galenus.de-usu-partium 1.19
Τῆς εἰς τὰ πλάγια κινήσεως τῶν δακτύλων ἐδεήθημεν , ἵν’ ἐπὶ πλεῖστον αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων διϊστῶμεν , ὡς , εἴ γε τούτου μηδὲν ἡμῖν μηδέπω τι ἔμελλεν ἕπεσθαι πλέον , οὐκ ἂν οὐδὲ τῶν τοιούτων κινήσεων ἐδεήθημεν . ἀλλ’ ἐπεὶ τὸν μέγαν ἀντέταξε τοῖς ἄλλοις , τὰς εἰς τὸ πλάγιον ἐπὶ τοῦτον φορὰς τῶν δακτύλων ἔγνω τι μέγα παρέξειν . εἰ γὰρ , ἐν οἷς ἔργοις μέγιστον ὄγκον σώματος μεταχειρίζεσθαι σπεύδομεν , ἐν τούτοις ἐπὶ πλεῖστον αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων διϊστάναι δεόμεθα , τοὺς μὲν τέτταρας ἔξω , τὸν μέγαν δ’ εἴσω περιφέρεσθαι χρηστὸν ἦν . τούτῳ μὲν οὐ σμικρὸν τένοντα τῆς εἰς τὸ πλάγιον ἔσωθεν φορᾶς ἔδωκεν ἡγεμόνα , τῶν δ’ ἄλλων ἐκόλουσε τὸ μέγεθος , οὐ μόνον ὅτι περιττὸν οὐδὲν πρέπον ἐργάζεσθαι σοφῷ δημιουργῷ , ἀλλ’ ὅτι καὶ τῆς ἐναντίας κινήσεως τὴν ῥώμην ἂν ἐκώλυεν , ἰσόῤῥοπον αὐτῇ κίνησιν ἀντιτάξας ἑτέραν . οὐ μὴν οὐδ’ εἰς τὸ παντελῶς ἀργεῖν ταύτην καμπτόντων τοὺς δακτύλους ἄχρηστος ἡ ἀῤῥωστία . δεῖται δ’ ὁ λόγος , ἵν’ ἀποδεικτικὸς ἅμα καὶ μὴ μακρὸς ᾖ , λημμάτων τινῶν ἐν τοῖς περὶ μυῶν κινήσεως ἀποδεδειγμένων . ἔστι δὲ τάδε τὰ λήμματα καθ’ ἕκαστον τῶν ἄρθρων , ὡς ἐδείξαμεν , ἓν μὲν ἀνώδυνον καὶ μέσον σχῆμα , τὰ δ’ ἄλλα πάντα τὰ ἑκατέρωθεν ἧττον μὲν τὰ πλησία τοῦ μέσου , μᾶλλον δὲ τὰ πόῤῥω . πάντως οὖν ὀδυνηρὰ τὰ ἔσχατα σχήματα , μεθ’ ἃ μήτε κάμπτειν , μήτε τείνειν ἐγχωρεῖ · γίνεσθαι μὲν γὰρ οὕτως ἐσχάτην τάσιν λαμβανόντων τῶν ἐργαζομένων αὐτὰ μυῶν · εἰκότως δ’ ὑπάρχειν ὀδυνηρὰν , τοῦ μὲν ἡγεμόνος τῆς κινήσεως μυὸς ἐσχάτην συστολὴν , τοῦ δ’ ἀντιτεταγμένου τούτῳ τελέαν ἔκτασιν λαμβάνοντος · ἐνεργεῖν δ’ ἐν μὲν τοῖς ἐφ’ ἑκάτερα τοῦ μέσου σχήματος ἢ ἀμφοτέρους γε τοὺς μῦς , ἢ πάντως γε τὸν ἕτερον · ἐν δὲ τῷ μέσῳ δύνασθαί ποτε καὶ μηδέτερον ἐνεργεῖν . οὕτως οὖν ἔχει κᾀπὶ τῶν δακτύλων . ἀποθέμενος γάρ τις ἀργὴν καὶ πάρετον ὅλην τὴν χεῖρα παραπλήσιον τοῖς σφόδρα κεκμηκόσιν , οὔτ’ ἐνεργοῦντας ἕξει περὶ τοὺς δακτύλους οὐδένας μύας , ἔν τε τῷ μέσῳ σχήματι καταθήσει . εἰ δ’ ἐντεῦθεν ἄγειν ἐφ’ ἑκάτερα πειραθείη τις , ἐκτείνοντι μὲν αὐτῷ τοὺς ἐκτὸς πρότερον ἀναγκαῖον ἐκτεῖναι τένοντάς τε καὶ μῦς , κάμπτοντι δ’ αὖ τοὺς ἐντός . εἰ δ’ ἐκτείνειν ἅμα καὶ παράγειν ἐπὶ τὰ πλάγια βουληθείη , δῆλον ὡς ἀμφοτέροις ὁμοῦ πρότερον ἐνεργήσει , τοῖς τ’ ἐκτείνειν καὶ τοῖς παράγειν πεφυκόσιν . οὕτως οὖν εἰ καὶ κάμπτειν ἅμα καὶ περιάγειν εἰς τὰ πλάγια βουληθείη τις , ἀμφοτέροις ἐνεργήσει πρότερον , τοῖς τε κάμπτειν δυναμένοις καὶ τοῖς ἐπιστρέφειν . ἀλλὰ διττῶν μὲν οὐσῶν τῶν εἰς τὰ πλάγια κινήσεων , τὴν μὲν ἑτέραν αὐτῶν , τὴν ἐπὶ τἀκτὸς , ὁ τόπος τῆς τοῦ τένοντος ἐμφύσεως ἀργεῖν ἀναγκάζει , καμπτόντων τοὺς δακτύλους · οὐ γὰρ ἐκ τῶν πλαγίων ἀκριβῶς , ἀλλ’ ἀνωτέρω μᾶλλον πλησίον τῶν ἐκτεινόντων τενόντων ἐνέφυ · ἀπεδείχθη γὰρ καὶ τοῦτο ἐν τοῖς περὶ μυῶν κινήσεως , ὡς οὐκ ἐγχωρεῖ τὰς ἀντιτεταγμένας κινήσεις ἐνεργεῖν ἅμα · τὴν δ’ ἑτέραν οὐχ ὁ τόπος ἠνάγκασεν ἀργεῖν ( ἔσω γὰρ ἔχει τὰς ἀρχὰς ἀνειμένας , ἵνα περ οἱ κάμπτοντες τένοντες ) , ἀλλ’ , ὡς ἐλέχθη πρόσθεν , ἡ ἀῤῥωστία . τῶν μὲν γὰρ ἐκτὸς τενόντων εἰ καὶ μείζους οἱ τὴν ἔκτασιν ἐργαζόμενοι τῶν εἰς τὰ πλάγια κινούντων εἰσὶν , ἀλλ’ οὐκ εἰς τοσοῦτόν γε μείζους , ὡς διαφθείρειν αὐτῶν τελέως τὴν ἐνέργειαν · τῶν δ’ ἐντὸς οὐδ’ εἰπεῖν ῥᾴδιον τὴν ὑπεροχήν · αἰσθήσει γὰρ χρὴ μᾶλλον ἢ λόγῳ διδαχθῆναι τοὺς μὲν εἰς τὸ πλάγιον ἐμφυομένους ἀμυδροὺς καὶ δυσθεωρήτους ὑπὸ σμικρότητος , τοὺς δ’ ἄλλους , μή ὅτι μεγίστους τῶν ἐν χερσὶ τενόντων , ἀλλὰ καὶ διττούς . ἀναγκαῖον οὖν γίγνεται , καμπτόντων τῶν μεγάλων τοὺς δακτύλους , τῇ ῥύμῃ τῆς κινήσεως συναποφέρεσθαι καὶ τοὺς μικρούς . καθόλου γὰρ , ὅταν ὑπὸ δυοῖν κινήσεων ἐκ πλαγίων ἀλλήλαις τεταγμένων ἀνέλκηται σῶμα , πολὺ μὲν κρατούσης τῆς ἑτέρας , ἀναγκαῖον ἀφανίζεσθαι τὴν λοιπὴν , ὀλίγης δ’ οὔσης τῆς ὑπεροχῆς , ἢ κατ’ ἴσον ἀμφοτέρων ἰσοσθενουσῶν , μικτὴν ἐξ ἀμφοτέρων γίνεσθαι τὴν περὶ τὸ σῶμα κίνησιν . ὁρᾶται δ’ ἅπαντα ταῦτα μονονοὺ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐν μυρίοις παραδείγμασιν . αὐτίκα τῶν ἐρεσσομένων ﻿ τε ἅμα καὶ πλάγιον ἐχουσῶν τὸν ἄνεμον νηῶν , εἰ μὲν ἰσόῤῥοπον ἡ ῥώμη τοῦ τ’ ἀνέμου καὶ τῶν ἐρεσσόντων εἴη , μικτὴν ἀνάγκη γενέσθαι τὴν κίνησιν , οὕτ’ εἰς τὸ πρόσω μόνον , οὔτ’ εἰς τὸ πλάγιον αὐτῶν φερομένων , ἀλλ’ εἰς τὸ μέσον ἀμφοῖν · εἰ δ’ ἡ τῶν ἐρεσσόντων ἰσχυροτέρα γένοιτο , πρόσω μᾶλλον ἢ εἰς τὸ πλάγιον · εἰ δ’ ἡ τοῦ πνεύματος , εἰς τὸ πλάγιον μᾶλλον ἢ εἰς τὸ πρόσω · πολλῆς δ’ οὔσης τῆς ὑπεροχῆς , ὡς νικᾶσθαι τελέως τὴν ἑτέραν , τῆς μὲν τῶν ἐρεσσόντων ἀφανισθείσης , εἰς τὸ πλάγιον , τῆς δὲ τοῦ πνεύματος , εἰς τὸ πρόσω μᾶλλον ἐνεχθήσονται . τί γάρ ; εἰ λεπτὴ μὲν εἴη παντελῶς αὔρα , ἡ ναῦς δ’ ἐπιμήκης καὶ κούφη , παμπόλλους τοὺς ἐρέσσοντας ἔχουσα , οὐ δύναιτ’ ἂν ποτ’ ἐπίδηλος ἡ παρὰ τῆς αὔρας κίνησις γενέσθαι · ἀλλ’ οὐδ’ , εἰ μέγιστος μὲν ἄνεμος εἴη , μεγίστη δὲ ναῦς καὶ βαρεῖα , δύο δ’ ἢ τρεῖς ἐρέσσοιεν , οἷόν τε φανῆναι τὴν εἰρεσίαν αὐτῶν . οὐκοῦν οὐδ’ ἡ τῶν μικρῶν τενόντων κίνησις , ἄῤῥωστος εἰς τοσοῦτον οὖσα , ὡς , πρὶν κινεῖσθαι τοὺς μεγάλους , ἐπὶ μικρὸν κομιδῇ παράγειν τοὺς δακτύλους , δύναιτ’ ἄν ποτε φανῆναι τῶν μεγάλων ἐνεργούντων . ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τοῦτο λέληθε τοὺς πολλοὺς , ὡς ἀμυδρὸν καὶ καθ’ ἑαυτὴν ἡ τῶν μικρῶν τενόντων ἐστὶ κίνησις , εἰκότως οὐδὲ τοῦτο ἐπ’ αὐτῶν συλλογίσασθαι δεδύνηνται , ὡς ἀναγκαῖον ἦν αὐτῇ ἀφανισθῆναι τῇ σφοδροτάτῃ ζευγνυμένῃ . ἡ δ’ αἰτία τῆς ἀγνοίας , ὅτι , τῆς ἐκτὸς κινήσεως , τῆς εἰς τὸ πλάγιον ἐπιστρεφούσης τοὺς δακτύλους , ἐπὶ πλεῖστον γιγνομένης , ἅπασαν τὴν ἀπὸ τῶν ὑστάτων ἐκείνης ἐπὶ τἀναντία φορὰν τοῦ ἐντὸς εἶναι νομίζουσιν . ἐχρῆν δ’ οὐκ ἀπὸ τῶν ὑστάτων , ἀλλ’ ἀπὸ τῆς μέσης καταστάσεως τὸ ποσὸν ἑκατέρας τῶν πλαγίων ἐξετάζειν . ἡ μέση δὲ κατάστασίς ἐστιν , ὅταν οἱ τοὺς δακτύλους ἐκτείνοντες τένοντες ἀκριβῶς εὐθεῖς φαίνωνται . καὶ γὰρ καὶ εἰ διατμηθεῖεν οἱ ἐν τοῖς πλαγίοις , οὐδὲν εἰς τὴν ἔκτασιν ἢ τὴν κάμψιν οἱ δάκτυλοι βεβλάψονται . ἀπ’ αὐτῆς τοίνυν τῆς καταστάσεως τῆς εὐθεῖς αὐτοὺς φυλαττούσης ἑκατέρα τῶν πλαγίων , ὁπηλίκη τίς ἐστιν , ἀκριβῶς διαγινώσκεται · καί σοι κατὰ ταῦτα κρίνοντι κατάφωρος ἡ βραχύτης ἔσται τῆς ἔσω .
Lemmas: ὁ εἰς ὁ πλάγιον κίνησις ὁ δάκτυλος δέω , ἵνα ἐπί πολύς αὐτός ἀπό ἀλλήλων διιστάω , ὡς , εἰ γε οὗτος μηδείς ἐγώ μηδέπω τις μέλλω ἕπομαι πολύς , οὐ ἄν οὐδέ ὁ τοιοῦτος κίνησις δέω . ἀλλά ἐπεί ὁ μέγας ἀντιτάσσω ὁ ἄλλος , ὁ εἰς ὁ πλάγιος ἐπί οὗτος φορά ὁ δάκτυλος γιγνώσκω τις μέγας παρέχω . εἰ γάρ , ἐν ὅς ἔργον μέγας ὄγκος σῶμα μεταχειρίζω σπεύδω , ἐν οὗτος ἐπί πολύς αὐτός ἀπό ἀλλήλων διίστημι δέω , ὁ μέν τέσσαρες ἔξω , ὁ μέγας δέ εἴσω περιφέρω χρηστός εἰμί . οὗτος μέν οὐ μικρός τένων ὁ εἰς ὁ πλάγιος ἔσωθεν φορά δίδωμι ἡγεμών , ὁ δέ ἄλλος κολούω ὁ μέγεθος , οὐ μόνος ὅτι περισσός οὐδείς πρέπω ἐργάζομαι σοφός δημιουργός , ἀλλά ὅτι καί ὁ ἐναντίος κίνησις ὁ ῥώμη ἄν κωλύω , ἰσόρροπος αὐτός κίνησις ἀντιτάσσω ἕτερος . οὐ μήν οὐδέ εἰς ὁ παντελής ἀργέω οὗτος κάμπτω ὁ δάκτυλος ἄχρηστος ὁ ἀρρωστία . δέω δέ ὁ λόγος , ἵνα ἀποδεικτικός ἅμα καί μή μακρός εἰμί , λῆμμα τις ἐν ὁ περί μῦς κίνησις ἀποδείκνυμι . εἰμί δέ ὅδε ὁ λῆμμα κατά ἕκαστος ὁ ἄρθρον , ὡς δείκνυμι , εἷς μέν ἀνώδυνος καί μέσος σχῆμα , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὁ ἑκατέρωθεν ἥσσων μέν ὁ πλησίος ὁ μέσος , μάλα δέ ὁ πρόσω . πάντως οὖν ὀδυνηρός ὁ ἔσχατος σχῆμα , μετά ὅς μήτε κάμπτω , μήτε τείνω ἐγχωρέω · γίγνομαι μέν γάρ οὕτως ἔσχατος τάσις λαμβάνω ὁ ἐργάζομαι αὐτός μῦς · ἔοικα δέ ὑπάρχω ὀδυνηρός , ὁ μέν ἡγεμών ὁ κίνησις μῦς ἔσχατος συστολή , ὁ δέ ἀντιτάσσω οὗτος τέλειος ἔκτασις λαμβάνω · ἐνεργέω δέ ἐν μέν ὁ ἐπί ἑκάτερος ὁ μέσος σχῆμα ἤ ἀμφότερος γε ὁ μῦς , ἤ πάντως γε ὁ ἕτερος · ἐν δέ ὁ μέσος δύναμαι ποτέ καί μηδέτερος ἐνεργέω . οὕτως οὖν ἔχω εἰͅπί ὁ δάκτυλος . ἀποτίθημι γάρ τις ἀργός καί πάρετος ὅλος ὁ χείρ παραπλήσιος ὁ σφόδρα κάμνω , οὔτε ἐνεργέω ἔχω περί ὁ δάκτυλος οὐδείς μῦς , ἐν τε ὁ μέσος σχῆμα κατατίθημι . εἰ δέ ἐντεῦθεν ἄγω ἐπί ἑκάτερος πειράω τις , ἐκτείνω μέν αὐτός ὁ ἐκτός πρότερος ἀναγκαῖος ἐκτείνω τένων τε καί μῦς , κάμπτω δέ αὖ ὁ ἐντός . εἰ δέ ἐκτείνω ἅμα καί παράγω ἐπί ὁ πλάγιον βούλομαι , δῆλος ὡς ἀμφότερος ὁμοῦ πρότερος ἐνεργέω , ὁ τε ἐκτείνω καί ὁ παράγω φύω . οὕτως οὖν εἰ καί κάμπτω ἅμα καί περιάγω εἰς ὁ πλάγιον βούλομαι τις , ἀμφότερος ἐνεργέω πρότερος , ὁ τε κάμπτω δύναμαι καί ὁ ἐπιστρέφω . ἀλλά δισσός μέν εἰμί ὁ εἰς ὁ πλάγιον κίνησις , ὁ μέν ἕτερος αὐτός , ὁ ἐπί ἐκτός , ὁ τόπος ὁ ὁ τένων ἔμφυσις ἀργέω ἀναγκάζω , κάμπτω ὁ δάκτυλος · οὐ γάρ ἐκ ὁ πλάγιον ἀκριβής , ἀλλά ἀνώτερος μάλα πλησίον ὁ ἐκτείνω τένων ἐμφύω · ἀποδείκνυμι γάρ καί οὗτος ἐν ὁ περί μῦς κίνησις , ὡς οὐ ἐγχωρέω ὁ ἀντιτάσσω κίνησις ἐνεργέω ἅμα · ὁ δέ ἕτερος οὐ ὁ τόπος ἀναγκάζω ἀργέω ( ἔσω γάρ ἔχω ὁ ἀρχή ἀνίημι , ἵνα περ ὁ κάμπτω τένων ) , ἀλλά , ὡς λέγω πρόσθεν , ὁ ἀρρωστία . ὁ μέν γάρ ἐκτός τένων εἰ καί μέγας ὁ ὁ ἔκτασις ἐργάζομαι ὁ εἰς ὁ πλάγιος κινέω εἰμί , ἀλλά οὐ εἰς τοσοῦτος γε μέγας , ὡς διαφθείρω αὐτός τέλειος ὁ ἐνέργεια · ὁ δέ ἐντός οὐδέ λέγω ῥᾴδιος ὁ ὑπεροχή · αἴσθησις γάρ χρή μάλα ἤ λόγος διδάσκω ὁ μέν εἰς ὁ πλάγιος ἐμφύω ἀμυδρός καί δυσθεώρητος ὑπό μικρότης , ὁ δέ ἄλλος , μή ὅτι μέγας ὁ ἐν χείρ τένων , ἀλλά καί δισσός . ἀναγκαῖος οὖν γίγνομαι , κάμπτω ὁ μέγας ὁ δάκτυλος , ὁ ῥύμη ὁ κίνησις συναποφέρω καί ὁ μικρός . καθόλου γάρ , ὅταν ὑπό δύο κίνησις ἐκ πλάγιον ἀλλήλων τάσσω ἀνέλκω σῶμα , πολύς μέν κρατέω ὁ ἕτερος , ἀναγκαῖος ἀφανίζω ὁ λοιπός , ὀλίγος δέ εἰμί ὁ ὑπεροχή , ἤ κατά ἴσος ἀμφότερος ἰσοσθενέω , μικτός ἐκ ἀμφότερος γίγνομαι ὁ περί ὁ σῶμα κίνησις . ὁράω δέ ἅπας οὗτος μονονού κατά ἕκαστος ἡμέρα ἐν μυρίος παράδειγμα . αὐτίκα ὁ ἐρέσσω ﻿ τε ἅμα καί πλάγιος ἔχω ὁ ἄνεμος ναῦς , εἰ μέν ἰσόρροπος ὁ ῥώμη ὁ τε ἄνεμος καί ὁ ἐρέσσω εἰμί , μικτός ἀνάγκη γίγνομαι ὁ κίνησις , ὅτε εἰς ὁ πρόσω μόνος , οὔτε εἰς ὁ πλάγιος αὐτός φέρω , ἀλλά εἰς ὁ μέσος ἄμφω · εἰ δέ ὁ ὁ ἐρέσσω ἰσχυρός γίγνομαι , πρόσω μάλα ἤ εἰς ὁ πλάγιος · εἰ δέ ὁ ὁ πνεῦμα , εἰς ὁ πλάγιος μάλα ἤ εἰς ὁ πρόσω · πολύς δέ εἰμί ὁ ὑπεροχή , ὡς νικάω τέλειος ὁ ἕτερος , ὁ μέν ὁ ἐρέσσω ἀφανίζω , εἰς ὁ πλάγιος , ὁ δέ ὁ πνεῦμα , εἰς ὁ πρόσω μάλα φέρω . τίς γάρ ; εἰ λεπτός μέν εἰμί παντελής αὔρα , ὁ ναῦς δέ ἐπιμήκης καί κοῦφος , πάμπολυς ὁ ἐρέσσω ἔχω , οὐ δύναμαι ἄν ποτέ ἐπίδηλος ὁ παρά ὁ αὔρα κίνησις γίγνομαι · ἀλλά οὐδέ , εἰ μέγας μέν ἄνεμος εἰμί , μέγας δέ ναῦς καί βαρύς , δύο δέ ἤ τρεῖς ἐρέσσω , οἷος τε φαίνω ὁ εἰρεσία αὐτός . οὐκοῦν οὐδέ ὁ ὁ μικρός τένων κίνησις , ἄρρωστος εἰς τοσοῦτος εἰμί , ὡς , πρίν κινέω ὁ μέγας , ἐπί μικρός κομιδῇ παράγω ὁ δάκτυλος , δύναμαι ἄν ποτέ φαίνω ὁ μέγας ἐνεργέω . ἀλλά ἐπεί καί αὐτός οὗτος λανθάνω ὁ πολύς , ὡς ἀμυδρός καί κατά ἑαυτοῦ ὁ ὁ μικρός τένων εἰμί κίνησις , ἔοικα οὐδέ οὗτος ἐπί αὐτός συλλογίζομαι δύναμαι , ὡς ἀναγκαῖος εἰμί αὐτός ἀφανίζω ὁ σφοδρός ζεύγνυμι . ὁ δέ αἰτία ὁ ἄγνοια , ὅτι , ὁ ἐκτός κίνησις , ὁ εἰς ὁ πλάγιος ἐπιστρέφω ὁ δάκτυλος , ἐπί πολύς γίγνομαι , ἅπας ὁ ἀπό ὁ ὕστερος ἐκεῖνος ἐπί ἐναντίος φορά ὁ ἐντός εἰμί νομίζω . χρή δέ οὐ ἀπό ὁ ὕστερος , ἀλλά ἀπό ὁ μέσος κατάστασις ὁ ποσός ἑκάτερος ὁ πλάγιον ἐξετάζω . ὁ μέσος δέ κατάστασις εἰμί , ὅταν ὁ ὁ δάκτυλος ἐκτείνω τένων ἀκριβής εὐθύς φαίνω . καί γάρ καί εἰ διατέμνω ὁ ἐν ὁ πλάγιος , οὐδείς εἰς ὁ ἔκτασις ἤ ὁ κάμψις ὁ δάκτυλος βλάπτω . ἀπό αὐτός τοίνυν ὁ κατάστασις ὁ εὐθύς αὐτός φυλάσσω ἑκάτερος ὁ πλάγιον , ὁπηλίκος τις εἰμί , ἀκριβής διαγιγνώσκω · καί σύ κατά οὗτος κρίνω κατάφωρος ὁ βραχύτης εἰμί ὁ ἔσω .