galenus.de-usu-partium 1.8
Τί δή ποτ’ οὖν , καίτοι ζηλωτὴς ὢν Ἱπποκράτους Πλάτων , εἴπερ τις ἄλλος , καὶ τὰ μέγιστα τῶν δογμάτων παρ’ ἐκείνου λαβὼν , οὕτως ἀργῶς ὑπὲρ ὀνύχων χρείας ἀπεφῄνατο ; τί δ’ Ἀριστοτέλης , δεινότατος ὢν τά τ’ ἄλλα καὶ τέχνην φύσεως ἐξηγήσασθαι , παρεῖδε τοσοῦτον περὶ χρείας ὀνύχων ; ὁ μὲν γὰρ , ὥσπερ τινὰς φαύλους δημιουργοὺς , τοὺς κατασκευάζοντας τὸν ἄνθρωπον θεοὺς , οἷον προμελετῶντας τὴν χρειώδη τῶν ὀνύχων ἐν τοῖς ἄλλοις ζώοις γένεσιν , διὰ τοῦτ’ ἐπ’ ἄκροις αὐτούς φησι φῦσαι τοῖς δακτύλοις · ὁ δ’ Ἀριστοτέλης σκέπης ἕνεκα γεγονέναι φησί . τίνος μέντοι σκέπης , οὐκέτ’ εἶπε , κρύους ἆρά γε ἢ θάλπους , ἢ τῶν τιτρωσκόντων , ἢ τῶν θλώντων . οὔτε γὰρ τούτων οὐδενὸς , παρὰ ταῦτα ἄλλου τινὸς ἕνεκα σκέπης , ἐπινοῆσαι δυνατὸν ὄνυχα γεγονέναι . ἐμνημόνευσα δὲ Ἀριστοτέλους καὶ Πλάτωνος , οὐχ ὡς ἐλέγξαι τὰ κακῶς αὐτοῖς εἰρημένα προῃρημένος , ἀλλ’ ἵν’ , ὅθεν ἐπὶ τῶνδε τῶν λόγων ὡρμήθην τὴν διέξοδον , ἐνδείξωμαι . πολλῆς γὰρ οὔσης παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἰατροῖς τε καὶ φιλοσόφοις διαφωνίας περὶ χρείας μορίων , οἱ μὲν οὔθ’ ἕνεκά του νομίζουσι γεγονέναι τὰ σώματα ἡμῶν , οὔθ’ ὅλως κατὰ τέχνην , οἱ δὲ καὶ τινος ἕνεκα καὶ τεχνικῶς , καὶ τούτων αὐτῶν ἄλλος ἄλλην χρείαν ἑκάστου τῶν μορίων λέγει . πρῶτον μὲν οὖν ἐζήτησα κριτήριον τῆς τοσαύτης εὑρεῖν διαφωνίας , ἔπειτα δὲ καὶ μέθοδόν τινα μίαν ἐν τῷ καθόλου συστήσασθαι , δι’ ἧς ἑκάστου τῶν μορίων , αὐτοῦ τε καὶ τῶν συμβεβηκότων αὐτῷ , τὴν χρείαν εὑρίσκειν δυνησόμεθα . λέγοντος οὖν Ἱπποκράτους , κατὰ μὲν οὐλομελίην πάντα ξυμπαθέα , κατὰ δὲ μέρεα τοῦ μέρεος ἑκάστου πρὸς τὸ ἔργον , ἐδόκει μοι δίκαιον εἶναι , βασανίσαι τὸν λόγον ἐν τοῖς μορίοις πρότερον , ὧν σαφῶς ἴσμεν τὰς ἐνεργείας , ἐντεῦθεν γὰρ κᾀπὶ τὰ ἄλλα δύνασθαι μεταβαίνειν . ὡς οὖν ἐβασάνισα , καὶ δὴ φράσω , πρότερόν γε τὴν Ἱπποκράτειον λέξιν ἐξηγησάμενος , ἀσαφεστέραν τοῖς πολλοῖς οὖσαν , ὅτι τε κατὰ τὸν παλαιὸν ἡρμήνευται τρόπον , καὶ ὅτι ταχέως , ὡς ἐκείνῳ σύνηθες . ἔστι δὲ τὸ λεγόμενον πρὸς αὐτοῦ τοιοῦτον . τὰ μόρια τοῦ σώματος πάντα ἀλλήλοις ἐστὶ συμπαθῆ , τουτέστιν εἰς ὑπηρεσίαν ἑνὸς ἔργου πάνθ’ ὁμολογεῖ . τὰ μὲν δὴ μεγάλα καὶ τοῦ παντὸς ζώου μόρια , καθάπερ χεῖρες , καὶ πόδες , καὶ ὀφθαλμοὶ , καὶ γλῶττα , τῶν ὅλων τοῦ ζώου χάριν ἐνεργειῶν ἐγένοντο , καὶ πρὸς ταύτας ἅπανθ’ ὁμολογεῖ . τὰ δὲ σμικρότερα καὶ αὐτῶν τούτων πάλιν τῶν εἰρημένων μόρια πρὸς τοὖργον τοῦ παντὸς ὀργάνου τὴν ἀναφορὰν ἔχει , οἷον ὀφθαλμὸς , ὄργανον ὂν ὀπτικὸν , ἐκ πολλῶν συγκείμενον μορίων , ἅπαντα πρὸς ἓν ἔργον τὴν ὄψιν ὁμολογοῦντα κέκτηται · τὰ μὲν γὰρ ἔχει , δι’ ὧν ὁρῶμεν , τὰ δ’ , ὧν οὐκ ἄνευ ὁρᾷν δυνατὸν , τὰ δ’ ἕνεκα τοῦ βέλτιον ὁρᾷν , τὰ δ’ εἰς τὴν τούτων ἁπάντων σωτηρίαν . ἀλλὰ καὶ πᾶν ἄλλο μόριον ὡσαύτως . καὶ γὰρ γαστὴρ οὕτω , καὶ στόμα , καὶ γλῶττα , καὶ πόδες , καὶ χεῖρες , ὑπὲρ ὧν νῦν πρόκειται λέγειν · ὧν τὸ μὲν ἔργον οὐδεὶς ἀγνοεῖ · πρόδηλον γὰρ , ὡς ἀντιλήψεως ἕνεκα γεγόνασιν · ὅτι δ’ ἅπαντ’ αὐτῶν τὰ μόρια τοιαῦτά τε καὶ τηλικαῦτά ἐστιν , ὡς εἰς ἓν ἔργον ὁμολογεῖν τὸ τοῦ παντὸς ὀργάνου , τοῦτ’ οὐκέτι γινώσκουσιν ἅπαντες , ἀλλ’ Ἱπποκράτης τε οὕτως ἐγίνωσκε . καὶ ἡμῖν νῦν αὐτὸ τοῦτο ἀποδεῖξαι πρόκειται . ἐξ αὐτοῦ γὰρ ἥ τε μέθοδος συνίσταται τῆς τῶν χρειῶν εὑρέσεως καὶ τῶν παρὰ τἀληθὲς ἄλλο τι δοξαζόντων ἐξελέγχεται τὰ σφάλματα . εἰ μὲν οὖν , ὡς ὀφθαλμῶν καὶ χειρῶν καὶ ποδῶν ἅπασιν εὔδηλον τοὖργον , οὕτω καὶ θώρακος καὶ πνεύμονος καὶ καρδίας καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἦν , οὐκ ἂν ἐν τοῖς περὶ χρείας μορίων λόγοις πολλὰ διεφερόμεθα . νυνὶ δὲ , τῶν γὰρ πλείστων ἄδηλον τοὖργον , ἄνευ δ’ ἐκείνου καλῶς γνωσθέντος οὐκ ἐνδέχεται τῶν κατὰ μέρος ἐξευρεῖν τὴν χρείαν οὐδενὸς , εὔδηλον , ὡς , ὅσοι περὶ τὰς ἐνεργείας τῶν ὀργάνων ἐσφάλησαν , οὗτοι καὶ τῆς χρείας τῶν μορίων διήμαρτον . οὐκοῦν , οὔτ’ Ἀριστοτέλους , οὔτ’ ἄλλου τινὸς τῶν ἔμπροσθεν ἁπάσας τὰς ἐνεργείας τῶν ὀργάνων εἰπόντος , ἐνεδέχετο περὶ χρείας μορίων ἡμᾶς ὑποδέξασθαι συγγράμματα , πρὸς τῷ καὶ τινὰς μὲν ὀρθῶς εἰρηκέναι τῶν πλείστων τὰς ἐνεργείας , ἀγυμνάστους δὲ ἐν τῇ μεθόδῳ τῆς τῶν χρειῶν εὑρέσεως γενομένους ἐν πολλοῖς τῶν κατὰ μέρος ἐσφάλθαι , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὀνύχων ἐδιδάξαμεν ὀλίγον πρόσθεν · οἱ γὰρ ἄριστοι τῶν φιλοσόφων ἠγνοηκότες ἐφαίνοντο τὴν χρείαν αὐτῶν , οὐδὲ τῶν Ἱπποκράτους , ὡς ἐλέγομεν , συνιέντες γραμμάτων . ὁπότ’ οὖν ἐπὶ χειρὸς , ἧς τὴν ἐνέργειαν ἴσμεν , ὅμως ἔτι δεόμεθα μεθόδου τινὸς εἰς τὴν τῶν χρειῶν εὕρεσιν , ἦπού γε ἐγκεφάλου μορίων , ἢ καρδίας , ἢ τῶν ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων σπλάγχνων ἑτοίμως ἐξευρήσομεν ἑκάστου τὴν ὠφέλειαν ; ὁ μὲν γὰρ τὴν καρδίαν , ὁ δὲ τὰς μήνιγγας , ﻿ ὁ δὲ τὸν ἐγκέφαλον ἐν ἑαυτῷ φησιν ἔχειν τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονοῦν , ὥστε καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς μορίων τὴν ὠφέλειαν ἄλλος ἄλλην ἐρεῖ . περὶ μὲν δὴ τούτων ἐν τοῖς ἑξῆς διερευνήσομεν . οὐδὲ γὰρ νῦν αὐτῶν ἐμνημονεύσαμεν ἄλλου τινὸς ἕνεκεν , ἢ τοῦ μηνῦσαι τὰς αἰτίας , δι’ ἃς περὶ χρείας μορίων ἐνεχειρήσαμεν γράφειν , οὕτω μὲν Ἀριστοτέλει πολλῶν καὶ καλῶς εἰρημένων , οὕτω δ’ οὐκ ὀλίγοις ἄλλοις ἰατροῖς τε καὶ φιλοσόφοις , ἧττον μὲν ἴσως ἢ Ἀριστοτέλει , καλῶς δ’ οὖν καὶ αὐτοῖς , ὥσπερ ἀμέλει καὶ Ἡροφίλῳ τῷ Καρχηδονίῳ . ἀλλ’ οὐδὲ τὰ Ἱπποκράτους ἦν ἱκανὰ , τὰ μὲν ἀσαφῶς εἰπόντος , τὰ δ’ ὅλως παραλιπόντος . κακῶς μὲν γοῦν ἐκεῖνος οὐδὲν ἔγραφεν ἔμοιγ’ οὖν κριτῇ . διὰ ταῦτα οὖν ἅπαντα προτραπέντες γράψαι περὶ τῆς χρείας τῶν μορίων ἑκάστου , τὰ μὲν ἐξηγησόμεθα τῶν ὑπὸ Ἱπποκράτους ἀσαφέστερον εἰρημένων , τὰ δ’ αὐτοὶ προσθήσομεν κατὰ τὰς ὑπ’ ἐκείνου γραφείσας μεθόδους .
Lemmas: τίς δή ποτέ οὖν , καίτοι ζηλωτής εἰμί Ἱπποκράτης Πλάτων , εἴπερ τις ἄλλος , καί ὁ μέγας ὁ δόγμα παρά ἐκεῖνος λαμβάνω , οὕτως ἀργός ὑπέρ ὄνυξ χρεία ἀποφῄναμαι ; τίς δέ Ἀριστοτέλης , δεινός εἰμί ὁ τε ἄλλος καί τέχνη φύσις ἐξηγέομαι , παροράω τοσοῦτος περί χρεία ὄνυξ ; ὁ μέν γάρ , ὥσπερ τις φαῦλος δημιουργός , ὁ κατασκευάζω ὁ ἄνθρωπος θεός , οἷος προμελετάω ὁ χρειώδης ὁ ὄνυξ ἐν ὁ ἄλλος ζῷον γένεσις , διά οὗτος ἐπί ἄκρος αὐτός φημί φύω ὁ δάκτυλος · ὁ δέ Ἀριστοτέλης σκέπη ἕνεκα γίγνομαι φημί . τίς μέντοι σκέπη , οὐκέτι λέγω , κρύος ἆρα γε ἤ θάλπος , ἤ ὁ τιτρώσκω , ἤ ὁ θλάω . οὔτε γάρ οὗτος οὐδείς , παρά οὗτος ἄλλος τις ἕνεκα σκέπη , ἐπινοέω δυνατός ὄνυξ γίγνομαι . μνημονεύω δέ Ἀριστοτέλης καί Πλάτων , οὐ ὡς ἐλέγχω ὁ κακός αὐτός λέγω προαιρέω , ἀλλά ἵνα , ὅθεν ἐπί ὅδε ὁ λόγος ὁρμάω ὁ διέξοδος , ἐνδείκνυμι . πολύς γάρ εἰμί παρά ὁ παλαιός ἰατρός τε καί φιλόσοφος διαφωνία περί χρεία μόριον , ὁ μέν οὔτε ἕνεκα τις νομίζω γίγνομαι ὁ σῶμα ἐγώ , οὔτε ὅλος κατά τέχνη , ὁ δέ καί τις ἕνεκα καί τεχνικός , καί οὗτος αὐτός ἄλλος ἄλλος χρεία ἕκαστος ὁ μόριον λέγω . πρῶτος μέν οὖν ζητέω κριτήριον ὁ τοσοῦτος εὑρίσκω διαφωνία , ἔπειτα δέ καί μέθοδος τις εἷς ἐν ὁ καθόλου συνίστημι , διά ὅς ἕκαστος ὁ μόριον , αὐτός τε καί ὁ συμβαίνω αὐτός , ὁ χρεία εὑρίσκω δύναμαι . λέγω οὖν Ἱπποκράτης , κατά μέν οὐλομελίη πᾶς συμπαθής , κατά δέ μέρος ὁ μέρος ἕκαστος πρός ὁ ἔργον , δοκέω ἐγώ δίκαιος εἰμί , βασανίζω ὁ λόγος ἐν ὁ μόριον πρότερος , ὅς σαφής οἶδα ὁ ἐνέργεια , ἐντεῦθεν γάρ εἰͅπί ὁ ἄλλος δύναμαι μεταβαίνω . ὡς οὖν βασανίζω , καί δή φράζω , πρότερος γε ὁ Ἱπποκράτειος λέξις ἐξηγέομαι , ἀσαφής ὁ πολύς εἰμί , ὅτι τε κατά ὁ παλαιός ἑρμηνεύω τρόπος , καί ὅτι ταχύς , ὡς ἐκεῖνος συνήθης . εἰμί δέ ὁ λέγω πρός αὐτός τοιοῦτος . ὁ μόριον ὁ σῶμα πᾶς ἀλλήλων εἰμί συμπαθής , τουτέστι εἰς ὑπηρεσία εἷς ἔργον πᾶς ὁμολογέω . ὁ μέν δή μέγας καί ὁ πᾶς ζῷον μόριον , καθά χείρ , καί πούς , καί ὀφθαλμός , καί γλῶσσα , ὁ ὅλος ὁ ζῷον χάριν ἐνέργεια γίγνομαι , καί πρός οὗτος ἅπας ὁμολογέω . ὁ δέ μικρός καί αὐτός οὗτος πάλιν ὁ λέγω μόριον πρός ἔργον ὁ πᾶς ὄργανον ὁ ἀναφορά ἔχω , οἷος ὀφθαλμός , ὄργανον εἰμί ὀπτικός , ἐκ πολύς σύγκειμαι μόριον , ἅπας πρός εἷς ἔργον ὁ ὄψις ὁμολογέω κτάομαι · ὁ μέν γάρ ἔχω , διά ὅς ὁράω , ὁ δέ , ὅς οὐ ἄνευ ὁράω δυνατός , ὁ δέ ἕνεκα ὁ ἀγαθός ὁράω , ὁ δέ εἰς ὁ οὗτος ἅπας σωτηρία . ἀλλά καί πᾶς ἄλλος μόριον ὡσαύτως . καί γάρ γαστήρ οὕτως , καί στόμα , καί γλῶσσα , καί πούς , καί χείρ , ὑπέρ ὅς νῦν πρόκειμαι λέγω · ὅς ὁ μέν ἔργον οὐδείς ἀγνοέω · πρόδηλος γάρ , ὡς ἀντίληψις ἕνεκα γίγνομαι · ὅτι δέ ἅπας αὐτός ὁ μόριον τοιοῦτος τε καί τηλικοῦτος εἰμί , ὡς εἰς εἷς ἔργον ὁμολογέω ὁ ὁ πᾶς ὄργανον , οὗτος οὐκέτι γιγνώσκω ἅπας , ἀλλά Ἱπποκράτης τε οὕτως γιγνώσκω . καί ἐγώ νῦν αὐτός οὗτος ἀποδείκνυμι πρόκειμαι . ἐκ αὐτός γάρ ὁ τε μέθοδος συνίστημι ὁ ὁ χρεώ εὕρεσις καί ὁ παρά ἀληθής ἄλλος τις δοξάζω ἐξελέγχω ὁ σφάλμα . εἰ μέν οὖν , ὡς ὀφθαλμός καί χείρ καί πούς ἅπας εὔδηλος ἔργον , οὕτως καί θώραξ καί πνεύμων καί καρδία καί ὁ ἄλλος ἅπας εἰμί , οὐ ἄν ἐν ὁ περί χρεία μόριον λόγος πολύς διαφέρω . νυνί δέ , ὁ γάρ πολύς ἄδηλος ἔργον , ἄνευ δέ ἐκεῖνος καλός γιγνώσκω οὐ ἐνδέχομαι ὁ κατά μέρος ἐξευρίσκω ὁ χρεία οὐδείς , εὔδηλος , ὡς , ὅσος περί ὁ ἐνέργεια ὁ ὄργανον σφάλλω , οὗτος καί ὁ χρεία ὁ μόριον διαμαρτάνω . οὐκοῦν , οὔτε Ἀριστοτέλης , οὔτε ἄλλος τις ὁ ἔμπροσθεν ἅπας ὁ ἐνέργεια ὁ ὄργανον λέγω , ἐνδέχομαι περί χρεία μόριον ἐγώ ὑποδέχομαι σύγγραμμα , πρός ὁ καί τις μέν ὀρθός λέγω ὁ πολύς ὁ ἐνέργεια , ἀγύμναστος δέ ἐν ὁ μέθοδος ὁ ὁ χρεώ εὕρεσις γίγνομαι ἐν πολύς ὁ κατά μέρος σφάλλω , ὥσπερ ἐπί ὁ ὄνυξ διδάσκω ὀλίγος πρόσθεν · ὁ γάρ ἀγαθός ὁ φιλόσοφος ἀγνοέω φαίνω ὁ χρεία αὐτός , οὐδέ ὁ Ἱπποκράτης , ὡς λέγω , συνίημι γράμμα . ὁπότε οὖν ἐπί χείρ , ὅς ὁ ἐνέργεια οἶδα , ὅμως ἔτι δέω μέθοδος τις εἰς ὁ ὁ χρεώ εὕρεσις , ἦπου γε ἐγκέφαλος μόριον , ἤ καρδία , ἤ ὁ ἄλλος σχεδόν ἅπας σπλάγχνον ἑτοῖμος ἐξευρίσκω ἕκαστος ὁ ὠφέλεια ; ὁ μέν γάρ ὁ καρδία , ὁ δέ ὁ μῆνιγξ , ﻿ ὁ δέ ὁ ἐγκέφαλος ἐν ἑαυτοῦ φημί ἔχω ὁ ὁ ψυχή ἡγεμονέω , ὥστε καί ὁ ἐν αὐτός μόριον ὁ ὠφέλεια ἄλλος ἄλλος λέγω . περί μέν δή οὗτος ἐν ὁ ἑξῆς διερευνάω . οὐδέ γάρ νῦν αὐτός μνημονεύω ἄλλος τις ἕνεκα , ἤ ὁ μηνύω ὁ αἰτία , διά ὅς περί χρεία μόριον ἐγχειρέω γράφω , οὕτως μέν Ἀριστοτέλης πολύς καί καλός λέγω , οὕτως δέ οὐ ὀλίγος ἄλλος ἰατρός τε καί φιλόσοφος , ἥσσων μέν ἴσως ἤ Ἀριστοτέλης , καλός δέ οὖν καί αὐτός , ὥσπερ ἀμέλει καί Ἡρόφιλος ὁ Καρχηδόνιος . ἀλλά οὐδέ ὁ Ἱπποκράτης εἰμί ἱκανός , ὁ μέν ἀσαφής λέγω , ὁ δέ ὅλος παραλείπω . κακός μέν γοῦν ἐκεῖνος οὐδείς γράφω ἐγώ οὖν κριτής . διά οὗτος οὖν ἅπας προτρέπω γράφω περί ὁ χρεία ὁ μόριον ἕκαστος , ὁ μέν ἐξηγέομαι ὁ ὑπό Ἱπποκράτης ἀσαφής λέγω , ὁ δέ αὐτός προστίθημι κατά ὁ ὑπό ἐκεῖνος γράφω μέθοδος .