας κύστις , ὁ ὁ οὖρος ἐκδέχομαι , καί βλαβερός ἄν γίγνομαι πολλάκις , εἰ μή ταχύς ἐκκρίνω ὁ δριμύς τε καί χολώδης οὖρος . οὐ γάρ ὁ ὁ χολή ποιότης συγγενής ὑπάρχω ὁ ὁ σῶμα αὐτός οὐσία , καθά ὁ χοληδόχος κύστις , ἀλλά ὁ ὁ ὅρος μόνος , ὅς ἕνεκα πρός ὁ φύσις γίγνομαι . καί διά οὗτος ; καλός μέν ἅπας ἔχω κατά ὁ ζῷον , οὔτε ἄλλος τις πλημμελέω κατά ἕκαστος ὁ μόριον , οὔτε ὁ ὁ ὀρρώδης περίσσωμα οὐσία δριμύς καί ὀδυνηρός ὁ κύστις καθίστημι · σφάλμα δέ τις ἐν ὁ πεπτικός ὄργανον προυπάρχω , ὡς μηκέτι χρηστός γίγνομαι ὁ αἷμα , ὁ τε ἄλλος περίσσωμα καί ὁ οὖρος οὕτως δριμύς τε γίγνομαι καί μοχθηρός , ὡς ξύω τε καί διαβιβρώσκω ὁ κύστις . οὔκουν ἀναμένω ὁ ζῷον τηνικαῦτα ὁ κατά φύσις ἔτι προθεσμία ὁ οὔρησις , ἀλλά εὐθύς ἐκκρίνω αὐτός καί πρό ὁ πληρόω ὁ κύστις ἐπείγω . καί οὗτος ὁ φύσις προοράω μέγας καί πολύς αὐτός νεῦρον μεταδίδωμι εἰς αἴσθησις ἀκριβής .