galenus.de-theriaca-ad-pisonem 4
[ Τὰ ἁπλᾶ τῶν φαρμάκων συνθέτους ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἔχειν δυνάμεις καὶ διάφορα τοῦ σώματος μόρια βλάπτειν τε καὶ ὠφελεῖν , καὶ διαφόροις διάφορα προσήκειν . ] Καὶ τῶν ἄλλων δὲ ἁπάντων τὴν φύσιν φιλοτίμως ἐξετάζομεν , ἵνα καὶ τὴν δύναμιν αὐτῶν καθ᾿ ἣν ἐνεργεῖ ἀκριβῶς μάθωμεν . εὑρίσκομεν γοῦν ἐν τῇ ἐξετάσει αὐτῶν γενόμενοι τὰ μὲν , ὡς ἔφην , καθ᾿ ὅλας ἑαυτῶν ἐνεργοῦντα τὰς οὐσίας , τὰ δὲ καὶ μικτὸν ἐν τῇ οὐσίᾳ τὴν δύναμιν ἔχοντα καὶ διπλῆν ἀποτελοῦντα τὴν ἐνέργειαν οὕτω φανερῶς πολλάκις , ὡς καὶ τὰ ἐναντιώτατα ὑπ᾿ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ σώματος γιγνόμενα ἡμᾶς βλέπειν , καὶ θαῦμα τοῖς ὁρῶσι τὸ τοιοῦτον εἶναι δοκεῖν . λαπάθου γοῦν εἵ τις μὲν τὰ φύλλα φάγοι , τὴν κοιλίαν ἐκταράσσεται εἰ δέ τις τὸ σπέρμα λάβοι , ἐπεχομένην αὐτὴν ἔχει . ὁμοίως δ᾿ οὖν καὶ ὁ τῆς κράμβης χυλὸς καὶ τῶν γερόντων ἀλεκτρυόνων ὁ ζωμὸς καὶ τῶν ἀπὸ τῆς θαλάττης κοχλιῶν οἱ χυμοὶ ληφθέντες ἐκταράσσουσι τὴν κοιλίαν . τὸ δὲ λάχανον αὐτὸ ἡ κράμβη , καὶ τούτων αἱ σάρκες ἐσθιόμεναι , ἐπέχουσιν αὐτάς . ἡ δὲ ἀλόη καὶ ἡ τοῦ χαλκοῦ λεπὶς στύφει τε τὰς ὑπὸ τῶν ἑλκῶν ὑπεραυξανομένας σάρκας , καὶ ἐπιξηραίνει πολλάκις τὰ ὑπ᾿ αὐτοῖς γιγνόμενα ῥεύματα , ληφθέντα δὲ διὰ τοῦ στόματος καθαρτικὰ τοῦ ὅλου σώματος γίνονται . τὸ δὲ γάλα διαιρούμενον ὑφ᾿ ἡμῶν ἐναντίας ἐν τῇ χρείᾳ δυνάμεις ἐπιδείκνυται . ὁ μὲν γὰρ ὀῤῥὸς αὐτοῦ πινόμενος ἐκλύει τὴν γαστέρα , ἐσθιόμενος δὲ ὁ τυρὸς ἐπέχει αὐτὴν ἀκριβῶς . ἔνια δὲ οὕτως τι παράδοξον ἐργάζεται ἐν τῇ μίξει τῶν ἐν αὐτῇ μιγνυμένων δυνάμεων , ὡς καὶ ἀδύνατον εἶναι γενέσθαι τοῖς ἀκούουσι δοκεῖν , εἰ μὴ τὴν παρὰ τὴν γινομένην διὰ τῆς ὄψεως πίστιν παρὰ τοῦ γινομένου λάβωσι . τὸ γοῦν τρίφυλλον ἡ βοτάνη , ἥτις ὑακίνθῳ ὡμοίωται , ὁπόταν τοῦ ἔαρος ἐγκύμων γένηται , καὶ τὸ σπέρμα ὅμοιον ἔχῃ τῇ ἀγρίᾳ κνίκῳ , ὅταν τις ἀφεψήσῃ πάνυ , εἶτα τῷ δήγματι τοῦ φαλαγγίου ἢ καὶ τοῦ ἔχεως τῷ ὕδατι ἐπαντλήσει , ἰᾶται αὐτὸ καὶ εὐθέως ἀνώδυνον ἐργάζεται . εἰ δέ τις ἐπ᾿ ἄλλου μὴ δεδηγμένου τὸν ὑγιῆ τόπον τῷ αὐτῷ ἐπαντλήσει καταντλήματι , τὴν αὐτὴν αἴσθησιν καὶ τὰς αὐτὰς ὀδύνας ὁμοίας τῷ δεδηγμένῳ πάσας ἀποτελεῖ , ὡς εἶναι τὸ γινόμενον ἀληθῶς θαύματος ἄξιον , τὴν αὐτὴν βοτάνην καὶ ἰᾶσθαι τὸ δῆγμα καὶ ὁμοίως τοῖς θηρίοις διατιθέναι τὸν ὑγιῆ τόπον πονηρῶς . τινὰ δὲ τῶν φαρμάκων τὴν ἀρχὴν οὐδὲ ὅλως ἐστὶ τοῖς ἀνθρώποις σύντροφα . τὸ γοῦν κώνειον τοὺς μὲν ψάρους τρέφει καὶ τὴν θανατικὴν δύναμιν ἐπ᾿ αὐτῶν οὐκ ἔχει , ἡμᾶς δὲ , ὡς οὐκ ἀγνοεῖς , ἀναιρεῖ . καὶ ὁ ἑλλέβορος τῶν μὲν ὀρτύγων ἐστὶ τροφὴ , τοὺς δὲ ἀνθρώπους διαφθείρει κακῶς . ἔνια δὲ εὑρίσκομεν καὶ μερῶν τινων ἐν τῷ σώματι τὴν κάκωσιν ἰδίως ποιούμενα . ὁ γοῦν θαλάττιος λαγωὸς ἑλκοῖ τὸν πνεύμονα καὶ ἡ κανθαρὶς ἰδίως τὴν κύστιν κακοῖ . πολλὰ δὲ τῶν φαρμάκων πάλιν ἐξαιρέτως τινὰ τῶν μερῶν τοῦ σώματος ὠφελεῖν πέφυκε . πάσχον γοῦν τὸ ἧπαρ πολλάκις εὐπατόριος ἡ βοτάνη ἀγωνιστικῶς ὠφέλησε , καὶ ἡ μυροβάλανος τὸν σπλῆνα ὤνησε . τὸ δὲ σαρξιφαγὲς καὶ ἡ βετονίκη τοὺς νεφροὺς διέθηκε καλῶς , καὶ ὁμοίως ἄλλα ἐστὶν ἄλλων , ὡς τῇ πείρᾳ τετηρήκαμεν , οἰκεῖα φάρμακα , ἅπερ ἡμεῖς , ὡς ἔφην , ἀκριβῶς ἐξετάζοντες οὕτως ἑκάστῳ τῶν παθῶν τὴν κατάλληλον προσφορὰν ποιούμεθα , διδασκάλῳ καὶ τούτων , ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων , Ἱπποκράτει τῷ ἀρίστῳ χρώμενοι . ὅτι γὰρ ἀκριβεστάτην τὴν περὶ τῶν φαρμάκων τέχνην πεποίηται καὶ ἐξ ἄλλων πλείστων ὑπ᾿ αὐτοῦ λεγομένων ἔστιν ἰδεῖν , μάλιστα δὲ ἐξ ὧν φησιν ἐν τῷ β΄ τῶν ἐπιδημιῶν οὕτω · φαρμάκων δὲ τρόπους ἴσμεν ἐξ ὧν γεγένηται ὁκοῖα ἄττα . οὐ γὰρ πάντες ὁμοίως , ἀλλ᾿ ἄλλοι ἄλλως σύγκεινται , καὶ ἄλλα ὅσα πρωϊαίτερον , ἢ ὀψιαίτερον ληφθέντα , καὶ οἱ διαχειρισμοὶ , οἷον ξηρᾶναι , ἢ κόψαι , ἢ ἑψῆσαι , καὶ τὰ τοιαῦτα , ἕως τὰ πλεῖστα μειώσει πλείω καὶ ὁκοῖα ἑκάστῳ καὶ ἐφ᾿ οἷσι νοσήμασι , καὶ ἐφ᾿ ᾗ τε τοῦ νοσήματος ἡλικίᾳ , ἰδέᾳ , καὶ διαίτῃ ὁκοίᾳ , ἢ ὥρῃ ἔτεος , ὁκοίως ἄγωμεν , καὶ τὰ τοιαῦτα . διὰ γὰρ τούτων , ὡς ὁρᾷς , καθολικώτερον ἡμᾶς διδάσκει , παραινῶν καὶ τὰς φύσεις τῶν φαρμάκων εἰδέναι , καὶ τὸν καιρὸν ἐξετάζειν , ἐν ᾧ τις τὸ φάρμακον μέλλει λαμβάνειν , καὶ τὰς κράσεις τῶν λαμβανόντων ἐπιβλέπειν . εἰσὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς οἱ μὲν εὐκόλως λαμβάνειν δυνάμενοι , ὡς καὶ πέπτειν αὐτὰ πολλάκις , ἢ κατὰ μηδὲν ὑπ᾿ αὐτῶν κακοῦσθαι , ἀλλ᾿ ἐνίοτε καὶ τροφὴν αὐτοῖς γίνεσθαι αὐτὸ τὸ φάρμακον . ἔνιοι δὲ ἀφυῶς οὕτως ἔχουσι πρὸς τὰς φαρμακείας ὡς μηδὲ τὴν ἀρχὴν αὐταῖς χρῆσθαι δύνασθαι , ἀποστρέφεσθαί τε αὐτοῖς τὸν στόμαχον καὶ πρὸ τῆς χρήσεως ἐκλύεσθαι ῥᾳδίως .
Lemmas: [ ὁ ἁπλόος ὁ φάρμακον σύνθετος ὡς ἐπί ὁ πολύς ἔχω δύναμις καί διάφορος ὁ σῶμα μόριον βλάπτω τε καί ὠφελέω , καί διάφορος διάφορος προσήκω . ] καί ὁ ἄλλος δέ ἅπας ὁ φύσις φιλότιμος ἐξετάζω , ἵνα καί ὁ δύναμις αὐτός κατά ὅς ἐνεργέω ἀκριβής μανθάνω . εὑρίσκω γοῦν ἐν ὁ ἐξέτασις αὐτός γίγνομαι ὁ μέν , ὡς φημί , κατά ὅλος ἑαυτοῦ ἐνεργέω ὁ οὐσία , ὁ δέ καί μικτός ἐν ὁ οὐσία ὁ δύναμις ἔχω καί διπλόος ἀποτελέω ὁ ἐνέργεια οὕτως φανερός πολλάκις , ὡς καί ὁ ἐναντίος ὑπό αὐτός ἐπί ὁ σῶμα γίγνομαι ἐγώ βλέπω , καί θαῦμα ὁ ὁράω ὁ τοιοῦτος εἰμί δοκέω . λάπαθος γοῦν εἰ τις μέν ὁ φύλλον ἐσθίω , ὁ κοιλία ἐκταράσσω εἰ δέ τις ὁ σπέρμα λαμβάνω , ἐπέχω αὐτός ἔχω . ὅμοιος δέ οὖν καί ὁ ὁ κράμβη χυλός καί ὁ γέρων ἀλεκτρυών ὁ ζωμός καί ὁ ἀπό ὁ θάλασσα κοχλιός ὁ χυμός λαμβάνω ἐκταράσσω ὁ κοιλία . ὁ δέ λάχανον αὐτός ὁ κράμβη , καί οὗτος ὁ σάρξ εἰσθέω , ἐπέχω αὐτός . ὁ δέ ἀλόη καί ὁ ὁ χαλκός λεπίς στύφω τε ὁ ὑπό ὁ ἕλκος ὑπεραυξάνω σάρξ , καί ἐπιξηραίνω πολλάκις ὁ ὑπό αὐτός γίγνομαι ῥεῦμα , λαμβάνω δέ διά ὁ στόμα καθαρτικός ὁ ὅλος σῶμα γίγνομαι . ὁ δέ γάλα διαιρέω ὑπό ἐγώ ἐναντίος ἐν ὁ χρεία δύναμις ἐπιδείκνυμι . ὁ μέν γάρ ὀρός αὐτός πίνω ἐκλύω ὁ γαστήρ , ἐσθίω δέ ὁ τυρός ἐπέχω αὐτός ἀκριβής . ἔνιοι δέ οὕτως τις παράδοξος ἐργάζομαι ἐν ὁ μίξις ὁ ἐν αὐτός μείγνυμι δύναμις , ὡς καί ἀδύνατος εἰμί γίγνομαι ὁ ἀκούω δοκέω , εἰ μή ὁ παρά ὁ γίγνομαι διά ὁ ὄψις πίστις παρά ὁ γίγνομαι λαμβάνω . ὁ γοῦν τρίφυλλος ὁ βοτάνη , ὅστις ὑάκινθος ὁμοιόω , ὁπόταν ὁ ἔαρ ἐγκύμων γίγνομαι , καί ὁ σπέρμα ὅμοιος ἔχω ὁ ἄγριος κνίκος , ὅταν τις ἀφέψω πάνυ , εἶτα ὁ δῆγμα ὁ φαλάγγιον ἤ καί ὁ ἔχις ὁ ὕδωρ ἐπαντλέω , ἰάομαι αὐτός καί εὐθύς ἀνώδυνος ἐργάζομαι . εἰ δέ τις ἐπί ἄλλος μή δάκνω ὁ ὑγιής τόπος ὁ αὐτός ἐπαντλέω κατάντλημα , ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὁ αὐτός ὀδύνη ὅμοιος ὁ δάκνω πᾶς ἀποτελέω , ὡς εἰμί ὁ γίγνομαι ἀληθής θαῦμα ἄξιος , ὁ αὐτός βοτάνη καί ἰάομαι ὁ δῆγμα καί ὅμοιος ὁ θηρίον διατίθημι ὁ ὑγιής τόπος πονηρός . τις δέ ὁ φάρμακον ὁ ἀρχή οὐδέ ὅλος εἰμί ὁ ἄνθρωπος σύντροφος . ὁ γοῦν κώνειον ὁ μέν ψᾶρος τρέφω καί ὁ θανατικός δύναμις ἐπί αὐτός οὐ ἔχω , ἐγώ δέ , ὡς οὐ ἀγνοέω , ἀναιρέω . καί ὁ ἑλλέβορος ὁ μέν ὄρτυξ εἰμί τροφή , ὁ δέ ἄνθρωπος διαφθείρω κακός . ἔνιοι δέ εὑρίσκω καί μέρος τις ἐν ὁ σῶμα ὁ κάκωσις ἴδιος ποιέω . ὁ γοῦν θαλάσσιος λαγώς ἑλκόω ὁ πνεύμων καί ὁ κανθαρίς ἴδιος ὁ κύστις κακόω . πολύς δέ ὁ φάρμακον πάλιν ἐξαιρετός τις ὁ μέρος ὁ σῶμα ὠφελέω φύω . πάσχω γοῦν ὁ ἧπαρ πολλάκις εὐπατόριος ὁ βοτάνη ἀγωνιστικός ὠφελέω , καί ὁ μυροβάλανος ὁ σπλήν ὀνίνημι . ὁ δέ σαρξιφαγές καί ὁ βετονίκη ὁ νεφρός διατίθημι καλός , καί ὅμοιος ἄλλος εἰμί ἄλλος , ὡς ὁ πεῖρα τηρέω , οἰκεῖος φάρμακον , ὅς ἐγώ , ὡς φημί , ἀκριβής ἐξετάζω οὕτως ἕκαστος ὁ πάθος ὁ κατάλληλος προσφορά ποιέω , διδάσκαλος καί οὗτος , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος ἅπας , Ἱπποκράτης ὁ ἀγαθός χράω . ὅτι γάρ ἀκριβής ὁ περί ὁ φάρμακον τέχνη ποιέω καί ἐκ ἄλλος πολύς ὑπό αὐτός λέγω εἰμί ὁράω , μάλα δέ ἐκ ὅς φημί ἐν ὁ βʹ ὁ ἐπιδημία οὕτως · φάρμακον δέ τρόπος οἶδα ἐκ ὅς γίγνομαι ὁποῖος τις . οὐ γάρ πᾶς ὅμοιος , ἀλλά ἄλλος ἄλλος σύγκειμαι , καί ἄλλος ὅσος πρωΐ , ἤ ὄψιος λαμβάνω , καί ὁ διαχειρισμός , οἷος ξηραίνω , ἤ κόπτω , ἤ ἑψέω , καί ὁ τοιοῦτος , ἕως ὁ πολύς μειόω πολύς καί ὁποῖος ἕκαστος καί ἐπί ὅς νόσημα , καί ἐπί ὅς τε ὁ νόσημα ἡλικία , ἰδέα , καί δίαιτα ὁποῖος , ἤ ὥρα ἔτος , ὁποῖος ἄγω , καί ὁ τοιοῦτος . διά γάρ οὗτος , ὡς ὁράω , καθολικός ἐγώ διδάσκω , παραινέω καί ὁ φύσις ὁ φάρμακον οἶδα , καί ὁ καιρός ἐξετάζω , ἐν ὅς τις ὁ φάρμακον μέλλω λαμβάνω , καί ὁ κρᾶσις ὁ λαμβάνω ἐπιβλέπω . εἰμί γάρ ὡς ἀληθής ὁ μέν εὔκολος λαμβάνω δύναμαι , ὡς καί πέσσω αὐτός πολλάκις , ἤ κατά μηδείς ὑπό αὐτός κακόω , ἀλλά ἐνίοτε καί τροφή αὐτός γίγνομαι αὐτός ὁ φάρμακον . ἔνιοι δέ ἀφυής οὕτως ἔχω πρός ὁ φαρμακεία ὡς μηδέ ὁ ἀρχή αὐτός χράω δύναμαι , ἀποστρέφω τε αὐτός ὁ στόμαχος καί πρό ὁ χρῆσις ἐκλύω ῥᾴδιος .