galenus.de-usu-partium 10.13
Ἡμεῖς δ’ οὖν ἐπιθῶμεν ἤδη τῷ λόγῳ κεφαλὴν ἀναμνήσαντες , ὡς ἀναγκαῖόν ἐστι τοὺς ἄξονας τῶν ὀπτικῶν κώνων ἐν ἑνὶ καὶ ταὐτῷ τὴν θέσιν ἴσχειν ἐπιπέδῳ πρὸς τὸ μὴ διπλοῦν φαίνεσθαι τὸ ἕν . οἱ δὲ δὴ ἄξονες ἡμῖν οὗτοι τὴν ἀρχὴν ἔχουσι τοὺς ἐξ ἐγκεφάλου πόρους . ἐχρῆν οὖν ἔτι κυουμένου τε καὶ διαπλαττομένου τοῦ ζώου κατὰ μιᾶς ἐπιπέδου τινὸς ἐπιφανείας αὐτοὺς τετάχθαι . τί δή ποτ’ οὖν ἔμελλεν ἔσεσθαι τοῦτο τὸ ἀκλινὲς ἐπίπεδον , ἐφ’ οὗ τοὺς πόρους ἡ φύσις ἐν τῷ διαπλάττειν τὰ ζῶα κατέθετο ; ἆρ’ ὑμήν τις σκληρὸς , ἢ χιτὼν , ἢ χόνδρος , ἢ ὀστοῦν ; οὐ γὰρ δὴ μαλακὸν ὄργανον καὶ εἶκον τοῖς ψαύουσιν ἂν ἀκλινὲς ἐφυλάχθη . καὶ ποῦ ποτ’ ἄρα κατέθετ’ ἂν αὐτὸ , ﻿ καὶ πῶς ὑπέτεινεν ἀσφαλῶς τε ἅμα καὶ ἀθλίπτως ἀμφοτέροις τοῖς πόροις ; ὅτι γὰρ οὐ ῥᾴδια ταῦτα κατ’ ἐκεῖνο γενέσθαι τὸ χωρίον , ὅσοι ταῖς ἀνατομαῖς ὡμιλήκασιν , ἴσασι σαφῶς . καὶ οὐ τοῦτό φημι νῦν , ὡς οὐκ ἂν ἐξεῦρέ τινα μηχανὴν ἡ φύσις τῆς τε γενέσεως αὐτοῦ καὶ τῆς θέσεως , ὡς μήτε βλάπτειν τι τῶν παρακειμένων , μήτε βλάπτεσθαι , εἴπερ ὅλως ἀναγκαῖον ἦν αὐτὸ δημιουργῆσαι , καὶ μὴ δι’ ἑτέρου ῥᾴστου τε καὶ προχείρου τὴν ἐν ἑνὶ τῶν δύο πόρων ἐπιπέδῳ θέσιν ἐκπορίσασθαι δυνατὸν ἦν . τί οὖν τοῦτ’ ἔστι τὸ ῥᾷστόν τε καὶ πρόχειρον , ὅπερ ἐξ ἀρχῆς λέγειν προὔκειτο ; τὸ συμβάλλον ἀλλήλοις τοὺς πόρους . δύο γὰρ εὐθεῖαι γραμμαὶ συντυγχάνουσαι κατά τινα κοινὴν στιγμὴν οἷον κορυφὴν αὐτῶν ἐν ἑνὶ πάντως εἰσὶν ἐπιπέδῳ , κᾂν εἰ τύχοιεν ἐντεῦθεν εἰς ἄπειρόν τι μῆκος ἐφ’ ἑκάτερα τὰ μέρη προσεκβαλλόμεναι . καὶ αἱ ταύτας δὲ τὰς δύο εὐθείας , τὰς ἐκβαλλομένας ἐφ’ ὁσονοῦν , ἐπιζευγνύουσαι καθ’ ὁντιναοῦν τόπον εὐθεῖαι ταὐτὸν ἐπίπεδον ἴσχουσι ταῖς δύο , καὶ διὸ πᾶν τρίγωνον ἐν ἑνὶ πάντως ὑπάρχειν ἐπιπέδῳ . εἰ δέ τις οὐ συνίησι τῶν λεγομένων , δῆλος μέν ἐστιν οὐδὲ τὰ στοιχεῖα τῆς γεωμετρίας εἰδώς . ἐμοὶ δ’ ἂν εἴη μακρὸν , εἰ καὶ τὰς τῶν τοιούτων ἀποδείξεις γράφοιμι , καὶ γὰρ οὐδὲ συνήσουσιν αὐτῶν , εἰ μὴ πολλὰ προμεμαθηκότες εἶεν . Εὐκλείδης γοῦν ἐν τῷ ια΄ τῶν στοιχείων ἀπέδειξεν αὐτὸ τοῦτο τὸ νῦν λεγόμενον , καὶ ἔστι δεύτερον ἐν ἐκείνῳ τῷ βιβλίῳ θεώρημα , καὶ ἡ πρότασις αὐτοῦ τόνδε τὸν τρόπον ἔχει · Ἐὰν δύο εὐθεῖαι τέμνωσιν ἀλλήλας , ἐν ἐνί εἰσιν ἐπιπέδῳ , καὶ πᾶν τρίγωνον ἐν ἑνί ἐστιν ἐπιπέδῳ . τὴν μὲν οὖν ἀπόδειξιν παρ’ Εὐκλείδου μανθάνειν δεῖ · μαθὼν δ’ αὖθις ἐπανήκειν πρὸς ἡμᾶς , καί σοι δείξομεν ἐπὶ τοῦ ζώου τὰς δύο ταύτας εὐθείας , τοὺς ἐξ ἐγκεφάλου πόρους . ὧν ἑκάτερος εἰς τὸν καθ’ ἑαυτὸν ὀφθαλμὸν αὖθις , ὡς εἴρηται πρόσθεν , ἀμφιβλήστρου δίκην ἑλίττεται κυκλοτερῶς ἄχρι τοῦ κρυσταλλοειδοῦς ὑγροῦ , περιλαμβάνων ἔνδοθεν αὐτοῦ τὸ ὑαλοειδὲς , ὡς ἐπὶ μιᾶς εὐθείας εἶναι τὴν κόρην καὶ τὴν ῥίζαν ὅλην τοῦ ὀφθαλμοῦ , καθ’ ἣν τὸ νεῦρον ἄρχεται λύεσθαι . καὶ τρίτον ἐπὶ τοῖσδε τὴν ἐν τοῖς πρόσω μέρεσι τοῦ ἐγκεφάλου συμβολὴν τῶν ὀπτικῶν νεύρων , ἀφ’ ἧς ἀρξάμενα διέρχεται δι’ ἑνὸς ἐπιπέδου , τούς θ’ ὅλους ὀφθαλμοὺς ἐγέννησεν ἐν δικαίᾳ θέσει , καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς κορῶν οὐδετέραν ὑψηλοτέραν ἀπέφῃνε . διὰ ταῦτα μὲν δὴ βέλτιον ἦν ἐξ ἀρχῆς μιᾶς ὁρμᾶσθαι τὰ τὴν ὀπτικὴν αἴσθησιν τοῖς ὀφθαλμοῖς παρέξοντα νεῦρα .
Lemmas: ἐγώ δέ οὖν ἐπιτίθημι ἤδη ὁ λόγος κεφαλή ἀναμιμνῄσκω , ὡς ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἄξων ὁ ὀπτικός κῶνος ἐν εἷς καί αὐτός ὁ θέσις ἴσχω ἐπίπεδος πρός ὁ μή διπλόος φαίνω ὁ εἷς . ὁ δέ δή ἄξων ἐγώ οὗτος ὁ ἀρχή ἔχω ὁ ἐκ ἐγκέφαλος πόρος . χρή οὖν ἔτι κυέω τε καί διαπλήσσω ὁ ζῷον κατά εἷς ἐπίπεδος τις ἐπιφάνεια αὐτός τάσσω . τίς δή ποτέ οὖν μέλλω εἰμί οὗτος ὁ ἀκλινής ἐπίπεδος , ἐπί ὅς ὁ πόρος ὁ φύσις ἐν ὁ διαπλάσσω ὁ ζῷον κατατίθημι ; ἆρα ὑμήν τις σκληρός , ἤ χιτών , ἤ χόνδρος , ἤ ὀστέον ; οὐ γάρ δή μαλακός ὄργανον καί εἴκω ὁ ψαύω ἄν ἀκλινής φυλάσσω . καί ποῦ ποτέ ἄρα κατατίθημι ἄν αὐτός , ﻿ καί πῶς ὑποτείνω ἀσφαλής τε ἅμα καί ἄθλιπτος ἀμφότερος ὁ πόρος ; ὅτι γάρ οὐ ῥᾴδιος οὗτος κατά ἐκεῖνος γίγνομαι ὁ χωρίον , ὅσος ὁ ἀνατομή ὁμιλέω , οἶδα σαφής . καί οὐ οὗτος φημί νῦν , ὡς οὐ ἄν ἐξευρίσκω τις μηχανή ὁ φύσις ὁ τε γένεσις αὐτός καί ὁ θέσις , ὡς μήτε βλάπτω τις ὁ παράκειμαι , μήτε βλάπτω , εἴπερ ὅλος ἀναγκαῖος εἰμί αὐτός δημιουργέω , καί μή διά ἕτερος ῥᾴδιος τε καί πρόχειρος ὁ ἐν εἷς ὁ δύο πόρος ἐπίπεδος θέσις ἐκπορίζω δυνατός εἰμί . τίς οὖν οὗτος εἰμί ὁ ῥᾴδιος τε καί πρόχειρος , ὅς ἐκ ἀρχή λέγω πρόκειμαι ; ὁ συμβάλλω ἀλλήλων ὁ πόρος . δύο γάρ εὐθύς γραμμή συντυγχάνω κατά τις κοινός στιγμή οἷος κορυφή αὐτός ἐν εἷς πάντως εἰμί ἐπίπεδος , ᾄν εἰ τυγχάνω ἐντεῦθεν εἰς ἄπειρος τις μῆκος ἐπί ἑκάτερος ὁ μέρος προσεκβάλλω . καί ὁ οὗτος δέ ὁ δύο εὐθεῖα , ὁ ἐκβάλλω ἐπί ὁσονοῦν , ἐπιζεύγνυμι κατά ὅστις τόπος εὐθεῖα αὐτός ἐπίπεδος ἴσχω ὁ δύο , καί διό πᾶς τρίγωνος ἐν εἷς πάντως ὑπάρχω ἐπίπεδος . εἰ δέ τις οὐ συνίημι ὁ λέγω , δῆλος μέν εἰμί οὐδέ ὁ στοιχεῖον ὁ γεωμετρία οἶδα . ἐγώ δέ ἄν εἰμί μακρός , εἰ καί ὁ ὁ τοιοῦτος ἀπόδειξις γράφω , καί γάρ οὐδέ συνίημι αὐτός , εἰ μή πολύς προμανθάνω εἰμί . Εὐκλείδης γοῦν ἐν ὁ ιαʹ ὁ στοιχεῖον ἀποδείκνυμι αὐτός οὗτος ὁ νῦν λέγω , καί εἰμί δεύτερος ἐν ἐκεῖνος ὁ βιβλίον θεώρημα , καί ὁ πρότασις αὐτός ὅδε ὁ τρόπος ἔχω · ἐάν δύο εὐθεῖα τέμνω ἀλλήλων , ἐν εἷς εἰμί ἐπίπεδος , καί πᾶς τρίγωνον ἐν εἷς εἰμί ἐπίπεδος . ὁ μέν οὖν ἀπόδειξις παρά Εὐκλείδης μανθάνω δέω · μανθάνω δέ αὖθις ἐπανήκω πρός ἐγώ , καί σύ δείκνυμι ἐπί ὁ ζῷον ὁ δύο οὗτος εὐθύς , ὁ ἐκ ἐγκέφαλος πόρος . ὅς ἑκάτερος εἰς ὁ κατά ἑαυτοῦ ὀφθαλμός αὖθις , ὡς λέγω πρόσθεν , ἀμφίβληστρον δίκη ἑλίσσω κυκλοτερής ἄχρι ὁ κρυσταλλοειδής ὑγρός , περιλαμβάνω ἔνδοθεν αὐτός ὁ ὑαλοειδής , ὡς ἐπί εἷς εὐθύς εἰμί ὁ κόρη καί ὁ ῥίζα ὅλος ὁ ὀφθαλμός , κατά ὅς ὁ νεῦρον ἄρχω λύω . καί τρίτος ἐπί ὅδε ὁ ἐν ὁ πρόσω μέρος ὁ ἐγκέφαλος συμβολή ὁ ὀπτικός νεῦρον , ἀπό ὅς ἄρχω διέρχομαι διά εἷς ἐπίπεδος , ὁ τε ὅλος ὀφθαλμός γεννάω ἐν δίκαιος θέσις , καί ὁ ἐν αὐτός κόρη οὐδέτερος ὑψηλός ἀποφῄνω . διά οὗτος μέν δή ἀγαθός εἰμί ἐκ ἀρχή εἷς ὁρμάω ὁ ὁ ὀπτικός αἴσθησις ὁ ὀφθαλμός παρέχω νεῦρον .