galenus.de-temperamentis-libri-iii 1.5
Ὧι καὶ δῆλον , εἰς ὅσον οἱ περὶ φύσεως λογισμοὶ σφαλέντες τῆς ἀληθείας εἰς τὰς ἰάσεις βλάπτουσι καὶ βέλτιόν ἐστι δυοῖν θάτερον , ἢ μηδ’ ὅλως ἅπτεσθαι τῶν τοιούτων λόγων , ἀλλ’ ἐπιτρέψαι τῇ πείρᾳ τὸ πᾶν , ἢ πρότερον ἐν τῇ λογικῇ θεωρίᾳ γυμνάσασθαι . τὸ δὲ μήτε τῇ πείρᾳ προσέχειν τὸν νοῦν ἐπιχειρεῖν τε θεωρίᾳ φυσικῇ πρὸ τοῦ τὸν λογισμόν , ᾧ μέλλοιμεν εὑρίσκειν αὐτήν , ἀσκῆσαι πρεπόντως εἰς τὰ τοιαῦτ’ ἀναγκαῖον ἀπάγειν σοφίσματα , καὶ περί τε τῶν φαινομένων ὡς ἀναισθήτους ἀναγκάζει διαλέγεσθαι μάρτυρά τε καλεῖν Ἀριστοτέλην παρακούοντας ὧν διδάσκει . πολλαχῶς γὰρ ἐκεῖνος οἶδε καὶ τὸ θερμὸν λεγόμενον καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ ξηρὸν καὶ τὸ ὑγρόν · οἱ δ’ οὐκ ἀκούουσιν αὐτοῦ πολλαχῶς ἀλλ’ ὡσαύτως ἀεί . καὶ μὲν δὴ καὶ ὡς οὐ ταὐτόν ἐστιν ἢ οἰκείῳ τινὶ καὶ συμφύτῳ θερμῷ θερμὸν ὑπάρχειν ἢ ἐπικτήτῳ τε καὶ ἀλλοτρίῳ διῆλθεν Ἀριστοτέλης · οἱ δὲ καὶ τούτου παρακούουσιν . ἔτι δὲ πρὸς τούτοις ὁ μὲν Ἀριστοτέλης , ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ Θεόφραστος , εἰς ὅ τι χρὴ βλέποντας ἢ εὔκρατον ἢ δύσκρατον ὑπολαμβάνειν εἶναι τὴν φύσιν , ἀκριβῶς εἰρήκασιν · οἱ δ’ οὐδὲ τοῦτο γιγνώσκουσιν , ἀλλ’ ὅταν ἀκούσωσί που λεγόντων αὐτῶν ὑγρὸν εἶναι καὶ θερμὸν τὸ ζῷον ἢ τὴν τοῦ παιδὸς κρᾶσιν ὑγρὰν καὶ θερμήν , οὔθ’ ὅπως εἴρηται ταῦτα συνιᾶσιν ἐμπλήκτως τε μεταφέρουσι τὸν λόγον ἐπὶ τὰς ὥρας ὥσπερ ταὐτὸν ὂν ἀλλ’ οὐ μακρῷ διαφέρον ἢ τὴν οἰκείαν κρᾶσιν ὑγρὰν εἶναι καὶ θερμὴν ἢ τὴν τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος . οὔτε γὰρ ταὐτόν ἐστιν οὔθ’ ὁμοίως ὑγρὰ καὶ θερμὴ ζῴου κρᾶσις ἀέρος ὑγρᾷ καὶ θερμῇ κράσει λέγεται . Τί δὴ τὸ τούτων ἁπάντων αἴτιον , ἤδη διηγήσομαι καὶ δείξω σαφῶς τοῖς προσέχειν τὸν νοῦν βουλομένοις , ὡς μικρὰ πταίσματα τῶν ἐν ἀρχῇ τῆς λογικῆς θεωρίας διδασκομένων αἴτια μεγίστων ἁμαρτημάτων γίγνεται , καὶ κινδυνεύει πάντα τὰ κακῶς πραττόμενα κατά τε τὰς τέχνας ἁπάσας καὶ μέντοι καὶ κατὰ τὰς ἐν τῷ βίῳ πράξεις ἕπεσθαι σοφίσμασιν . ἕπεται τοιγαροῦν ἤδη καὶ τάδε τὰ σοφίσματα τῷ μὴ διελέσθαι περὶ τῶν σημαινομένων ὀρθῶς , ἀλλ’ οἰηθῆναι τὸ θερμὸν λέγεσθαι διχῶς , τὸ μὲν ὡς ἄκρατον καὶ ἄμικτον καὶ ἁπλοῦν , τὸ δ’ ὡς ἐν τῇ πρὸς τοὐναντίον ἐπιμιξίᾳ πλεονεκτοῦν . ὅτι δὲ καὶ παραβάλλοντες ἑτέρᾳ κράσει πολλάκις ἑτέραν ἀποφαινόμεθα τὴν ἑτέραν αὐτῶν εἶναι θερμὴν ἐν ἴσῳ τῷ θερμοτέραν , ἐπιλανθάνονται τοῦδε . καὶ μὴν οὕτω τὰ ζῷα θερμὰ καὶ ὑγρὰ λέγεται πρὸς τῶν παλαιῶν , οὐ κατὰ τὴν ἰδίαν κρᾶσιν ἁπλῶς , ἀλλὰ τοῖς τε φυτοῖς καὶ τοῖς τεθνεῶσι παραβαλλόμενα . καὶ γὰρ τῶν τεθνεώτων τὰ ζῷα καὶ τῶν φυτῶν ἐστιν ὑγρότερα καὶ θερμότερα . καὶ μὲν δὴ καὶ τῶν ζῴων αὐτῶν ἀλλήλοις κατ’ εἴδη παραβαλλομένων , ξηρότερον μὲν κύων , ὑγρότερον δ’ ἄνθρωπος . εἰ δὲ μύρμηκι καὶ μελίττῃ παραβάλλοις τὸν κύνα , ξηρότερα μὲν ἐκεῖνα , τὸν κύνα δ’ ὑγρότερον εὑρήσεις . ὥστε ταὐτὸν ζῷον ξηρὸν μὲν ὡς πρὸς ἄνθρωπον ὑπάρχει , ὑγρὸν δ’ ὡς πρὸς μέλιτταν · οὕτω δὲ καὶ θερμὸν μὲν ὡς πρὸς ἄνθρωπον , ψυχρὸν δ’ ὡς πρὸς λέοντα · καὶ θαυμαστὸν οὐδέν , εἰ τὰ πρὸς ἕτερόν τι λεγόμενα τὰς ἐναντίας ἅμα κατηγορίας ἐπιδέχεται . οὐ γὰρ τοῦτ’ ἄτοπον , εἰ ταὐτὸν σῶμα θερμὸν ἅμα λέγεται καὶ ψυχρόν , ἀλλ’ εἰ καὶ πρὸς ταὐτόν · οὐδὲ γὰρ ὅτι δεξιὸς ἅμα καὶ ἀριστερὸς ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος , ἄτοπον , ἀλλ’ εἰ πρὸς τὸν αὐτόν · εἰ δὲ πρὸς ἄλλον μὲν δεξιός , πρὸς ἄλλον δ’ ἀριστερός , οὐδέν ἄτοπον . οὕτως οὖν καὶ κύων ὑγρὸς ἅμα καὶ ξηρὸς καὶ ψυχρὸς ἅμα καὶ θερμός , ἀλλ’ οὐ πρὸς ταὐτό . πρὸς μὲν γὰρ ἄνθρωπον ξηρός , ὑγρὸς δὲ πρὸς μύρμηκα , καὶ πρὸς μὲν ἄνθρωπον θερμός , ψυχρὸς δὲ πρὸς λέοντα . καὶ γὰρ δὴ καὶ θερμὸς μὲν ὡς ζῶν · εἰ γάρ τι τέθνηκεν , οὐ θερμόν · οὐ θερμὸς δ’ ὡς πρὸς ἕτερον , εἰ οὕτως ἔτυχε , κύνα . ταυτὶ μὲν οὖν ἅπαντα πρὸς ἄλληλα ἐκ παραβολῆς λέγεται , τὰ δ’ ὡς ἐν ζῴων γένει καθ’ ἕτερον τρόπον , ὥσπερ αὖ καὶ ὅσα κατ’ εἶδος ζῴου . κύων γὰρ ὡς πρὸς μὲν μύρμηκα καὶ μέλιτταν ὑγρός , ὡς δ’ ἐν ζῴων γένει ξηρός . αὐτῶν δὲ τῶν κυνῶν κατ’ εἶδος ὁδὶ μὲν ξηρός , ὁδὶ δ’ ὑγρός , ἄλλος δέ τις , ὡς κύων , εὔκρατος .
Lemmas: ὅς καί δῆλος , εἰς ὅσος ὁ περί φύσις λογισμός σφάλλω ὁ ἀλήθεια εἰς ὁ ἴασις βλάπτω καί ἀγαθός εἰμί δύο ἕτερος , ἤ μηδέ ὅλος ἅπτω ὁ τοιοῦτος λόγος , ἀλλά ἐπιτρέπω ὁ πεῖρα ὁ πᾶς , ἤ πρότερος ἐν ὁ λογικός θεωρία γυμνάζω . ὁ δέ μήτε ὁ πεῖρα προσέχω ὁ νόος ἐπιχειρέω τε θεωρία φυσικός πρό ὁ ὁ λογισμός , ὅς μέλλω εὑρίσκω αὐτός , ἀσκέω πρεπόντως εἰς ὁ τοιοῦτος ἀναγκαῖος ἀπάγω σόφισμα , καί περί τε ὁ φαίνω ὡς ἀναίσθητος ἀναγκάζω διαλέγω μάρτυς τε καλέω Ἀριστοτέλης παρακούω ὅς διδάσκω . πολλαχῶς γάρ ἐκεῖνος οἶδα καί ὁ θερμός λέγω καί ὁ ψυχρός καί ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός · ὁ δέ οὐ ἀκούω αὐτός πολλαχῶς ἀλλά ὡσαύτως ἀεί . καί μέν δή καί ὡς οὐ αὐτός εἰμί ἤ οἰκεῖος τις καί σύμφυτος θερμός θερμός ὑπάρχω ἤ ἐπίκτητος τε καί ἀλλότριος διέρχομαι Ἀριστοτέλης · ὁ δέ καί οὗτος παρακούω . ἔτι δέ πρός οὗτος ὁ μέν Ἀριστοτέλης , ὡσαύτως δέ καί ὁ Θεόφραστος , εἰς ὅς τις χρή βλέπω ἤ εὔκρατος ἤ δύσκρατος ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ φύσις , ἀκριβής λέγω · ὁ δέ οὐδέ οὗτος γιγνώσκω , ἀλλά ὅταν ἀκούω ποῦ λέγω αὐτός ὑγρός εἰμί καί θερμός ὁ ζῷον ἤ ὁ ὁ παῖς κρᾶσις ὑγρός καί θερμός , οὔτε ὅπως λέγω οὗτος συνέρχομαι ἔμπληκτος τε μεταφέρω ὁ λόγος ἐπί ὁ ὥρα ὥσπερ αὐτός εἰμί ἀλλά οὐ μακρός διαφέρω ἤ ὁ οἰκεῖος κρᾶσις ὑγρός εἰμί καί θερμός ἤ ὁ ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ . οὔτε γάρ αὐτός εἰμί οὔτε ὅμοιος ὑγρός καί θερμός ζῷον κρᾶσις ἀήρ ὑγρός καί θερμός κρᾶσις λέγω . τίς δέ ὁ οὗτος ἅπας αἴτιος , ἤδη διηγέομαι καί δείκνυμι σαφής ὁ προσέχω ὁ νόος βούλομαι , ὡς μικρός πταῖσμα ὁ ἐν ἀρχή ὁ λογικός θεωρία διδάσκω αἴτιος μέγας ἁμάρτημα γίγνομαι , καί κινδυνεύω πᾶς ὁ κακός πράσσω κατά τε ὁ τέχνη ἅπας καί μέντοι καί κατά ὁ ἐν ὁ βίος πρᾶξις ἕπομαι σόφισμα . ἕπομαι τοιγαροῦν ἤδη καί ὅδε ὁ σόφισμα ὁ μή διαιρέω περί ὁ σημαίνω ὀρθός , ἀλλά οἴομαι ὁ θερμός λέγω διχῶς , ὁ μέν ὡς ἄκρατος καί ἄμικτος καί ἁπλόος , ὁ δέ ὡς ἐν ὁ πρός ἐναντίος ἐπιμιξία πλεονεκτέω . ὅτι δέ καί παραβάλλω ἕτερος κρᾶσις πολλάκις ἕτερος ἀποφαίνω ὁ ἕτερος αὐτός εἰμί θερμός ἐν ἴσος ὁ θερμός , ἐπιλανθάνομαι ὅδε . καί μήν οὕτως ὁ ζῷον θερμός καί ὑγρός λέγω πρός ὁ παλαιός , οὐ κατά ὁ ἴδιος κρᾶσις ἁπλῶς , ἀλλά ὁ τε φυτόν καί ὁ θνῄσκω παραβάλλω . καί γάρ ὁ θνῄσκω ὁ ζῷον καί ὁ φυτόν εἰμί ὑγρός καί θερμός . καί μέν δή καί ὁ ζῷον αὐτός ἀλλήλων κατά εἶδος παραβάλλω , ξηρός μέν κύων , ὑγρός δέ ἄνθρωπος . εἰ δέ μύρμηξ καί μέλισσα παραβάλλω ὁ κύων , ξηρός μέν ἐκεῖνος , ὁ κύων δέ ὑγρός εὑρίσκω . ὥστε αὐτός ζῷον ξηρός μέν ὡς πρός ἄνθρωπος ὑπάρχω , ὑγρός δέ ὡς πρός μέλισσα · οὕτως δέ καί θερμός μέν ὡς πρός ἄνθρωπος , ψυχρός δέ ὡς πρός λέων · καί θαυμαστός οὐδείς , εἰ ὁ πρός ἕτερος τις λέγω ὁ ἐναντίος ἅμα κατηγορία ἐπιδέχομαι . οὐ γάρ οὗτος ἄτοπος , εἰ αὐτός σῶμα θερμός ἅμα λέγω καί ψυχρός , ἀλλά εἰ καί πρός αὐτός · οὐδέ γάρ ὅτι δεξιός ἅμα καί ἀριστερός ὁ αὐτός ἄνθρωπος , ἄτοπος , ἀλλά εἰ πρός ὁ αὐτός · εἰ δέ πρός ἄλλος μέν δεξιός , πρός ἄλλος δέ ἀριστερός , οὐδείς ἄτοπος . οὕτως οὖν καί κύων ὑγρός ἅμα καί ξηρός καί ψυχρός ἅμα καί θερμός , ἀλλά οὐ πρός αὐτός . πρός μέν γάρ ἄνθρωπος ξηρός , ὑγρός δέ πρός μύρμηξ , καί πρός μέν ἄνθρωπος θερμός , ψυχρός δέ πρός λέων . καί γάρ δή καί θερμός μέν ὡς ζάω · εἰ γάρ τις θνῄσκω , οὐ θερμός · οὐ θερμός δέ ὡς πρός ἕτερος , εἰ οὕτως τυγχάνω , κύων . οὗτος μέν οὖν ἅπας πρός ἀλλήλων ἐκ παραβολή λέγω , ὁ δέ ὡς ἐν ζῷον γένος κατά ἕτερος τρόπος , ὥσπερ αὖ καί ὅσος κατά εἶδος ζῷον . κύων γάρ ὡς πρός μέν μύρμηξ καί μέλισσα ὑγρός , ὡς δέ ἐν ζῷον γένος ξηρός . αὐτός δέ ὁ κύων κατά εἶδος ὅδε μέν ξηρός , ὅδε δέ ὑγρός , ἄλλος δέ τις , ὡς κύων , εὔκρατος .