galenus.de-usu-partium 1.5
Φέρε οὖν τοῦτο πρῶτον αὐτοῦ βασανίσωμεν τὸ μόριον , οὐκ εἰ χρήσιμον ἁπλῶς , οὐδ’ εἰ σοφῷ ζώῳ πρέπον , ἐπισκοποῦντες , ἀλλ’ εἰ παντοίως οὕτως ἔχει κατασκευῆς , ὡς οὐκ ἂν , εἴπερ ἑτέρως ἐγεγόνει , διέκειτ’ ἂν ἄμεινον . ἓν μὲν δὴ καὶ πρῶτον κεφάλαιον ἀρίστης κατασκευῆς ὀργάνου ἀντιληπτικοῦ , εἰ πάντων μὲν σχημάτων , πάντων δὲ μεγεθῶν , ὅσα κινεῖν ἄνθρωπος πέφυκεν , ἑτοίμως ἀντιλαμβάνοιτο . πότερον οὖν ἦν αὐτῷ ἄμεινον πρὸς ταῦτα σχισθῆναι πολυειδῶς , ἢ παντάπασιν ἀσχίστῳ γενέσθαι ; ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲ λόγου δεῖται πλείονος , ὡς ἄσχιστος μὲν μείνασα , τηλικούτου μεγέθους ἔψαυσεν ἂν ἑκάστου τῶν ὁμιλούντων , ἡλίκη περ ἂν οὖσα ἔτυχεν · εἰς πολλὰ δὲ σχισθεῖσα , καὶ τοὺς πολὺ μείζονας ἑαυτῆς ὄγκους ῥᾳδίως ἔμελλε περιλήψεσθαι καὶ θηράσειν ἀκριβῶς τὰ σμικρότατα ; τοῖς μὲν γὰρ ἐπεκτείνεται , τῇ διαστάσει τῶν δακτύλων αὐτὰ περιλαμβάνουσα , τὰ σμικρότατα δ’ οὐχ ὅλη πειρᾶται λαμβάνειν , διαδιδράσκει γὰρ οὕτως , ἀλλ’ ἀρκεῖ πρὸς ταῦτα αὐτῇ δυοῖν δακτύλων χρῆσθαι τοῖς ἄκροις . οὕτω μὲν δὴ πρός τε τὴν τῶν μειζόνων καὶ τῶν ἐλαττόνων ἑαυτῆς ἀσφαλῆ λαβὴν ἡ χεὶρ ἄριστα διάκειται . πρὸς δ’ αὖ τὸ πολυειδῆ σχήματα περιλαμβάνειν δύνασθαι κάλλιστον ἦν ἂν ἐσχίσθαι πολυειδῶς ὡς νῦν ἔσχισται · καὶ πρὸς ταῦτ’ ἄριστα πάντων ἀντιληπτικῶν ὀργάνων φαίνεται παρεσκευασμένη . καὶ γὰρ περὶ τὸ σφαιροειδὲς σφαιροῦσθαι δύναται κατὰ κύκλον , αὐτὸ πανταχόθεν περιλαμβάνουσα , καὶ τοῖς εὐθέσιν ἢ κοίλοις ἀσφαλῶς περιβαίνει · εἰ δὲ τοῦτο , καὶ πᾶσι σχήμασιν , ἐκ τριῶν γὰρ ἅπαντα γραμμῶν συνίσταται , κυρτῆς , κοίλης , εὐθείας . ἐπεὶ δὲ πολλὰ τῶν σωμάτων μείζονα τὸν ὄγκον εἶχεν ἢ κατὰ μίαν χεῖρα , σύμμαχον ἑκατέρᾳ τὴν ἑτέραν ἡ φύσις ἐποίησεν , ὥστ’ ἀμφοτέρας ἐξ ἐναντίων μερῶν περιλαμβανούσας αὐτὰ μηδὲν ἀπολείπεσθαι μιᾶς μεγίστης . ﻿ ταύτῃ ἄρα καὶ πρὸς ἀλλήλας νενεύκασιν , ἀλλήλων γὰρ ἕνεκα γεγένηνται , καὶ πάντη πεφύκασιν ἴσαι · καὶ γὰρ τοῦτ’ ἔπρεπεν ὀργάνοις τοῖς ὁμοίως ἐνεργήσουσιν . ἐννοήσας οὖν τὸ μέγιστον ὧν ἄνθρωπος δύναται μεταχειρίζεσθαι σωμάτων ἀμφοτέραις ταῖς χερσὶν , οἷον ξύλον ἢ λίθον , αὖθίς μοι νόησον τὸ σμικρότατον , οἷον κέγχρον , ἢ λεπτὴν ἀκριβῶς ἄκανθαν , ἤ τινα τρίχα , κᾄπειθ’ , ὅσον ἐστὶν ὄγκων πλῆθος ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ μεγίστου καὶ τοῦ σμικροτάτου , τοῦτ’ αὖθις ἅπαν ἐννοήσας , οὕτω καλῶς αὐτὸ μεταχειριζόμενον ἄνθρωπον εὑρήσεις , ὡς εἰ καὶ καθ’ ἕκαστον ἐκείνου μόνου χάριν ἐγεγόνεισαν αἱ χεῖρες . τὰ μὲν γὰρ σμικρότατα τοῖς δύο δακτύλοις ἄκροις λαμβάνει , λιχανῷ τε καὶ μεγάλῳ , τὰ δὲ τούτων βραχὺ μείζω τοῖς αὐτοῖς μὲν , ἀλλ’ οὐκ ἄκροις · ὅσα δὲ καὶ τούτων ἔτι μείζω , περὶ ταῦτα τοῖς τρισὶν ἐνεργεῖ δακτύλοις , μεγάλῳ καὶ λιχανῷ καὶ μέσῳ · καὶ εἴ τινα τούτων ἔτι μείζω , τοῖς τέτταρσιν · εἶθ’ ἑξῆς τοῖς πέντε · καὶ μετὰ τοῦτ’ ἤδη πάσῃ τῇ χειρί · κᾄπειτα τὴν ἑτέραν ἐν τοῖς μείζοσι προσάγει , ὧν οὐδὲν ἄν , εἰ μὴ πολυειδῶς εἰς τοὺς δακτύλους ἔσχιστο , δυνατὸν ἦν γενέσθαι . οὐ γὰρ δὴ τό γε σχισθῆναι μὲν ἱκανὸν αὐτὸ καθ’ αὑτό . τί γὰρ , εἰ μηδεὶς ἀντετέτακτο τοῖς τέτταρσιν , ὥσπερ νῦν , ἀλλ’ ἑξῆς ἅπαντες ἐπὶ μιᾶς εὐθείας ἐπεφύκεσαν οἱ πέντε ; ἆρ’ οὐ πρόδηλον , ὡς ἄχρηστον αὐτῶν ἐγίγνετο τὸ πλῆθος ; δεῖται γὰρ τὸ λαμβανόμενον ἀσφαλῶς ἢ πανταχόθεν κατὰ κύκλον , ἢ πάντως γ’ ἐξ ἐναντίων δυοῖν τόπων διαλαμβάνεσθαι . τοῦτ’ οὖν ἀπώλετ’ ἂν , εἴπερ ἐπὶ μιᾶς εὐθείας ἑξῆς ἅπαντες ἐπεφύκεσαν · σώζεται δ’ ἀκριβῶς νῦν , ἑνὸς τοῖς ἄλλοις ἀντιταχθέντος . οὕτω γὰρ ἔχει θέσεώς τε καὶ κινήσεως ὁ εἷς οὗτος , ὥστ’ ἐπιστρεφόμενος βραχείας παντελῶς ἐπιστροφὰς μεθ’ ἑκάστου τῶν τεττάρων ἀντιτεταγμένου ἐνεργεῖν . ἐπεὶ τοίνυν ἄμεινον ἦν οὗτος ἐνεργεῖν τὰς χεῖρας , ὡς νῦν ἐνεργοῦσι , διὰ τοῦτο καὶ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν ἐν ἔργοις τοιούτοις πρέπουσαν ἡ φύσις ἐποίησεν .
Lemmas: φέρω οὖν οὗτος πρῶτος αὐτός βασανίζω ὁ μόριον , οὐ εἰ χρήσιμος ἁπλῶς , οὐδέ εἰ σοφός ζῷον πρέπω , ἐπισκοπέω , ἀλλά εἰ παντοίως οὕτως ἔχω κατασκευή , ὡς οὐ ἄν , εἴπερ ἕτερος γίγνομαι , διάκειμαι ἄν ἀγαθός . εἷς μέν δή καί πρῶτος κεφάλαιος ἀγαθός κατασκευή ὄργανον ἀντιληπτικός , εἰ πᾶς μέν σχῆμα , πᾶς δέ μέγεθος , ὅσος κινέω ἄνθρωπος φύω , ἑτοῖμος ἀντιλαμβάνω . πότερος οὖν εἰμί αὐτός ἀγαθός πρός οὗτος σχίζω πολυειδής , ἤ παντάπασι ἄσχιστος γίγνομαι ; ἤ οὗτος μέν οὐδέ λόγος δέω πολύς , ὡς ἄσχιστος μέν μένω , τηλικοῦτος μέγεθος ψαύω ἄν ἕκαστος ὁ ὁμιλέω , ἡλίκος περ ἄν εἰμί τυγχάνω · εἰς πολύς δέ σχίζω , καί ὁ πολύς μέγας ἑαυτοῦ ὄγκος ῥᾴδιος μέλλω περιλαμβάνω καί θηράω ἀκριβής ὁ μικρός ; ὁ μέν γάρ ἐπεκτείνω , ὁ διάστασις ὁ δάκτυλος αὐτός περιλαμβάνω , ὁ μικρός δέ οὐ ὅλος πειράω λαμβάνω , διαδιδράσκω γάρ οὕτως , ἀλλά ἀρκέω πρός οὗτος αὐτός δύο δάκτυλος χράω ὁ ἄκρος . οὕτως μέν δή πρός τε ὁ ὁ μέγας καί ὁ ἐλαχύς ἑαυτοῦ ἀσφαλής λαβή ὁ χείρ ἀγαθός διάκειμαι . πρός δέ αὖ ὁ πολυειδής σχῆμα περιλαμβάνω δύναμαι καλός εἰμί ἄν σχίζω πολυειδής ὡς νῦν σχίζω · καί πρός οὗτος ἀγαθός πᾶς ἀντιληπτικός ὄργανον φαίνω παρασκευάζω . καί γάρ περί ὁ σφαιροειδής σφαιρόω δύναμαι κατά κύκλος , αὐτός πανταχόθεν περιλαμβάνω , καί ὁ εὐθύς ἤ κοῖλος ἀσφαλής περιβαίνω · εἰ δέ οὗτος , καί πᾶς σχῆμα , ἐκ τρεῖς γάρ ἅπας γραμμή συνίστημι , κυρτός , κοῖλος , εὐθύς . ἐπεί δέ πολύς ὁ σῶμα μέγας ὁ ὄγκος ἔχω ἤ κατά εἷς χείρ , σύμμαχος ἑκάτερος ὁ ἕτερος ὁ φύσις ποιέω , ὥστε ἀμφότερος ἐκ ἐναντίος μέρος περιλαμβάνω αὐτός μηδείς ἀπολείπω εἷς μέγας . ﻿ ταύτῃ ἄρα καί πρός ἀλλήλων νέω , ἀλλήλων γάρ ἕνεκα γίγνομαι , καί πάντῃ φύω ἴσος · καί γάρ οὗτος πρέπω ὄργανον ὁ ὅμοιος ἐνεργέω . ἐννοέω οὖν ὁ μέγας ὅς ἄνθρωπος δύναμαι μεταχειρίζω σῶμα ἀμφότερος ὁ χείρ , οἷος ξύλον ἤ λίθος , αὖθις ἐγώ νοέω ὁ μικρός , οἷος κέγχρος , ἤ λεπτός ἀκριβής ἄκανθα , ἤ τις θρίξ , ἔͅπειτα , ὅσος εἰμί ὄγκος πλῆθος ἐν ὁ μεταξύ ὁ μέγας καί ὁ μικρός , οὗτος αὖθις ἅπας ἐννοέω , οὕτως καλός αὐτός μεταχειρίζω ἄνθρωπος εὑρίσκω , ὡς εἰ καί κατά ἕκαστος ἐκεῖνος μόνος χάριν γίγνομαι ὁ χείρ . ὁ μέν γάρ μικρός ὁ δύο δάκτυλος ἄκρος λαμβάνω , λιχανός τε καί μέγας , ὁ δέ οὗτος βραχύς μέγας ὁ αὐτός μέν , ἀλλά οὐ ἄκρος · ὅσος δέ καί οὗτος ἔτι μέγας , περί οὗτος ὁ τρεῖς ἐνεργέω δάκτυλος , μέγας καί λιχανός καί μέσος · καί εἰ τις οὗτος ἔτι μέγας , ὁ τέσσαρες · εἶτα ἑξῆς ὁ πέντε · καί μετά οὗτος ἤδη πᾶς ὁ χείρ · ᾄπειτη ὁ ἕτερος ἐν ὁ μέγας προσάγω , ὅς οὐδείς ἄν , εἰ μή πολυειδής εἰς ὁ δάκτυλος σχίζω , δυνατός εἰμί γίγνομαι . οὐ γάρ δή ὁ γε σχίζω μέν ἱκανός αὐτός κατά ἑαυτοῦ . τίς γάρ , εἰ μηδείς ἀντιτάσσω ὁ τέσσαρες , ὥσπερ νῦν , ἀλλά ἑξῆς ἅπας ἐπί εἷς εὐθεῖα φύω ὁ πέντε ; ἆρα οὐ πρόδηλος , ὡς ἄχρηστος αὐτός γίγνομαι ὁ πλῆθος ; δέω γάρ ὁ λαμβάνω ἀσφαλής ἤ πανταχόθεν κατά κύκλος , ἤ πάντως γε ἐκ ἐναντίος δύο τόπος διαλαμβάνω . οὗτος οὖν ἀπόλλυμι ἄν , εἴπερ ἐπί εἷς εὐθεῖα ἑξῆς ἅπας φύω · σῴζω δέ ἀκριβής νῦν , εἷς ὁ ἄλλος ἀντιτάσσω . οὕτως γάρ ἔχω θέσις τε καί κίνησις ὁ εἷς οὗτος , ὥστε ἐπιστρέφω βραχύς παντελής ἐπιστροφή μετά ἕκαστος ὁ τέσσαρες ἀντιτάσσω ἐνεργέω . ἐπεί τοίνυν ἀγαθός εἰμί οὗτος ἐνεργέω ὁ χείρ , ὡς νῦν ἐνεργέω , διά οὗτος καί ὁ κατασκευή αὐτός ἐν ἔργον τοιοῦτος πρέπω ὁ φύσις ποιέω .