galenus.de-usu-partium 4.12
Νυνὶ δ’ ἤδη καλῶς ἂν ἔχοι μεταβαίνειν ἐπὶ τὸ ἧπαρ , εὐθύς τε κατ’ ἀρχὰς τοῦ λόγου τῶν ἐν τοῖς ἑτέροις ἀποδεδειγμένων ὑπομνῆσαι · χρήσιμα γάρ ἐστιν , οὐκ εἰς τὰ παρόντα μόνον , ἀλλὰ καὶ πάσῃ τῇ μελλούσῃ περανθήσεσθαι διεξόδῳ . χρῆναι γὰρ δή φαμεν ἐν τοῖς συνθέτοις τοῦ σώματος μορίοις , τοῖς ἐνέργειάν τινα πεπιστευμένοις , ἃ δὴ καὶ ὄργανα καλοῦμεν , ἐπισκοπεῖσθαί τι διὰ τῶν ἀνατομῶν τοιοῦτο μόριον , οἷον μηδαμόθι τοῦ σώματός ἐστιν ἑτέρωθι · καὶ τοῦτο μὲν τῆς ἰδίας κατὰ τὸ πᾶν ὄργανον ἐνεργείας αἴτιον εἶναι νομίζειν · τὰ δ’ ἄλλα τῶν κοινῶν , οἷον καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ ἥπατος ὑποκείμεθα φλεβῶν ἀρχὴν εἶναι , καὶ τὸ πρῶτον τῆς αἱματώσεως ὄργανον · ταῦτα γὰρ ἡμῖν ἐν ἑτέροις ἀποδέδεικται · καὶ ζητητέον , ὅ τί ποτέ ἐστιν αὐτὸ τοῦτο τὸ μόριον , ὃ τῶν φλεβῶν ἐστιν ἀρχὴ , καὶ τῆς τοῦ αἵματος γενέσεως αἴτιον . οὔτε γὰρ τὰς ἀρτηρίας , οὔτε τὰς φλέβας , οὔτε τὰ νεῦρα δυνατὸν αἰτιάσασθαι , ( κοινὰ γὰρ ταῦτα τοῦ παντὸς σώματος ) ἀλλ’ οὐδὲ τὸν ὑμένα τὸν ἔξωθεν τῷ σπλάγχνῳ περικείμενον , ὃν ἀπὸ τοῦ περιτοναίου μικρῷ πρόσθεν ἔλεγον πεφυκέναι . καὶ μὴν εἰ μὴ ταῦτα , λοιπὸν ἂν ἔτι τὰ τὴν χολὴν ὑποδεχόμενα μόρια , καὶ τὴν οἷον σάρκα τοῦ ἥπατος ἐπισκεπτέον . ἢ γὰρ τὸ ἕτερον αὐτῶν , ἢ ἀμφότερα τῆς ἐξαιρέτου κατὰ τὸ πᾶν ὄργανον ἐνεργείας ἐστὶν αἴτια . τοὺς μὲν δὴ τὴν χολὴν περιέχοντας πόρους , μὴ καὶ γελοῖον ᾖ , τὸ τῆς αἱματώσεως ὄργανον ὑπολαμβάνειν , ἢ φλεβῶν ἀρχὴν εἶναι νομίζειν . ἀπό τε γὰρ τῆς ἐπὶ τῷ ἥπατι κύστεως , τῆς χοληδόχου καλουμένης , οὗτοι πεφύκασι , καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνῃ τοῦ σώματος ἐνδείκνυνται φύσιν , καὶ χολὴν , οὐχ αἷμα , περιέχουσιν , καὶ οὐδὲ κατὰ τὸ ἧπάρ εἰσι μόνον , ἀλλὰ καὶ ἔξω τοῦ ἥπατος , ὥσπερ ὅ τε καθήκων εἰς τὸ ἔντερον , καὶ οἱ εἰς αὐτὴν τὴν κύστιν ἐμβάλλοντες , οὖσαν οὐδ’ αὐτὴν δήπου μέρος τοῦ ἥπατος . ἐπὶ δέ τινων ζώων οὐδ’ ὅλως ἐστὶ κύστις , ἀλλ’ οἱ πόροι μόνοι οἷον τὴν χολὴν ἐξοχετεύουσι , καὶ ἐκ τοῦ ἥπατος , εἰς τὸ λεπτὸν ἔντερον . ἀπολείπεται τοίνυν ἡ οἷον σὰρξ τοῦ ἥπατος , ἥπερ δὴ καὶ ἴδιός ἐστιν οὐσία τοῦ σπλάγχνου , τό τε πρῶτον εἶναι τῆς αἱματώσεως ὄργανον καὶ ἀρχὴν τῶν φλεβῶν . καὶ μέντοι καὶ σαφῶς εἴ τις αὐτῆς κατασκέψαιτο τὴν φύσιν , ἐγγυτάτω φανεῖται τοῦ αἵματος . εἰ γὰρ ἐννοήσεις ὑπὸ θερμότητος ἐξατμιζόμενον αἷμα καὶ παχυνόμενον , οὐδὲν ἄλλο εὑρήσεις γιγνόμενον , ἢ τὴν τοῦ ἥπατος σάρκα . καὶ μὲν δὴ καὶ μαρτυρεῖται πρὸς τοῦ φαινομένου τὸ πολλάκις ἡμῖν ἐν ἑτέροις ἀποδεδειγμένον , ὡς ἕκαστον τῶν ἀλλοιούντων μορίων τὴν τροφὴν οἷον σκοπόν τινα ἔχει καὶ τέλος , ἑαυτῷ συνεξομοιῶσαι τὸ ἀλλοιούμενον . εἰ δ’ ἐννοήσεις τὸν ἐκ τῆς κοιλίας ἀναλαμβανόμενον χυλὸν , ἀλλοιούμενον ὑπὸ τῆς σαρκὸς τοῦ ἥπατος , καὶ κατὰ βραχὺ μεθιστάμενον εἰς τὴν ἐκείνου φύσιν , παχύτερος ἑαυτοῦ καὶ ἐρυθρότερος ἐξ ἀνάγκης ἔσται , πρὶν ὁμοιωθῆναι τελέως ἐκείνῃ . δέδεικται γὰρ καὶ τοῦθ’ , ὡς οὐκ ἐνδέχεται τὰς ἐναντίας , ἢ ὅλως τὰς πολὺ διαφερούσας ποιότητας δέξασθαί τι , μὴ διὰ τῶν ἐν τῷ μεταξὺ πρότερον ὁδοιπορῆσαν . ὥστ’ , εἴπερ τέλος μέν ἐστι τῇ σαρκὶ τοῦ ἥπατος ὁμοιῶσαι τὴν τροφὴν ἑαυτῇ , τοῦτο δ’ ἀθρόως οὐκ ἐνδέχεται γενέσθαι , τὸ μέσον ἀμφοῖν ἔσται τὸ αἷμα , τοσούτῳ τῆς σαρκὸς τοῦ ἥπατος ἀπολειπόμενον , ὅσῳ πλεονεκτεῖ τοῦ κατὰ τὴν γαστέρα πεπεμμένου χυμοῦ . περὶ μὲν δὴ τούτων ἐπὶ πλέον ἐν ἑτέροις ἀποδέδεικται . νυνὶ δ’ ἀρκεῖ καὶ τὰ τοσαῦτα πρός γε τὴν περὶ τῆς χρείας τῶν μορίων διδασκαλίαν . ἡ μὲν γὰρ σὰρξ τοῦ ἥπατος , αὐτὸ δὴ τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα , τὸ πρῶτον τῆς αἱματώσεως ὄργανόν ἐστι καὶ ἀρχὴ τῶν φλεβῶν . διὸ καὶ ταῖς εἰς τὴν γαστέρα καὶ σύμπαντα τὰ ἔντερα καθηκούσαις φλεψὶν ὑπάρχει δύναμίς τις αἵματος ποιητικὴ , καθ’ ἣν καὶ πρὶν εἰς ἧπαρ ἀφικέσθαι τὸν ἐκ τῶν σιτίων ἀναδιδόμενον χυμὸν αἱματοῦν αὐτὸν αἱ φλέβες πεφύκασιν . οἱ δὲ ἀπὸ τῆς χοληδόχου κύστεως πόροι , δῆλον ὡς τοῦ διακρίνεσθαι τὴν χολὴν ἕνεκα γεγόνασιν . ὁ δὲ ἔξωθεν ὑμὴν οἷον δέρμα τι τοῦ ἥπατός ἐστι . τὸ δ’ εἰς αὐτὸ ἐμφυόμενον νεῦρον , ἵνα μὴ παντάπασιν ἀναίσθητον ᾖ τὸ σπλάγχνον , ὥσπερ γε καὶ ἀρτηρία τοῦ φυλάττεσθαι τὴν συμμετρίαν αὐτῷ τῆς ἐμφύτου θερμότητος , ὡς ἐν τῷ περὶ χρείας σφυγμῶν ἀποδέδεικται γράμματι . ἆρ’ οὖν ἤδη πάντα τὰ μόρια τοῦ ἥπατος διεληλύθαμεν , ἢ λείπεταί τι δεόμενον ἐξηγήσεως ; μόριον μὲν οὐδὲν ἔτι λείπεται . τὰ γὰρ σύμπαντα ταῦτά ἐστιν , ὅσα περ εἴρηται , φλέβες καὶ ἀρτηρίαι , καὶ νεῦρα , καὶ ἡ ἴδιος οὐσία τοῦ ἥπατος , καὶ τὰ τῆς χολῆς ἀγγεῖα , καὶ ὁ ἐπὶ τούτοις ἅπασι χιτών .
Lemmas: νυνί δέ ἤδη καλός ἄν ἔχω μεταβαίνω ἐπί ὁ ἧπαρ , εὐθύς τε κατά ἀρχή ὁ λόγος ὁ ἐν ὁ ἕτερος ἀποδείκνυμι ὑπομιμνῄσκω · χρήσιμος γάρ εἰμί , οὐ εἰς ὁ πάρειμι μόνος , ἀλλά καί πᾶς ὁ μέλλω περαίνω διέξοδος . χρή γάρ δή φημί ἐν ὁ σύνθετος ὁ σῶμα μόριον , ὁ ἐνέργεια τις πιστεύω , ὅς δή καί ὄργανον καλέω , ἐπισκοπέω τις διά ὁ ἀνατομή τοιοῦτος μόριον , οἷος μηδαμόθι ὁ σῶμα εἰμί ἑτέρωθι · καί οὗτος μέν ὁ ἴδιος κατά ὁ πᾶς ὄργανον ἐνέργεια αἴτιος εἰμί νομίζω · ὁ δέ ἄλλος ὁ κοινός , οἷος καί νῦν ἐπί ὁ ἧπαρ ὑπόκειμαι φλέψ ἀρχή εἰμί , καί ὁ πρῶτος ὁ αἱμάτωσις ὄργανον · οὗτος γάρ ἐγώ ἐν ἕτερος ἀποδείκνυμι · καί ζητέω , ὅς τίς ποτέ εἰμί αὐτός οὗτος ὁ μόριον , ὅς ὁ φλέψ εἰμί ἀρχή , καί ὁ ὁ αἷμα γένεσις αἴτιος . οὔτε γάρ ὁ ἀρτηρία , οὔτε ὁ φλέψ , οὔτε ὁ νεῦρον δυνατός αἰτιάομαι , ( κοινός γάρ οὗτος ὁ πᾶς σῶμα ) ἀλλά οὐδέ ὁ ὑμήν ὁ ἔξωθεν ὁ σπλάγχνον περίκειμαι , ὅς ἀπό ὁ περιτόναιον μικρός πρόσθεν λέγω φύω . καί μήν εἰ μή οὗτος , λοιπός ἄν ἔτι ὁ ὁ χολή ὑποδέχομαι μόριον , καί ὁ οἷος σάρξ ὁ ἧπαρ ἐπισκοπέω . ἤ γάρ ὁ ἕτερος αὐτός , ἤ ἀμφότερος ὁ ἐξαιρετός κατά ὁ πᾶς ὄργανον ἐνέργεια εἰμί αἴτιος . ὁ μέν δή ὁ χολή περιέχω πόρος , μή καί γέλοιος εἰμί , ὁ ὁ αἱμάτωσις ὄργανον ὑπολαμβάνω , ἤ φλέψ ἀρχή εἰμί νομίζω . ἀπό τε γάρ ὁ ἐπί ὁ ἧπαρ κύστις , ὁ χοληδόχος καλέω , οὗτος φύω , καί ὁ αὐτός ἐκεῖνος ὁ σῶμα ἐνδείκνυμι φύσις , καί χολή , οὐ αἷμα , περιέχω , καί οὐδέ κατά ὁ ἧπαρ εἰμί μόνος , ἀλλά καί ἔξω ὁ ἧπαρ , ὥσπερ ὁ τε καθήκω εἰς ὁ ἔντερον , καί ὁ εἰς αὐτός ὁ κύστις ἐμβάλλω , εἰμί οὐδέ αὐτός δήπου μέρος ὁ ἧπαρ . ἐπί δέ τις ζῷον οὐδέ ὅλος εἰμί κύστις , ἀλλά ὁ πόρος μόνος οἷος ὁ χολή ἐξοχετεύω , καί ἐκ ὁ ἧπαρ , εἰς ὁ λεπτός ἔντερον . ἀπολείπω τοίνυν ὁ οἷος σάρξ ὁ ἧπαρ , ὅς δή καί ἴδιος εἰμί οὐσία ὁ σπλάγχνον , ὁ τε πρῶτος εἰμί ὁ αἱμάτωσις ὄργανον καί ἀρχή ὁ φλέψ . καί μέντοι καί σαφής εἰ τις αὐτός κατασκέπτομαι ὁ φύσις , ἐγγύς φαίνω ὁ αἷμα . εἰ γάρ ἐννοέω ὑπό θερμότης ἐξατμίζω αἷμα καί παχύνω , οὐδείς ἄλλος εὑρίσκω γίγνομαι , ἤ ὁ ὁ ἧπαρ σάρξ . καί μέν δή καί μαρτυρέω πρός ὁ φαίνω ὁ πολλάκις ἐγώ ἐν ἕτερος ἀποδείκνυμι , ὡς ἕκαστος ὁ ἀλλοιόω μόριον ὁ τροφή οἷος σκοπός τις ἔχω καί τέλος , ἑαυτοῦ συνεξομοιόω ὁ ἀλλοιόω . εἰ δέ ἐννοέω ὁ ἐκ ὁ κοιλία ἀναλαμβάνω χυλός , ἀλλοιόω ὑπό ὁ σάρξ ὁ ἧπαρ , καί κατά βραχύς μεθίστημι εἰς ὁ ἐκεῖνος φύσις , παχύς ἑαυτοῦ καί ἐρυθρός ἐκ ἀνάγκη εἰμί , πρίν ὁμοιόω τέλειος ἐκεῖνος . δείκνυμι γάρ καί οὗτος , ὡς οὐ ἐνδέχομαι ὁ ἐναντίος , ἤ ὅλος ὁ πολύς διαφέρω ποιότης δέχομαι τις , μή διά ὁ ἐν ὁ μεταξύ πρότερος ὁδοιπορέω . ὥστε , εἴπερ τέλος μέν εἰμί ὁ σάρξ ὁ ἧπαρ ὁμοιόω ὁ τροφή ἑαυτοῦ , οὗτος δέ ἀθρόος οὐ ἐνδέχομαι γίγνομαι , ὁ μέσος ἄμφω εἰμί ὁ αἷμα , τοσοῦτος ὁ σάρξ ὁ ἧπαρ ἀπολείπω , ὅσος πλεονεκτέω ὁ κατά ὁ γαστήρ πέμπω χυμός . περί μέν δή οὗτος ἐπί πολύς ἐν ἕτερος ἀποδείκνυμι . νυνί δέ ἀρκέω καί ὁ τοσοῦτος πρός γε ὁ περί ὁ χρεία ὁ μόριον διδασκαλία . ὁ μέν γάρ σάρξ ὁ ἧπαρ , αὐτός δή ὁ ἴδιος αὐτός σῶμα , ὁ πρῶτος ὁ αἱμάτωσις ὄργανον εἰμί καί ἀρχή ὁ φλέψ . διό καί ὁ εἰς ὁ γαστήρ καί σύμπας ὁ ἔντερον καθήκω φλέψ ὑπάρχω δύναμις τις αἷμα ποιητικός , κατά ὅς καί πρίν εἰς ἧπαρ ἀφικνέομαι ὁ ἐκ ὁ σιτίον ἀναδίδωμι χυμός αἱματόω αὐτός ὁ φλέψ φύω . ὁ δέ ἀπό ὁ χοληδόχος κύστις πόρος , δῆλος ὡς ὁ διακρίνω ὁ χολή ἕνεκα γίγνομαι . ὁ δέ ἔξωθεν ὑμήν οἷος δέρμα τις ὁ ἧπαρ εἰμί . ὁ δέ εἰς αὐτός ἐμφύω νεῦρον , ἵνα μή παντάπασι ἀναίσθητος εἰμί ὁ σπλάγχνον , ὥσπερ γε καί ἀρτηρία ὁ φυλάσσω ὁ συμμετρία αὐτός ὁ ἔμφυτος θερμότης , ὡς ἐν ὁ περί χρεία σφυγμός ἀποδείκνυμι γράμμα . ἆρα οὖν ἤδη πᾶς ὁ μόριον ὁ ἧπαρ διέρχομαι , ἤ λείπω τις δέω ἐξήγησις ; μόριον μέν οὐδείς ἔτι λείπω . ὁ γάρ σύμπας οὗτος εἰμί , ὅσος περ λέγω , φλέψ καί ἀρτηρία , καί νεῦρον , καί ὁ ἴδιος οὐσία ὁ ἧπαρ , καί ὁ ὁ χολή ἀγγεῖον , καί ὁ ἐπί οὗτος ἅπας χιτών .