galenus.de-usu-partium 8.2
Ἡ δὲ δὴ κεφαλὴ τοῖς μὲν πλείστοις ἔδοξε διὰ τὸν ἐγκέφαλον γεγονέναι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰς αἰσθήσεις ἁπάσας ἔχειν ἐν αὑτῇ , καθάπερ τινὰς ὑπηρέτας καὶ δορυφόρους μεγάλου βασιλέως . ἀλλὰ καρκίνοις τε καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς μαλακοστράκοις κεφαλὴ μὲν οὐκ ἔστι · τὸ δὲ τῶν αἰσθήσεών τε καὶ τῶν κατὰ προαίρεσιν κινήσεων ἐξηγούμενον μόριόν ἐστι δήπου πάντως αὐτόθι κατὰ τὸν θώρακα τεταγμένον , ἔνθα περ αὐτοῖς ἐστιν ἅπαντα τὰ τῶν αἰσθήσεων ὄργανα . ὥσθ’ , ὅπερ ἐν ἡμῖν ὁ ἐγκέφαλος , τοῦτ’ ἐν ἐκείνοις εἴη ἂν τοῖς ζώοις τὸ μόριον , εἰς ὃ τῶν εἰρημένων ἕκαστον ἀναφέρεται · ἢ εἰ μὴ ἐγκέφαλός ἐστιν , ἀλλὰ καρδία τούτων ἁπάντων ἀρχὴ , τοῖς μὲν ἀκεφάλοις ζώοις ὀρθῶς ἂν εἴη περὶ τὰ στέρνα τὰ τῶν αἰσθήσεων ὄργανα , πρὸς τὴν καρδίαν πλησίον κειμένην περαινόντων , τοῖς δ’ ἄλλοις οὐκ ὀρθῶς εἰς τὸν ἐγκέφαλον ἀνῆπται . ἀλλὰ καὶ τοσοῦτο μᾶλλον ἡ κεφαλὴ περιττῶς δόξει γεγονέναι τοῖς ᾧδε δοξάζουσιν , ὅταν μήτ’ ἐγκεφάλου χρείαν εἰπεῖν ἔχουσι , μήτε περιοικίζειν αὐτῷ τὰς αἰσθήσεις δύνανται . τὸ γὰρ οἴεσθαι , τῆς περὶ τὴν καρδίαν θερμασίας ἕνεκα γεγονέναι τὸν ἐγκέφαλον , ἀναψύχοντά τε αὐτὴν καὶ εἰς μετριότητα κράσεως ἄγοντα , παντοίως ἄτοπον . οὔτε γὰρ ἂν οὕτω πόῤῥω τῆς καρδίας ἡ φύσις ἔταξεν αὐτὸν , ἀλλ’ ἤτοι πάντη περιέβαλεν ἂν , ὥσπερ καὶ τὸν πνεύμονα , ἢ ἐν θώρακί γε πάντως κατέθετο , οὔτ’ ἂν τῶν αἰσθήσεων ἁπασῶν τὰς ἀρχὰς εἰς αὐτὸν ἀνήρτησεν . ἀλλ’ , εἰ καὶ τοσοῦτον παρεῖδεν , ὡς καὶ πόῤῥω τάξαι , καὶ τὰς αἰσθήσεις συνάψαι , μηδὲν δέον , ἀλλ’ οὔτι γε διττοῖς ἂν περιβόλοις οὕτως ἀσφαλέσι καὶ πυκνοῖς διετείχισε , τῷ μὲν τὸ κρανίον ὅλον , τῇ δὲ τὸν θώρακα περιθεῖσα · ἢ εἰ καὶ ταῦτα παρεῖδε , τὸν γοῦν τράχηλον οὐκ ἂν εἰς τὸ μέσον ἀμφοῖν φέρουσα κατέθετο , καὶ ταῦτα ἐν τοῖς θερμοτάτοις ζώοις καὶ τοῖς καρχαρόδουσιν ὀνομαζομένοις ἱκανῶς μακρὰν , ἐν δὲ δὴ τοῖς πτηνοῖς ἔτι καὶ μᾶλλον , ὥστ’ ἴσον ἀφεστάναι τῆς καρδίας τοῖς ποσὶ τὸν ἐγκέφαλον . ὅμοιον γὰρ τοῦτό γε τὸ δόγμα τῷ φάσκειν , ἕνεκά γε τῆς καρδίας τὰς πτέρνας γεγονέναι . καὶ μή σοι δοκεῖν με τοῦ γελοίου χάριν οὕτως εἰπεῖν , ἀλλ’ ἂν ἀκριβῶς σκοποίης , θᾶττον ἐκ τῶν πτερνῶν εἰς τὴν καρδίαν ἀφίξεταί τις ψύξις , ἢ ἐκ τοῦ ἐγκεφάλου . εἰ γὰρ καὶ ποῤῥωτέρω τετάχθαι δοκοῦσιν , ἐπί γε ἀνθρώποις · οὐ γὰρ δὴ ἐν ἅπασί γε τοῖς ζώοις , ἀλλ’ οὔτι πω διείργεσθον διττοῖς ὀστῶν περιβόλοις , οἷον ἀσφαλέσι τείχεσιν . ἐν μὲν γὰρ τοῖς κάτω μέρεσι μόνοις οὐκ ἔστιν ὀστέϊνος ὁ θώραξ , ἀλλ’ ὑμενῶδές τε καὶ μυῶδες σῶμα , τὸ διάφραγμα καλούμενον , ἐνταυθοῖ τέτακται , διαπέμπειν ἑτοιμότατον ψύξιν . οὐ μὴν οὐδ’ ἧττόν τι ψυχρὰς εὕροις ἂν τὰς πτέρνας τοῦ ἐγκεφάλου · τοῦτο γὰρ εἰ καὶ μηδὲν , ἀλλὰ τό γε διηνεκὲς τῆς κινήσεως ἱκανὸν ἐκθερμαίνειν , ἵνα παραλείπω τὸ πλῆθός τε καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐν αὐτῷ φλεβῶν καὶ ἀρτηριῶν , ὧν οὐδέν ἐστι θερμότερον ἐν ζώου σώματι μόριον · ἀλλὰ καὶ τὸ σκέπεσθαι διτταῖς μήνιγξι , καὶ μετὰ ταῦτα σκληροτάτῳ τε ἅμα καὶ πυκνοτάτῳ καὶ παχυτάτῳ ὀστῷ , τοιοῦτον γὰρ τὸ κατὰ τὴν βάσιν αὐτοῦ , δι’ οὗ πάντως ἡ ἐπὶ τὴν καρδίαν ὁδὸς τῆς ψύξεως , οὐ γὰρ δὴ διά γε τῆς κορυφῆς , καὶ ταῦτα τήν γε ἐν αὐτῷ θερμασίαν ἐξ ἀνάγκης ἐπαυξήσει , καὶ τῆς κατεψυγμένης ψυχρότητος τὴν ἐπὶ τὴν καρδίαν ὁδὸν ἀμήχανόν τε καὶ παντελῶς ἄπορον ἐργάσεται . τί δὲ δεῖ παρ’ ἐγκεφάλου τὴν ἀνάψυξιν ἐκπορίζειν τῇ καρδίᾳ , τὴν ἀναπνοὴν ὁρῶντας , οὕτως διηνεκές τε καὶ ἀκατάπαυστον ἔργον , ἔστ’ ἂν περιῇ τὸ ζῶον , ἑκατέρως ἐμψύχειν δυναμένην , ἐν μὲν ταῖς εἰσπνοαῖς χορηγίᾳ ψυχρᾶς ποιότητος , ἐν δ’ αὖ ταῖς ἐκπνοαῖς ἀποχύσει τοῦ ζέοντος ; εἰ μή γε τὸν ἀέρα θερμότερον εἶναι νομίζουσιν ἐγκεφάλου , καὶ διὰ τοῦτ’ ἐλλιπέστερον , ἢ προσῆκεν , ἐμψυχομένην τὴν καρδίαν τῆς παρ’ ἐγκεφάλου , ψυχροτέρου δήπουθεν ὄντος , ἐπικουρίας προσδεῖσθαι . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἢ ὑπερφθεγγομένων ἐστὶ τὴν ἀλήθειαν , ἢ ἀγνοούντων τὰ φαινόμενα . διὰ παντὸς γὰρ εὑρίσκεται μακρῷ θερμότερος ἀέρος ὁ ἐγκέφαλος , εἴτε κατεαγότα τινὰ τῆς κεφαλῆς χειρουργοίημεν , εἴτε καὶ πείρας ἕνεκα ζῶον ὁτιοῦν λαβόντες , ἐκκόψαντες αὐτοῦ τὸ κρανίον , εἶτα διατεμόντες τὰς μήνιγγας , ἅπτεσθαι βουληθείημεν . ἀλλὰ καὶ ὅτι περὶ παντὸς ποιούμεθα διὰ ταχειῶν ἐνεργειῶν ἐκκόπτοντες τὰ τῆς κεφαλῆς ὀστᾶ , τοῦ μὴ ψυγῆναι τὸν ἐγκέφαλον ἕνεκεν , οὐδεὶς ἀγνοεῖ , καὶ ὡς , εἰ ψυγείη , κακῶν ἔσχατόν ἐστι τῷ κατεαγότι . καὶ μὴν , εἴπερ ἦν ὁ ἀὴρ ἐγκεφάλου θερμότερος , οὐκ ἂν ὑπ’ αὐτοῦ κατεψύχετο · νυνὶ δὲ , κᾂν θέρος ᾖ , ῥᾳδίως ψύχεται , καὶ δεῖται καὶ τότε θαλφθῆναι διὰ ταχέων , ὡς ἂν μὴ μόνον αὐτὸς οὐκ ὢν ψυχρὸς , ἀλλὰ μηδὲ ὁμιλίαν ἀλύπως φέρων οὐσίας ψυχρᾶς . ἀλλ’ οὐ διὰ τὸν ﻿ ἐγκέφαλον , φασὶν , ἀλλ’ ἐπὶ ταῖς μήνιγξι ψυγείσαις ἡ βλάβη γίνεται , καὶ μάλιστα τῇ λεπτῇ , πλείστας ὲν αὑτῇ φλέβας τε καὶ ἀρτηρίας ἐχούσῃ καὶ διὰ παντὸς ὅλῃ σφυζούσῃ , ὅπερ οὐκ ἄνευ ζεούσης θερμασίας γίνεται . εἶτ’ , ὦ γενναιότατοι , τὴν λεπτὴν μήνιγγα θερμὴν εἶναι νομίζοντες , ἔτι τολμᾶτε τὸν ἐγκέφαλον ἀποφαίνειν ψυχρὸν , οὕτως ὑπ’ αὐτῆς πάντη διαπεπλεγμένον , ὡς μηδὲν εὑρίσκεσθαι μόριον ἐγκεφάλου ταύτης ἔρημον ; ἢ τοῦτ’ ἀγνοεῖτε καὶ νομίζετε περιέχεσθαι μόνον ὑπ’ αὐτῆς τὸν ἐγκέφαλον , οὐχὶ δέ γε καὶ διεζῶσθαι καὶ διαπεπλέχθαι πανταχόθεν ; καίτοι , κᾂν εἰ περιέχοιτο μόνον , οὐ δήπου τὴν μὲν καρδίαν αὐτὸς ἱκανὸς ἦν ἀναψύχειν , οὕτω μὲν πόῤῥω διῳκισμένος , διττοῖς δ’ ὀστῶν διαφράγμασι διειργόμενος , ὑπὸ δὲ τῆς μήνιγγος οὐκ ἂν ἔμελλεν ἐκθερμαίνεσθαι , διὰ παντὸς ὁμιλούσης ἐν χρόνῳ , εἰ μή τι τὸ μὲν ψυχρὸν μόριον ψύχειν πάντα καὶ τὰ μὴ πλησιάζοντα δύναται . τὸ θερμὸν δὲ οὐδὲ τὰ πλησιάζοντα θερμαίνειν ἱκανόν ἐστι . ἀνάγκη γὰρ , οἶμαι , τοιαῦτα ληρεῖν , οἷς οὐκ ἀληθείας φροντὶς μᾶλλόν περ , ἢ ὧν ἔθεντο δογμάτων τῆς συνηγορίας , καὶ μήτ’ αἰσθήσεσι πιστεύειν , μήτ’ ἀκολουθίᾳ τῇ κατὰ τὸν λόγον , ἀλλὰ μηδὲ τὸ μαχόμενον αἰδεῖσθαι .
Lemmas: ὁ δέ δή κεφαλή ὁ μέν πολύς δοκέω διά ὁ ἐγκέφαλος γίγνομαι , καί διά οὗτος καί ὁ αἴσθησις ἅπας ἔχω ἐν ἑαυτοῦ , καθά τις ὑπηρέτης καί δορυφόρος μέγας βασιλεύς . ἀλλά καρκίνος τε καί ὁ ἄλλος ὁ μαλακόστρακος κεφαλή μέν οὐ εἰμί · ὁ δέ ὁ αἴσθησις τε καί ὁ κατά προαίρεσις κίνησις ἐξηγέομαι μόριον εἰμί δήπου πάντως αὐτόθι κατά ὁ θώραξ τάσσω , ἔνθα περ αὐτός εἰμί ἅπας ὁ ὁ αἴσθησις ὄργανον . ὥστε , ὅς ἐν ἐγώ ὁ ἐγκέφαλος , οὗτος ἐν ἐκεῖνος εἰμί ἄν ὁ ζῷον ὁ μόριον , εἰς ὅς ὁ λέγω ἕκαστος ἀναφέρω · ἤ εἰ μή ἐγκέφαλος εἰμί , ἀλλά καρδία οὗτος ἅπας ἀρχή , ὁ μέν ἀκέφαλος ζῷον ὀρθός ἄν εἰμί περί ὁ στέρνον ὁ ὁ αἴσθησις ὄργανον , πρός ὁ καρδία πλησίον κεῖμαι περαίνω , ὁ δέ ἄλλος οὐ ὀρθός εἰς ὁ ἐγκέφαλος ἀνάπτω . ἀλλά καί τοσοῦτος μάλα ὁ κεφαλή περισσός δοκέω γίγνομαι ὁ ὧδε δοξάζω , ὅταν μήτε ἐγκέφαλος χρεία λέγω ἔχω , μήτε περιοικίζω αὐτός ὁ αἴσθησις δύναμαι . ὁ γάρ οἴομαι , ὁ περί ὁ καρδία θερμασία ἕνεκα γίγνομαι ὁ ἐγκέφαλος , ἀναψύχω τε αὐτός καί εἰς μετριότης κρᾶσις ἄγω , παντοίως ἄτοπος . οὔτε γάρ ἄν οὕτως πρόσω ὁ καρδία ὁ φύσις τάσσω αὐτός , ἀλλά ἤτοι πάντῃ περιβάλλω ἄν , ὥσπερ καί ὁ πνεύμων , ἤ ἐν θώραξ γε πάντως κατατίθημι , οὔτε ἄν ὁ αἴσθησις ἅπας ὁ ἀρχή εἰς αὐτός ἀναρτάω . ἀλλά , εἰ καί τοσοῦτος παροράω , ὡς καί πρόσω τάσσω , καί ὁ αἴσθησις συνάπτω , μηδείς δέω , ἀλλά οὔτι γε δισσός ἄν περίβολος οὕτως ἀσφαλής καί πυκνός διατειχίζω , ὁ μέν ὁ κρανίον ὅλος , ὁ δέ ὁ θώραξ περιτίθημι · ἤ εἰ καί οὗτος παροράω , ὁ γοῦν τράχηλος οὐ ἄν εἰς ὁ μέσος ἄμφω φέρω κατατίθημι , καί οὗτος ἐν ὁ θερμός ζῷον καί ὁ καρχαρόδων ὀνομάζω ἱκανός μακρός , ἐν δέ δή ὁ πτηνός ἔτι καί μάλα , ὥστε ἴσος ἀφίστημι ὁ καρδία ὁ πούς ὁ ἐγκέφαλος . ὅμοιος γάρ οὗτος γε ὁ δόγμα ὁ φάσκω , ἕνεκα γε ὁ καρδία ὁ πτέρνη γίγνομαι . καί μή σύ δοκέω ἐγώ ὁ γέλοιος χάριν οὕτως λέγω , ἀλλά ἐάν ἀκριβής σκοπέω , ταχύς ἐκ ὁ πτέρνη εἰς ὁ καρδία ἀφικνέομαι τις ψῦξις , ἤ ἐκ ὁ ἐγκέφαλος . εἰ γάρ καί πρόσω τάσσω δοκέω , ἐπί γε ἄνθρωπος · οὐ γάρ δή ἐν ἅπας γε ὁ ζῷον , ἀλλά οὔτι πω διείργω δισσός ὀστέον περίβολος , οἷος ἀσφαλής τεῖχος . ἐν μέν γάρ ὁ κάτω μέρος μόνος οὐ εἰμί ὀστέϊνος ὁ θώραξ , ἀλλά ὑμενώδης τε καί μυώδης σῶμα , ὁ διάφραγμα καλέω , ἐνταυθοῖ τάσσω , διαπέμπω ἑτοῖμος ψῦξις . οὐ μήν οὐδέ ἥσσων τις ψυχρός εὑρίσκω ἄν ὁ πτέρνη ὁ ἐγκέφαλος · οὗτος γάρ εἰ καί μηδείς , ἀλλά ὁ γε διηνεκής ὁ κίνησις ἱκανός ἐκθερμαίνω , ἵνα παραλείπω ὁ πλῆθος τε καί ὁ μέγεθος ὁ ἐν αὐτός φλέψ καί ἀρτηρία , ὅς οὐδείς εἰμί θερμός ἐν ζῷον σῶμα μόριον · ἀλλά καί ὁ σκέπω δισσός μῆνιγξ , καί μετά οὗτος σκληρός τε ἅμα καί πυκνός καί παχύς ὀστέον , τοιοῦτος γάρ ὁ κατά ὁ βάσις αὐτός , διά ὅς πάντως ὁ ἐπί ὁ καρδία ὁδός ὁ ψῦξις , οὐ γάρ δή διά γε ὁ κορυφή , καί οὗτος ὁ γε ἐν αὐτός θερμασία ἐκ ἀνάγκη ἐπαυξάνω , καί ὁ καταψύχω ψυχρότης ὁ ἐπί ὁ καρδία ὁδός ἀμήχανος τε καί παντελής ἄπορος ἐργάζομαι . τίς δέ δέω παρά ἐγκέφαλος ὁ ἀνάψυξις ἐκπορίζω ὁ καρδία , ὁ ἀναπνοή ὁράω , οὕτως διηνεκής τε καί ἀκατάπαυστος ἔργον , ἔστε ἄν περιέρχομαι ὁ ζῷον , ἑκάτερος ἐμψύχω δύναμαι , ἐν μέν ὁ εἰσπνοή χορηγία ψυχρός ποιότης , ἐν δέ αὖ ὁ ἐκπνοή ἀπόχυσις ὁ ζέω ; εἰ μή γε ὁ ἀήρ θερμός εἰμί νομίζω ἐγκέφαλος , καί διά οὗτος ἐλλιπής , ἤ προσήκω , ἐμψύχω ὁ καρδία ὁ παρά ἐγκέφαλος , ψυχρός δήπουθεν εἰμί , ἐπικουρία προσδέω . ἀλλά οὗτος μέν ἤ ὑπερφθέγγομαι εἰμί ὁ ἀλήθεια , ἤ ἀγνοέω ὁ φαίνω . διά πᾶς γάρ εὑρίσκω μακρός θερμός ἀήρ ὁ ἐγκέφαλος , εἴτε κατάγνυμι τις ὁ κεφαλή χειρουργέω , εἴτε καί πεῖρα ἕνεκα ζῷον ὁστισοῦν λαμβάνω , ἐκκόπτω αὐτός ὁ κρανίον , εἶτα διατέμνω ὁ μῆνιγξ , ἅπτω βούλομαι . ἀλλά καί ὅτι περί πᾶς ποιέω διά ταχύς ἐνέργεια ἐκκόπτω ὁ ὁ κεφαλή ὀστέον , ὁ μή ψύχω ὁ ἐγκέφαλος ἕνεκα , οὐδείς ἀγνοέω , καί ὡς , εἰ ψύχω , κακός ἔσχατος εἰμί ὁ κατάγνυμι . καί μήν , εἴπερ εἰμί ὁ ἀήρ ἐγκέφαλος θερμός , οὐ ἄν ὑπό αὐτός καταψύχω · νυνί δέ , ἔͅν θέρος εἰμί , ῥᾴδιος ψύχω , καί δέω καί τότε θάλπω διά ταχύς , ὡς ἄν μή μόνος αὐτός οὐ εἰμί ψυχρός , ἀλλά μηδέ ὁμιλία ἄλυπος φέρω οὐσία ψυχρός . ἀλλά οὐ διά ὁ ﻿ ἐγκέφαλος , φημί , ἀλλά ἐπί ὁ μῆνιγξ ψύχω ὁ βλάβη γίγνομαι , καί μάλα ὁ λεπτός , πολύς εἰμί ἑαυτοῦ φλέψ τε καί ἀρτηρία ἔχω καί διά πᾶς ὅλος σφύζω , ὅς οὐ ἄνευ ζέω θερμασία γίγνομαι . εἶτα , ὦ γενναῖος , ὁ λεπτός μήνιγξ θερμός εἰμί νομίζω , ἔτι τολμάω ὁ ἐγκέφαλος ἀποφαίνω ψυχρός , οὕτως ὑπό αὐτός πάντῃ διαπλέκω , ὡς μηδείς εὑρίσκω μόριον ἐγκέφαλος οὗτος ἐρῆμος ; ἤ οὗτος ἀγνοέω καί νομίζω περιέχω μόνος ὑπό αὐτός ὁ ἐγκέφαλος , οὐ δέ γε καί διαζάω καί διαπλέκω πανταχόθεν ; καίτοι , ἔͅν εἰ περιέχω μόνος , οὐ δήπου ὁ μέν καρδία αὐτός ἱκανός εἰμί ἀναψύχω , οὕτως μέν πρόσω διοικίζω , δισσός δέ ὀστέον διάφραγμα διείργω , ὑπό δέ ὁ μῆνιγξ οὐ ἄν μέλλω ἐκθερμαίνω , διά πᾶς ὁμιλέω ἐν χρόνος , εἰ μή τις ὁ μέν ψυχρός μόριον ψύχω πᾶς καί ὁ μή πλησιάζω δύναμαι . ὁ θερμός δέ οὐδέ ὁ πλησιάζω θερμαίνω ἱκανός εἰμί . ἀνάγκη γάρ , οἴομαι , τοιοῦτος ληρέω , ὅς οὐ ἀλήθεια φροντίς μάλα περ , ἤ ὅς τίθημι δόγμα ὁ συνηγορία , καί μήτε αἴσθησις πιστεύω , μήτε ἀκολουθία ὁ κατά ὁ λόγος , ἀλλά μηδέ ὁ μάχομαι αἰδέομαι .