galenus.de-usu-partium 6.16
Καὶ γὰρ οὖν καὶ τὸ σῶμα αὐτὸ τὸ ἐν ἀριστερᾷ μὲν πᾶν ἱκανῶς παχύ τε καὶ σκληρόν ἐστιν , ὡς ἂν τῆς πνευματικῆς κοιλίας μελλῆσον γενήσεσθαι σκέπασμα , τὸ δ’ ἐν τοῖς δεξιοῖς λεπτὸν καὶ μαλακὸν , ἵν’ ἅμα μὲν οἰκείως ἑκάτερον ἔχοι ταῖς ὕλαις , ἅμα δ’ ἰσόῤῥοπον ἐργάζοιτο τὴν καρδίαν . τό τε γὰρ πνεῦμα παχυτέρῳ στέγεσθαι χιτῶνι βέλτιον ἦν , τό τε τοῦ κατὰ τὴν δεξιὰν κοιλίαν αἵματος βάρος ἰσόῤῥοπον ἔχειν τὸν ὄγκον τῆς ἀριστερᾶς . εἰ γὰρ τὴν αὐτὴν κοιλίαν ἅμα μὲν παχεῖαν , ἅμα δ’ αἵματος μεστὴν ἡ φύσις ἀπειργάσατο , πάντως ἂν ἐπ’ ἐκείνην ἡ καρδία πᾶσα περιετρέπετο . νυνὶ δ’ ἐκ τοῦ τῆ μὲν κουφοτέρᾳ τῶν ὑλῶν παχύτερον ὄγκον περιτεθῆναι σώματος , τῇ δὲ βαρυτέρᾳ κουφότερον , ἰσόῤῥοπος ἐξ ἀμφοτέρων ἡ καρδία τῶν μερῶν ἐγένετο . καὶ διὰ τοῦτο , καίτοι μηδενὸς αὐτὴν δεσμοῦ τοῖς παρακειμένοις συνάπτοντος , ὅμως ἀκλινής τε καὶ ἀῤῥεπὴς ἀεὶ διαμένει , κατὰ μέσον αἰωρουμένη τὸν σκληρὸν ἐκεῖνον χιτῶνα , τὸν περικάρδιον ὀνομαζόμενον , ὃς ἐκ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς ἐκφυόμενος ἱκανῶς πλατὺς , εἶτα κατὰ βραχὺ στενούμενος , ὁμοίως αὐτῇ τῇ καρδίᾳ τελευτᾷ καὶ αὐτὸς εἴς τινα κώνου κορυφὴν , τῷ στέρνῳ ξυνημμένην , οὐ χιτὼν δικαίως ἂν ὀνομασθησόμενος , ὅτῳ φροντὶς ὀνομάτων ὀρθότητος , ἀλλ’ οἷον οἶκός τις μᾶλλον ἢ ἕρκος ἀσφαλὲς τῇ καρδίᾳ περιβεβλημένος . ἀφέστηκε γὰρ αὐτῆς πανταχόσε πάμπολυ , τοσαύτην ἐντὸς εὐρυχωρίαν ἑαυτοῦ τε μεταξὺ καὶ τῆς καρδίας ἀποτεμόμενος , ὅσῃ διαστελλομένην αὐτὴν ἱκανῶς ὑποδέξεται . τὸ γὰρ ἔτι πλείονα ποιεῖν βλάπτειν ἦν τοῦ θώρακος τὴν εὐρύτητα , ταῖς κατὰ τὰς ἀναπνοὰς εἴσω τε καὶ αὖθις ἔξω φοραῖς τοῦ πνεύματος ἀνακειμένην . ἥκει δή σοι πάλιν ἕτερον θαυμαστὸν ἔργον τῆς φύσεως , ὁ περικάρδιος οὗτος , εἴτε χιτὼν , εἴθ’ ὑμὴν , εἴτ’ οἶκος , εἴθ’ ὅ τι καὶ βούλει καλεῖν , οὕτω μὲν σχήματος ἔχων , ὡς καὶ τὸ περιεχόμενον ὑπ’ αὐτοῦ σπλάγχνον , οὕτω δὲ καὶ ﻿ μεγέθους , ὡς μήτ’ ἀδικεῖσθαί τι τὸν θώρακα , μήτε τὴν καρδίαν στενοχωρεῖσθαι , τὸν μὲν ἀπολλύντα τι πλέον ἢ δεῖ τῆς εὐρύτητος , τὴν δὲ οὐκ ἔχουσαν ἀναστροφὴν ἱκανὴν ἐν ταῖς κινήσεσι . τὸ δὲ δὴ πάχος αὐτοῦ καὶ ἡ ῥώμη πῶς οὐ θαυμαστὰ συμμετρίας εἰς ἄκρον ἥκοντα ; ψαύειν μὲν γὰρ ἔμελλε τῶν τε τοῦ θώρακος ὀστῶν , σκληρῶν δήπουθεν ὄντων , καὶ τοῦ πάντων μαλακωτάτου σπλάγχνου , τοῦ πνεύμονος · καὶ ἦν κίνδυνος , εἰ μὲν σκληρότερος ἐγένετο τοῦ νῦν ὄντος , ἀνιάσασθαι τι πρὸς αὐτοῦ θλιβόμενόν τε καὶ θλώμενον τὸ σπλάγχνον , εἰ δὲ μαλακώτερος , αὐτὸν πείσεσθαί τι πρὸς τῶν ὀστῶν . διὰ ταῦτ’ οὖν , ὥσπερ ἡ θέσις αὐτοῦ μεταξὺ τῶν ἐναντίων ἐστὶν , οὕτω καὶ ἡ τοῦ σώματος οὐσία τῶν ἄκρων ἐν μέσῳ . τοσούτῳ γάρ ἐστιν ὀστοῦ μαλακώτερος , ὅσῳ πνεύμονος σκληρότερος . καὶ διὰ τοῦτο ἄλυπος ἡ πρὸς ἑκάτερον αὐτῷ καθίσταται γειτνίασις , μήτ’ αὐτοῦ τι πρὸς τῶν ὀστῶν ἐνοχλουμένου , μήτε βλάπτοντος τὸν πνεύμονα . θαυμαστὸς μὲν δὴ καὶ ὁ περικάρδιος . ἡ δ’ ἐν τοῖς στόμασι τῆς καρδίας τέχνη πολὺ μείζων , ὅσῳ καὶ μείζοσιν ἐνεργείαις ὑπηρετεῖ · σχεδὸν γὰρ ἅπαντα τὰ τῆς καρδίας ἔργα δι’ ἐκείνων ἐπιτελεῖται . πάλιν οὖν ἀναλαβόντες ὑπὲρ αὐτῶν εἴπωμεν , εἰ μέν τι τῶν ἔμπροσθεν ἀδιορίστως ἐλέχθη , διορισάμενοι , προσθέντες δ’ , εἴ τι μηδ’ ὅλως ἐῤῥέθη . ὅτι μὲν οὖν ἡ καρδία κατὰ τὸν τοῦ διαστέλλεσθαι καιρὸν ἕλκουσα τὰς ῥίζας τῶν ὑμένων ἀνοίγνυσι μὲν τὰ τῶν εἰσαγόντων τὰς ὕλας ἀγγείων στόματα , κλείει δὲ τὰ τῶν ἐξαγόντων , εἴρηταί τε καὶ δέδεικται πρόσθεν . εἴρηται δὲ καὶ ὡς τοῖς ἕλκουσιν ἅπαντα ῥᾷον ὑπακούει τὰ κουφότερα , καὶ ὡς ἐπὶ μὲν τοῖς ἄλλοις στόμασιν ὑμένες ἐπίκεινται τρεῖς , ἐν δὲ τῷ τῆς φλεβώδους ἀρτηρίας οὐκέτι , διότι μόνην αὐτὴν ἐπιτρέπειν δεῖ διεξέρχεσθαι τοῖς ἐκ τῆς καρδίας εἰς τὸν πνεύμονα φερομένοις αἰθαλώδεσι περιττώμασιν . ἐκ τούτων οὖν ἴσως ἄν τις ὑπονοήσειε , μηδὲν ὅλως εἰς τοὐπίσω φέρεσθαι κατὰ τὰ λοιπὰ τρία στόματα τῶν ἀγγείων · ἀλλ’ οὐχ ᾧδ’ ἔχει τἀληθές . ἐν ᾧ γὰρ χρόνῳ συμβαίνει κλείεσθαι τοὺς ὑμένας , ἀναγκαῖον ἐν τούτῳ φθάνειν ἑλκόμενον εἰς τὴν καρδίαν αἷμα καὶ πνεῦμα , καὶ μέν γε κᾀν τῷ συστέλλεσθαι πρὸ τοῦ κλεισθῆναι πάλιν ἀντιπέμπεσθαι κατὰ τὸν τοῦ συγκλείεσθαι χρόνον . ἀλλὰ καὶ κεκλεισμένων ἤδη τῶν ὑμένων ἐνδέχεταί ποτε , τῆς καρδίας σφοδρότερον κινουμένης , παραῤῥυῆναί τι μὴ μόνον ἀτμοῦ καὶ πνεύματος , ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ αἵματος . ὡς γὰρ ἐπὶ τῆς τραχείας ἀρτηρίας ἐπεδείκνυμεν , ἀδύνατον ἦν μηδὲν παρηθεῖσθαί τι τῶν καταπινόντων ὑγρῶν , οὕτως ἔχειν χρὴ νομίζειν κᾀνταῦθα · τοῦ πλήθους αὐτῶν ἐξευρῆσθαι τῇ φύσει κώλυμα , τοῦ δὲ ὅλως μηδὲν παραῤῥεῖν μηδὲ τοὐλάχιστον ἀδύνατον εὑρεθῆναί τι φυλακτήριον . ἐδείχθη γὰρ οὖν ἡμῖν δι’ ἑτέρων , ὡς ἐν ἅπασι πάντ’ ἐστὶ , καθάπερ Ἱπποκράτης ἔλεγε , καὶ μετέχουσιν αἱ μὲν ἀρτηρίαι λεπτοῦ καὶ καθαροῦ καὶ ἀτμώδους αἵματος , αἱ δὲ φλέβες ὀλίγου καὶ ὁμιχλώδους ἀέρος . οὕτω δὲ καὶ διὰ τοῦ στομάχου παραῤῥεῖν εἰς τὴν γαστέρα τὸ πνεῦμα καταπινόντων τε καὶ εἰσπνεόντων ἐδείκνυτο , καὶ ὅλως μηδὲν εἶναι τῶν ἐν τῷ σώματι καθαρὸν ἀκριβῶς , ἀλλὰ πάντα πάντων μετέχειν . οὐ μὴν ἐξ ἴσου γε κᾀν τούτῳ τὸ μὲν αἵματος ἤ τινος ἄλλης τροφῆς εἶναι , τὸ δὲ πνεύματος ὄργανον . οὕτω τοίνυν καὶ αἱ τῆς καρδίας αὐτῆς κοιλίαι σφύζουσαι μὲν ἀμφότεραι φαίνονται διοιγομένου τοῦ θώρακος , οὐ μὴν ὡσαύτως γε ἐν ἀμφοῖν αἷμα καὶ πνεῦμα περιέχεται · πλεονεκτεῖ γὰρ οὐκ ὀλίγῳ κατὰ μὲν τὴν δεξιὰν ἡ τοῦ αἵματος οὐσία , κατὰ δὲ τὴν ἀριστερὰν ἡ τοῦ πνεύματος .
Lemmas: καί γάρ οὖν καί ὁ σῶμα αὐτός ὁ ἐν ἀριστερός μέν πᾶς ἱκανός παχύς τε καί σκληρός εἰμί , ὡς ἄν ὁ πνευματικός κοιλία μέλλω γίγνομαι σκέπασμα , ὁ δέ ἐν ὁ δεξιός λεπτός καί μαλακός , ἵνα ἅμα μέν οἰκεῖος ἑκάτερος ἔχω ὁ ὕλη , ἅμα δέ ἰσόρροπος ἐργάζομαι ὁ καρδία . ὁ τε γάρ πνεῦμα παχύς στέγω χιτών ἀγαθός εἰμί , ὁ τε ὁ κατά ὁ δεξιός κοιλία αἷμα βάρος ἰσόρροπος ἔχω ὁ ὄγκος ὁ ἀριστερός . εἰ γάρ ὁ αὐτός κοιλία ἅμα μέν παχύς , ἅμα δέ αἷμα μεστός ὁ φύσις ἀπεργάζομαι , πάντως ἄν ἐπί ἐκεῖνος ὁ καρδία πᾶς περιτρέπω . νυνί δέ ἐκ ὁ ὁ μέν κοῦφος ὁ ὕλη παχύς ὄγκος περιτίθημι σῶμα , ὁ δέ βαρύς κοῦφος , ἰσόρροπος ἐκ ἀμφότερος ὁ καρδία ὁ μέρος γίγνομαι . καί διά οὗτος , καίτοι μηδείς αὐτός δεσμός ὁ παράκειμαι συνάπτω , ὅμως ἀκλινής τε καί ἀρρεπής ἀεί διαμένω , κατά μέσος αἰωρέω ὁ σκληρός ἐκεῖνος χιτών , ὁ περικάρδιος ὀνομάζω , ὅς ἐκ ὁ κεφαλή αὐτός ἐκφύω ἱκανός πλατύς , εἶτα κατά βραχύς στενόω , ὅμοιος αὐτός ὁ καρδία τελευτάω καί αὐτός εἰς τις κῶνος κορυφή , ὁ στέρνον συνάπτω , οὐ χιτών δίκαιος ἄν ὀνομάζω , ὅστις φροντίς ὄνομα ὀρθότης , ἀλλά οἷος οἶκος τις μάλα ἤ ἕρκος ἀσφαλής ὁ καρδία περιβάλλω . ἀφίστημι γάρ αὐτός πανταχοῦ πάμπολυς , τοσοῦτος ἐντός εὐρυχωρία ἑαυτοῦ τε μεταξύ καί ὁ καρδία ἀποτέμνω , ὅσος διαστέλλω αὐτός ἱκανός ὑποδέχομαι . ὁ γάρ ἔτι πολύς ποιέω βλάπτω εἰμί ὁ θώραξ ὁ εὐρύτης , ὁ κατά ὁ ἀναπνοή εἴσω τε καί αὖθις ἔξω φορά ὁ πνεῦμα ἀνάκειμαι . ἥκω δή σύ πάλιν ἕτερος θαυμαστός ἔργον ὁ φύσις , ὁ περικάρδιος οὗτος , εἴτε χιτών , εἴτε ὑμήν , εἴτε οἶκος , εἴτε ὅς τις καί βούλομαι καλέω , οὕτως μέν σχῆμα ἔχω , ὡς καί ὁ περιέχω ὑπό αὐτός σπλάγχνον , οὕτως δέ καί ﻿ μέγεθος , ὡς μήτε ἀδικέω τις ὁ θώραξ , μήτε ὁ καρδία στενοχωρέω , ὁ μέν ἀπόλλυμι τις πολύς ἤ δέω ὁ εὐρύτης , ὁ δέ οὐ ἔχω ἀναστροφή ἱκανός ἐν ὁ κίνησις . ὁ δέ δή πάχος αὐτός καί ὁ ῥώμη πῶς οὐ θαυμαστός συμμετρία εἰς ἄκρος ἥκω ; ψαύω μέν γάρ μέλλω ὁ τε ὁ θώραξ ὀστέον , σκληρός δήπουθεν εἰμί , καί ὁ πᾶς μαλακός σπλάγχνον , ὁ πνεύμων · καί εἰμί κίνδυνος , εἰ μέν σκληρός γίγνομαι ὁ νῦν εἰμί , ἀνιάομαι τις πρός αὐτός θλίβω τε καί θλάω ὁ σπλάγχνον , εἰ δέ μαλακός , αὐτός πάσχω τις πρός ὁ ὀστέον . διά οὗτος οὖν , ὥσπερ ὁ θέσις αὐτός μεταξύ ὁ ἐναντίος εἰμί , οὕτως καί ὁ ὁ σῶμα οὐσία ὁ ἄκρος ἐν μέσος . τοσοῦτος γάρ εἰμί ὀστέον μαλακός , ὅσος πνεύμων σκληρός . καί διά οὗτος ἄλυπος ὁ πρός ἑκάτερος αὐτός καθίστημι γειτνίασις , μήτε αὐτός τις πρός ὁ ὀστέον ἐνοχλέω , μήτε βλάπτω ὁ πνεύμων . θαυμαστός μέν δή καί ὁ περικάρδιος . ὁ δέ ἐν ὁ στόμα ὁ καρδία τέχνη πολύς μέγας , ὅσος καί μέγας ἐνέργεια ὑπηρετέω · σχεδόν γάρ ἅπας ὁ ὁ καρδία ἔργον διά ἐκεῖνος ἐπιτελέω . πάλιν οὖν ἀναλαμβάνω ὑπέρ αὐτός λέγω , εἰ μέν τις ὁ ἔμπροσθεν ἀδιόριστος λέγω , διορίζω , προστίθημι δέ , εἰ τις μηδέ ὅλος λέγω . ὅτι μέν οὖν ὁ καρδία κατά ὁ ὁ διαστέλλω καιρός ἕλκω ὁ ῥίζα ὁ ὑμήν ἀνοίγνυμι μέν ὁ ὁ εἰσάγω ὁ ὕλη ἀγγεῖον στόμα , κλέω δέ ὁ ὁ ἐξάγω , λέγω τε καί δείκνυμι πρόσθεν . λέγω δέ καί ὡς ὁ ἕλκω ἅπας ῥᾴδιος ὑπακούω ὁ κοῦφος , καί ὡς ἐπί μέν ὁ ἄλλος στόμα ὑμήν ἐπίκειμαι τρεῖς , ἐν δέ ὁ ὁ φλεβώδης ἀρτηρία οὐκέτι , διότι μόνος αὐτός ἐπιτρέπω δέω διεξέρχομαι ὁ ἐκ ὁ καρδία εἰς ὁ πνεύμων φέρω αἰθαλώδης περίσσωμα . ἐκ οὗτος οὖν ἴσως ἄν τις ὑπονοέω , μηδείς ὅλος εἰς ὀπίσω φέρω κατά ὁ λοιπός τρεῖς στόμα ὁ ἀγγεῖον · ἀλλά οὐ ὧδε ἔχω ἀληθής . ἐν ὅς γάρ χρόνος συμβαίνω κλείω ὁ ὑμήν , ἀναγκαῖος ἐν οὗτος φθάνω ἕλκω εἰς ὁ καρδία αἷμα καί πνεῦμα , καί μέν γε εἰͅν ὁ συστέλλω πρό ὁ κλῄζω πάλιν ἀντιπέμπω κατά ὁ ὁ συγκλείω χρόνος . ἀλλά καί κλείω ἤδη ὁ ὑμήν ἐνδέχομαι ποτέ , ὁ καρδία σφοδρός κινέω , παραρρέω τις μή μόνος ἀτμός καί πνεῦμα , ἀλλά καί αὐτός ὁ αἷμα . ὡς γάρ ἐπί ὁ τραχύς ἀρτηρία ἐπιδείκνυμι , ἀδύνατος εἰμί μηδείς παρηθέω τις ὁ καταπίνω ὑγρός , οὕτως ἔχω χρή νομίζω ᾀνταῦθη · ὁ πλῆθος αὐτός ἐξευρίσκω ὁ φύσις κώλυμα , ὁ δέ ὅλος μηδείς παραρρέω μηδέ ἐλαχύς ἀδύνατος εὑρίσκω τις φυλακτήριον . δείκνυμι γάρ οὖν ἐγώ διά ἕτερος , ὡς ἐν ἅπας πᾶς εἰμί , καθά Ἱπποκράτης λέγω , καί μετέχω ὁ μέν ἀρτηρία λεπτός καί καθαρός καί ἀτμώδης αἷμα , ὁ δέ φλέψ ὀλίγος καί ὁμιχλωδής ἀήρ . οὕτως δέ καί διά ὁ στόμαχος παραρρέω εἰς ὁ γαστήρ ὁ πνεῦμα καταπίνω τε καί εἰσπνέω δείκνυμι , καί ὅλος μηδείς εἰμί ὁ ἐν ὁ σῶμα καθαρός ἀκριβής , ἀλλά πᾶς πᾶς μετέχω . οὐ μήν ἐκ ἴσος γε εἰͅν οὗτος ὁ μέν αἷμα ἤ τις ἄλλος τροφή εἰμί , ὁ δέ πνεῦμα ὄργανον . οὕτως τοίνυν καί ὁ ὁ καρδία αὐτός κοιλία σφύζω μέν ἀμφότερος φαίνω διοίγνυμι ὁ θώραξ , οὐ μήν ὡσαύτως γε ἐν ἄμφω αἷμα καί πνεῦμα περιέχω · πλεονεκτέω γάρ οὐ ὀλίγος κατά μέν ὁ δεξιός ὁ ὁ αἷμα οὐσία , κατά δέ ὁ ἀριστερός ὁ ὁ πνεῦμα .