galenus.de-usu-partium 8.3
Τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἧττον ἄν τις θαυμάσειεν , Ἀριστοτέλους δ’ οὐκ ἔστιν ὅπως οὐ μὴ πάνυ σφόδρα θαυμάζοιμ’ ἂν , εἰ τῶν ἐξ ἀνατομῆς φαινομένων οὐκ ἀμελῶς ἔχων καὶ τῆς χρείας αὐτῶν οὐκ ἀμελέτητος ὢν αὐτός τε λέγων , ὡς τῶν προβλημάτων τὰ μὲν λύσεως δεῖται , τὰ δὲ κολάσεως , τὰ δ’ αἰσθήσεως , ἔπειθ’ εὑρίσκεται μήτε τοῖς διὰ τῶν αἰσθήσεων φαινομένοις πιστεύων , μήθ’ ἑαυτοῦ μνημονεύων . ἡ μὲν γὰρ ἁφὴ θερμότερον ἀεὶ τὸν ἐγκέφαλον εὑρίσκει τοῦ περιέχοντος ἀέρος · ὁ δὲ ἐμψύξεως ἕνεκεν τοῦ περὶ τὴν καρδίαν θερμοῦ γεγονέναι φησὶν αὐτὸν , ἐπιλαθόμενος ἑαυτοῦ τὴν ἀναπνοὴν ἕνεκεν ταύτης γεγονέναι φάντος . ἀλλὰ τούτου μὲν ἕνεκα δίκαιον ἐπαινεῖν αὐτὸν , ἱπποκρατείως τε ἅμα καὶ ἀληθῶς ἀποφαινόμενον περὶ χρείας ἀναπνοῆς . τὸν δ’ ἀέρα θερμὸν εἶναι φύσει λέγων αὐτὸς ἐν ἑτέροις οὐκέτ’ ὀρθῶς νῦν ἐπελάθετο , ἢ τοῦτο μὲν ὀρθῶς ἐποίησε , τῶν ψευδῶς εἰρημένων ἐπιλαθόμενος , οὐκ ὀρθῶς δὲ τῷ μὴ διὰ μόνου τοῦ ἀέρος αὐτάρκως τὴν καρδίαν ἀναψύχεσθαι νομίζειν , ἀλλὰ προσδεῖσθαι τοῦ μήθ’ ὁμοίως ἀέρι ψυχροῦ σπλάγχνου , μήτ’ , εἰ καὶ ψυχρότερον ἦν , ἀλλά γε διὰ τὸ μῆκος τῆς ἀποστάσεως καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πυκνότητα τῶν προαπαντώντων σωμάτων ἀδυνατοῦν διαπέμπειν τὴν ψύξιν . ὡς πρὸς τῶν θεῶν αὐτὸν ἔχων τις τὸν ἀέρα διὰ τοῦ πνεύμονος ἐπὶ τὴν καρδίαν ἐρχόμενον , εἰ μὴ αὐτὸν , ἀλλὰ τήν γε ποιότητα πάντως αὐτοῦ , καὶ τοῦτο συνεχῶς τε καὶ ἀδιαλείπτως ὁρῶν γινόμενον , ἑτέρας ἔτι βοηθείας οἴεται δεῖσθαι εἰς τὴν κατάψυξιν . ἀλλ’ εἰ καὶ δεῖται , μακρῷ βέλτιον ἦν ἐκ τοῦ πνεύμονος αὐτὴν ἐκπορίζεσθαι · λέγειν , ἤτοι τῇ μαλακότητι τοῦ σπλάγχνου προσάπτοντα , ὡς ὁ Πλάτων , ἢ τῇ ψυχρότητι . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτ’ ἦν ἀδύνατον εἰπεῖν , ἅπαξ γε τῶν αἰσθήσεων ὑπερορᾷν τετολμηκότα . τούτῳ γὰρ ἂν ἔτι δείξειέ τις θερμὸν τὸν πνεύμονα μὴ πιστεύων τῇ ἁφῇ , τῷ δ’ ἂν ἔτι καὶ αὐτὴν τὴν καρδίαν εἴη πιστεύων . πῶς οὐχὶ καὶ ἐγκέφαλος θερμότερος ἀέρος , ᾧ γε καὶ θάνατός ἐστιν ὁμοίως ἀέρι γενέσθαι ψυχρῷ ; πῶς δὲ ὁ μὲν ἐγκέφαλος ἐμψύχειν ἱκανός ἐστιν τὴν καρδίαν , ἡ καρδία δ’ οὐ πολὺ μᾶλλον ἐκθερμαίνειν τὸν ἐγκέφαλον ὑπερκείμενον , εἴ γε δὴ παντὶ θερμῷ πρὸς τὸ μετέωρον ἡ ὁρμή ; διὰ τί δ’ εἰς μὲν τὴν καρδίαν ἀμυδρά τις ἀπόφυσις αὐτοῦ καθήκει , τὰ δὲ τῶν αἰσθήσεων ὄργανα πάντα παμπόλλην μοῖραν ἐγκεφάλου φαίνεται δεχόμενα ; οὐ γὰρ δὴ τοῦτό γε ἂν ἔχοι τις εἰπεῖν , ὡς τὴν μὲν καρδίαν ἐμψύχειν πέφυκε , τοῖς δ’ αἰσθητηρίοις ἀντ’ ἄλλου τινὸς χρηστόν ἐστιν . ᾧ γὰρ ἕνεκα τοῦ ψύχειν τὴν καρδίαν ἡ γένεσις , τούτῳ καθάπερ τινὶ πηγῇ ψύξεως ὑπάρχοντι πάντα , οἶμαι , τὰ πλησιάζοντα ψύχειν ἀναγκαῖον ἦν · καὶ ταύτῃ τέρας ἂν εἴη μόνος τῶν πάντων ὁ ἐγκέφαλος τὰ μὲν ποῤῥωτάτω καὶ θερμότερα καὶ διὰ πολλῶν τῶν μεταξὺ προαπαντήσεων ἐμψύχειν δυνάμενος , τὰ δ’ ἐγγυτάτω τε καὶ ἧττον θερμὰ καὶ συμπεφυκότα παραπλησίως ἀδύνατος διατιθέναι . ἀλλ’ οὐχ ἅπαντα , φησὶ , εἰς αὐτὸν περαίνει τὰ τῶν αἰσθήσεων ὄργανα . τί τοῦτο λέγεις , Ἀριστότελες ; ἐγὼ μὲν γὰρ καὶ νῦν αἰδοῦμαι μνημονεύων τοῦ λόγου . οὐκ εἰς ἑκάτερον μὲν τῶν ὤτων ἀξιόλογον ἐμβάλλει νεῦρον αὐταῖς μήνιγξιν ; εἰς ἑκάτερον δὲ μέρος τῆς ῥινὸς οὐ πολὺ μείζων ἐγκεφάλου μοῖρα τῆς εἰς τὰ ὦτα παραγίνεται ; εἰς ἑκάτερον δὲ τῶν ὀφθαλμῶν οὐχ ἓν μὲν μαλακὸν νεῦρον , ἓν δὲ σκληρὸν , τὸ μὲν εἰς τὴν ῥίζαν αὐτοῦ , τὸ δὲ εἰς τοὺς κινοῦντας ἐμφυόμενον μῦς ; εἰς δέ γε τὴν γλῶτταν οὐχὶ τέτταρα , δύο μὲν μαλακὰ δι’ ὑπερώας καθήκοντα , δύο δὲ σκληρὰ παρ’ ἑκάτερα τῶν ὤτων φερόμενα ; ἅπαντ’ οὖν ἐγκεφάλῳ κεκοινώνηκεν , εἰ χρὴ πιστεύειν ὀφθαλμοῖς ὁρῶσι καὶ χερσὶν ἁπτομέναις . τί δὲ τὰ ἄλλα τῆς ἐγκεφάλου κατασκευῆς μόρια ; τίνα χρείαν ἕξει τὰ χοροειδῆ σώματα , τὸ δικτυοειδὲς πλέγμα , τὸ κωνάριον , ἡ πύελος , ἡ χοάνη , τὸ ψαλλιοειδὲς σῶμα , ἡ σκωληκοειδὴς ﻿ ἐπίφυσις , τὸ πλῆθος τῶν κοιλιῶν , αἱ πρὸς ἀλλήλας αὐτῶν συντρήσεις , ἡ ποικιλία τῆς διαπλάσεως , αἱ διτταὶ μήνιγγες , αἱ εἰς τὸν νωτιαῖον ἐκφύσεις , αἱ τῶν νεύρων ἀποφύσεις , οὐκ εἰς τὰ τῶν αἰσθήσεων ὄργανα μόνον , ἀλλὰ καὶ τὸν φάρυγγα , καὶ τὸν λάρυγγα , καὶ τὸν στόμαχον , καὶ τὴν γαστέρα , καὶ πάντα τὰ σπλάγχνα , καὶ πάντα τὰ ἔντερα , καὶ τὰ κατὰ τὸ πρόσωπον μόρια ἅπαντα ; τούτων γὰρ οὐδενὸς τὴν χρείαν Ἀριστοτέλης ἐπεχείρησεν εἰπεῖν , ὥσπερ οὐδὲ τῶν κατὰ τὴν καρδίαν ἐκείνων πάλιν , οἷς ἐγκέφαλος ἁπάντων ἀρχή . τὸν μὲν γὰρ , εἴπερ ἐμψύξεως ἕνεκα μόνης ἐγεγένητο , καθάπερ τινὰ σπόγγον ἀργὸν καὶ ἀδιάπλαστον ἐχρῆν εἶναι , μηδεμίαν ἔχοντα τεχνικωτέραν κατασκευὴν , τὴν δὲ καρδίαν , εἰ μήτ’ ἀρτηριῶν , μήτε τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἐστὶν ἀρχὴ , μηδ’ ὅτι διαπεπλάσθαι ποικίλως , ἀλλὰ μηδ’ εἶναι τὴν ἀρχήν . τὸ γάρ σοι θαυμαστὸν ἑκατέροις τῆς περιττῆς σοφίας ἐν τῷδ’ ἄν τις μάλιστα φωράσειεν , ὅτι μὴ μόνον ἀποστεροῦσιν , ἢ τὸν ἐγκέφαλον ἀρχὴν εἶναι νεύρων , ἢ τὴν καρδίαν ἀρτηριῶν , ἀλλὰ καὶ τελέως ἄχρηστον ἀποφαίνουσι θάτερον , οἱ μὲν ὁμολογοῦντες φανερῶς , ὥσπερ καὶ Φιλότιμος , οἱ δὲ τὴν ἐν κύκλῳ περιερχόμενοι , καθάπερ Ἀριστοτέλης . ὃ γάρ τοι πάντων ἥκιστα προσῆν ἐγκεφάλῳ , μόνον ὑπάρχειν αὐτῷ λέγων , ἑτέρων δ’ οὐδενὸς ἕνεκα νομίζων γεγονέναι , δῆλός ἐστι κατεγνωκὼς μὲν αὐτοῦ τελέαν ἀχρηστίαν , φανερῶς δ’ ὁμολογεῖν αἰδούμενος . ἀλλ’ οὐ νῦν καιρὸς ὑπὲρ ἐνεργειῶν λέγειν . ὅπερ δ’ ἐῤῥέθη κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου παντὸς , ἔργῳ δῆλον γίνεται , τὸ μηδενὸς οἷόν τ’ εἶναι μορίου καλῶς ἐξηγήσασθαι τὴν χρείαν ἄνευ τοῦ παντὸς ὀργάνου τὴν ἐνέργειαν εὑρεῖν .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ἄλλος ἥσσων ἄν τις θαυμάζω , Ἀριστοτέλης δέ οὐ εἰμί ὅπως οὐ μή πάνυ σφόδρα θαυμάζω ἄν , εἰ ὁ ἐκ ἀνατομή φαίνω οὐ ἀμελής ἔχω καί ὁ χρεία αὐτός οὐ ἀμελέτητος εἰμί αὐτός τε λέγω , ὡς ὁ πρόβλημα ὁ μέν λύσις δέω , ὁ δέ κόλασις , ὁ δέ αἴσθησις , ἔπειτα εὑρίσκω μήτε ὁ διά ὁ αἴσθησις φαίνω πιστεύω , μήτε ἑαυτοῦ μνημονεύω . ὁ μέν γάρ ἁφή θερμός ἀεί ὁ ἐγκέφαλος εὑρίσκω ὁ περιέχω ἀήρ · ὁ δέ ἔμψυξις ἕνεκα ὁ περί ὁ καρδία θερμός γίγνομαι φημί αὐτός , ἐπιλανθάνω ἑαυτοῦ ὁ ἀναπνοή ἕνεκα οὗτος γίγνομαι φημί . ἀλλά οὗτος μέν ἕνεκα δίκαιος ἐπαινέω αὐτός , ἱπποκράτειος τε ἅμα καί ἀληθής ἀποφαίνω περί χρεία ἀναπνοή . ὁ δέ ἀήρ θερμός εἰμί φύσις λέγω αὐτός ἐν ἕτερος οὐκέτι ὀρθός νῦν ἐπιλανθάνω , ἤ οὗτος μέν ὀρθός ποιέω , ὁ ψευδής λέγω ἐπιλανθάνω , οὐ ὀρθός δέ ὁ μή διά μόνος ὁ ἀήρ αὔταρκος ὁ καρδία ἀναψύχω νομίζω , ἀλλά προσδέω ὁ μήτε ὅμοιος ἀήρ ψυχρός σπλάγχνον , μήτε , εἰ καί ψυχρός εἰμί , ἀλλά γε διά ὁ μῆκος ὁ ἀπόστασις καί ὁ πλῆθος καί ὁ πυκνότης ὁ προαπαντάω σῶμα ἀδυνατέω διαπέμπω ὁ ψῦξις . ὡς πρός ὁ θεός αὐτός ἔχω τις ὁ ἀήρ διά ὁ πνεύμων ἐπί ὁ καρδία ἔρχομαι , εἰ μή αὐτός , ἀλλά ὁ γε ποιότης πάντως αὐτός , καί οὗτος συνεχής τε καί ἀδιάλειπτος ὁράω γίγνομαι , ἕτερος ἔτι βοήθεια οἴομαι δέω εἰς ὁ κατάψυξις . ἀλλά εἰ καί δέω , μακρός ἀγαθός εἰμί ἐκ ὁ πνεύμων αὐτός ἐκπορίζω · λέγω , ἤτοι ὁ μαλακότης ὁ σπλάγχνον προσάπτω , ὡς ὁ Πλάτων , ἤ ὁ ψυχρότης . οὐδέ γάρ οὐδέ οὗτος εἰμί ἀδύνατος λέγω , ἅπαξ γε ὁ αἴσθησις ὑπεροράω τολμάω . οὗτος γάρ ἄν ἔτι δείκνυμι τις θερμός ὁ πνεύμων μή πιστεύω ὁ ἁφή , ὁ δέ ἄν ἔτι καί αὐτός ὁ καρδία εἰμί πιστεύω . πῶς οὐ καί ἐγκέφαλος θερμός ἀήρ , ὅς γε καί θάνατος εἰμί ὅμοιος ἀήρ γίγνομαι ψυχρός ; πῶς δέ ὁ μέν ἐγκέφαλος ἐμψύχω ἱκανός εἰμί ὁ καρδία , ὁ καρδία δέ οὐ πολύς μάλα ἐκθερμαίνω ὁ ἐγκέφαλος ὑπέρκειμαι , εἰ γε δή πᾶς θερμός πρός ὁ μετέωρος ὁ ὁρμή ; διά τίς δέ εἰς μέν ὁ καρδία ἀμυδρός τις ἀπόφυσις αὐτός καθήκω , ὁ δέ ὁ αἴσθησις ὄργανον πᾶς πάμπολυς μοῖρα ἐγκέφαλος φαίνω δέχομαι ; οὐ γάρ δή οὗτος γε ἄν ἔχω τις λέγω , ὡς ὁ μέν καρδία ἐμψύχω φύω , ὁ δέ αἰσθητήριον ἀντί ἄλλος τις χρηστός εἰμί . ὅς γάρ ἕνεκα ὁ ψύχω ὁ καρδία ὁ γένεσις , οὗτος καθά τις πηγός ψῦξις ὑπάρχω πᾶς , οἴομαι , ὁ πλησιάζω ψύχω ἀναγκαῖος εἰμί · καί οὗτος τέρας ἄν εἰμί μόνος ὁ πᾶς ὁ ἐγκέφαλος ὁ μέν πόρρω καί θερμός καί διά πολύς ὁ μεταξύ προαπάντησις ἐμψύχω δύναμαι , ὁ δέ ἐγγύς τε καί ἥσσων θερμός καί συμφύω παραπλήσιος ἀδύνατος διατίθημι . ἀλλά οὐ ἅπας , φημί , εἰς αὐτός περαίνω ὁ ὁ αἴσθησις ὄργανον . τίς οὗτος λέγω , Ἀριστοτέλης ; ἐγώ μέν γάρ καί νῦν αἰδέομαι μνημονεύω ὁ λόγος . οὐ εἰς ἑκάτερος μέν ὁ οὖς ἀξιόλογος ἐμβάλλω νεῦρον αὐτός μῆνιγξ ; εἰς ἑκάτερος δέ μέρος ὁ ῥίς οὐ πολύς μέγας ἐγκέφαλος μοῖρα ὁ εἰς ὁ οὖς παραγίγνομαι ; εἰς ἑκάτερος δέ ὁ ὀφθαλμός οὐ εἷς μέν μαλακός νεῦρον , εἷς δέ σκληρός , ὁ μέν εἰς ὁ ῥίζα αὐτός , ὁ δέ εἰς ὁ κινέω ἐμφύω μῦς ; εἰς δέ γε ὁ γλῶσσα οὐ τέσσαρες , δύο μέν μαλακός διά ὑπερώα καθήκω , δύο δέ σκληρός παρά ἑκάτερος ὁ οὖς φέρω ; ἅπας οὖν ἐγκέφαλος κοινωνέω , εἰ χρή πιστεύω ὀφθαλμός ὁράω καί χείρ ἅπτω . τίς δέ ὁ ἄλλος ὁ ἐγκέφαλος κατασκευή μόριον ; τίς χρεία ἔχω ὁ χοροειδής σῶμα , ὁ δικτυοειδής πλέγμα , ὁ κωνάριον , ὁ πυέλος , ὁ χοάνη , ὁ ψαλλιοειδής σῶμα , ὁ σκωληκοειδής ﻿ ἐπίφυσις , ὁ πλῆθος ὁ κοιλία , ὁ πρός ἀλλήλων αὐτός σύντρησις , ὁ ποικιλία ὁ διάπλασις , ὁ δισσός μῆνιγξ , ὁ εἰς ὁ νωτιαῖος ἔκφυσις , ὁ ὁ νεῦρον ἀπόφυσις , οὐ εἰς ὁ ὁ αἴσθησις ὄργανον μόνος , ἀλλά καί ὁ φάρυγξ , καί ὁ λάρυγξ , καί ὁ στόμαχος , καί ὁ γαστήρ , καί πᾶς ὁ σπλάγχνον , καί πᾶς ὁ ἔντερον , καί ὁ κατά ὁ πρόσωπον μόριον ἅπας ; οὗτος γάρ οὐδείς ὁ χρεία Ἀριστοτέλης ἐπιχειρέω λέγω , ὥσπερ οὐδέ ὁ κατά ὁ καρδία ἐκεῖνος πάλιν , ὅς ἐγκέφαλος ἅπας ἀρχή . ὁ μέν γάρ , εἴπερ ἔμψυξις ἕνεκα μόνος γίγνομαι , καθά τις σπόγγος ἀργός καί ἀδιάπλαστος χρή εἰμί , μηδείς ἔχω τεχνικός κατασκευή , ὁ δέ καρδία , εἰ μήτε ἀρτηρία , μήτε ὁ ἔμφυτος θερμασία εἰμί ἀρχή , μηδέ ὅτι διαπλάσσω ποικίλος , ἀλλά μηδέ εἰμί ὁ ἀρχή . ὁ γάρ σύ θαυμαστός ἑκάτερος ὁ περισσός σοφία ἐν ὅδε ἄν τις μάλα φωράω , ὅτι μή μόνος ἀποστερέω , ἤ ὁ ἐγκέφαλος ἀρχή εἰμί νεῦρον , ἤ ὁ καρδία ἀρτηρία , ἀλλά καί τέλειος ἄχρηστος ἀποφαίνω ἕτερος , ὁ μέν ὁμολογέω φανερός , ὥσπερ καί Φιλότιμος , ὁ δέ ὁ ἐν κύκλος περιέρχομαι , καθά Ἀριστοτέλης . ὅς γάρ τοι πᾶς ἦκα πρόσειμι ἐγκέφαλος , μόνος ὑπάρχω αὐτός λέγω , ἕτερος δέ οὐδείς ἕνεκα νομίζω γίγνομαι , δῆλος εἰμί καταγιγνώσκω μέν αὐτός τέλειος ἀχρηστία , φανερός δέ ὁμολογέω αἰδέομαι . ἀλλά οὐ νῦν καιρός ὑπέρ ἐνέργεια λέγω . ὅς δέ λέγω κατά ὁ ἀρχή ὁ λόγος πᾶς , ἔργον δῆλος γίγνομαι , ὁ μηδείς οἷος τε εἰμί μόριον καλός ἐξηγέομαι ὁ χρεία ἄνευ ὁ πᾶς ὄργανον ὁ ἐνέργεια εὑρίσκω .