galenus.de-usu-partium 11.2
Διὰ τί δὲ κατέκρυψεν ὅλους τούτους ὀλίγου δεῖν τοὺς μῦς ἡ φύσις ἐν τοῖς τῆς κεφαλῆς ὀστοῖς , ἐγγλύψασα μὲν εἰς ἱκανὸν βάθος τὰ ὀστᾶ , οἷς ἐπιβεβήκασιν , ὑψώσασα δ’ ἕκαστον ἄχρι πλείστου τῶν περικειμένων , καίτοι τούς γε ἄλλους ἁπλῶς ἐπιτιθεῖσα τοῖς ὀστοῖς , ὥσπερ τι πιλητὸν σκέπασμα , νῦν ἂν εἴη λέγειν καιρός · ὡσαύτως δὲ καὶ διὰ τί τῶν μὲν ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων μυῶν τοὺς ὄγκους ἀνάλογον τοῖς τῶν ζώων μεγέθεσιν ἐδημιούργησε , τῶν δὲ κροταφιτῶν μυῶν μόνων οὐκέτι , πάμπολυ γὰρ ὑπὲρ τὴν ἀναλογίαν τοῦ παντὸς σώματος εἰς μέγεθός τε καὶ μικρότητα παραλλάττουσιν ἐν τοῖς τῶν ζώων γένεσιν . αὐτίκα γοῦν ἀνθρώποις μὲν σμικρότατοί εἰσι καὶ ἥκιστα νευρώδεις , μέγιστοι δὲ καὶ νευρωδέστατοι λέουσί τε καὶ λύκοις , καὶ κυσὶ , καὶ ἁπλῶς ἅπασιν εἰπεῖν τοῖς καρχαρόδουσιν ὀνομαζομένοις . τῶν ἄλλων ζώων ὑσὶ μὲν καὶ ὄνοις μέγιστοι μὲν , οὐ μὴν νευρώδεις ὁμοίως · ἐφεξῆς δὲ βουσὶν , εἶθ’ ἵπποις . ἀῤῥώστους δὲ καὶ μικροὺς ἔχουσιν ὡσαύτως ἀνθρώπῳ πίθηκοι , καὶ λύγκες , καὶ κῆβοι . τούτων δ’ ἐξῆς αἶγες , καὶ ὄϊες , καὶ ἔλαφοι . καὶ τῶν πιθήκων δ’ αὐτῶν οἱ μάλιστ’ ἀνθρώπῳ προσφερεῖς ὁμοιοτάτους ἔχουσι κροταφίτας μῦς . ὅσοι δ’ ἀποκεχωρήκασιν ἐπὶ τὴν τῶν κυνοκεφάλων ἰδέαν , ῥωμαλεώτεροί τε καὶ μείζους εἰσὶ τούτοις , ὥσπερ γε καὶ αὐτῷ τῷ κυνοκεφάλῳ , μεταξὺ γάρ τοι τὴν φύσιν οὗτος ἐστι πιθήκου καὶ κυνὸς , ὥστε καὶ ὁ κροταφίτης αὐτῷ τοσούτῳ ῥωμαλεώτερός ἐστι καὶ μείζων ἢ κατὰ τοὺς πιθήκους , ὅσῳ μικρότερός τε καὶ ἀῤῥωστότερος ἢ κατὰ τοὺς κύνας . ἔστι δ’ ὁμοιότατος ἀνθρώπῳ πίθηκος , ὡς ἂν στρογγύλον τε μάλιστ’ ἔχων τὸ πρόσωπον , καὶ τοὺς κυνόδοντας μικροὺς , τὸ στέρνον πλατὺ , καὶ τὰς κλεῖς μακροτέρας , καὶ ἥκιστα δασὺς , καὶ ὀρθὸς ἵσταται καλῶς , ὡς καὶ βαδίζειν ἀμέμπτως , καὶ θεῖν ὠκέως δύνασθαι . τούτῳ τοιγαροῦν τῷ πιθήκῳ καθάπερ ἀνθρώπῳ βραχύ τι τοῦ τετριχωμένου τῆς κεφαλῆς ὁ κροταφίτης ἐπιλαμβάνει , τὸ δ’ ἄλλο καθάπερ τοῖς κυνοκεφάλοις ἐπὶ πλεῖστον ἀνατείνεται τῆς κεφαλῆς . ὑπερβαίνει δὲ τὰ ὦτα πρὸς τοὐπίσω , καθ’ ὅλης ἐκτεταμένος αὐτῆς ἐπὶ πάντων τῶν καρχαροδόντων . τούτοις μὲν οὖν οὐ μέγιστος μόνον ὡς πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἀναλογίαν , ἀλλὰ καὶ ῥωμαλεώτερος ὑπάρχων . τοῖς δ’ ὄνοις , καὶ τοῖς βουσὶ , καὶ τοῖς ὑσὶ , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν οἷς ἡ γένυς μεγάλη , μέγιστος μόνος ἐστὶν ὁ κροταφίτης μῦς ἀνάλογον τῷ μεγέθει τῆς γένυος , οὐ μὴν ῥωμαλέος γε καθάπερ τοῖς ἀλκίμοις . ἕνεκα γὰρ τοῖν δυοῖν τούτοιν ἐργάζεται τοὺς κροταφίτας μῦς μεγάλους , ἐνεργείας ἰσχυρᾶς τῆς κατὰ τὸ δάκνειν καὶ μεγέθους τῆς κάτω γένυος . ἐκείνης γὰρ ἕνεκα γεγονότες εἰκότως , αὐτῆς τῇ τ’ ἐνεργείᾳ καὶ τῇ κατασκευῇ συμβάλλονται . ἐπεὶ τοίνυν τοῖς καρχαρόδουσιν ἡ ῥώμη διὰ τὸ δάκνειν ἐστὶ , μέγιστός τε ἅμα καὶ ῥωμαλεώτατος ὁ μῦς αὐτοῖς ἐγένετο , μέγιστος δὲ μόνον , οὐ μὴν οὔτε νευρώδης , οὔτε σύντονος , οὔτε σφοδρὸς ταῖς ἐνεργείαις , ἐπί τε τῶν ὄνων ἐστὶ , καὶ βοῶν , καὶ συῶν , ὅσα τ ἄλλα ζῶα μεγάλην μὲν ἔχει τὴν κάτω γένυν , οὐ μὴν ἐν τῷ δάκνειν αὐτοῖς ἡ ἀλκή . βέλτιον γὰρ ἦν δήπου μεγάλην γένυν ὑπὸ μεγάλου κινεῖσθαι μυός . ἀνθρώπῳ δ’ , ὡς ἂν τὴν γένυν ἔχοντι μικρὰν ὀδόντας τε πρὸς μόνην τὴν ἐδωδὴν ἐπιτηδείους , ὁ κροταφίτης μῦς εἰκότως μικρὸς ἐγένετο . οὐδὲ γὰρ ἔδει μεγέθους περιττοῦ τῷ μήτε γένυν ὀχήσοντι μεγάλην , μήτ’ ἐνέργειαν σφοδρὰν ἐνεργήσοντι , καθάπερ οἱ λέοντές τε καὶ οἱ κύνες ἐνεργοῦσιν . οὐ γὰρ ἐκ τοῦ δάκνειν ἄνθρωπος ἄλκιμος , οὐδὲ ταύτῃ κρατεῖ τῶν ἄλλων ζώων , ἀλλ’ , ὡς καὶ κατ’ ἀρχὰς ἐδείχθη , λόγῳ καὶ χερσί . καὶ θαυμάσαι τῆς φύσεως ἄν τις τὴν τέχνην , ὥσπερ ὁ Ἱπποκράτης θαυμάζων ἀεὶ δικαίαν ὠνόμαζεν , οὐ τὸ κατὰ τὴν προτέραν φαντασίαν , ἀλλὰ τὸ κατὰ δύναμίν τε καὶ ﻿ χρείαν ἴσον αἱρουμένην , ὅπερ , οἶμαι , θείας ἔργον δικαιοσύνης ἐξευρίσκειν , ἃ δεῖ καὶ νέμειν ἑκάστῳ τὸ κατὰ τὴν ἀξίαν , καὶ μήτε περιττὸν , μήτ’ ἐλλιπὲς ἐργάζεσθαί τι τοῦ προσήκοντος . ἦν δ’ ἂν , οἶμαι , περιττὸν μὲν , εἰ μέγας ὁ κροταφίτης ἐγένετο μῦς , μικρὰν δ’ ἔμελλε κινήσειν γένυν · ἐλλιπὲς δὲ , εἰ μὴ μέγας , ἔνθα μεγάλην κινεῖ . καὶ μὴν οὔτε μικροτέραν ἀνθρώπου γένυν ἄλλο τι ζῶον , οὔτ’ ὄνων , οὔθ’ ἵππων ἔχει τι μείζω . δεόντως οὖν καὶ οἱ κινήσοντες αὐτὰ μύες ἀνθρώποις μὲν ἐλάχιστοι , μέγιστοι δ’ ἐκείνοις ἐγένοντό . διὰ τί δ’ ὅλως μεγίστη μὲν ἡ κάτω γένυς ὑσὶ καὶ ὄνοις , καὶ βουσὶ , καὶ ἵπποις , ἐλαχίστη δ’ ἀνθρώποις , καὶ πιθήκοις , καὶ κήβοις , καὶ λυγξὶν , ἐν τῷ μέσῳ δ’ ἀμφοῖν ἡ τῶν ἄλλων ζώων ἐγένετο , πρόσθεν εἴρηται , δεικνύντων ἡμῶν , ὡς , ὅσοις μὲν αὐτῶν ἤτοι χεῖρές εἰσιν , ὥσπερ τοῖς ἀνθρώποις , ἢ οἷον χεῖρες , ὥσπερ τοῖς πιθήκοις , ταῦτ’ οὐδὲν δεῖται κύπτοντα λαμβάνειν τῷ στόματι τὴν τροφήν · ὅσοις δ’ οὐκ εἰσὶν , ὥσπερ τοῖς ἵπποις , ἔτι ταῦτα καὶ τράχηλον μείζω , καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο καὶ γένυν ἔχει μακροτέραν · καὶ τῶν ὀρνίθων τοὺς μακροσκελεῖς διὰ τοῦτο καὶ τράχηλον μακρὸν καὶ ῥάμφος πρόμηκες φῦσαι , μέλλοντάς γε τούτοις τοῖς μορίοις ἀντὶ χειρῶν εἰς εὐπορίαν χρήσασθαι τροφῆς . ἀλλ’ ἐπεὶ κατὰ βραχὺ τῶν ἄκρων ἡ φύσις ἀποχωρεῖν εἴωθεν ἐν τοῖς τῶν ζώων γένεσιν , ὡς καὶ τοῦθ’ ὑπ’ Ἀριστοτέλους ὀρθῶς ἐπιδέδεικται , διὰ τοῦτο πρῶτοι μὲν οἱ πίθηκοι μετ’ ἀνθρώπους ἐπιμηκεστέραν ἔχουσι τὴν γένυν · ἐδείχθησαν γὰρ οὗτοι πολλάκις ἤδη καὶ πρόσθεν ἀνθρώπου γελοῖον εἶναι μίμημα · δεύτερα δὲ καὶ τρίτα καὶ τὰ ἄλλα ἐφεξῆς ἅπαντα κατὰ τὴν οἰκείαν τάξιν , ὥστ’ εὐλόγως , ὅσα μεταξὺ τῶν τε χεῖρας ἐχόντων ἐστὶ καὶ τῶν τελέως οὐκ ἐχόντων , ὥσπερ τὰ καρχαρόδοντά τε καὶ σχιζόποδα καλούμενα , ταῦτα καὶ τοῖς μήκεσι τῶν κατὰ τὸν αὐχένα καὶ τὰς γένυας ὀργάνων ἐν τῷ μεταξὺ τῶν ἄκρων ἐστί · χρῆται γάρ πως τοῖς ποσὶ παραπλησίως χερσί . διὰ ταῦτα μὲν δὴ μικρότατον ἄνθρωπος ἁπάντων ζώων ἔχει τὸν κροταφίτην μῦν , ὅτι καὶ τὴν γένυν , ἣν οὗτος κινεῖ , μικροτάτην τε ἅμα καὶ ταῖς ἐνεργείαις ἀσθενῆ .
Lemmas: διά τίς δέ κατακρύπτω ὅλος οὗτος ὀλίγος δέω ὁ μῦς ὁ φύσις ἐν ὁ ὁ κεφαλή ὀστέον , ἐγγλύφω μέν εἰς ἱκανός βάθος ὁ ὀστέον , ὅς ἐπιβαίνω , ὑψόω δέ ἕκαστος ἄχρι πολύς ὁ περίκειμαι , καίτοι ὁ γε ἄλλος ἁπλῶς ἐπιτίθημι ὁ ὀστέον , ὥσπερ τις πιλητός σκέπασμα , νῦν ἄν εἰμί λέγω καιρός · ὡσαύτως δέ καί διά τίς ὁ μέν ἄλλος σχεδόν ἅπας μῦς ὁ ὄγκος ἀνάλογος ὁ ὁ ζῷον μέγεθος δημιουργέω , ὁ δέ κροταφίτης μῦς μόνος οὐκέτι , πάμπολυς γάρ ὑπέρ ὁ ἀναλογία ὁ πᾶς σῶμα εἰς μέγεθος τε καί μικρότης παραλλάσσω ἐν ὁ ὁ ζῷον γένεσις . αὐτίκα γοῦν ἄνθρωπος μέν μικρός εἰμί καί ἦκα νευρώδης , μέγας δέ καί νευρώδης λέων τε καί λύκος , καί κύων , καί ἁπλῶς ἅπας λέγω ὁ καρχαρόδων ὀνομάζω . ὁ ἄλλος ζῷον ὗς μέν καί ὄνος μέγας μέν , οὐ μήν νευρώδης ὅμοιος · ἐφεξῆς δέ βοῦς , εἶτα ἵππος . ἄρρωστος δέ καί μικρός ἔχω ὡσαύτως ἄνθρωπος πίθηκος , καί λύγξ , καί κῆβος . οὗτος δέ ἑξῆς αἴξ , καί ὄις , καί ἔλαφος . καί ὁ πίθηκος δέ αὐτός ὁ μάλα ἄνθρωπος προσφερής ὅμοιος ἔχω κροταφίτης μῦς . ὅσος δέ ἀποχωρέω ἐπί ὁ ὁ κυνοκέφαλος ἰδέα , ῥωμαλέος τε καί μέγας εἰμί οὗτος , ὥσπερ γε καί αὐτός ὁ κυνοκέφαλος , μεταξύ γάρ τοι ὁ φύσις οὗτος εἰμί πίθηκος καί κύων , ὥστε καί ὁ κροταφίτης αὐτός τοσοῦτος ῥωμαλέος εἰμί καί μέγας ἤ κατά ὁ πίθηκος , ὅσος μικρός τε καί ἄρρωστος ἤ κατά ὁ κύων . εἰμί δέ ὅμοιος ἄνθρωπος πίθηκος , ὡς ἄν στρογγύλος τε μάλα ἔχω ὁ πρόσωπον , καί ὁ κυνόδους μικρός , ὁ στέρνον πλατύς , καί ὁ κλείς μακρός , καί ἦκα δασύς , καί ὀρθός ἵστημι καλός , ὡς καί βαδίζω ἄμεμπτος , καί θέω ὠκύς δύναμαι . οὗτος τοιγαροῦν ὁ πίθηκος καθά ἄνθρωπος βραχύς τις ὁ τριχόω ὁ κεφαλή ὁ κροταφίτης ἐπιλαμβάνω , ὁ δέ ἄλλος καθά ὁ κυνοκέφαλος ἐπί πολύς ἀνατείνω ὁ κεφαλή . ὑπερβαίνω δέ ὁ οὖς πρός ὀπίσω , κατά ὅλος ἐκτείνω αὐτός ἐπί πᾶς ὁ καρχαρόδων . οὗτος μέν οὖν οὐ μέγας μόνος ὡς πρός ὁ ὁ σῶμα ἀναλογία , ἀλλά καί ῥωμαλέος ὑπάρχω . ὁ δέ ὄνος , καί ὁ βοῦς , καί ὁ ὗς , καί ἁπλῶς λέγω ὅς ὁ γένυς μέγας , μέγας μόνος εἰμί ὁ κροταφίτης μῦς ἀνάλογος ὁ μέγεθος ὁ γένυς , οὐ μήν ῥωμαλέος γε καθά ὁ ἄλκιμος . ἕνεκα γάρ ὁ δύο οὗτος ἐργάζομαι ὁ κροταφίτης μῦς μέγας , ἐνέργεια ἰσχυρός ὁ κατά ὁ δάκνω καί μέγεθος ὁ κάτω γένυς . ἐκεῖνος γάρ ἕνεκα γίγνομαι ἔοικα , αὐτός ὁ τε ἐνέργεια καί ὁ κατασκευή συμβάλλω . ἐπεί τοίνυν ὁ καρχαρόδων ὁ ῥώμη διά ὁ δάκνω εἰμί , μέγας τε ἅμα καί ῥωμαλέος ὁ μῦς αὐτός γίγνομαι , μέγας δέ μόνος , οὐ μήν οὔτε νευρώδης , οὔτε σύντονος , οὔτε σφοδρός ὁ ἐνέργεια , ἐπί τε ὁ ὄνος εἰμί , καί βοῦς , καί ὗς , ὅσος τ̅ ἄλλος ζῷον μέγας μέν ἔχω ὁ κάτω γένυς , οὐ μήν ἐν ὁ δάκνω αὐτός ὁ ἀλκή . ἀγαθός γάρ εἰμί δήπου μέγας γένυς ὑπό μέγας κινέω μῦς . ἄνθρωπος δέ , ὡς ἄν ὁ γένυς ἔχω μικρός ὀδούς τε πρός μόνος ὁ ἐδωδή ἐπιτήδειος , ὁ κροταφίτης μῦς ἔοικα μικρός γίγνομαι . οὐδέ γάρ δέω μέγεθος περισσός ὁ μήτε γένυς ὀχέω μέγας , μήτε ἐνέργεια σφοδρός ἐνεργέω , καθά ὁ λέων τε καί ὁ κύων ἐνεργέω . οὐ γάρ ἐκ ὁ δάκνω ἄνθρωπος ἄλκιμος , οὐδέ ταύτῃ κρατέω ὁ ἄλλος ζῷον , ἀλλά , ὡς καί κατά ἀρχή δείκνυμι , λόγος καί χείρ . καί θαυμάζω ὁ φύσις ἄν τις ὁ τέχνη , ὥσπερ ὁ Ἱπποκράτης θαυμάζω ἀεί δίκαιος ὀνομάζω , οὐ ὁ κατά ὁ πρότερος φαντασία , ἀλλά ὁ κατά δύναμις τε καί ﻿ χρεία ἴσος αἱρέω , ὅς , οἴομαι , θεῖος ἔργον δικαιοσύνη ἐξευρίσκω , ὅς δέω καί νέμω ἕκαστος ὁ κατά ὁ ἀξία , καί μήτε περισσός , μήτε ἐλλιπής ἐργάζομαι τις ὁ προσήκω . εἰμί δέ ἄν , οἴομαι , περισσός μέν , εἰ μέγας ὁ κροταφίτης γίγνομαι μῦς , μικρός δέ μέλλω κινέω γένυς · ἐλλιπής δέ , εἰ μή μέγας , ἔνθα μέγας κινέω . καί μήν οὔτε μικρός ἄνθρωπος γένυς ἄλλος τις ζῷον , οὔτε ὄνος , οὔτε ἵππος ἔχω τις μέγας . δεόντως οὖν καί ὁ κινέω αὐτός μῦς ἄνθρωπος μέν ἐλαχύς , μέγας δέ ἐκεῖνος γίγνομαι . διά τίς δέ ὅλος μέγας μέν ὁ κάτω γένυς ὗς καί ὄνος , καί βοῦς , καί ἵππος , ἐλαχύς δέ ἄνθρωπος , καί πίθηκος , καί κῆβος , καί λύγξ , ἐν ὁ μέσος δέ ἄμφω ὁ ὁ ἄλλος ζῷον γίγνομαι , πρόσθεν λέγω , δείκνυμι ἐγώ , ὡς , ὅσος μέν αὐτός ἤτοι χείρ εἰμί , ὥσπερ ὁ ἄνθρωπος , ἤ οἷος χείρ , ὥσπερ ὁ πίθηκος , οὗτος οὐδείς δέω κύπτω λαμβάνω ὁ στόμα ὁ τροφή · ὅσος δέ οὐ εἰμί , ὥσπερ ὁ ἵππος , ἔτι οὗτος καί τράχηλος μέγας , καί διά αὐτός οὗτος καί γένυς ἔχω μακρός · καί ὁ ὄρνις ὁ μακροσκελής διά οὗτος καί τράχηλος μακρός καί ῥάμφος προμήκης φύω , μέλλω γε οὗτος ὁ μόριον ἀντί χείρ εἰς εὐπορία χράω τροφή . ἀλλά ἐπεί κατά βραχύς ὁ ἄκρος ὁ φύσις ἀποχωρέω εἴωθα ἐν ὁ ὁ ζῷον γένεσις , ὡς καί οὗτος ὑπό Ἀριστοτέλης ὀρθός ἐπιδείκνυμι , διά οὗτος πρῶτος μέν ὁ πίθηκος μετά ἄνθρωπος ἐπιμήκης ἔχω ὁ γένυς · δείκνυμι γάρ οὗτος πολλάκις ἤδη καί πρόσθεν ἄνθρωπος γέλοιος εἰμί μίμημα · δεύτερος δέ καί τρίτος καί ὁ ἄλλος ἐφεξῆς ἅπας κατά ὁ οἰκεῖος τάξις , ὥστε εὔλογος , ὅσος μεταξύ ὁ τε χείρ ἔχω εἰμί καί ὁ τέλειος οὐ ἔχω , ὥσπερ ὁ καρχαρόδους τε καί σχιζόπους καλέω , οὗτος καί ὁ μῆκος ὁ κατά ὁ αὐχήν καί ὁ γένυς ὄργανον ἐν ὁ μεταξύ ὁ ἄκρον εἰμί · χράω γάρ πως ὁ πούς παραπλήσιος χείρ . διά οὗτος μέν δή μικρός ἄνθρωπος ἅπας ζῷον ἔχω ὁ κροταφίτης μῦς , ὅτι καί ὁ γένυς , ὅς οὗτος κινέω , μικρός τε ἅμα καί ὁ ἐνέργεια ἀσθενής .