galenus.de-temperamentis-libri-iii 1.7
Ὁπότ’ οὖν διῄρηται τὰ σημαινόμενα καὶ ὧς οὐχ ἁπλῶς ἀποφαίνεσθαι χρὴ θερμόν τι καὶ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρὸν σῶμα , σαφῶς ἐπιδέδεικται , ζητητέον ἐφεξῆς αὐτῶν τὰ γνωρίσματα . καίτοι κἀνταῦθα χρὴ πρότερον ὑπὲρ τῶν ὀνομάτων διελέσθαι τῶν ἐμπίπτειν μελλόντων ἐξ ἀνάγκης εἰς τὸν ἐφεξῆς λόγον ἐξαπλῶσαί τέ τι πρᾶγμα , δυνάμει μὲν ἤδη προαποδεδειγμένον , οὐ μὴν ἐναργῶς γε πᾶσι τοῖς ἀναγιγνώσκουσι τόδε τὸ γράμμα νοηθῆναι δυνάμενον . ὑπὲρ τῶν ὀνομάτων οὖν πρῶτον εἰπόντες οὕτως ἐπανίωμεν ἐπὶ τὸ πρᾶγμα . Τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ ξηρὸν καὶ τὸ ὑγρὸν ὅτι μὲν οὐχ ἕν τι σημαίνει παρὰ τοῖς Ἕλλησιν , ἐπειδὰν ἐπὶ σωμάτων λέγηται , δέδεικται πρόσθεν · ὅτι δὲ καὶ τὰς ἐν τοῖς σώμασι ποιότητας αὐτὰς μόνας ἄνευ τῶν δεδεγμένων αὐτὰς οὐσιῶν οὕτως ὀνομάζουσιν ἐνίοτε , τοῦτο μὲν οὔπω εἴρηται πρόσθεν , ἤδη δ’ αὐτὸ λέγεσθαι καιρός . ὥσπερ οὖν τὸ λευκὸν ὄνομα κατά τε τοῦ χρώματος ἐπιφέρουσιν , ἐπειδὰν οὕτω λέγωσιν , ἐναντίον ἐστὶ τὸ λευκὸν χρῶμα τῷ μέλανι , κατά τε τοῦ δεδεγμένου τὸ χρῶμα σώματος , ἐπειδὰν τὸ τοῦ κύκνου σῶμα λευκὸν εἶναι φάσκωσιν , οὕτω καὶ τὸ θερμὸν ὄνομα κατά τε τῆς ποιότητος ἐπιφέρουσιν , ὡς εἰ καὶ θερμότητα προσηγόρευον,ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ σώματος , ὃ τὴν θερμότητα δέδεκται . τὴν γὰρ δὴ ποιότητα παρὰ τὸ δεδεγμένον αὐτὴν σῶμα χρὴ νομίζειν εἶναί τινα φύσιν ἔχουσαν ἰδίαν , ὡς ἐν τοῖς Περὶ τῶν στοιχείων λόγοις δέδεικται . θερμότης μὲν οὖν ποιότης , ἡ δ’ αὐτὴ καὶ θερμὸν ὀνομάζεται , καθάπερ λευκότης καὶ λευκόν . αὐτὸ δὲ τὸ σῶμα τὸ θερμὸν ἓν τοῦτο μόνον ὄνομα κέκτηται τὸ θερμόν , ὥσπερ τὸ λευκόν . οὐ μὴν οὔτε θερμότης οὔτε λευκότης αὐτὸ τὸ σῶμά ποτε προσαγορεύεται . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρὸν ὀνομάζεται τό τε σῶμα αὐτὸ καὶ ἡ ποιότης · οὐ μὴν καὶ ψυχρότης ἢ ξηρότης ἢ ὑγρότης ἔτι καλεῖται τὸ σῶμα καθάπερ ἡ ἐν αὐτῷ ποιότης . Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων εὔλογον , ἐπειδὰν μὲν ἤτοι θερμότητά τις ἢ ψυχρότητα διαλεγόμενος εἴπῃ , μηδὲν γίγνεσθαι σόφισμα · μόναι γὰρ ἐκ τῶν τοιούτων ὀνομάτων αἱ ποιότητες δηλοῦνται · θερμὸν δ’ εἰπόντος ἢ ψυχρόν , ἐπειδὴ καὶ ἡ ποιότης οὕτω καὶ τὸ σῶμα τὸ δεδεγμένον αὐτὴν ὀνομάζεται , πρόχειρον γίγνεσθαι τῷ κακουργεῖν ἐθέλοντι τὸ μὴ δηλούμενον ὑπὸ τοῦ λέγοντος ἀκούειν , ἵν’ ἔχῃ σοφίζεσθαι . τοιοῦτον γάρ τι δρῶσι καὶ οἱ πρὸς τὸν ἀφορισμὸν ἀντιλέγοντες , ἐν ᾧ φησιν Ἱπποκράτης · " τὰ αὐξανόμενα πλεῖστον ἔχει τὸ ἔμφυτον θερμόν " . οὐ γὰρ σῶμά τι θερμὸν ἔμφυτον τῷ ζῴῳ λέγεσθαι πρὸς Ἱπποκράτους ἀκούσαντες οὐδὲ ζητήσαντες , ὅ τί ποτ’ ἐστὶ τοῦτο , κατὰ τῆς ποιότητος μόνης , ἣν δὴ καὶ θερμότητα καλοῦμεν , εἰρῆσθαι τοὔνομα δεξάμενοι τὴν ἀντιλογίαν οὕτω ποιοῦνται . καὶ φαίνεται καίτοι σμικρὸν ὂν τὸ διαστέλλεσθαι τὰς ὁμωνυμίας ἐν τῇ χρείᾳ τῶν πραγμάτων ἱκανῶς ἀξιόλογον ὑπάρχον .
Lemmas: ὁπότε οὖν διαιρέω ὁ σημαίνω καί ὡς οὐ ἁπλῶς ἀποφαίνω χρή θερμός τίς καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός σῶμα , σαφής ἐπιδείκνυμι , ζητέω ἐφεξῆς αὐτός ὁ γνώρισμα . καίτοι ἐνταῦθα χρή πρότερος ὑπέρ ὁ ὄνομα διαιρέω ὁ ἐμπίπτω μέλλω ἐκ ἀνάγκη εἰς ὁ ἐφεξῆς λόγος ἐξαπλόω τε τις πρᾶγμα , δύναμις μέν ἤδη προαποδείκνυμι , οὐ μήν ἐναργής γε πᾶς ὁ ἀναγιγνώσκω ὅδε ὁ γράμμα νοέω δύναμαι . ὑπέρ ὁ ὄνομα οὖν πρῶτος λέγω οὕτως ἐπανίημι ἐπί ὁ πρᾶγμα . ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός καί ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός ὅτι μέν οὐ εἷς τις σημαίνω παρά ὁ Ἕλλην , ἐπειδάν ἐπί σῶμα λέγω , δείκνυμι πρόσθεν · ὅτι δέ καί ὁ ἐν ὁ σῶμα ποιότης αὐτός μόνος ἄνευ ὁ δέχομαι αὐτός οὐσία οὕτως ὀνομάζω ἐνίοτε , οὗτος μέν οὔπω λέγω πρόσθεν , ἤδη δέ αὐτός λέγω καιρός . ὥσπερ οὖν ὁ λευκός ὄνομα κατά τε ὁ χρῶμα ἐπιφέρω , ἐπειδάν οὕτως λέγω , ἐναντίος εἰμί ὁ λευκός χρῶμα ὁ μέλας , κατά τε ὁ δέχομαι ὁ χρῶμα σῶμα , ἐπειδάν ὁ ὁ κύκνος σῶμα λευκός εἰμί φάσκω , οὕτως καί ὁ θερμός ὄνομα κατά τε ὁ ποιότης ἐπιφέρω , ὡς εἰ καί θερμότης προσηγόρευον,ἀλλὰ καί κατά ὁ σῶμα , ὅς ὁ θερμότης δέχομαι . ὁ γάρ δή ποιότης παρά ὁ δέχομαι αὐτός σῶμα χρή νομίζω εἰμί τις φύσις ἔχω ἴδιος , ὡς ἐν ὁ περί ὁ στοιχεῖον λόγος δείκνυμι . θερμότης μέν οὖν ποιότης , ὁ δέ αὐτός καί θερμός ὀνομάζω , καθά λευκότης καί λευκός . αὐτός δέ ὁ σῶμα ὁ θερμός εἷς οὗτος μόνος ὄνομα κτάομαι ὁ θερμός , ὥσπερ ὁ λευκός . οὐ μήν οὔτε θερμότης οὔτε λευκότης αὐτός ὁ σῶμα ποτέ προσαγορεύω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ὀνομάζω ὁ τε σῶμα αὐτός καί ὁ ποιότης · οὐ μήν καί ψυχρότης ἤ ξηρότης ἤ ὑγρότης ἔτι καλέω ὁ σῶμα καθά ὁ ἐν αὐτός ποιότης . οὗτος οὖν οὕτως ἔχω εὔλογος , ἐπειδάν μέν ἤτοι θερμότης τις ἤ ψυχρότης διαλέγω λέγω , μηδείς γίγνομαι σόφισμα · μόνος γάρ ἐκ ὁ τοιοῦτος ὄνομα ὁ ποιότης δηλόω · θερμός δέ λέγω ἤ ψυχρός , ἐπειδή καί ὁ ποιότης οὕτως καί ὁ σῶμα ὁ δέχομαι αὐτός ὀνομάζω , πρόχειρος γίγνομαι ὁ κακουργέω ἐθέλω ὁ μή δηλέομαι ὑπό ὁ λέγω ἀκούω , ἵνα ἔχω σοφίζω . τοιοῦτος γάρ τίς δράω καί ὁ πρός ὁ ἀφορισμός ἀντιλέγω , ἐν ὅς φημί Ἱπποκράτης · " ὁ αὐξάνω πολύς ἔχω ὁ ἔμφυτος θερμός " . οὐ γάρ σῶμα τις θερμός ἔμφυτος ὁ ζῷον λέγω πρός Ἱπποκράτης ἀκούω οὐδέ ζητέω , ὅς τις ποτέ εἰμί οὗτος , κατά ὁ ποιότης μόνος , ὅς δή καί θερμότης καλέω , λέγω ὄνομα δέχομαι ὁ ἀντιλογία οὕτως ποιέω . καί φαίνω καίτοι μικρός εἰμί ὁ διαστέλλω ὁ ὁμωνυμία ἐν ὁ χρεία ὁ πρᾶγμα ἱκανός ἀξιόλογος ὑπάρχω .