galenus.de-usu-partium 7.22
Ἀλλὰ καὶ τιτθῶν ἔτι μνημονεύσαντες , ἐπειδὴ καὶ οὗτοι τῷ θώρακι πρόσκεινται , καταπαύσομεν ἐνταῦθα τὸν ἐνεστῶτα λόγον . ἐπειδὴ τοίνυν τὸ γάλα περίττωμα χρηστῆς ὑπάρχει τροφῆς , εὐλόγως , οἷς μὲν ζώοις εἰς κέρατα , καὶ μέγεθος ὀδόντων , καὶ χαίτην , καί τι τοιοῦτον ἕτερον ἐν τοῖς ἄνω μέρεσι πλῆθος ἠναλίσκετο περιττωμάτων , ἐν τούτοις μὲν οὐχ οἷόν τ’ ἦν ἐν τοῖς χωρίοις κατὰ τὸν θώρακα ἄλλ’ ἀθροισθῆναι περίττωμα χρηστὸν , ὅθεν εἰς τὴν γαστέρα αὐτῶν τοὺς τιτθοὺς ἐκ τοῦ θώρακος ἡ φύσις μετήνεγκε , καί τισιν οὕτω πάνυ σφόδρα κάτω τῆς ὅλης κοιλίας , ὥστ’ ἐγγὺς εἶναι τῶν ὀπισθίων σκελῶν , καὶ τοῖς μὲν πολυτόκοις πολλοὺς , τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις διττοὺς ἐποίησεν · οἷς δὲ μηδὲν ἐν τοῖς ἄνω δαπανᾶται περίττωμα , τούτοις ἐπὶ τὸ στέρνον αὐτοὺς κατέθηκεν , εἰ μὲν ἓν ἢ δύο κυΐσκοι , διττοὺς , εἰ δὲ πλείω , τοὺς διττοὺς μὲν ἐπὶ τοῖς στέρνοις , τοὺς δ’ ἄλλους κάτω . ἀνθρώπῳ δὲ ( τοῦτον γὰρ ἡμῖν ἐξηγεῖσθαι πρόκειται νῦν ) οἱ τιτθοὶ τοῖς στέρνοις εὐλόγως πρόσκεινται , πρῶτον μὲν , ὅτι πάντων οἰκειότατος οὗτος ὁ τόπος ἐστὶν αὐτοῖς , εἰ μηδὲν ἄλλο διακωλύοι , δεύτερον δὲ , ὅτι , τῆς καρδίας ὑποκειμένης τῷ στέρνῳ καλουμένῳ , σκέπη τις αὐτῇ προσγίνεται κᾀκ τῶν τιτθῶν ἑκατέρωθεν αὐτοῦ τεθέντων , καὶ τρίτον , ὅτι περίττωμα χρηστῆς τροφῆς ἐνταυθοῖ πλεῖστον ἐπ’ ἀνθρώπων ἀθροίζεσθαι δύναται . δεικτέον δὴ πρῶτον ἐξ αὐτῶν τὸ πρῶτον ῥηθὲν , ὡς οὗτος ὁ τόπος οἰκειότατός ἐστι μαστῶν γενέσει . εἰ γὰρ δὴ γάλακτος ἕνεκα γεγόνασι , καὶ ταύτην πρώτην καὶ μεγίστην χρείαν τοῖς ζώοις παρέχονται , τὸ γάλα δέ ἐστιν ἀκριβῶς εἰργασμένη τροφὴ , κατ’ ἐκείνην μάλιστα ἔδει χώραν τιθέναι αὐτοὺς , καθ’ ἃ ῥᾷστον ἅμα καὶ ὤκιστα πλῆθος τοῦ γάλακτος ἀκριβῶς εἰργασμένου συνίστασθαι δύναται . τί τοίνυν χωρίον ἕτερον ἱκανώτερον ἀπολαῦσαι τῆς ἐμφύτου τοῖς ζώοις θερμασίας , οἷς ἡ καρδία πηγὴ τοῦ τοῖς τιτθοῖς ἐπ’ ἀνθρώπων ἀνακειμένου ; τί δὲ μᾶλλον μαστῶν προκατειργασμένον ἐν ἀρτηρίαις καὶ φλεψὶν αἷμα δέχεται ; ἢ οὐχ ὁρᾷς , ὅτι οἷόν τ’ ἦν τῇ φύσει ἀπὸ τοῦ ἥπατος ἀναφερομένης διὰ τῶν φρενῶν φλεβὸς τῆς μεγίστης , ἣν κοίλην ὀνομάζουσιν , ποιήσασθαί τινα ἀπόφυσιν εἰς τοὺς τιτθούς ; οὐκ ἐποιήσατο , καίτοι πλησίον ὑπαρχούσης αὐτῶν , ἀλλ’ ἐπί τε τὴν καρδίαν ἀνήγαγε πρότερον καὶ σύμπαντα τὸν θώρακα διεβίβασε , κᾄπειθ’ , ὁπότε πλησίον ἦν ἤδη τῶν κλειδῶν , ἐντεῦθεν ἀποβλάστημα δυοῖν ποιησαμένη φλεβῶν ἀξιολόγων , ἅμα δ’ αὐταῖς ἀρτηριῶν ἕτερα δύο , κατήγαγε σύμπαντα τέτταρα δι’ ὅλου τοῦ στέρνου κάτω , κᾄπειθ’ οὕτως ἐνέφυσε δύο καθ’ ἑκάτερον τιτθὸν , οὐδὲν ἄλλο κατὰ τὴν μακρὰν οὕτως ὁδὸν , ἢ ὅπως ἐπὶ πλεῖστον ἐν τοῖς ἀγγείοις πεφθῇ τὸ αἷμα , προνοουμένη . ἀναφερόμενόν τε γὰρ ἄνω παρέρχεται δήπου τὴν καρδίαν καὶ αὖθις κάτω φερόμενον ἐντυγχάνει , καὶ σείεταί γε διὰ παντὸς ὑπὸ τῆς τοῦ θώρακος κινήσεως , καὶ θερμαίνεται κατὰ τὴν τοιαύτην πλάνην , ἐγχρονίζον ἀεικινήτῳ μορίῳ · καὶ ταῦτα σύμπαντα πρὸς ἀκριβῆ πέψιν αὐτῷ συντελεῖ . πῶς οὖν οὐκ ἀρίστη καὶ κυριωτάτη θέσις αὐτοῖς τοῖς μαστοῖς ; πῶς δ’ οὐ καὶ τοῦτο τῶν τῆς φύσεως ἔργων ἐν τοῖς μάλιστα θαυμαστὸν , ἕκαστον τῶν ἕνεκά τινος χρείας τῷ ζώῳ γεγενημένων ὀργάνων εὐθὺς καὶ πρὸς ἄλλο τι φιλοτεχνεῖν ὠφέλιμον ἀπεργάζεσθαι ; τί τοίνυν ὠφελιμώτερον , ἢ τί δικαιότερον , εἰ τηλικούτων ἐκ καρδίας ἀπολαύοντες οἱ τιτθοὶ παρέξουσιν ἀμοιβὴν αὐτῇ βραχεῖαν , ἥν γε δὴ δύνανται μόνην οἱ τιτθοὶ παρασχεῖν καρδίᾳ ; δύνανται δὲ σκέπειν ἔξωθεν . ἡ γάρ τοι φύσις αὐτῶν ἀδενώδης ἐστὶν , ὁμοία τοῖς πιλητοῖς κτήμασιν , ὥσθ’ ἅμα μὲν οἷον πρόβλημά τι σκεπαστήριόν εἰσι τῆς καρδίας , ἅμα δ’ ἀντιθερμαίνουσιν αὐτὴν ὁμοίως τοῖς ἔξωθεν ἐπιτιθεμένοις ἡμῖν ἐρεοῖς ἐπιβλήμασιν , ἃ ψυχρὰ περιτεθέντα τῷ σώματι κᾄπειθ’ ὑπ’ αὐτοῦ θερμανθέντα μικρὸν ὕστερον ἀντιθερμαίνει . κατὰ τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον ἡ κατὰ τοὺς μαστοὺς ἀδενώδης οὐσία σκέπασμά τε ἅμα τῆς καρδίας ἐστὶ καὶ θερμαινομένη πρὸς αὐτῆς ἀντιθερμαίνει . ταῖς δὲ γυναιξὶν εἰς ὄγκον αἰρόμενοι μέγαν ἄμφω τε ταῦτα μᾶλλον ἢ ἐν τοῖς ἀνδράσι τῇ καρδίᾳ παρέχουσι , καὶ προσέτι τὰ ὑποκείμενα σπλάγχνα κατὰ τὸ ὑποχόνδριον ἐπωφελοῦσιν , ἧττον ἐπὶ γυναικῶν ὄντα θερμά · δέδεικται γὰρ ἅπαν τὸ θῆλυ ψυχρότερον εἶναι τοῦ ἄῤῥενος . ἀλλὰ καὶ τὸ τρίτον ὧν εἴπομεν , ὅτι , μήτε εἰς χαίτην , μήτε ὀδόντας ἢ κέρατα , μήτε εἰς ἄλλο τι τοιοῦτον ἐκδαπανωμένης τῆς ἄνω τοῦ θώρακος τροφῆς , ἔμελλε δήπουθεν ἐπὶ γυναικῶν περιττεύειν δαψιλῶς , ὥστε καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀρίστην θέσιν ἐπ’ ἀνθρώπων ἔχουσιν οἱ μαστοί . κατὰ μέντοι τὰ πλεῖστα τῶν ζώων τὴν ἀπορίαν τῆς τροφῆς ἡ φύσις εὐλαβηθεῖσα μετέθηκεν αὐτοὺς ἀναγκαίως εἰς ὑπογάστριον . ἅμα δὲ καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν ὠφελείας τὴν καρδίαν ἧττον ἐν ἐκείνοις ἑώρα δεομένην . οὐ γὰρ ὀρθὰ , καθάπερ ἄνθρωπος , ἐπὶ τοῖν δυοῖν ἕστηκε σκελοῖν , ἀλλὰ πρηνῆ βαδίζει πάντα τοῖς ἕρπουσι ζώοις ὁμοίως · ἐδείχθη γάρ που καὶ τοῦτ’ ἐν τῇ τῶν σκελῶν ἐξηγήσει . διὰ τοῦτ’ οὖν τὰ κατὰ ῥάχιν ἅπαντ’ αὐτῶν ἔκκειται τοῖς ἔξωθεν ἐμπίπτουσι , τὰ δ’ ἀντικείμενα , τὰ κατὰ τὰ στέρνα τε καὶ τὴν κοιλίαν , ὑπ’ ἐκείνων φρουρεῖται . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τούτων τῶν ζώων ὅσοις ἐπὶ τῶν στέρνων εἰσὶν οἱ μαστοὶ , φυλάττονται καὶ τοῖς ἄῤῥεσιν · ὅσοις δ’ ἐπὶ τῆς γαστρὸς μόνον , οὐκέτι φυλάττονται , πλὴν εἰ πρὸς τὴν γειναμένην μᾶλλον ἢ πρὸς τὸν πατέρα διασώζει τὰ ἔκγονα , καθάπερ καὶ Ἀριστοτέλης ἐφ’ ἵππων παρεφύλαξε . διὰ τί δὲ ἱκανῶς οἱ μαστοὶ τοῖς ἄῤῥεσιν οὐκ ἐξαίρονται , καθάπερ καὶ τοῖς θήλεσι , τῶν φυσικῶν ἐστι προβλημάτων , ὥστ’ οὐ νῦν αὐτοῦ καιρός . ἀλλ’ ὅτι καὶ τοῦτο προνοητικῶς τῇ φύσει , καθάπερ καὶ τὰ ἄλλα πάντα , παρεσκεύασται , τοῦ παρόντος ἐστὶν ὑπομιμνήσκειν λόγου . ῥηθήσεται δὲ περὶ τούτων ἁπάντων καὶ αὖθις , ὅταν τὰ γεννητικὰ διηγώμεθα μόρια . νυνὶ μὲν γὰρ ἐπειδή γε τῶν τοῦ πνεύματος ὀργάνων ἦν ὁ λόγος , ἐν οἷς ἦν δήπου καὶ ὁ θώραξ καὶ ἡ καρδία , διὰ τοῦτο καὶ τῶν μαστῶν ἐμνημονεύσαμεν , ὡς ἂν ἐπικειμένων μὲν τῷ θώρακι , σκεπόντων δὲ τὴν καρδίαν . αὖθις δ’ ἀναγκαῖον ὑπὲρ αὐτῶν εἰπεῖν μετὰ τῶν ἄλλων , ὅσα γυναικεῖα καλοῦσιν ἰδίως μόρια .
Lemmas: ἀλλά καί τιτθός ἔτι μνημονεύω , ἐπειδή καί οὗτος ὁ θώραξ πρόσκειμαι , καταπαύω ἐνταῦθα ὁ ἐνίστημι λόγος . ἐπειδή τοίνυν ὁ γάλα περίσσωμα χρηστός ὑπάρχω τροφή , εὔλογος , ὅς μέν ζῷον εἰς κέρας , καί μέγεθος ὀδούς , καί χαίτη , καί τις τοιοῦτος ἕτερος ἐν ὁ ἄνω μέρος πλῆθος ἀναλίσκω περίσσωμα , ἐν οὗτος μέν οὐ οἷος τε εἰμί ἐν ὁ χωρίον κατά ὁ θώραξ ἄλλος ἀθροίζω περίσσωμα χρηστός , ὅθεν εἰς ὁ γαστήρ αὐτός ὁ τιτθός ἐκ ὁ θώραξ ὁ φύσις μεταφέρω , καί τις οὕτως πάνυ σφόδρα κάτω ὁ ὅλος κοιλία , ὥστε ἐγγύς εἰμί ὁ ὀπίσθιος σκέλος , καί ὁ μέν πολυτόκος πολύς , ὁ δέ μή τοιοῦτος δισσός ποιέω · ὅς δέ μηδείς ἐν ὁ ἄνω δαπανάω περίσσωμα , οὗτος ἐπί ὁ στέρνον αὐτός κατατίθημι , εἰ μέν εἷς ἤ δύο κυίσκω , δισσός , εἰ δέ πολύς , ὁ δισσός μέν ἐπί ὁ στέρνον , ὁ δέ ἄλλος κάτω . ἄνθρωπος δέ ( οὗτος γάρ ἐγώ ἐξηγέομαι πρόκειμαι νῦν ) ὁ τιτθός ὁ στέρνον εὔλογος πρόσκειμαι , πρῶτος μέν , ὅτι πᾶς οἰκεῖος οὗτος ὁ τόπος εἰμί αὐτός , εἰ μηδείς ἄλλος διακωλύω , δεύτερος δέ , ὅτι , ὁ καρδία ὑπόκειμαι ὁ στέρνον καλέω , σκέπη τις αὐτός προσγίγνομαι ἐͅκ ὁ τιτθός ἑκατέρωθεν αὐτός τίθημι , καί τρίτος , ὅτι περίσσωμα χρηστός τροφή ἐνταυθοῖ πολύς ἐπί ἄνθρωπος ἀθροίζω δύναμαι . δείκνυμι δή πρῶτος ἐκ αὐτός ὁ πρῶτος λέγω , ὡς οὗτος ὁ τόπος οἰκεῖος εἰμί μαστός γένεσις . εἰ γάρ δή γάλα ἕνεκα γίγνομαι , καί οὗτος πρῶτος καί μέγας χρεία ὁ ζῷον παρέχω , ὁ γάλα δέ εἰμί ἀκριβής ἐργάζομαι τροφή , κατά ἐκεῖνος μάλα δέω χώρα τίθημι αὐτός , κατά ὅς ῥᾴδιος ἅμα καί ὠκύς πλῆθος ὁ γάλα ἀκριβής ἐργάζομαι συνίστημι δύναμαι . τίς τοίνυν χωρίον ἕτερος ἱκανός ἀπολαύω ὁ ἔμφυτος ὁ ζῷον θερμασία , ὅς ὁ καρδία πηγή ὁ ὁ τιτθός ἐπί ἄνθρωπος ἀνάκειμαι ; τίς δέ μάλα μαστός προκατεργάζομαι ἐν ἀρτηρία καί φλέψ αἷμα δέχομαι ; ἤ οὐ ὁράω , ὅτι οἷος τε εἰμί ὁ φύσις ἀπό ὁ ἧπαρ ἀναφέρω διά ὁ φρήν φλέψ ὁ μέγας , ὅς κοῖλος ὀνομάζω , ποιέω τις ἀπόφυσις εἰς ὁ τιτθός ; οὐ ποιέω , καίτοι πλησίον ὑπάρχω αὐτός , ἀλλά ἐπί τε ὁ καρδία ἀνάγω πρότερος καί σύμπας ὁ θώραξ διαβιβάζω , ἔͅπειτα , ὁπότε πλησίον εἰμί ἤδη ὁ κλείς , ἐντεῦθεν ἀποβλάστημα δύο ποιέω φλέψ ἀξιόλογος , ἅμα δέ αὐτός ἀρτηρία ἕτερος δύο , κατάγω σύμπας τέσσαρες διά ὅλος ὁ στέρνον κάτω , ἔͅπειτα οὕτως ἐμφύω δύο κατά ἑκάτερος τιτθός , οὐδείς ἄλλος κατά ὁ μακρός οὕτως ὁδός , ἤ ὅπως ἐπί πολύς ἐν ὁ ἀγγεῖον πέσσω ὁ αἷμα , προνοέω . ἀναφέρω τε γάρ ἄνω παρέρχομαι δήπου ὁ καρδία καί αὖθις κάτω φέρω ἐντυγχάνω , καί σείω γε διά πᾶς ὑπό ὁ ὁ θώραξ κίνησις , καί θερμαίνω κατά ὁ τοιοῦτος πλάνη , ἐγχρονίζω ἀεικίνητος μόριον · καί οὗτος σύμπας πρός ἀκριβής πέψις αὐτός συντελέω . πῶς οὖν οὐ ἀγαθός καί κύριος θέσις αὐτός ὁ μαστός ; πῶς δέ οὐ καί οὗτος ὁ ὁ φύσις ἔργον ἐν ὁ μάλα θαυμαστός , ἕκαστος ὁ ἕνεκα τις χρεία ὁ ζῷον γίγνομαι ὄργανον εὐθύς καί πρός ἄλλος τις φιλοτεχνέω ὠφέλιμος ἀπεργάζομαι ; τίς τοίνυν ὠφέλιμος , ἤ τίς δίκαιος , εἰ τηλικοῦτος ἐκ καρδία ἀπολαύω ὁ τιτθός παρέχω ἀμοιβή αὐτός βραχύς , ὅς γε δή δύναμαι μόνος ὁ τιτθός παρέχω καρδία ; δύναμαι δέ σκέπω ἔξωθεν . ὁ γάρ τοι φύσις αὐτός ἀδενώδης εἰμί , ὅμοιος ὁ πιλητός κτῆμα , ὥστε ἅμα μέν οἷος πρόβλημα τις σκεπαστήριος εἰμί ὁ καρδία , ἅμα δέ ἀντιθερμαίνω αὐτός ὅμοιος ὁ ἔξωθεν ἐπιτίθημι ἐγώ ἐρεοῦς ἐπίβλημα , ὅς ψυχρός περιτίθημι ὁ σῶμα ἔͅπειτα ὑπό αὐτός θερμαίνω μικρός ὕστερον ἀντιθερμαίνω . κατά ὁ αὐτός οὖν τρόπος ὁ κατά ὁ μαστός ἀδενώδης οὐσία σκέπασμα τε ἅμα ὁ καρδία εἰμί καί θερμαίνω πρός αὐτός ἀντιθερμαίνω . ὁ δέ γυνή εἰς ὄγκος ἀείρω μέγας ἄμφω τε οὗτος μάλα ἤ ἐν ὁ ἀνήρ ὁ καρδία παρέχω , καί προσέτι ὁ ὑπόκειμαι σπλάγχνον κατά ὁ ὑποχόνδριος ἐπωφελέω , ἥσσων ἐπί γυνή εἰμί θερμός · δείκνυμι γάρ ἅπας ὁ θῆλυς ψυχρός εἰμί ὁ ἄρσην . ἀλλά καί ὁ τρίτος ὅς λέγω , ὅτι , μήτε εἰς χαίτη , μήτε ὀδούς ἤ κέρας , μήτε εἰς ἄλλος τις τοιοῦτος ἐκδαπανάω ὁ ἄνω ὁ θώραξ τροφή , μέλλω δήπουθεν ἐπί γυνή περισσεύω δαψιλός , ὥστε καί διά οὗτος ὁ ἀγαθός θέσις ἐπί ἄνθρωπος ἔχω ὁ μαστός . κατά μέντοι ὁ πολύς ὁ ζῷον ὁ ἀπορία ὁ τροφή ὁ φύσις εὐλαβέομαι μετατίθημι αὐτός ἀναγκαῖος εἰς ὑπογάστριος . ἅμα δέ καί ὁ ἐκ αὐτός ὠφέλεια ὁ καρδία ἥσσων ἐν ἐκεῖνος ὁράω δέω . οὐ γάρ ὀρθός , καθά ἄνθρωπος , ἐπί ὁ δύο ἵστημι σκέλος , ἀλλά πρηνής βαδίζω πᾶς ὁ ἕρπω ζῷον ὅμοιος · δείκνυμι γάρ που καί οὗτος ἐν ὁ ὁ σκέλος ἐξήγησις . διά οὗτος οὖν ὁ κατά ῥάχις ἅπας αὐτός ἔκκειμαι ὁ ἔξωθεν ἐμπίπτω , ὁ δέ ἀντίκειμαι , ὁ κατά ὁ στέρνον τε καί ὁ κοιλία , ὑπό ἐκεῖνος φρουρέω . οὐ μήν ἀλλά καί οὗτος ὁ ζῷον ὅσος ἐπί ὁ στέρνον εἰμί ὁ μαστός , φυλάσσω καί ὁ ἄρσην · ὅσος δέ ἐπί ὁ γαστήρ μόνος , οὐκέτι φυλάσσω , πλήν εἰ πρός ὁ γίγνομαι μάλα ἤ πρός ὁ πατήρ διασῴζω ὁ ἔκγονος , καθά καί Ἀριστοτέλης ἐπί ἵππος παραφυλάσσω . διά τίς δέ ἱκανός ὁ μαστός ὁ ἄρσην οὐ ἐξαίρω , καθά καί ὁ θῆλυς , ὁ φυσικός εἰμί πρόβλημα , ὥστε οὐ νῦν αὐτός καιρός . ἀλλά ὅτι καί οὗτος προνοητικός ὁ φύσις , καθά καί ὁ ἄλλος πᾶς , παρασκευάζω , ὁ πάρειμι εἰμί ὑπομιμνῄσκω λόγος . λέγω δέ περί οὗτος ἅπας καί αὖθις , ὅταν ὁ γεννητικός διηγέομαι μόριον . νυνί μέν γάρ ἐπειδή γε ὁ ὁ πνεῦμα ὄργανον εἰμί ὁ λόγος , ἐν ὅς εἰμί δήπου καί ὁ θώραξ καί ὁ καρδία , διά οὗτος καί ὁ μαστός μνημονεύω , ὡς ἄν ἐπίκειμαι μέν ὁ θώραξ , σκέπω δέ ὁ καρδία . αὖθις δέ ἀναγκαῖος ὑπέρ αὐτός λέγω μετά ὁ ἄλλος , ὅσος γυναικεῖος καλέω ἴδιος μόριον .