galenus.de-usu-partium 8.5
Τί δ’ οὖν ἐστιν , οὗ χάριν ἐν τοῖς πλείστοις ζώοις ἡ φύσις ἐποίησε κεφαλὴν , οὐκ ἄν μοι δοκοῦμεν εὑρεῖν ἄλλως γε , ἢ ὡς δὴ νῦν γε ζητεῖν ἀπηρξάμεθα . τίνος γὰρ ἀπολείπεται μορίου τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ τεταγμένων τὰ στέρνα τῶν οὐκ ἐχόντων ζώων κεφαλὴν , εἴπερ εὕρομεν , οὐκ ἂν ἀπὸ τρόπου φαίημεν ἐκείνου χάριν αὐτὴν γεγονέναι . μέθοδος μὲν αὕτη τῆς εὑρέσεως · εἴη δὲ καὶ εὑρεθῆναι τὸ ζητούμενον · εὑρεθείη δ’ ἂν ᾧδέ πως . ὀφθαλμοὶ καὶ καρκίνοις καὶ φαλαίναις καὶ καράβοις καὶ πᾶσι τοῖς ἀκεφάλοις ζώοις ἐπ’ αὐχέσι προμήκεσιν ἔφυσαν . οὐ γὰρ ἐνεχώρει ταπεινοὺς εἶναι καὶ τούτους , ὥσπερ στόμα τε καὶ ῥῖνας καὶ ὦτα · τὸ γὰρ ἔργον αὐτῶν ὑψηλοῦ δεῖται χωρίου . ταῦτ’ ἄρα καὶ ὅσοι πολεμίων ἔφοδον ἢ λῃστῶν προσκοποῦνται , τείχεσί τε καὶ πύργοις ὑψηλοῖς ἢ καὶ τισιν ὄρεσιν ἐπαναβαίνουσιν . ἀλλὰ καὶ ὅσοι ταῖς κεραίαις τῶν πλοίων ἐπανίασι , πρότεροι τὴν γῆν καθορῶσι τῶν ἐν τῇ νηῒ πλωτήρων . ὁ γὰρ ἐπὶ μετεώρου βεβηκὼς πλείονα χωρία θεᾶται τῶν ἐκ ταπεινοτέρου . τοῖς οὖν εἰρημένοις ζώοις , ὀστρακῶδές τε καὶ σκληρὸν ἔχουσι τὸ δέρμα , δυνατὸν ἦν ὑψηλοῖς αὐχέσιν ἀσφαλῶς ἐπιθεῖναι τοὺς ὀφθαλμοὺς , αὐτούς τε σκληροὺς ἔσεσθαι μέλλοντας καὶ τὸν ἔξωθεν αὐτοῖς περικείμενον χιτῶνα τὸν ἀπὸ τοῦ δέρματος πεφυκότα σκληρότατον ὁμοίως τῷ δέρματι δυναμένους ἔχειν . ἀνθρώποις δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ζώοις , ὅσα τούτοις παραπλήσια , μαλακοὺς ἐξ ἀνάγκης τοὺς τε ὅλους ὀφθαλμοὺς ἕξειν μέλλουσι διὰ τὴν τοῦ σώματος οὐσίαν καὶ προσέτι τὸν ἔξωθεν αὐτοῖς ἐπιφυόμενον μαλακὸν ὁμοίως ὅλῳ τῷ δέρματι , προμήκεσιν αὐχέσι προπετεῖς ὀφθαλμοὺς ἐπιθεῖναι σφαλερώτερον ἦν , ὅπου καὶ αὐτοῖς τοῖς ὀστρακοδέρμοις οὐκ ἀεὶ προπετεῖς εἰσιν , ἀλλ’ εἰς τὸ κοῖλον ἰόντα , καὶ ἢν ἐπιφερόμενόν τινα κατ’ αὐτῶν δείσαντα τύχῃ , καὶ ἢν ἄλλως ἐνεργεῖν μὴ δέηται , κλίναντα κατὰ τοῦ στέρνου τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀσφαλῶς ἀναπαύει , χώραν κᾀνταῦθα τῆς ἀποθέσεως αὐτοῖς προπαρεσκευακυίας τῆς φύσεως . ἐπεὶ τοίνυν τὸ μὲν ἐν ταπεινῷ τεθῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν οὐ κατὰ τὴν χρείαν ἦν αὐτῶν , τὸ δ’ αὐχέσιν ἐπιτεθῆναι γυμνοῖς οὐκ ἦν ἀσφαλές , ἐβούλετο δὲ ἡ φύσις μήτε τῆς χρείας κωλῦσαί τι , μήτε τὴν ἀσφάλειαν διαφθεῖραι , ἐξεῦρεν ἐργάσασθαι μόριον αὐτοῖς ὑψηλόν τε ἅμα καὶ φρουρεῖν ἱκανὸν , ἄνωθεν μὲν ὀφρῦς ὑπερθεῖσα , κάτωθεν δὲ τὸ καλούμενον μῆλον ὑψώσασα , τοῖς δ’ ἐντὸς μέρεσι τὴν ῥῖνα παραθεῖσα , τοῖς δ’ ἐκτὸς τὴν τοῦ καλουμένου ζυγώματος ἔκφυσιν . ἀλλ’ οὔπω τὸ τούτων ἄθροισμα κεφαλὴ , ἄνευ δὲ κεφαλῆς εἶναι ταῦτα δύναται . τίς οὖν ἀνάγκη , καὶ τἄλλα ταύτῃ θεῖναι μόρια , ὧν ἡ σύνταξις ὀνομάζεται κεφαλή ; τῶν αἰσθητηρίων ἓν ἕκαστον νεύρου δεῖται μαλακοῦ · νεύρου μὲν , ὅτι τοῦτ’ ἔστιν αἰσθήσεων ὄργανον , μαλακοῦ δὲ , ὅτι διατεθῆναί πως δεῖ καὶ παθεῖν τι τὸ αἰσθητήριον ὑπὸ τοῦ προσπεσόντος ἔξωθεν , ἵν’ αἴσθησις γένηται . ἔστι δὲ πρὸς μὲν τὸ παθεῖν ἐπιτηδειότερον τὸ μαλακὸν , πρὸς δὲ τὸ δρᾶσαι τὸ σκληρόν . ταῦτ’ ἄρα τοῖς μὲν αἰσθητηρίοις μαλακῶν , τοῖς δὲ ἄλλοις πᾶσι μορίοις τῶν σκληρῶν νεύρων ἐδέησε . καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς αἰσθητηρίοις , ὅσα κινεῖται κατὰ προαίρεσιν , οἷον ὀφθαλμοῖς καὶ γλώττῃ , διττὸν γένος νεύρων ﻿ ἐστὶν , οὐχ ὥσπερ ὠσὶ καὶ ῥισὶν ἓν μόνον τὸ μαλακόν . καὶ τοίνυν καὶ παθόν ποτε τὸ ἕτερον αὐτῶν εἰς τὴν ἀφ’ ἑαυτοῦ χρείαν μόνην ἔβλαψε τὸ μόριον . ἑωρᾶτο γοῦν οὐκ ὀλιγάκις ποτὲ μὲν εἰς τὴν κίνησιν ἡ γλῶττα , ποτὲ δὲ εἰς τὴν τῶν χυμῶν διάγνωσιν καὶ ἀντίληψιν ἐμποδιζομένη . καὶ μὲν δὴ καὶ τὰς ἐκφύσεις τε τὰς ἄνωθεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἐγκεφάλου καὶ τὰς ἄχρι τῶν αἰσθητηρίων ὁδοὺς οὐ τὰς αὐτὰς ἔχει τά τε μαλακὰ νεῦρα καὶ τὰ σκληρά . τὰ μὲν γὰρ τῶν μαλακῶν αὐτοῦ , τὰ δὲ τῶν σκληρῶν ἐκφύντα μορίων ἔρχεται , τὰ μὲν εὐθὺ τῶν αἰσθητηρίων , τὰ δὲ ἐν κύκλῳ πη περιϊόντα . τῶν γοῦν εἰς τὴν γλῶτταν καθηκόντων νεύρων τὰ μὲν ἐκ τῶν κάτω τε καὶ πρόσω , τὰ δὲ ἐκ τῶν ὀπίσω τε καὶ πλαγίων ἐκφύντα , τὰ μὲν εἰς αὐτὴν εὐθέως ἐμφύεται , τὰ δ’ ἕτερα τὰ σκληρότερα περὶ τὸν τράχηλον ἑλίττεται πρότερον , ἀλλὰ καὶ διασπείρεται , τὰ μὲν εἰς τὴν ἐκτὸς αὐτῆς ἐπιφάνειαν , τὰ μαλακὰ , τὰ δὲ εἰς τοὺς μῦς , τὰ σκληρά . διὰ μὲν γὰρ τῶν ἐκτὸς ἑαυτῆς μερῶν ὁμιλεῖ τοῖς χυμοῖς , ὑπὸ δὲ τῶν μυῶν κινεῖται . δεόντως οὖν τὰ μὲν αἰσθήσεσθαι μέλλοντα τοῖς ἐπιτηδειοτέροις εἰς τὴν διάγνωσιν ἐνέφυ μορίοις , θάτερα δὲ , τὰ σκληρὰ , τοῖς τῆς κινήσεως ὀργάνοις , τοῖς μυσίν . οὕτω δὲ καὶ τῶν ἐν ὀφθαλμοῖς νεύρων τὰ μὲν εἰς τοὺς μῦς αὐτῶν ἐμφύεται , τὰ σκληρὰ , τὰ δ’ εἰς τὸ πρῶτόν τε καὶ κυριώτατον ὄργανον τῆς ὄψεως , τὸ κρυσταλλοειδὲς ὑγρόν . ἀλλ’ οὔτε τούτων αὐτῶν τῶν ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἰόντων νεύρων τῶν μαλακῶν , οὔτε τῶν ἐπὶ τὴν γλῶτταν , ἀλλ’ οὐδὲ τῶν ἐπ’ ὦτα καὶ ῥῖνας ἔστιν ἰδεῖν τι μετὰ τὸ διεκπεσεῖν τοῦ κρανίου προσωτέρω χωροῦν , ὥσπερ τῶν ἄλλων ἕκαστον τῶν σκληρῶν · ἀπεῤῥάγη τε γὰρ ἂν εὐθέως , ἐθλάσθη τε ἂν ῥᾳδίως , οὐχ ὑπὸ τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων μόνον , ἀλλὰ καὶ πολὺ πρότερον ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐν τῷ σώματι μορίων , τῶν ὁπωσοῦν ὁμιλούντων αὐτοῖς . διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν πλησίον εἶναι χρὴ τῶν αἰσθητηρίων ἕκαστον αὐτῷ τῷ ἐγκεφάλῳ . εἰ δὲ τοῦτο , τὸ ἐξ ἀρχῆς ζητούμενον ἤδη πέρας ἔχει . φαίνεται γὰρ ὁ μὲν ἐγκέφαλος ἐν τῇ κεφαλῇ τετάχθαι διὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς , ἕκαστον · δὲ τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων διὰ τὸν ἐγκέφαλον . ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ στόματος ἤδη πρόδηλον , ὡς ἐχρῆν καὶ τοῦτο προσκεῖσθαι τῇ κεφαλῇ , μέλλον γε περιέξειν τὴν γλῶτταν · οὔτε γὰρ γυμνὴν καὶ τελέως ἀσκέπαστον ἄμεινον ἦν ὑπάρχειν αὐτὴν , οὔτ’ ἄλλῳ τινὶ μᾶλλον ἢ τῷ στόματι σκέπεσθαι . καὶ γὰρ καὶ τοὺς χυμοὺς ἐνταῦθα ταχθεῖσα κάλλιον ἔμελλε διαγνώσεσθαι , καὶ διαλεκτικὸν ὄργανον ἔσεσθαι , καὶ μασήσει τε καὶ καταπόσει συνεργήσειν οὐ σμικρά .
Lemmas: τίς δέ οὖν εἰμί , ὅς χάριν ἐν ὁ πολύς ζῷον ὁ φύσις ποιέω κεφαλή , οὐ ἄν ἐγώ δοκέω εὑρίσκω ἄλλος γε , ἤ ὡς δή νῦν γε ζητέω ἀπέρδω . τίς γάρ ἀπολείπω μόριον ὁ ἐν ὁ κεφαλή τάσσω ὁ στέρνον ὁ οὐ ἔχω ζῷον κεφαλή , εἴπερ εὑρίσκω , οὐ ἄν ἀπό τρόπος φημί ἐκεῖνος χάριν αὐτός γίγνομαι . μέθοδος μέν οὗτος ὁ εὕρεσις · εἰμί δέ καί εὑρίσκω ὁ ζητέω · εὑρίσκω δέ ἄν ὧδε πως . ὀφθαλμός καί καρκίνος καί φάλαινα καί κάραβος καί πᾶς ὁ ἀκέφαλος ζῷον ἐπί αὐχήν προμήκης φύω . οὐ γάρ ἐγχωρέω ταπεινός εἰμί καί οὗτος , ὥσπερ στόμα τε καί ῥίς καί οὖς · ὁ γάρ ἔργον αὐτός ὑψηλός δέω χωρίον . οὗτος ἄρα καί ὅσος πολέμιος ἔφοδος ἤ λῃστής προσκοπέω , τεῖχος τε καί πύργος ὑψηλός ἤ καί τις ὄρος ἐπαναβαίνω . ἀλλά καί ὅσος ὁ κεραία ὁ πλοῖον ἐπανέρχομαι , πρότερος ὁ γῆ καθοράω ὁ ἐν ὁ ναῦς πλωτήρ . ὁ γάρ ἐπί μετέωρος βαίνω πολύς χωρίον θεάομαι ὁ ἐκ ταπεινός . ὁ οὖν λέγω ζῷον , ὀστρακώδης τε καί σκληρός ἔχω ὁ δέρμα , δυνατός εἰμί ὑψηλός αὐχήν ἀσφαλής ἐπιτίθημι ὁ ὀφθαλμός , αὐτός τε σκληρός εἰμί μέλλω καί ὁ ἔξωθεν αὐτός περίκειμαι χιτών ὁ ἀπό ὁ δέρμα φύω σκληρός ὅμοιος ὁ δέρμα δύναμαι ἔχω . ἄνθρωπος δέ καί ὁ ἄλλος ζῷον , ὅσος οὗτος παραπλήσιος , μαλακός ἐκ ἀνάγκη ὁ τε ὅλος ὀφθαλμός ἔχω μέλλω διά ὁ ὁ σῶμα οὐσία καί προσέτι ὁ ἔξωθεν αὐτός ἐπιφύω μαλακός ὅμοιος ὅλος ὁ δέρμα , προμήκης αὐχήν προπετής ὀφθαλμός ἐπιτίθημι σφαλερός εἰμί , ὅπου καί αὐτός ὁ ὀστρακόδερμος οὐ ἀεί προπετής εἰμί , ἀλλά εἰς ὁ κοῖλος ἔρχομαι , καί ἐάν ἐπιφέρω τις κατά αὐτός δείδω τυγχάνω , καί ἐάν ἄλλος ἐνεργέω μή δέω , κλίνω κατά ὁ στέρνον ὁ ὀφθαλμός ἀσφαλής ἀναπαύω , χώρα ἐνταῦθα ὁ ἀπόθεσις αὐτός προπαρασκευάζω ὁ φύσις . ἐπεί τοίνυν ὁ μέν ἐν ταπεινός τίθημι ὁ ὀφθαλμός ἐγώ οὐ κατά ὁ χρεία εἰμί αὐτός , ὁ δέ αὐχήν ἐπιτίθημι γυμνός οὐ εἰμί ἀσφαλής , βούλομαι δέ ὁ φύσις μήτε ὁ χρεία κωλύω τις , μήτε ὁ ἀσφάλεια διαφθείρω , ἐξευρίσκω ἐργάζομαι μόριον αὐτός ὑψηλός τε ἅμα καί φρουρέω ἱκανός , ἄνωθεν μέν ὀφρύς ὑπερτίθημι , κάτωθεν δέ ὁ καλέω μῆλον ὑψόω , ὁ δέ ἐντός μέρος ὁ ῥίς παρατίθημι , ὁ δέ ἐκτός ὁ ὁ καλέω ζύγωμα ἔκφυσις . ἀλλά οὔπω ὁ οὗτος ἄθροισμα κεφαλή , ἄνευ δέ κεφαλή εἰμί οὗτος δύναμαι . τίς οὖν ἀνάγκη , καί ἄλλος ταύτῃ τίθημι μόριον , ὅς ὁ σύνταξις ὀνομάζω κεφαλή ; ὁ αἰσθητήριον εἷς ἕκαστος νεῦρον δέω μαλακός · νεῦρον μέν , ὅτι οὗτος εἰμί αἴσθησις ὄργανον , μαλακός δέ , ὅτι διατίθημι πως δέω καί πάσχω τις ὁ αἰσθητήριον ὑπό ὁ προσπίπτω ἔξωθεν , ἵνα αἴσθησις γίγνομαι . εἰμί δέ πρός μέν ὁ πάσχω ἐπιτήδειος ὁ μαλακός , πρός δέ ὁ δράω ὁ σκληρός . οὗτος ἄρα ὁ μέν αἰσθητήριον μαλακός , ὁ δέ ἄλλος πᾶς μόριον ὁ σκληρός νεῦρον δέω . καί αὐτός δέ ὁ αἰσθητήριον , ὅσος κινέω κατά προαίρεσις , οἷος ὀφθαλμός καί γλῶσσα , δισσός γένος νεῦρον ﻿ εἰμί , οὐ ὥσπερ οὖς καί ῥίς εἷς μόνος ὁ μαλακός . καί τοίνυν καί πάσχω ποτέ ὁ ἕτερος αὐτός εἰς ὁ ἀπό ἑαυτοῦ χρεία μόνος βλάπτω ὁ μόριον . ὁράω γοῦν οὐ ὀλιγάκις ποτέ μέν εἰς ὁ κίνησις ὁ γλῶσσα , ποτέ δέ εἰς ὁ ὁ χυμός διάγνωσις καί ἀντίληψις ἐμποδίζω . καί μέν δή καί ὁ ἔκφυσις τε ὁ ἄνωθεν ἐκ αὐτός ὁ ἐγκέφαλος καί ὁ ἄχρι ὁ αἰσθητήριον ὁδός οὐ ὁ αὐτός ἔχω ὁ τε μαλακός νεῦρον καί ὁ σκληρός . ὁ μέν γάρ ὁ μαλακός αὐτός , ὁ δέ ὁ σκληρός ἐκφύω μόριον ἔρχομαι , ὁ μέν εὐθύς ὁ αἰσθητήριον , ὁ δέ ἐν κύκλος πη περίειμι . ὁ γοῦν εἰς ὁ γλῶσσα καθήκω νεῦρον ὁ μέν ἐκ ὁ κάτω τε καί πρόσω , ὁ δέ ἐκ ὁ ὀπίσω τε καί πλάγιον ἐκφύω , ὁ μέν εἰς αὐτός εὐθύς ἐμφύω , ὁ δέ ἕτερος ὁ σκληρός περί ὁ τράχηλος ἑλίσσω πρότερος , ἀλλά καί διασπείρω , ὁ μέν εἰς ὁ ἐκτός αὐτός ἐπιφάνεια , ὁ μαλακός , ὁ δέ εἰς ὁ μῦς , ὁ σκληρός . διά μέν γάρ ὁ ἐκτός ἑαυτοῦ μέρος ὁμιλέω ὁ χυμός , ὑπό δέ ὁ μῦς κινέω . δεόντως οὖν ὁ μέν αἰσθάνομαι μέλλω ὁ ἐπιτήδειος εἰς ὁ διάγνωσις ἐμφύω μόριον , ἕτερος δέ , ὁ σκληρός , ὁ ὁ κίνησις ὄργανον , ὁ μῦς . οὕτως δέ καί ὁ ἐν ὀφθαλμός νεῦρον ὁ μέν εἰς ὁ μῦς αὐτός ἐμφύω , ὁ σκληρός , ὁ δέ εἰς ὁ πρῶτος τε καί κύριος ὄργανον ὁ ὄψις , ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός . ἀλλά οὔτε οὗτος αὐτός ὁ ἐπί ὁ ὀφθαλμός ἔρχομαι νεῦρον ὁ μαλακός , οὔτε ὁ ἐπί ὁ γλῶσσα , ἀλλά οὐδέ ὁ ἐπί οὖς καί ῥίς εἰμί ὁράω τις μετά ὁ διεκπίτνω ὁ κρανίον πρόσω χωρέω , ὥσπερ ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ σκληρός · ἀπορρήγνυμι τε γάρ ἄν εὐθύς , θλάω τε ἄν ῥᾴδιος , οὐ ὑπό ὁ ἔξωθεν προσπίπτω μόνος , ἀλλά καί πολύς πρότερος ὑπό αὐτός ὁ ἐν ὁ σῶμα μόριον , ὁ ὁπωσοῦν ὁμιλέω αὐτός . διά οὗτος οὖν ὁ αἰτία πλησίον εἰμί χρή ὁ αἰσθητήριον ἕκαστος αὐτός ὁ ἐγκέφαλος . εἰ δέ οὗτος , ὁ ἐκ ἀρχή ζητέω ἤδη πέρας ἔχω . φαίνω γάρ ὁ μέν ἐγκέφαλος ἐν ὁ κεφαλή τάσσω διά ὁ ὀφθαλμός , ἕκαστος · δέ ὁ ἄλλος αἰσθητήριον διά ὁ ἐγκέφαλος . ἀλλά καί περί ὁ στόμα ἤδη πρόδηλος , ὡς χρή καί οὗτος πρόσκειμαι ὁ κεφαλή , μέλλω γε περιέχω ὁ γλῶσσα · οὔτε γάρ γυμνός καί τέλειος ἀσκέπαστος ἀγαθός εἰμί ὑπάρχω αὐτός , οὔτε ἄλλος τις μάλα ἤ ὁ στόμα σκέπω . καί γάρ καί ὁ χυμός ἐνταῦθα τάσσω καλός μέλλω διαγιγνώσκω , καί διαλεκτικός ὄργανον εἰμί , καί μάσησις τε καί κατάποσις συνεργέω οὐ μικρός .