galenus.de-theriaca-ad-pisonem 11
[ Ἀσκληπιάδου τε καὶ Ἐπικούρου ἀντίῤῥησις , τῶν τὴν ἀλλοίωσιν ἀποφασκόντων καὶ τὰ τῆς φύσεως ἔργα πρὸς τοὺς ἀτόμους τε καὶ ὄγκους ἀναφερόντων . ] Εἰ μὲν γὰρ ἐξ ἀτόμου καὶ τοῦ κενοῦ κατὰ τὸν Ἐπικούρου τε καὶ Δημοκρίτου λόγον συνειστήκει τὰ πάντα , ἢ ἔκ τινων ὄγκων καὶ πόρων κατὰ τὸν ἰατρὸν Ἀσκληπιάδην · καὶ γὰρ οὕτως ἀλλάξας τὰ ὀνόματα μόνον καὶ ἀντὶ μὲν τῶν ἀτόμων τοὺς ὄγκους , ἀντὶ δὲ τοῦ κενοῦ τοὺς πόρους λέγων τὴν αὐτὴν ἐκείνοις τῶν ὄντων οὐσίαν εἶναι βουλόμενος · εἰκότως ἂν ἔμενεν ἀναλλοίωτα τὰ φάρμακα , κατὰ μηδὲν τρέπεσθαι μηδ᾿ ὅλως ἐξίστασθαι τῆς αὐτῶν ποιότητος δυνάμενα . ἐπεὶ δ᾿ οὐκ ἔστιν ἀληθὴς ὁ λόγος οὗτος , ὡς δείξομεν , ἀλλ᾿ ἀλλοιοῦται , ὡς ἔφην , τὰ πάντα καὶ τρέπεται ῥᾳδίως καὶ εἰς ἄλληλα τὴν κρᾶσιν λαμβάνει , ἀνάγκη τῆς κράσεως δι᾿ ὅλων τῶν κιρναμένων γιγνομένης τὸ ἰσχυρότερον τοῦ ἥττονος κρατεῖν , καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς ταῖς ἐντέχνοις μίξεσι πρὸς τὴν χρείαν τῆς ἐνεργείας τὰς ποιότητας τῶν φαρμάκων ἐναλλάσσομεν , οὐκ ἂν δυναμένου τούτου γενέσθαι , εἰ μικρά τινα ἦν καὶ ἀπαθῆ καὶ ἄτρεπτα τῆς οὐσίας τὰ σώματα . διόπερ δὴ καὶ πολλάκις ἐγὼ τεθαύμακα πῶς ὁρῶντες ἐπὶ τοῦ παντὸς οὕτω γενομένας ταχείας τροπὰς καὶ τὴν τοσαύτην ἐν ταῖς κράσεσι μεταβολὴν , εἶθ᾿ ὑπομένουσιν ἀρχὰς τῶν ὅλων τὰς τοιαύτας τίθεσθαι , καὶ μάλισθ᾿ ὁ νῦν εἰρημένος ἰατρὸς Ἀσκληπιάδης · πρὸς τοῦτον γὰρ οἰκείως μᾶλλον ποιήσομαι τὸν λόγον , ἐπεὶ καὶ φανερωτέρας ἐν τῷ σώματι τροπάς τε καὶ μεταβολὰς οὐκ ἐνδείκνυται . τί γάρ ἐστιν εἰπεῖν , ὅταν μόνου τοῦ δακτύλου εἰς ψυχρὸν ὕδωρ κατατεθέντος ὅλου τοῦ σώματος ἐν τάχει ἡ τροπὴ γίνηται ; ἢ ὅταν ταῖς τῶν ἀνέμων μεταβολαῖς συμμεταβάλληται ἡμῶν τὰ σώματα ; ἔγωγ᾿ οὖν οἶδα τῶν μὲν ἑταίρων τινὰ ἐπὶ τοῦ σκίμποδος ἔτι κατακείμενον ἐκ τῆς περὶ τὴν κεφαλὴν ἑαυτοῦ συναισθήσεως διαγινώσκοντα τοῦ ἀνέμου τὴν πνοήν . εἴ ποτε γὰρ ἐκαρηβάρει , εὐθέως ἐγίνωσκεν ὅτι νότος ὁ πνέων ἄνεμος ἦν . καὶ ἀκούσασα μόνον βροντῆς γυνὴ ἐγκύμων καὶ θεασαμένη φοβερόν τι θέαμα , ἐξέβαλε τὸ παιδίον . ἔσθ᾿ ὅτε δὲ καὶ βοηθεῖν ὀξέως θέλοντες καὶ ταχεῖαν τῷ νοσοῦντι τοῦ βοηθήματος τὴν αἴσθησιν γενέσθαι , ταχίστην ὁρῶμεν γιγνομένην τῶν σωμάτων τὴν τροπήν . ἐπὶ γοῦν τινων ἐκλελυμένων σφόδρα ὀξυθυμίαν τινὰ τῷ ἀῤῥώστῳ ὁ θαυμάσιος Ἱπποκράτης γίνεσθαι συμβουλεύει , ἵνα τῷ εὐτόνῳ τῆς ὁρμῆς τὸ ἄτονον τῆς ἐκλύσεως ἰασώμεθα . πολλάκις δὲ καὶ ὀλίγη τις αὐτοῖς προσενεχθεῖσα τροφὴ εὐθέως ἀνέῤῥωσε καὶ τὴν δύναμιν αὐτῶν εὐτόνωσε , τῆς τροφῆς τοῦ σώματος , ὡς οἶμαι , ταχέως ἐπὶ τὸ κρεῖττον γιγνομένης , ἀλλ᾿ οὐχὶ τῶν ὄγκων ἀπαθῶν ὑπαρχόντων , καὶ διὰ τοῦτο τὴν αἴσθησιν ἡμῖν τῶν τοιούτων παρέχειν μὴ δυναμένων . τίς γὰρ ἐν τοσούτῳ τάχει τοὺς ὄγκους συντιθέναι δυνήσεται ; ἢ τίς οὕτως ἐξ ἀπαθῶν τῶν ὄγκων συγκείμενος ταχέως τῶν προσπιπτόντων αἰσθήσεται ; ἡ γὰρ ποιὰ τῶν ὄγκων μετατιθεμένων σύνθεσις τοῦ μὲν σχήματος ἀλλαγὴν μόνην ἐργάζεται , ἀλλοίωσιν δὲ καὶ ποιότητα ἄλλην ἐξ ἄλλης γεννῆσαι ἀδυνατεῖ . καὶ διὰ τοῦτο ἐδόκει μοι τὸν ἄνδρα μὴ μόνον τὸ ἐπὶ τῶν φαρμάκων γιγνόμενον ἀκολούθως ἀναιρεῖν διὰ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ δόγματος , ἀλλὰ καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν τὴν διοικοῦσαν ἐν ἡμῖν τὰ πάντα μηδὲν εἶναι οἴεσθαι . ἕκαστα γὰρ τῶν γιγνομένων ἐκ τῆς τῶν ὄγκων συνθέσεως καὶ συμπλοκῆς γίγνεσθαι βούλεται . διόπερ καὶ θαυμάζειν ἐπέρχεταί μοι , ὅταν αὐτὸν ὁρῶ τὰ οὕτω θαυμαστὰ τῆς φύσεως ἔργα μὴ βλέποντα , καὶ μάλιστα τὰς ἐξ ἀρχῆς ἐν αὐτῇ τῇ γενέσει τοῦ ἀνθρώπου γιγνομένας τέχνας , ὅπως μὲν διαπλάττεται τὸ ἔμβρυον ἐν τῷ τῆς μήτρας τόπῳ , ὅπως δ᾿ ἂν καὶ διαπλασθέν εὐμηχάνως τρέφεται , ὅσοις δὲ καὶ οἵοις αὐτὸ τοῖς ἁπαλωτάτοις δεσμοῖς ἄχρι τοῦ ὡραίου τόκου ἔνδον κρατεῖ , οἵᾳ δέ τινι θείᾳ τέχνῃ καὶ ὁμοιότητι τύπον ἐν τοῖς γεννωμένοις ἐργάζεται , ἐφ᾿ οὗ μάλιστα καὶ ἡ τῶν ὄγκων ὑπόθεσις αὐτοῦ ἀσχημόνως ἐλέγχεται . οὐ γὰρ μόνοις τοῖς γεννῶσιν , ἀλλὰ καὶ προγόνοις τισὶ τὰ τικτόμενα ὅμοια γίνεται . ἐμοὶ δὲ καὶ λόγος τὶς ἀρχαῖος ἐμήνυσεν ὅτι τῶν ἀμόρφων τὶς δυνατὸς εὔμορφον θέλων γεννῆσαι παῖδα , ἐποίησε γράψαι ἐν πλατεῖ ξύλῳ εὐειδὲς ἄλλο παιδίον , καὶ ἔλεγε τῇ γυναικὶ συμπλεκόμενος ἐκείνῳ τῷ τύπῳ τῆς γραφῆς ἐμβλέπειν . ἡ δὲ ἀτενὲς βλέπουσα καὶ ὡς ἔστιν εἰπεῖν ὅλον τὸν νοῦν ἔχουσα οὐχὶ τῷ γεννήσαντι , ἀλλὰ τῷ γεγραμμένῳ ὁμοίως ἀπέτεκε τὸ παιδίον , τῆς ὄψεως , οἶμαι , διαπεμπούσης τῇ φύσει , ἀλλ᾿ οὐκ ὄγκοις τισὶ τοῦ γεγραμμένου τοὺς τύπους . ἐπεὶ δὲ ἀμύητος τῶν τοιούτων τῆς φύσεως μυστηρίων ὁ ἀνὴρ εἶναι διὰ τοὺς ὄγκους ὑπομένει καὶ διὰ τὸ ἀφανές τε καὶ ἄδηλον τῆς ὄψεως τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς πιστεύειν τοῖς οὕτω θαυμασίοις ἔργοις οὐκ ἐᾷ , ἐπὶ τὰ ἔξωθεν αὐτὸν καὶ παντάπασι φαινόμενα μεταβάλλειν βούλομαι . τίς γὰρ τὰς ὑπὸ τοῦ ζώου τῆς ἀράχνης γιγνομένας τέχνας βλέπων ἀπιστεῖ καὶ τὴν διὰ τῶν οὕτω διαφανῶν τε καὶ λεπτῶν νημάτων γιγνομένην ὑπ᾿ αὐτῆς ὑφὴν , ὡς καὶ τινας λέγειν τὴν ὑφαντικὴν τοὺς ἀνθρώπους λαβόντας τὸ πρῶτον παρ᾿ αὐτῆς ἔχειν ; τίνα δ᾿ οὐ πείθει λέγειν θαυμάσιόν τι χρῆμα τὴν φύσιν ὑπάρχειν ὁρῶντα τὸ ὑπὸ τῆς ἄρκτου γιγνόμενον ἔργον ; ἀποτίκτει μὲν γὰρ ἡ ἄρκτος ﻿ ἅπασι τοῖς γεννωμένοις ὁμοίως ζώοις . ἔστι δὲ σὰρξ μόνη γεννωμένη ἄπλαστός τε καὶ ἀδιάρθρωτος , μορφὴν μὲν οὐδεμίαν ἔχουσα , εὐθὺς δὲ ὑπὸ τῆς γεννώσης τῇ φυσικῇ τέχνῃ διατυπουμένη . τῇ γὰρ γλώττῃ ὥσπερ χειρί τινι χρωμένη ἡ τεκοῦσα οὕτω μεμορφωμένον ζῶον τὸ τεχθὲν ἀποτελεῖν ἀλλὰ πρὸς μὲν τούτους παύσομαι λέγων . καὶ γὰρ εἴωθα ἐν τοῖς φιλοτίμοις λόγοις ὥσπερ τινὶ χαλινῷ , καθάπερ ἵππου τινὸς γαύρου τρέχοντος τῷ μέτρῳ , τοῦ λόγου αὐτοῦ εὐτόνως κρατεῖν .
Lemmas: [ Ἀσκληπιάδης τε καί Ἐπίκουρος ἀντίρρησις , ὁ ὁ ἀλλοίωσις ἀποφάσκω καί ὁ ὁ φύσις ἔργον πρός ὁ ἄτομος τε καί ὄγκος ἀναφέρω . ] εἰ μέν γάρ ἐκ ἄτομος καί ὁ κενός κατά ὁ Ἐπίκουρος τε καί Δημόκριτος λόγος συνίστημι ὁ πᾶς , ἤ ἐκ τις ὄγκος καί πόρος κατά ὁ ἰατρός Ἀσκληπιάδης · καί γάρ οὕτως ἀλλάσσω ὁ ὄνομα μόνος καί ἀντί μέν ὁ ἄτομος ὁ ὄγκος , ἀντί δέ ὁ κενός ὁ πόρος λέγω ὁ αὐτός ἐκεῖνος ὁ εἰμί οὐσία εἰμί βούλομαι · ἔοικα ἄν μένω ἀναλλοίωτος ὁ φάρμακον , κατά μηδείς τρέπω μηδέ ὅλος ἐξίστημι ὁ αὐτός ποιότης δύναμαι . ἐπεί δέ οὐ εἰμί ἀληθής ὁ λόγος οὗτος , ὡς δείκνυμι , ἀλλά ἀλλοιόω , ὡς φημί , ὁ πᾶς καί τρέπω ῥᾴδιος καί εἰς ἀλλήλων ὁ κρᾶσις λαμβάνω , ἀνάγκη ὁ κρᾶσις διά ὅλος ὁ κιρνάω γίγνομαι ὁ ἰσχυρός ὁ ἥσσων κρατέω , καί διά οὗτος ἐγώ ὁ ἔντεχνος μίξις πρός ὁ χρεία ὁ ἐνέργεια ὁ ποιότης ὁ φάρμακον ἐναλλάσσω , οὐ ἄν δύναμαι οὗτος γίγνομαι , εἰ μικρός τις εἰμί καί ἀπαθής καί ἄτρεπτος ὁ οὐσία ὁ σῶμα . διόπερ δή καί πολλάκις ἐγώ θαυμάζω πῶς ὁράω ἐπί ὁ πᾶς οὕτως γίγνομαι ταχύς τροπή καί ὁ τοσοῦτος ἐν ὁ κρᾶσις μεταβολή , εἶτα ὑπομένω ἀρχή ὁ ὅλος ὁ τοιοῦτος τίθημι , καί μάλα ὁ νῦν λέγω ἰατρός Ἀσκληπιάδης · πρός οὗτος γάρ οἰκεῖος μάλα ποιέω ὁ λόγος , ἐπεί καί φανερός ἐν ὁ σῶμα τροπή τε καί μεταβολή οὐ ἐνδείκνυμι . τίς γάρ εἰμί λέγω , ὅταν μόνος ὁ δάκτυλος εἰς ψυχρός ὕδωρ κατατίθημι ὅλος ὁ σῶμα ἐν τάχος ὁ τροπή γίγνομαι ; ἤ ὅταν ὁ ὁ ἄνεμος μεταβολή συμμεταβάλλω ἐγώ ὁ σῶμα ; ἐγώ οὖν οἶδα ὁ μέν ἑταῖρος τις ἐπί ὁ σκίμπους ἔτι κατάκειμαι ἐκ ὁ περί ὁ κεφαλή ἑαυτοῦ συναίσθησις διαγιγνώσκω ὁ ἄνεμος ὁ πνοή . εἰ ποτέ γάρ καρηβαρέω , εὐθύς γιγνώσκω ὅτι νότος ὁ πνέω ἄνεμος εἰμί . καί ἀκούω μόνος βροντή γυνή ἐγκύμων καί θεάομαι φοβερός τις θέαμα , ἐκβάλλω ὁ παιδίον . εἰμί ὅτε δέ καί βοηθέω ὀξύς ἐθέλω καί ταχύς ὁ νοσέω ὁ βοήθημα ὁ αἴσθησις γίγνομαι , ταχύς ὁράω γίγνομαι ὁ σῶμα ὁ τροπή . ἐπί γοῦν τις ἐκλύω σφόδρα ὀξυθυμία τις ὁ ἄρρωστος ὁ θαυμάσιος Ἱπποκράτης γίγνομαι συμβουλεύω , ἵνα ὁ εὔτονος ὁ ὁρμή ὁ ἄτονος ὁ ἔκλυσις ἰάομαι . πολλάκις δέ καί ὀλίγος τις αὐτός προσφέρω τροφή εὐθύς ἀναρρώννυμι καί ὁ δύναμις αὐτός εὐτονόω , ὁ τροφή ὁ σῶμα , ὡς οἴομαι , ταχύς ἐπί ὁ κρατύς γίγνομαι , ἀλλά οὐ ὁ ὄγκος ἀπαθής ὑπάρχω , καί διά οὗτος ὁ αἴσθησις ἐγώ ὁ τοιοῦτος παρέχω μή δύναμαι . τίς γάρ ἐν τοσοῦτος τάχος ὁ ὄγκος συντίθημι δύναμαι ; ἤ τίς οὕτως ἐκ ἀπαθής ὁ ὄγκος σύγκειμαι ταχύς ὁ προσπίπτω αἰσθάνομαι ; ὁ γάρ ποιός ὁ ὄγκος μετατίθημι σύνθεσις ὁ μέν σχῆμα ἀλλαγή μόνος ἐργάζομαι , ἀλλοίωσις δέ καί ποιότης ἄλλος ἐκ ἄλλος γεννάω ἀδυνατέω . καί διά οὗτος δοκέω ἐγώ ὁ ἀνήρ μή μόνος ὁ ἐπί ὁ φάρμακον γίγνομαι ἀκόλουθος ἀναιρέω διά ὁ ἀκολουθία ὁ δόγμα , ἀλλά καί ὁ φύσις αὐτός ὁ διοικέω ἐν ἐγώ ὁ πᾶς μηδείς εἰμί οἴομαι . ἕκαστος γάρ ὁ γίγνομαι ἐκ ὁ ὁ ὄγκος σύνθεσις καί συμπλοκή γίγνομαι βούλομαι . διόπερ καί θαυμάζω ἐπέρχομαι ἐγώ , ὅταν αὐτός ὁράω ὁ οὕτως θαυμαστός ὁ φύσις ἔργον μή βλέπω , καί μάλα ὁ ἐκ ἀρχή ἐν αὐτός ὁ γένεσις ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι τέχνη , ὅπως μέν διαπλήσσω ὁ ἔμβρυον ἐν ὁ ὁ μήτρα τόπος , ὅπως δέ ἄν καί διαπλάσσω εὐμήχανος τρέφω , ὅσος δέ καί οἷος αὐτός ὁ ἁπαλός δεσμός ἄχρι ὁ ὡραῖος τόκος ἔνδον κρατέω , οἷος δέ τις θεῖος τέχνη καί ὁμοιότης τύπος ἐν ὁ γεννάω ἐργάζομαι , ἐπί ὅς μάλα καί ὁ ὁ ὄγκος ὑπόθεσις αὐτός ἀσχήμων ἐλέγχω . οὐ γάρ μόνος ὁ γεννάω , ἀλλά καί πρόγονος τις ὁ τίκτω ὅμοιος γίγνομαι . ἐγώ δέ καί λόγος τίς ἀρχαῖος μηνύω ὅτι ὁ ἄμορφος τίς δυνατός εὔμορφος ἐθέλω γεννάω παῖς , ποιέω γράφω ἐν πλατύς ξύλον εὐειδής ἄλλος παιδίον , καί λέγω ὁ γυνή συμπλέκω ἐκεῖνος ὁ τύπος ὁ γραφή ἐμβλέπω . ὁ δέ ἀτενής βλέπω καί ὡς εἰμί λέγω ὅλος ὁ νόος ἔχω οὐ ὁ γεννάω , ἀλλά ὁ γράφω ὅμοιος ἀποτίκτω ὁ παιδίον , ὁ ὄψις , οἴομαι , διαπέμπω ὁ φύσις , ἀλλά οὐ ὄγκος τις ὁ γράφω ὁ τύπος . ἐπεί δέ ἀμύητος ὁ τοιοῦτος ὁ φύσις μυστήριον ὁ ἀνήρ εἰμί διά ὁ ὄγκος ὑπομένω καί διά ὁ ἀφανής τε καί ἄδηλος ὁ ὄψις ὁ ἑαυτοῦ μαθητής πιστεύω ὁ οὕτως θαυμάσιος ἔργον οὐ ἐάω , ἐπί ὁ ἔξωθεν αὐτός καί παντάπασι φαίνω μεταβάλλω βούλομαι . τίς γάρ ὁ ὑπό ὁ ζῷον ὁ ἀράχνη γίγνομαι τέχνη βλέπω ἀπιστέω καί ὁ διά ὁ οὕτως διαφανής τε καί λεπτός νῆμα γίγνομαι ὑπό αὐτός ὑφή , ὡς καί τις λέγω ὁ ὑφαντικός ὁ ἄνθρωπος λαμβάνω ὁ πρῶτος παρά αὐτός ἔχω ; τίς δέ οὐ πείθω λέγω θαυμάσιος τις χρῆμα ὁ φύσις ὑπάρχω ὁράω ὁ ὑπό ὁ ἄρκτος γίγνομαι ἔργον ; ἀποτίκτω μέν γάρ ὁ ἄρκτος ﻿ ἅπας ὁ γεννάω ὅμοιος ζῷον . εἰμί δέ σάρξ μόνος γεννάω ἄπλαστος τε καί ἀδιάρθρωτος , μορφή μέν οὐδείς ἔχω , εὐθύς δέ ὑπό ὁ γεννάω ὁ φυσικός τέχνη διατυπόω . ὁ γάρ γλῶσσα ὥσπερ χείρ τις χράω ὁ τίκτω οὕτως μορφόω ζῷον ὁ τίκτω ἀποτελέω ἀλλά πρός μέν οὗτος παύω λέγω . καί γάρ εἴωθα ἐν ὁ φιλότιμος λόγος ὥσπερ τις χαλινός , καθά ἵππος τις γαῦρος τρέχω ὁ μέτρον , ὁ λόγος αὐτός εὔτονος κρατέω .