galenus.de-theriaca-ad-pisonem 3
[ Τίνος ἕνεκα ἐκ πολλῶν σύγκειται ἡ ἀντίδοτος · ἔμφυτον δὲ πᾶσιν δύναμιν ὑπάρχειν , ἣν λόγῳ τε καὶ ﻿ αἰσθήσει ἰσχνεύομεν . ] Ταύτην οὖν ἔχοντες περὶ ταῦτα τὰ φάρμακα , ὡς ὁρᾷς , τὴν βασιλικὴν φιλοκαλίαν , εἰκότως καὶ τὴν θηριακὴν σκευάζουσιν ἐπιμελῶς , καὶ ἓν ἕκαστον ὧν μιγνύουσιν ἀκριβῶς δοκιμάζοντες αὐτοὶ , ὡς μηδὲν παρορᾷν , καὶ διὰ τοῦτο θαυμαστῶς τὴν ἀντίδοτον ἀποτελεῖν τὰ ἔργα · καὶ γάρ ἐστιν , ὡς οἶδας , ποικιλίαν ἔχουσα τοῖς μίγμασι καὶ πολυειδῆ τὴν χρῆσιν ἐν τοῖς ἔργοις . τεθαύμακα γοῦν ἐγὼ τὸν πρῶτον ποιησάμενον αὐτῆς τὴν σκευασίαν . καί μοι δοκεῖ μήτ᾿ ἀλόγως , ἀλλ᾿ ἀκριβεῖ τινι λογισμῷ , καὶ βεβασανισμένῃ πάνυ τῇ φροντίδι πεποιῆσθαι αὐτῆς τὴν σύνθεσιν · οὐ γὰρ ὥσπερ οἱ ἀπὸ τῆς ἐμπειρίας ἰατροὶ ἄνευ λόγου κατὰ τὰς φύσεις ἕκαστον ἀτέχνως ἰατρεύοντες αἰσχρῶς τὰ μὲν ἐξ ὀνειράτων , τὰ δὲ καὶ παρ᾿ αὐτῆς τῆς τύχης λαβεῖν φασιν εἰς τὴν τέχνην τὰ φάρμακα , οὕτω καὶ ἡμεῖς περὶ τὴν ἰατρικὴν σπουδάζομεν , ἀλλ᾿ ὅσα μὲν ὁ λόγος αὐτὸς πρῶτος καὶ μόνος ἐξευρίσκειν δύναται , ταῦτα ἀκριβῶς παντὶ τῷ λογισμῷ ζητοῦντες φιλοπόνως εὑρίσκομεν , ὅσα δὲ εὑρεῖν ἀδυνατεῖ , ταῦτα διὰ τῶν αἰσθήσεων τῇ πείρᾳ κρίνομεν , πολλάκις μηδ᾿ αὐτῇ μόνῃ καὶ μιᾷ τῇ αἰσθήσει πιστεύοντες αὐτῶν ποιεῖσθαι τὴν κρίσιν · οὔτε γὰρ τὴν τίτανον , ὅτι λευκή ἐστιν ὥσπερ ἡ χιὼν , τῇ ὄψει μόνον ὡς ψύχουσαν κρίνειν αὔταρκες εἶναι νομίζομεν · οὔθ᾿ ὅτι τὸ ῥόδον , διὰ τὸ ἐρυθρὸν εἶναι , διὰ τοῦτο καὶ θερμαίνειν αὐτὸ εὐθέως πεπείσμεθα , ἀλλ᾿ ἅμα τῇ ὄψει καὶ τὴν αἴσθησιν τῆς ἁφῆς προσπαραλαμβάνοντες τὴν μὲν , ὅτι θερμαίνειν μέχρι τοῦ καίειν ἀδιαψεύστως εὑρίσκομεν , τὸ δὲ ῥόδον ἀντιπαραλαμβανόμενοι τῆς ἐπ᾿ αὐτοῦ ψύξεως , ὅτι τῶν ἐμψυχόντων ἐστὶν , ἀκριβῶς ἐπιστεύσαμεν . καὶ οὕτω λοιπὸν ἀκριβῶς ἑκάστου τῶν φαρμάκων τὴν δυνάμιν διὰ τῆς αὐτῆς αἰσθήσεως κρίνοντες εὑρίσκομεν , τὸ μὲν ὅτι τόδε ἐστὶν ἁλμυρὸν , ἢ ὀξὺ , τὸ δ᾿ , ὅτι πικρὸν , ἢ γλυκὺ , τῇ γεύσει δοκιμάζοντες αὐτά · τὸ δ᾿ ὅτι τὸ μὲν θερμαίνει , τὸ δὲ ψύχει , καὶ ἄλλο ὑγραίνει , ἕτερον δὲ ξηραίνει , ἡ διὰ τῆς ἁφῆς ἀντίληψις γνωρίζειν ἡμῖν παρέσχε . πολλὰ δ᾿ αὐτῶν διὰ τῆς ὀδμῆς κρίνειν ἐπινοοῦμεν , καὶ τὸ μὲν εὔτονον τῆς δυνάμεως ἐκ τοῦ πληκτικοῦ τῆς ἀποφορᾶς εὑρίσκομεν , τὸ δ᾿ ἄτονον τῆς ἰσχύος διὰ τῆς ἐκλύσεως τοῦ ὀσφραντοῦ . γνωρίζωμεν δ᾿ εἰ δόκιμόν τε καὶ μὴ , κριτήριον τῶν ἁπλῶν φαρμάκων τὰς ἑαυτῶν αἰσθήσεις ποιησάμενοι , καὶ ταύταις αὐτὰ πειράσαντες τὸ πρῶτον , καὶ διὰ τῆς χρήσεως τε καὶ αἰσθήσεως τὸ πιστὸν αὐταῖς ἐργασάμενοι , οὕτω λοιπὸν προσάγοντες τῇ πείρᾳ τὸν λόγον , καὶ εἰς πάντα ὁδηγῷ χρώμενοι , καὶ τοῖς ἁπλοῖς φαρμάκοις δεόντως χρώμεθα , καὶ τὴν σύνθεσιν αὐτῶν τῇ τοῦ λόγου τέχνῃ ἀρίστην ποιούμεθα . ἐκμαθόντες γὰρ ἑκάστου τῶν παθῶν τὴν φύσιν , καὶ τὸ πολὺ καὶ διάφορον τῆς τῶν ἁπλῶν κράσεως εἰδότες , οὕτω σκευάζομεν τὰ σύνθετα τῶν φαρμάκων ἑκάστῳ τῶν νοσημάτων , τὸ συμφέρον διὰ τῆς ποικίλης αὐτῶν σκευασίας ποιούμενοι , καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν ἀνθρώπων , ὅπως αὐτῷ κατεσκεύασται τὸ σῶμα , διὰ τοῦ τρόπου τῆς φαρμακείας ἐντέχνως ἁρμοσάμενοι · πολλὴ γὰρ ἐστὶν , ὡς οὐκ ἀγνοεῖς , παροῦσα ἡμῖν εἰς τὴν χρῆσιν ἡ τῶν φαρμάκων περιουσία , καὶ οὕτως διάφορος , ὡς μὴ μόνον αὐτῆς ἐν τῇ συνθέσει τὸ ποικίλον τῆς δυνάμεως ὁρᾶσθαι δύνασθαι , ἀλλὰ καὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων , τὰ μὲν ἐξ ὅλης αὐτῶν τῆς οὐσίας , μίαν τινὰ καὶ ἁπλῆν ἐπιδείκνυται τὴν δύναμιν , ὥσπερ ἡ σκαμμωνία ξανθὴν χολὴν ἕλκουσα φαίνεται . τὸ δὲ ἀπὸ τῆς Ἀττικῆς ἐπίθυμον , τὸν τῆς μελαίνης χυμὸν διὰ τῆς κοιλίας καθαῖρον ὁρᾶται , καὶ ὁ κνίδιος κόκκος τοῦ φλέγματος , καὶ παντὸς τοῦ ὑδατώδους περιφανῶς ἄγωγός ἐστι . ταῦτα γὰρ τὰ φάρμακα ἐκ παντὸς αὐτῶν τοῦ μέρους καὶ ἐξ ὅλης ἑαυτῶν τῆς οὐσίας τὴν ὁλκὴν τῶν χυμῶν τούτων ποιεῖσθαι φαίνεται . μὴ γὰρ πιστεύομεν Ἀσκληπιάδῃ τῷ ἀπὸ τῆς Βιθυνίας ἰατρῷ , παρὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον λέγοντι , ὅτε ἤδη καὶ ὁ ἄνθρωπος καθαίρεται , τότε καὶ τοὺς χυμοὺς τούτους εὐθέως κατά τινα μεταβολὴν γίγνεσθαι · διὰ τὴν γὰρ τῶν ὄγκων τε καὶ πόρων ἐξ ἀρχῆς αὐτῷ γενομένην τοῦ σώματος ὑπόθεσιν , τούτῳ ἀνάγκην ἔχοντι τῆς φύσεως ἀναιρεῖν τὰ ἔργα , ἀκόλουθον ἦν καὶ τοῦτον περὶ τῶν χυμῶν λέγειν τὸν λόγον , ὡς ἀλόγου καὶ παντάπασιν ἀδυνάτου ὄντος τοῦ ὑπ᾿ αὐτοῦ λεγομένου . τίς γὰρ ἂν πιστεύσειε νοῦν ἔχων ἐν τοσούτῳ τάχει ἅμα τῷ προσάγειν τοῦ σώματος τὸ φάρμακον εὐθέως καὶ τοῦ μέλλοντος ἐκκρίνεσθαι χυμοῦ γίγνεσθαι τὴν οὐσίαν ; τίς δ᾿ οὐκ ἂν πεισθείη ῥᾳδίως τοὺς χυμοὺς τούτους , καὶ πρότερον κατὰ φύσιν εἶναι τοῖς σώμασιν , ὁρῶν τὸν μὲν ἰκτεριῶντα παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ λαβεῖν τὸ χολαγωγὸν φάρμακον , ταχέως τε καθαιρόμενον τὴν τοσαύτην χολὴν , καὶ τοῦ πάθους εὐκόλως ἀπαλλασσόμενον ; τὸν δὲ ὑδεριῶντα οὐδαμῶς τινι φαρμάκῳ , πᾶν τὸ ἐγκείμενον ὕδωρ τῇ γαστρὶ , ἅμα τῷ λαβεῖν αὐτίκα μάλα κενούμενον , καὶ ἐκ τῆς τοσαύτης παραχρῆμα κενώσεως , μηδ᾿ ὁτιοῦν , ἢ ὀλίγιστόν γε πάνυ τὸ ὑγρὸν ἐγκείμενον τοῖς σώμασιν ἔχοντα . ἀλλὰ ταῦτα ὁ μὲν Ἀσκληπιάδης παιδαριωδῶς τῇ ἀνάγκῃ τοῦ δόγματος δουλεύων , ὡς ἔφην , διὰ τὸ φιλόδοξον , οὐ προσποιεῖται βλέπειν , καὶ πάντα μᾶλλον πιθανῶς πλαττόμενος εὑρίσκειν βούλεται , ἤπερ ἑκάστου τῶν φαρμάκων τὸ οἰκεῖον τῆς δυνάμεως φιλαλήθως ὁμολογεῖν . ἡμεῖς δὲ ταῦθ᾿ ὁρῶντες , καὶ τῷ λόγῳ τῆς ἑκάστου φύσεως τῶν φαρμάκων , τὸ οἰκεῖον τῆς δυνάμεως φιλαλήθως ὁμολογεῖν τὸ δυνατὸν εἰδότες , κᾀνταῦθ᾿ ὅτι φάρμακα φυσικῇ τινι ﻿ δυνάμει ἕλκειν τὰ οἰκεῖα πέφυκεν ἀκριβῶς ἐπιστάμεθα , ὥσπερ καὶ ἐν τῷ τὴν Μαγνῆτιν λίθον ἕλκειν τὸν σίδηρον εἰς ἑαυτὴν , δύναμίν τινα ἑλκτικὴν εἶναι αὐτῇ , τὴν ἔμφυτον δύναμιν εὐλόγως ἑαυτοὺς ἐπείσαμεν . θεὸς γὰρ οὖσα ὥσπερ ἡ ἐν ἡμῖν φύσις , κατὰ τὸν Ὅμηρον , καὶ ἄγουσα τὰ ὅμοια πρὸς τὰ ὅμοια , οὕτω τὰς θείας δυνάμεις ἑαυτῆς ἐπιδείκνυται .
Lemmas: [ τίς ἕνεκα ἐκ πολύς σύγκειμαι ὁ ἀντίδοτος · ἔμφυτος δέ πᾶς δύναμις ὑπάρχω , ὅς λόγος τε καί ﻿ αἴσθησις ἰσχνεύω . ] οὗτος οὖν ἔχω περί οὗτος ὁ φάρμακον , ὡς ὁράω , ὁ βασιλικός φιλοκαλία , ἔοικα καί ὁ θηριακός σκευάζω ἐπιμελής , καί εἷς ἕκαστος ὅς μείγνυμι ἀκριβής δοκιμάζω αὐτός , ὡς μηδείς παροράω , καί διά οὗτος θαυμαστός ὁ ἀντίδοτος ἀποτελέω ὁ ἔργον · καί γάρ εἰμί , ὡς οἶδα , ποικιλία ἔχω ὁ μίγμα καί πολυειδής ὁ χρῆσις ἐν ὁ ἔργον . θαυμάζω γοῦν ἐγώ ὁ πρῶτος ποιέω αὐτός ὁ σκευασία . καί ἐγώ δοκέω μήτε ἄλογος , ἀλλά ἀκριβής τις λογισμός , καί βασανίζω πάνυ ὁ φροντίς ποιέω αὐτός ὁ σύνθεσις · οὐ γάρ ὥσπερ ὁ ἀπό ὁ ἐμπειρία ἰατρός ἄνευ λόγος κατά ὁ φύσις ἕκαστος ἄτεχνος ἰατρεύω αἰσχρός ὁ μέν ἐκ ὄνειρος , ὁ δέ καί παρά αὐτός ὁ τύχη λαμβάνω φημί εἰς ὁ τέχνη ὁ φάρμακον , οὕτως καί ἐγώ περί ὁ ἰατρικός σπουδάζω , ἀλλά ὅσος μέν ὁ λόγος αὐτός πρῶτος καί μόνος ἐξευρίσκω δύναμαι , οὗτος ἀκριβής πᾶς ὁ λογισμός ζητέω φιλόπονος εὑρίσκω , ὅσος δέ εὑρίσκω ἀδυνατέω , οὗτος διά ὁ αἴσθησις ὁ πεῖρα κρίνω , πολλάκις μηδέ αὐτός μόνος καί εἷς ὁ αἴσθησις πιστεύω αὐτός ποιέω ὁ κρίσις · οὔτε γάρ ὁ τίτανος , ὅτι λευκός εἰμί ὥσπερ ὁ χιών , ὁ ὄψις μόνος ὡς ψύχω κρίνω αὐτάρκης εἰμί νομίζω · οὔτε ὅτι ὁ ῥόδος , διά ὁ ἐρυθρός εἰμί , διά οὗτος καί θερμαίνω αὐτός εὐθύς πείθω , ἀλλά ἅμα ὁ ὄψις καί ὁ αἴσθησις ὁ ἁφή προσπαραλαμβάνω ὁ μέν , ὅτι θερμαίνω μέχρι ὁ καίω ἀδιάψευστος εὑρίσκω , ὁ δέ ῥόδος ἀντιπαραλαμβάνω ὁ ἐπί αὐτός ψῦξις , ὅτι ὁ ἐμψύχω εἰμί , ἀκριβής πιστεύω . καί οὕτως λοιπός ἀκριβής ἕκαστος ὁ φάρμακον ὁ δυνάμις διά ὁ αὐτός αἴσθησις κρίνω εὑρίσκω , ὁ μέν ὅτι ὅδε εἰμί ἁλμυρός , ἤ ὀξύς , ὁ δέ , ὅτι πικρός , ἤ γλυκύς , ὁ γεῦσις δοκιμάζω αὐτός · ὁ δέ ὅτι ὁ μέν θερμαίνω , ὁ δέ ψύχω , καί ἄλλος ὑγραίνω , ἕτερος δέ ξηραίνω , ὁ διά ὁ ἁφή ἀντίληψις γνωρίζω ἐγώ παρέχω . πολύς δέ αὐτός διά ὁ ὀσμή κρίνω ἐπινοέω , καί ὁ μέν εὔτονος ὁ δύναμις ἐκ ὁ πληκτικός ὁ ἀποφορά εὑρίσκω , ὁ δέ ἄτονος ὁ ἰσχύς διά ὁ ἔκλυσις ὁ ὀσφραντός . γνωρίζω δέ εἰ δόκιμος τε καί μή , κριτήριον ὁ ἁπλόος φάρμακον ὁ ἑαυτοῦ αἴσθησις ποιέω , καί οὗτος αὐτός πειράω ὁ πρῶτος , καί διά ὁ χρῆσις τε καί αἴσθησις ὁ πιστός αὐτός ἐργάζομαι , οὕτως λοιπός προσάγω ὁ πεῖρα ὁ λόγος , καί εἰς πᾶς ὁδηγός χράω , καί ὁ ἁπλόος φάρμακον δεόντως χράω , καί ὁ σύνθεσις αὐτός ὁ ὁ λόγος τέχνη ἀγαθός ποιέω . ἐκμανθάνω γάρ ἕκαστος ὁ πάθος ὁ φύσις , καί ὁ πολύς καί διάφορος ὁ ὁ ἁπλόος κρᾶσις οἶδα , οὕτως σκευάζω ὁ σύνθετος ὁ φάρμακον ἕκαστος ὁ νόσημα , ὁ συμφέρω διά ὁ ποικίλος αὐτός σκευασία ποιέω , καί πρός ἕκαστος ὁ ἄνθρωπος , ὅπως αὐτός κατασκευάζω ὁ σῶμα , διά ὁ τρόπος ὁ φαρμακεία ἔντεχνος ἁρμόζω · πολύς γάρ εἰμί , ὡς οὐ ἀγνοέω , πάρειμι ἐγώ εἰς ὁ χρῆσις ὁ ὁ φάρμακον περιουσία , καί οὕτως διάφορος , ὡς μή μόνος αὐτός ἐν ὁ σύνθεσις ὁ ποικίλος ὁ δύναμις ὁράω δύναμαι , ἀλλά καί ὁ ἁπλόος φάρμακον , ὁ μέν ἐκ ὅλος αὐτός ὁ οὐσία , εἷς τις καί ἁπλόος ἐπιδείκνυμι ὁ δύναμις , ὥσπερ ὁ σκαμμωνία ξανθός χολή ἕλκω φαίνω . ὁ δέ ἀπό ὁ Ἀττική ἐπίθυμος , ὁ ὁ μέλας χυμός διά ὁ κοιλία καθαίρω ὁράω , καί ὁ κνίδιος κόκκος ὁ φλέγμα , καί πᾶς ὁ ὑδατώδης περιφανής ἀγωγός εἰμί . οὗτος γάρ ὁ φάρμακον ἐκ πᾶς αὐτός ὁ μέρος καί ἐκ ὅλος ἑαυτοῦ ὁ οὐσία ὁ ὁλκή ὁ χυμός οὗτος ποιέω φαίνω . μή γάρ πιστεύω Ἀσκληπιάδης ὁ ἀπό ὁ Βιθυνία ἰατρός , παρά ὁ καιρός ἐκεῖνος λέγω , ὅτε ἤδη καί ὁ ἄνθρωπος καθαίρω , τότε καί ὁ χυμός οὗτος εὐθύς κατά τις μεταβολή γίγνομαι · διά ὁ γάρ ὁ ὄγκος τε καί πόρος ἐκ ἀρχή αὐτός γίγνομαι ὁ σῶμα ὑπόθεσις , οὗτος ἀνάγκη ἔχω ὁ φύσις ἀναιρέω ὁ ἔργον , ἀκόλουθος εἰμί καί οὗτος περί ὁ χυμός λέγω ὁ λόγος , ὡς ἄλογος καί παντάπασι ἀδύνατος εἰμί ὁ ὑπό αὐτός λέγω . τίς γάρ ἄν πιστεύω νόος ἔχω ἐν τοσοῦτος τάχος ἅμα ὁ προσάγω ὁ σῶμα ὁ φάρμακον εὐθύς καί ὁ μέλλω ἐκκρίνω χυμός γίγνομαι ὁ οὐσία ; τίς δέ οὐ ἄν πείθω ῥᾴδιος ὁ χυμός οὗτος , καί πρότερος κατά φύσις εἰμί ὁ σῶμα , ὁράω ὁ μέν ἰκτεριάω παρά ὁ καιρός ὁ λαμβάνω ὁ χολαγωγός φάρμακον , ταχύς τε καθαίρω ὁ τοσοῦτος χολή , καί ὁ πάθος εὔκολος ἀπαλλάσσω ; ὁ δέ ὑδεριάω οὐδαμῶς τις φάρμακον , πᾶς ὁ ἔγκειμαι ὕδωρ ὁ γαστήρ , ἅμα ὁ λαμβάνω αὐτίκα μάλα κενόω , καί ἐκ ὁ τοσοῦτος παραχρῆμα κένωσις , μηδέ ὁστισοῦν , ἤ ὀλίγος γε πάνυ ὁ ὑγρός ἔγκειμαι ὁ σῶμα ἔχω . ἀλλά οὗτος ὁ μέν Ἀσκληπιάδης παιδαριώδης ὁ ἀνάγκη ὁ δόγμα δουλεύω , ὡς φημί , διά ὁ φιλόδοξος , οὐ προσποιέω βλέπω , καί πᾶς μάλα πιθανός πλήσσω εὑρίσκω βούλομαι , ἤ ἕκαστος ὁ φάρμακον ὁ οἰκεῖος ὁ δύναμις φιλαλήθης ὁμολογέω . ἐγώ δέ οὗτος ὁράω , καί ὁ λόγος ὁ ἕκαστος φύσις ὁ φάρμακον , ὁ οἰκεῖος ὁ δύναμις φιλαλήθης ὁμολογέω ὁ δυνατός οἶδα , ἐͅνταῦτα ὅτι φάρμακον φυσικός τις ﻿ δύναμις ἕλκω ὁ οἰκεῖος φύω ἀκριβής ἐπίσταμαι , ὥσπερ καί ἐν ὁ ὁ Μαγνῆτις λίθος ἕλκω ὁ σίδηρος εἰς ἑαυτοῦ , δύναμις τις ἑλκτικός εἰμί αὐτός , ὁ ἔμφυτος δύναμις εὔλογος ἑαυτοῦ ἐφέζομαι . θεός γάρ εἰμί ὥσπερ ὁ ἐν ἐγώ φύσις , κατά ὁ Ὅμηρος , καί ἄγω ὁ ὅμοιος πρός ὁ ὅμοιος , οὕτως ὁ θεῖος δύναμις ἑαυτοῦ ἐπιδείκνυμι .