galenus.de-usu-partium 16.2
Ὥρα τοίνυν σοι σκοπεῖσθαι τὴν αὐτὴν τέχνην τῆς νομῆς ἐν τοῖς ζώοις ὑπὸ προτέρας τῆς φύσεως εἰργασμένην . ἀρτηρία μὲν γὰρ μία μεγίστη τῆς καρδίας ἐκπέφυκεν , οἷον πρέμνον εἰς πολλοὺς κλῶνας καὶ κλάδους ἐσχισμένον . ἑτέρα δ’ ἡ φλὲψ , ἣν διὰ τὸ μέγεθος ὀνομάζουσι κοίλην , ἐκ τῶν κυρτῶν τοῦ ἥπατος ἄνω καὶ κάτω φερομένη διφυεῖ τινι πρέμνῳ προσέοικεν , ἐπειδὴ καὶ τοῦ σώματος ἡμῶν τὸ μὲν ὑψηλότερόν ἐστι , τὸ δὲ ταπεινότερον ἥπατος . οὕτω δὲ καὶ τὴν ἐκ τῆς καρδίας ἐκφῦσαν ἀρτηρίαν εὐθὺς ὄψει δίχα σχισθεῖσαν ἀνίσοις τμήμασι , τῷ μὲν ἑτέρῳ τῷ μείζονι κάτω φερομένην , ἐπειδὴ καὶ τὸ σῶμα ταύτῃ μεῖζόν ἐστι , τῷ δ’ ἑτέρῳ τῷ μείονι τοῖς ὑψηλοτέροις τῆς καρδίας μέρεσι διασπειρομένην . ὅμοιον δ’ ἔτι τοῖς εἰρημένοις πρέμνον ἐξ ἐγκεφάλου πέφυκεν ὁ νωτιαῖος μυελὸς , ἅπασι τοῖς κάτω τῆς κεφαλῆς ἐπιπέμπων νεῦρα . θαυμαστὸν μὲν δὴ καὶ τοῦτ’ ἂν ἦν , εἰ μήτε φλὲψ , μήτ’ ἀρτηρία , μήτε νεῦρον ἐφαίνοντο παλινδρομοῦντα πρὸς τὰς οἰκείας ἀρχὰς , ἔτι δὲ θαυμαστότερον , εἰ , παμπόλλων , ὡς εἴρηται , καθ’ ἕκαστον γένος ἀπὸ τῆς ἀρχῆς εἰς τὰ πρόσω κατασχιζομένων , ὀλιγίστοις μὲν ἀγγείοις , ὀλιγίστοις δὲ καὶ νεύροις ὑπάρχει καμπὴν ποιησαμένοις οἷόν περ δίαυλόν τινα φέρεσθαι , μὴ μάτην , μηδ’ ὡς ἔτυχεν , ἀλλὰ θαυμαστῆς ἕνεκα χρείας . ὅταν γὰρ ἐν πολλοῖς ἕν τι ἰδίαν κεκτῆται κατασκευὴν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἕνεκα τῆς χρείας ἐξηλλαγμένον ἐναργῶς , ﻿ ἐν τούτῳ σοφή τε ἅμα καὶ μνήμων ἑκάστου τῶν κατὰ μέρος ἡ φύσις ἄκρᾳ τε δικαιοσύνῃ καὶ προνοίᾳ χρωμένη κατάδηλος γίνεται . τὸ δὲ καὶ παραβλαστήματα τῷ πρέμνῳ κατὰ μίαν μόνην τὴν τῶν νεύρων ἀρχὴν γεγονέναι χρείας ἕνεκεν ἀναγκαίας , ἐμοὶ μὲν δοκεῖ μέγιστον καὶ τοῦτ’ ἐπίδειγμα τῆς κατὰ τὴν φύσιν εἶναι τέχνης . οὐ σμικρὸν δὲ οὐδὲ τοῦτο , καίτοι πάντη τοῦ σώματος ἰόντων τῶν νεύρων , μήτ’ εἰς ὀστοῦν ἐμφύεσθαί τι , μήτ’ εἰς χόνδρον , μήτ’ εἰς σύνδεσμον , ἀλλὰ μηδ’ εἰς ἅπαντας τοὺς ἀδένας , ἐπειδὴ καὶ τούτων διττή τις ὑπάρχει φύσις . ἡ μὲν γὰρ τῶν ὀστῶν οὐσία πολλαχόθι μὲν οἷον στήριγμα καὶ ἕδρα τοῖς ἄλλοις ὑποβέβληται , πολλαχόθι δ’ οἷον πρόβλημά τι καὶ τεῖχος · αὗται γὰρ δύο χρεῖαι τῶν ὀστῶν · οἱ χόνδροι δ’ ὑπαλείφουσιν αὐτῶν ἔνια μέρη λειότητος ἕνεκεν , ὡς ἐπὶ τῶν ἄρθρων · χρῆται δ’ αὐτοῖς ἡ φύσις ἔστιν ὅτε καὶ ὡς μετρίως εἴκουσι σώμασι . ταῦτ’ ἄρα περιττὸν ἦν τοῖς ὀστοῖς καὶ τοῖς χόνδροις μετεῖναί τινος αἰσθήσεως ἢ καθ’ ὁρμὴν κινήσεως . ἀλλ’ οὐδὲ τοῖς συνδέσμοις αὐτοῖς οὐδετέρου τούτων ἐστὶ χρεία , καθάπερ σχοινίοις συνάπτουσί τινα τῶν ἄλλων μορίων τοῖς ὀστοῖς , καὶ ἄλλοις ταῦτα . οὐ μὴν οὐδὲ πιμελή τι προσδεῖται νεύρων , ἐλαίου δίκην τακερῶς ἐπιβεβλημένη τοῖς ὑμενώδεσι καὶ νευρώδεσι τοῦ ζώου μορίοις . αὕτη δ’ αὐτῆς ἥ τε γένεσίς ἐστι καὶ ἡ χρεία , γεννωμένης μὲν ἐκ τοῦ πιμελοῦς ἐν αἵματι , παρεγχεομένης δὲ διὰ λεπτῶν φλεβῶν , ἐπιβεβλημένης δὲ τοῖς ξηροῖς καὶ λεπτοῖς σώμασιν , ἵν’ ἐπιτέγγῃ διὰ παντὸς αὐτὰ λίπει ξυμφύτῳ , ξηραινόμενα καὶ σκληρυνόμενα διὰ ταχέων ἐν ἀσιτίαις μακραῖς καὶ πόνοις σφοδροῖς καὶ θάλπεσιν ἰσχυροῖς . ἡ δὲ τῶν ἀδένων φύσις , ἡ μὲν οἷον στήριγμα τῆς τῶν ἀγγείων ὑπάρχουσα σχίσεως , οὐδὲν δήπου δεῖται πρὸς τοῦτο νεύρων , ὅτι μηδ’ αἰσθήσεως ἢ κινήσεως τῆς καθ’ ὁρμήν · ἡ δ’ εἰς γένεσιν ὑγρῶν χρησίμων τῷ ζώῳ παρεσκευασμένη , καθάπερ φλέβας καὶ ἀρτηρίας αἰσθητὰς ἐνίοτε καὶ μεγάλας , οὕτω καὶ νεῦρα ταῦτα λαμβάνουσα , κατὰ τὸν κοινὸν λόγον ἁπάντων τῶν τοιούτων μορίων , ὧν ἤδη σοι δίειμι . πρὸς μὲν γὰρ τὴν καθ’ ὁρμὴν κίνησιν ἐν τοῖς ζώοις ἡ φύσις ἓν γένος ὀργάνων . κατεσκευάσατο τοὺς ὀνομαζομένους μῦς . διὸ , καίτοι τῶν νεύρων ἁπάντων ἑκατέρας ἐχόντων τὰς δυνάμεις ( λέγω δὲ αἴσθησίν τε καὶ κίνησιν ) , οὐδὲν τῶν ἄλλων μορίων , ὅσα δέχεται νεῦρα , κινεῖται , ἀλλ’ αἰσθάνεται μόνον , οἷον τὸ δέρμα καὶ οἱ ὑμένες , καὶ οἱ χιτῶνες , καὶ ἡ ἀρτηρία , καὶ ἡ φλὲψ , ἔντερά τε καὶ μήτρα , καὶ κύστις , καὶ γαστὴρ , καὶ τὰ σύμπαντα σπλάγχνα , καὶ τῶν ἀδένων τὸ ἕτερον εἶδος . ὅτι δὲ καὶ τὰ τῶν αἰσθήσεων ὄργανα νεύρων εἰς τοῦτ’ ἐδεῖτο , τί δεῖ καὶ λέγειν ; εἴρηται μὲν οὖν ἤδη καὶ πρόσθεν ὑπὲρ ἁπάντων τούτων ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτῶν λόγοις . ἀναμνῆσαι δὲ καὶ νῦν ἀναγκαῖον , ὡς οὔτε μάτην ἐνέφυσεν οὐδενὶ τῶν μορίων ἡ φύσις νεῦρον , ἀλλ’ ὅσοις αἰσθήσεως ἔδει μόνης ἢ κινήσεως τῆς καθ’ ὁρμὴν , οὔτε τούτοις ὡς ἔτυχεν , ἀλλὰ τοῖς μὲν εἰς ἀκρίβειαν αἰσθήσεως δεομένοις τὰ μαλακὰ , τοῖς δὲ εἰς ὁρμὴν κινήσεως τὰ σκληρὰ πάντα , τοῖς δὲ ἄμφω χρῄζουσιν ἀμφότερα , προμηθουμένης , οἶμαι , καὶ προπαρασκευαζούσης κᾀνταῦθα τῆς φύσεως εἰς μὲν τὴν αἴσθησιν τὸ παθεῖν ἑτοιμότερον , εἰς δὲ τὴν κίνησιν τὸ δρᾶσαι δυνατώτερον . ὅσα γοῦν τῶν ὀργάνων οὐ κινεῖται μόνον ἁπλῶς καθ’ ὁρμὴν , ἀλλὰ καὶ περιττοτέραν τὴν αἴσθησιν ἐκτήσατο τῆς κοινῆς ἁπάντων μορίων τῆς ἁπτικῆς , οἷον ὀφθαλμοὶ , καὶ ὦτα , καὶ γλῶττα , ταῦτα καὶ τὸ μαλακὸν ἔχει καὶ τὸ σκληρὸν γένος τῶν νεύρων · καὶ καταφύεταί γε τὸ μὲν μαλακὸν ἐν αὐτοῖς εἰς τὸ τῆς αἰσθήσεως ἴδιον ὄργανον , τὸ δὲ σκληρὸν εἰς τοὺς μῦς . ὑπάρχει δὲ καὶ γαστρὶ , καὶ ἥπατι , καὶ τοῖς ἐντέροις ἅπασι , καὶ τοῖς σπλάγχνοις θάτερον γένος τῶν νεύρων τὸ μαλακὸν , ὥσπερ γε καὶ τῶν ὀστῶν μόνοις τοῖς ὀδοῦσιν , ὅτι τε γυμνοὶ προβέβληνται τοῖς ὁμιλοῦσι , καὶ ὅτι συναισθάνεσθαι καὶ συνδιακρίνειν τῇ γλώττῃ τὰ γευστὰ τοῖς ἄλλοις ὁμοίως ἅπασι τοῖς κατὰ τὸ στόμα μορίοις ἐχρῆν αὐτούς . ἐδείχθη γὰρ ἡμῖν κᾀν τοῖς πρόσθεν λόγοις αἰσθήσεως περιττοτέρας ἡ φύσις μεταδιδοῦσα τοῖς μέλλουσι συνεχῶς ὁμιλήσειν ἤτοι τέμνουσί τισιν , ἢ θλῶσιν , ἢ διαβιβρώσκουσιν , ἢ θερμαίνουσι σφοδρῶς ἢ ψύχουσιν , ἢ ὁπωσοῦν ἑτέρως ἀλλοιοῦσιν , ἵν’ ὑπὸ τῆς ὀδύνης ἀναμιμνησκόμενον τὸ ζῶον ἀρήγειν ἑαυτῷ καὶ τὸ λυποῦν ἀποτρίβηται , πρὶν κακωθῆναι τὸ μόριον . οὕτως οὖν καὶ τοῖς ὀδοῦσιν ἐνέφυ νεῦρα μαλακὰ , καὶ τῷ δέρματι σύμπαντι τῶν καθ’ ἕκαστον μόριον νεύρων ἀποφυόμεναί τινες ἶνες ἐμβάλλουσιν . οὐ γὰρ , ὥσπερ ἐφ’ ἕκαστον τῶν μυῶν ἀφικνεῖται νεῦρον , οὕτω καὶ τοῦ δέρματος ἴδιον ἢ ἀφωρισμένον ἐστὶν , ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑποκειμένων μορίων ἶνές τινες εἰς αὐτὸ διήκουσιν , ἅμα μὲν σύνδεσμος τοῖς ὑποκειμένοις , ἅμα δ’ αἰσθήσεως ὄργανα γενησόμεναι . κοινοὶ μὲν δὴ λόγοι περὶ πάντων τῶν νεύρων .
Lemmas: ὥρα τοίνυν σύ σκοπέω ὁ αὐτός τέχνη ὁ νομή ἐν ὁ ζῷον ὑπό πρότερος ὁ φύσις ἐργάζομαι . ἀρτηρία μέν γάρ εἷς μέγας ὁ καρδία ἐκφύω , οἷος πρέμνον εἰς πολύς κλών καί κλάδος σχίζω . ἕτερος δέ ὁ φλέψ , ὅς διά ὁ μέγεθος ὀνομάζω κοῖλος , ἐκ ὁ κυρτός ὁ ἧπαρ ἄνω καί κάτω φέρω διφυής τις πρέμνον προσέοικα , ἐπειδή καί ὁ σῶμα ἐγώ ὁ μέν ὑψηλός εἰμί , ὁ δέ ταπεινός ἧπαρ . οὕτως δέ καί ὁ ἐκ ὁ καρδία ἐκφύω ἀρτηρία εὐθύς ὁράω δίχα σχίζω ἄνισος τμῆμα , ὁ μέν ἕτερος ὁ μέγας κάτω φέρω , ἐπειδή καί ὁ σῶμα οὗτος μέγας εἰμί , ὁ δέ ἕτερος ὁ μείων ὁ ὑψηλός ὁ καρδία μέρος διασπείρω . ὅμοιος δέ ἔτι ὁ λέγω πρέμνον ἐκ ἐγκέφαλος φύω ὁ νωτιαῖος μυελός , ἅπας ὁ κάτω ὁ κεφαλή ἐπιπέμπω νεῦρον . θαυμαστός μέν δή καί οὗτος ἄν εἰμί , εἰ μήτε φλέψ , μήτε ἀρτηρία , μήτε νεῦρον φαίνω παλινδρομέω πρός ὁ οἰκεῖος ἀρχή , ἔτι δέ θαυμαστός , εἰ , πάμπολυς , ὡς λέγω , κατά ἕκαστος γένος ἀπό ὁ ἀρχή εἰς ὁ πρόσω κατασχίζω , ὀλίγιστος μέν ἀγγεῖον , ὀλίγιστος δέ καί νεῦρον ὑπάρχω καμπή ποιέω οἷος περ δίαυλος τις φέρω , μή μάτην , μηδέ ὡς τυγχάνω , ἀλλά θαυμαστός ἕνεκα χρεία . ὅταν γάρ ἐν πολύς εἷς τις ἴδιος κτάομαι κατασκευή ἀπό ὁ ἄλλος ἕνεκα ὁ χρεία ἐξαλλάσσω ἐναργής , ﻿ ἐν οὗτος σοφός τε ἅμα καί μνήμων ἕκαστος ὁ κατά μέρος ὁ φύσις ἄκρος τε δικαιοσύνη καί πρόνοια χράω κατάδηλος γίγνομαι . ὁ δέ καί παραβλάστημα ὁ πρέμνον κατά εἷς μόνος ὁ ὁ νεῦρον ἀρχή γίγνομαι χρεία ἕνεκα ἀναγκαῖος , ἐγώ μέν δοκέω μέγας καί οὗτος ἐπίδειγμα ὁ κατά ὁ φύσις εἰμί τέχνη . οὐ μικρός δέ οὐδέ οὗτος , καίτοι πάντῃ ὁ σῶμα ἔρχομαι ὁ νεῦρον , μήτε εἰς ὀστέον ἐμφύω τις , μήτε εἰς χόνδρος , μήτε εἰς σύνδεσμος , ἀλλά μηδέ εἰς ἅπας ὁ ἀδήν , ἐπειδή καί οὗτος δισσός τις ὑπάρχω φύσις . ὁ μέν γάρ ὁ ὀστέον οὐσία πολλαχόθι μέν οἷος στήριγμα καί ἕδρα ὁ ἄλλος ὑποβάλλω , πολλαχόθι δέ οἷος πρόβλημα τις καί τεῖχος · οὗτος γάρ δύο χρεία ὁ ὀστέον · ὁ χόνδρος δέ ὑπαλείφω αὐτός ἔνιοι μέρος λειότης ἕνεκα , ὡς ἐπί ὁ ἄρθρον · χράω δέ αὐτός ὁ φύσις εἰμί ὅτε καί ὡς μέτριος εἴκω σῶμα . οὗτος ἄρα περισσός εἰμί ὁ ὀστέον καί ὁ χόνδρος μέτειμι τις αἴσθησις ἤ κατά ὁρμή κίνησις . ἀλλά οὐδέ ὁ σύνδεσμος αὐτός οὐδέτερος οὗτος εἰμί χρεία , καθά σχοινίον συνάπτω τις ὁ ἄλλος μόριον ὁ ὀστέον , καί ἄλλος οὗτος . οὐ μήν οὐδέ πιμελή τις προσδέω νεῦρον , ἔλαιον δίκη τακερός ἐπιβάλλω ὁ ὑμενώδης καί νευρώδης ὁ ζῷον μόριον . οὗτος δέ αὐτός ὁ τε γένεσις εἰμί καί ὁ χρεία , γεννάω μέν ἐκ ὁ πιμελής ἐν αἷμα , παρεγχέω δέ διά λεπτός φλέψ , ἐπιβάλλω δέ ὁ ξηρός καί λεπτός σῶμα , ἵνα ἐπιτέγγω διά πᾶς αὐτός λίπος σύμφυτος , ξηραίνω καί σκληρύνω διά ταχύς ἐν ἀσιτία μακρός καί πόνος σφοδρός καί θάλπος ἰσχυρός . ὁ δέ ὁ ἀδήν φύσις , ὁ μέν οἷος στήριγμα ὁ ὁ ἀγγεῖον ὑπάρχω σχίσις , οὐδείς δήπου δέω πρός οὗτος νεῦρον , ὅτι μηδέ αἴσθησις ἤ κίνησις ὁ κατά ὁρμή · ὁ δέ εἰς γένεσις ὑγρός χρήσιμος ὁ ζῷον παρασκευάζω , καθά φλέψ καί ἀρτηρία αἰσθητός ἐνίοτε καί μέγας , οὕτως καί νεῦρον οὗτος λαμβάνω , κατά ὁ κοινός λόγος ἅπας ὁ τοιοῦτος μόριον , ὅς ἤδη σύ διέρχομαι . πρός μέν γάρ ὁ κατά ὁρμή κίνησις ἐν ὁ ζῷον ὁ φύσις εἷς γένος ὄργανον . κατασκευάζω ὁ ὀνομάζω μῦς . διό , καίτοι ὁ νεῦρον ἅπας ἑκάτερος ἔχω ὁ δύναμις ( λέγω δέ αἴσθησις τε καί κίνησις ) , οὐδείς ὁ ἄλλος μόριον , ὅσος δέχομαι νεῦρον , κινέω , ἀλλά αἰσθάνομαι μόνος , οἷος ὁ δέρμα καί ὁ ὑμήν , καί ὁ χιτών , καί ὁ ἀρτηρία , καί ὁ φλέψ , ἔντερον τε καί μήτρα , καί κύστις , καί γαστήρ , καί ὁ σύμπας σπλάγχνον , καί ὁ ἀδήν ὁ ἕτερος εἶδος . ὅτι δέ καί ὁ ὁ αἴσθησις ὄργανον νεῦρον εἰς οὗτος δέω , τίς δέω καί λέγω ; λέγω μέν οὖν ἤδη καί πρόσθεν ὑπέρ ἅπας οὗτος ἐν ὁ ἴδιος αὐτός λόγος . ἀναμιμνῄσκω δέ καί νῦν ἀναγκαῖος , ὡς οὔτε μάτην ἐμφύω οὐδείς ὁ μόριον ὁ φύσις νεῦρον , ἀλλά ὅσος αἴσθησις δέω μόνος ἤ κίνησις ὁ κατά ὁρμή , οὔτε οὗτος ὡς τυγχάνω , ἀλλά ὁ μέν εἰς ἀκρίβεια αἴσθησις δέω ὁ μαλακός , ὁ δέ εἰς ὁρμή κίνησις ὁ σκληρός πᾶς , ὁ δέ ἄμφω χρῄζω ἀμφότερος , προμηθέομαι , οἴομαι , καί προπαρασκευάζω ᾀνταῦθη ὁ φύσις εἰς μέν ὁ αἴσθησις ὁ πάσχω ἑτοῖμος , εἰς δέ ὁ κίνησις ὁ δράω δυνατός . ὅσος γοῦν ὁ ὄργανον οὐ κινέω μόνος ἁπλῶς κατά ὁρμή , ἀλλά καί περισσός ὁ αἴσθησις κτάομαι ὁ κοινός ἅπας μόριον ὁ ἁπτικός , οἷος ὀφθαλμός , καί οὖς , καί γλῶσσα , οὗτος καί ὁ μαλακός ἔχω καί ὁ σκληρός γένος ὁ νεῦρον · καί καταφύω γε ὁ μέν μαλακός ἐν αὐτός εἰς ὁ ὁ αἴσθησις ἴδιος ὄργανον , ὁ δέ σκληρός εἰς ὁ μῦς . ὑπάρχω δέ καί γαστήρ , καί ἧπαρ , καί ὁ ἔντερον ἅπας , καί ὁ σπλάγχνον ἕτερος γένος ὁ νεῦρον ὁ μαλακός , ὥσπερ γε καί ὁ ὀστέον μόνος ὁ ὀδούς , ὅτι τε γυμνός προβάλλω ὁ ὁμιλέω , καί ὅτι συναισθάνομαι καί συνδιακρίνω ὁ γλῶσσα ὁ γευστός ὁ ἄλλος ὅμοιος ἅπας ὁ κατά ὁ στόμα μόριον χρή αὐτός . δείκνυμι γάρ ἐγώ εἰͅν ὁ πρόσθεν λόγος αἴσθησις περισσός ὁ φύσις μεταδίδωμι ὁ μέλλω συνεχής ὁμιλέω ἤτοι τέμνω τις , ἤ θλάω , ἤ διαβιβρώσκω , ἤ θερμαίνω σφοδρός ἤ ψύχω , ἤ ὁπωσοῦν ἕτερος ἀλλοιόω , ἵνα ὑπό ὁ ὀδύνη ἀναμιμνῄσκω ὁ ζῷον ἀρήγω ἑαυτοῦ καί ὁ λυπέω ἀποτρίβω , πρίν κακόω ὁ μόριον . οὕτως οὖν καί ὁ ὀδούς ἐμφύω νεῦρον μαλακός , καί ὁ δέρμα σύμπας ὁ κατά ἕκαστος μόριον νεῦρον ἀποφύω τις ἴς ἐμβάλλω . οὐ γάρ , ὥσπερ ἐπί ἕκαστος ὁ μῦς ἀφικνέομαι νεῦρον , οὕτως καί ὁ δέρμα ἴδιος ἤ ἀφορίζω εἰμί , ἀλλά ἐκ ὁ ὑπόκειμαι μόριον ἴς τις εἰς αὐτός διήκω , ἅμα μέν σύνδεσμος ὁ ὑπόκειμαι , ἅμα δέ αἴσθησις ὄργανον γίγνομαι . κοινός μέν δή λόγος περί πᾶς ὁ νεῦρον .