galenus.de-temperamentis-libri-iii 1.9
​Ἐν ἑκάστῃ δὲ τῶν εἰρημένων κράσεων τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον πάμπολυ κατά τε τὰς ἁπλῶς λεγομένας κράσεις ἐπί τε τῆς ὅλης οὐσίας , ἤδη δὲ καὶ καθ’ ἓν ὁτιοῦν γένος . εἰ δή τις βούλεται διαγνωστικὸς εἶναι κράσεων , ἄρχεσθαι τούτῳ προσήκει τῆς γυμνασίας ἀπὸ τῶν καθ’ ἕκαστον γένος εὐκράτων τε καὶ μέσων φύσεων . ἐκείναις γὰρ τὰς ἄλλας παραβάλλων ῥᾳδίως ἐξευρήσει τὸ πλεονάζον ἢ λεῖπον ἐν ἑκάστῃ . περὶ πρώτων οὖν ῥητέον τῶν ἁπλῶς λεγομένων εὐκράτων τε καὶ δυσκράτων , ἃς ἐπὶ πάσης οὐσίας γεννητῆς , οὐκ ἐπὶ ζῴων μόνον ἢ φυτῶν , ἔφαμεν ἐξετάζεσθαι . πάλιν δὲ κἀνταῦθα τό γε τοσοῦτον χρὴ διαστείλασθαι περὶ τῶν ὀνομάτων , ὡς θερμὴ κρᾶσις ἄλλη μέν ἐστιν ἐνεργείᾳ , δυνάμει δ’ ἄλλη , καὶ ὡς δυνάμει ταῦτ’ εἶναι λέγομεν , ὅσα μήπω μέν ἐστιν ἃ λέγεται , ῥᾷστον δ’ αὐτοῖς γενέσθαι φυσικήν τιν’ ἐπιτηδειότητα κεκτημένοις εἰς τὸ γενέσθαι . περὶ πρώτων οὖν διέλθωμεν τῶν ἐνεργείᾳ θερμῶν καὶ ψυχρῶν καὶ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν ἀπὸ τῆς συμπάσης οὐσίας ἀρξάμενοι κἄπειτα μεταβῶμεν ἐπὶ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῷα . τελέως γὰρ ἂν οὕτως ἡμῖν ἀπειργασμένον εἴη τὸ προτεθέν . Ἐπειδὴ τοίνυν τὸ μέσον ἐν ἅπαντι γένει καὶ μάλιστα κατὰ τὰς συμπάσας οὐσίας ἐκ τῆς τῶν ἄκρων μίξεως γίγνεται , χρὴ καὶ τὴν νόησιν αὐτοῦ καὶ τὴν διάγνωσιν ἐξ ἐκείνων συνίστασθαι . τὸ μὲν δὴ τῆς νοήσεως ῥᾷστον . ἀπὸ γὰρ τοῦ θερμοτάτου πάντων τῶν εἰς αἴσθησιν ἡκόντων , οἷον ἤτοι πυρὸς ἤ τινος ὕδατος ἄκρως ζέοντος , ἐπὶ τὸ ψυχρότατον καταντῶντες ἁπάντων ὧν ἴσμεν , οἷον ἤτοι κρύσταλλον ἢ χιόνα , νοήσαντές τι διάστημα , μέσον ἀκριβῶς τοῦτο τέμνομεν . οὕτω γὰρ ἐξευρήσομεν τῇ νοήσει τὸ σύμμετρον , ὅπερ ἑκατέρου τῶν ἄκρων ἴσον ἀπέχει . ἀλλὰ καὶ κατασκευάσαι πως αὐτὸ δυνάμεθα τὸν ἴσον ὄγκον κρυστάλλου μίξαντες ὕδατι ζέοντι . τὸ γὰρ ἐξ ἀμφοῖν κραθὲν ἴσον ἑκατέρου τῶν ἄκρων ἀφέξει τοῦ τε καίοντος καὶ τοῦ νεκροῦντος διὰ ψῦξιν . οὔκουν οὐδὲ χαλεπὸν ἔτι τοῦ κραθέντος οὕτως ἁψαμένους ἔχειν τὸ μέσον ἁπάσης οὐσίας ἐν τῇ κατὰ τὸ θερμόν τε καὶ ψυχρὸν ἀντιθέσει καὶ μεμνῆσθαι τούτου καὶ κρίνειν ἅπαντα τἆλλα καθάπερ τινὶ κανόνι παραβάλλοντας . καὶ μὲν δὴ καὶ ξηρὰν γῆν ἢ τέφραν ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον ἀκριβῶς αὐχμηρὸν ἀναδεύσας ὕδατι κατὰ τὸν ὄγκον ἴσῳ τὸ μέσον ἐργάσῃ σῶμα τῆς κατὰ τὸ ξηρόν τε καὶ ὑγρόν ἀντιθέσεως . οὔκουν οὐδ’ ἐνταῦθα χαλεπὸν οὐδὲν ὄψει θ’ ἅμα καὶ ἁφῇ τὸ τοιοῦτον σῶμα διαγνόντα παραθέσθαι τῇ μνήμῃ καὶ τούτῳ κανόνι τε καὶ κριτηρίῳ χρῆσθαι πρὸς τὴν τῶν ἐλλειπόντων ἢ πλεοναζόντων ὑγρῶν τε καὶ ξηρῶν διάγνωσιν . ἔστω δὲ δηλονότι τὸ κρινόμενον σῶμα συμμέτρως θερμόν . εἰ γὰρ εἰς ἄκρον ἤτοι θερμότητος ἢ ψύξεως ἄγοιτο τουτὶ τὸ μέσον ὑγροῦ καὶ ξηροῦ σῶμα , φαντασίαν ἐνίοτε παρέξει ψευδῆ καὶ δόξει ποτὲ μὲν ὑγρότερον εἶναι τοῦ συμμέτρου , ποτὲ δὲ ξηρότερον . εἰ μὲν γὰρ θερμανθείη πλέον ἢ δεῖ , τηκόμενόν τε καὶ ῥέον ὑγροτέρου φαντασίαν ἑαυτοῦ παρέξει · ψυχόμενον δὲ περαιτέρω τοῦ προσήκοντος ἵσταταί τε καὶ πήγνυται καὶ ἀκίνητον γίγνεται καὶ σκληρὸν ἁπτομένῳ φαίνεται κἀκ τούτου φαντασίαν προβάλλει ψευδῆ ξηρότητος . εἰ δ’ ὥσπερ ἴσον ὑγροῦ καὶ ξηροῦ μετέσχεν , οὕτω καὶ θερμότητος καὶ ψύξεως εἴη μέσον , οὔτε σκληρὸν οὔτε μαλακὸν ἁπτομένῳ φανεῖται τὸ τοιοῦτον σῶμα . Τὸ μὲν οὖν ὅλα δι’ ὅλων αὐτὰ κεράσαι , τὸ θερμὸν λέγω καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ ξηρὸν καὶ τὸ ὑγρόν , ἀδύνατον ἀνθρώπῳ . γῆ γὰρ ὑγρῷ φυραθεῖσα μέμικται μέν , ὡς ἄν τῳ δόξειε , καὶ οὕτω κέκραται πᾶσα παντί , παράθεσις μήν ἐστι τὸ τοιοῦτον κατὰ σμικρὰ καὶ οὐ δι’ ὅλων κρᾶσις , ἀλλὰ τὸ δι’ ὅλων ἄμφω κεράσαι θεοῦ καὶ φύσεως ἔργον , ἔτι δὲ μᾶλλον , εἰ καὶ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν ὅλα δι’ ὅλων ἀλλήλοις κεραννύοιτο . τὸ μέντοι παράθεσιν ἐργάσασθαι τοιαύτην , ὡς ἐκφεύγειν τὴν αἴσθησιν ἕκαστον τῶν ἁπλῶν σωμάτων , οὐ φύσεως τοῦτό γε μόνης ἢ θεοῦ τοὖργον , ἀλλὰ καὶ ἡμέτερόν ἐστιν . οὐδὲν γὰρ χαλεπὸν ὑγροῦ καὶ ξηροῦ μέσον ἐργάσασθαι πηλὸν ἐκ τῆς τοιαύτης μίξεως , ὡσαύτως δὲ καὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ , καί σοι φανεῖται τὸ τοιοῦτον σῶμα καὶ τῇ θερμότητι μὲν εὔκρατον , ἀλλὰ καὶ σκληρότητος καὶ μαλακότητος ἐν τῷ μέσῳ . Τοιοῦτον δ’ ἐστὶ καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων δέρμα , μέσον ἀκριβῶς ἁπάντων τῶν ἐσχάτων , θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ σκληροῦ καὶ μαλακοῦ , καὶ τούτου μάλιστα τὸ κατὰ τὴν χεῖρα . γνώμων γὰρ αὕτη πάντων ἔμελλεν ἔσεσθαι τῶν αἰσθητῶν , ὄργανον ἁπτικὸν ὑπὸ τῆς φύσεως ἀπεργασθεῖσα τῷ φρονιμωτάτῳ τῶν ζῴων οἰκεῖον . ἴσον οὖν ἀπέχειν αὐτὴν ἐχρῆν ἁπάντων τῶν ἄκρων , θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ . καὶ δὴ καὶ γέγονεν ἐκ τῆς τούτων ἁπάντων ἰσομοιρίας οὐ μιχθέντων μόνον , ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλων ἀλλήλοις κερασθέντων , ὅπερ οὐκέτ’ οὐδεὶς ἡμῶν ἐργάσασθαι δυνατός ἐστιν , ἀλλὰ φύσεως τοὖργον . ὅσα μὲν οὖν σκληρότερα τοῦ δέρματός ἐστι μόρια , καθάπερ ὀστᾶ καὶ χόνδροι καὶ κέρατα καὶ τρίχες ὄνυχές τε καὶ σύνδεσμοι καὶ ὁπλαὶ καὶ πλῆκτρα , πλέον ἐν τούτοις ἐστὶ τὸ ξηρόν · ὅσα δὲ μαλακώτερα , καθάπερ αἷμα καὶ φλέγμα καὶ πιμελὴ καὶ στέαρ καὶ μυελὸς ἐγκέφαλός τε καὶ νωτιαῖος , ὑγροῦ πλέον ἐν τούτοις ἐστὶν ἢ ξηροῦ · καὶ μὲν δὴ καὶ ὅσῳ τὸ πάντων ξηρότατον ἐν ἀνθρώπῳ μόριον ὑπερβάλλει σκληρότητι τοῦ δέρματος , τοσούτῳ πάλιν ἀπολείπεται τὸ ὑγρότατον . ἔοικε δέ πως ὁ λόγος ἤδη τῶν χρησιμωτάτων αὐτῶν ἐφάπτεσθαι καὶ διδάσκειν , ἅμα μὲν ὡς οὐ ζῴων μόνον , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων σωμάτων εὐκρατότατός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος , ἅμα δ’ ὡς τῶν ἐν αὐτῷ μορίων τὸ τῆς χειρὸς δέρμα τὸ ἔσωθεν ἁπάσας ἐκπέφευγεν ἀκριβῶς τὰς ὑπερβολάς . Ἐπιστήσαντες οὖν πάλιν ἐνταῦθα τὸν λόγον ἐπισκεψώμεθα , τίς ἄριστα κέκραται πάντων ἄνθρωπος , ὃν καὶ τῆς ὅλης μὲν οὐσίας , ἔτι δὲ μᾶλλον ἀνθρώπων τε καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ἐν τῷ μέσῳ χρὴ τάξαντας , καθάπερ τινὰ κανόνα καὶ γνώμονα , τοὺς ἄλλους ἅπαντας τούτῳ παραβάλλοντας θερμοὺς καὶ ψυχροὺς καὶ ξηροὺς καὶ ὑγροὺς ὀνομάζειν . δεῖ δὲ συνδραμεῖν ἐς ταὐτὸν ἐπὶ τοῦδε πολλὰ γνωρίσματα . καὶ γὰρ ὡς πρὸς τὴν ὅλην οὐσίαν ἐξετάζοντι μέσον χρὴ φαίνεσθαι τὸν τοιοῦτον , ἔτι δὲ μᾶλλον ὡς πρὸς ἀνθρώπους τε καὶ ζῷα . τὰ μὲν οὖν ἁπάσης τῆς οὐσίας κοινὰ γνωρίσματα προείρηται · τὰ δ’ ὡς ἐν ζῴων εἴδεσιν ἐνεργείας τελειότητι κρίνεται τῆς ἑκάστῳ πρεπούσης . πρέπει δ’ ἀνθρώπῳ μὲν ﻿ εἶναι σοφωτάτῳ , κυνὶ δὲ πρᾳοτάτῳ θ’ ἅμα καὶ ἀλκιμωτάτῳ , λέοντι δ’ ἀλκιμωτάτῳ μόνον , ὥσπερ γε καὶ προβάτῳ πρᾳοτάτῳ . καὶ μέν γε καὶ ὡς τὰς τοῦ σώματος ἐνεργείας οἰκείας εἶναι προσήκει τῷ τῆς ψυχῆς ἤθει , δέδεικται μὲν καὶ πρὸς Ἀριστοτέλους ἐν τοῖς περὶ ζῴων μορίων , δέδεικται δὲ καὶ πρὸς ἡμῶν ὑπὲρ αὐτῶν οὐδὲν ἧττον . ἡ μὲν δὴ μέθοδος αὕτη . Τὸ δ’ ἀσκῆσαι γνωρίζειν ἑτοίμως ἐν ἑκάστῳ γένει ζῴου καὶ κατὰ τὰ σύμπαντα τὸ μέσον οὐ τοῦ τυχόντος ἀνδρός , ἀλλ’ ἐσχάτως ἐστὶ φιλοπόνου καὶ διὰ μακρᾶς ἐμπειρίας καὶ πολλῆς γνώσεως ἁπάντων τῶν κατὰ μέρος ἐξευρίσκειν δυναμένου τὸ μέσον . οὕτω γοῦν καὶ πλάσται καὶ γραφεῖς ἀνδριαντοποιοί τε καὶ ὅλως ἀγαλματοποιοὶ τὰ κάλλιστα γράφουσι καὶ πλάττουσι καθ’ ἕκαστον εἶδος , οἷον ἄνθρωπον εὐμορφότατον ἢ ἵππον ἢ βοῦν ἢ λέοντα , τὸ μέσον ἐν ἐκείνῳ τῷ γένει σκοποῦντες . καί πού τις ἀνδριὰς ἐπαινεῖται Πολυκλείτου κανὼν ὀνομαζόμενος , ἐκ τοῦ πάντων τῶν μορίων ἀκριβῆ τὴν πρὸς ἄλληλα συμμετρίαν ἔχειν ὀνόματος τοιούτου τυχών . ἐστὶ μὲν οὖν ἐπὶ πλέον , ὃν νῦν ἡμεῖς ζητοῦμεν , ἢ ὁ κανὼν οὗτος . οὐ μόνον γὰρ ὑγρότητός τε καὶ ξηρότητος ἐν τῷ μέσῳ καθέστηκεν ὁ οὕτως εὔσαρκος ἄνθρωπος , ἀλλὰ καὶ διαπλάσεως ἀρίστης τετύχηκεν , ἴσως μὲν ἑπομένης τῇ τῶν τεττάρων στοιχείων εὐκρασίᾳ , τάχα δέ τινα θειοτέραν ἀρχὴν ἑτέραν ἐχούσης ἄνωθεν . ἀλλὰ τό γε πάντως εὔκρατον εἶναι τὸν τοιοῦτον ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχει · τὸ γὰρ ἐν εὐσαρκίᾳ σύμμετρον εὐκρασίας ἐστὶν ἔκγονον . εὐθὺς δ’ ὑπάρχει τῷ τοιούτῳ σώματι καὶ ταῖς ἐνεργείαις ἄριστα διακεῖσθαι καὶ σκληρότητός τε καὶ μαλακότητος ἔχειν μετρίως θερμότητός τε καὶ ψυχρότητος . καὶ ταῦθ’ ὑπάρχει [ ἅπαντα ] τῷ δέρματι καὶ τούτου μάλιστα τῷ τῆς χειρὸς ἐντός , ὅταν γε μηδένα τύλον ἔχῃ τοιοῦτον , οἷος τοῖς ἐρέττουσί τε καὶ σκάπτουσι γίγνεται . διττῆς γὰρ ἕνεκα χρείας τῶν χειρῶν γεγενημένων , ἁφῆς καὶ ἀντιλήψεως , αἱ μαλακαὶ μὲν εἰς τὴν τῆς ἁφῆς ἀκρίβειαν , αἱ σκληραὶ δ’ εἰς τὴν τῆς ἀντιλήψεως ἰσχὺν ἐπιτηδειότεραι . Καὶ δὴ καὶ τὸ δέρμα τὸ μέσον οὐ μόνον ἁπάντων τῶν τοῦ ἀνθρώπου μορίων , ἀλλὰ καὶ τῆς ὅλης οὐσίας ἁπάντων τῶν ἐν γενέσει τε καὶ φθορᾷ σωμάτων οὐ τὸ τετυλωμένον ἐστὶ καὶ σκληρὸν καὶ λιθῶδες , ἀλλὰ τὸ κατὰ φύσιν ἔχον , ᾧ δὴ καὶ μάλιστά φαμεν ἀκριβοῦσθαι τὴν ἁφήν . ὅτι μὲν οὖν σκληρότητός τε καὶ μαλακότητος ἐν τῷ μέσῳ καθέστηκεν ἁπάντων τῶν μορίων , ἱκανῶς ἐναργές · ὅτι δὲ καὶ θερμότητός τε καὶ ψυχρότητος , ἐκ τῆς οὐσίας ἂν αὐτοῦ μάλιστα καταμάθοις . ἔστι γὰρ οἷον ἔναιμόν τι νεῦρον , ἀκριβῶς μέσον ὑπάρχον νεύρου τε καὶ σαρκός , ὡς εἰ καὶ κραθέντων ἀμφοῖν ἐγένετο . ἀλλὰ νεῦρον μὲν ἅπαν ἄναιμόν τε καὶ ψυχρόν , σὰρξ δὲ πολύαιμός τε καὶ θερμή · μέσον δ’ ἀμφοῖν τὸ δέρμα μήτ’ ἄναιμον τὸ πάμπαν ὡς τὸ νεῦρον , ἀλλὰ μηδὲ πολύαιμον ὡς ἡ σὰρξ γενόμενον . εἰ δὴ τοῦτο κανόνα τε καὶ οἷον κριτήριον ἁπάντων τῶν τοῦ ζῴου μορίων προστησάμενος ἐξετάζοις τε καὶ παραβάλλοις αὐτῷ τἆλλα , τὰς ὀκτὼ διαφορὰς εὑρήσεις τῶν δυσκρασιῶν ἐν αὐτοῖς . Καὶ δὴ καὶ κατὰ μέρος δίειμί σοι περὶ πάντων ἐφεξῆς . φλέγμα μέν ἐστιν ὑγρότατον καὶ ψυχρότατον , αἷμα δὲ θερμότατον , ἀλλ’ οὐχ οὕτως ὑγρὸν ὡς τὸ φλέγμα . θρὶξ δὲ ψυχρότατον καὶ ξηρότατον · ἧττον δ’ αὐτῆς ὀστοῦν ψυχρόν τ’ ἐστὶ καὶ ξηρὸν καὶ τοῦδε χόνδρος ἧττον ξηρός , ἐφεξῆς δὲ χόνδρῳ σύνδεσμος , ἔπειτα τένων , εἶθ’ ὑμὴν καὶ ἀρτηρία καὶ φλέψ , αὐτὰ δηλονότι τὰ σώματα τῶν ἀγγείων , εἶθ’ ὅσα νεῦρα σκληρά . τὰ δὲ μαλακὰ νεῦρα κατὰ τὴν τοῦ δέρματος ὑπάρχει φύσιν ἐν τῇ καθ’ ὑγρότητά τε καὶ ξηρότητα μεσότητι . κατὰ γὰρ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν οὐκ ἔστι μέσον θερμοῦ καὶ ψυχροῦ τὸ νεῦρον τὸ μαλακόν , ἀλλὰ τοσοῦτον ἀπολείπεται θερμότητος , ὅσον καὶ αἵματος . οὕτω δὲ καὶ τἆλλα σύμπαντα τὰ πρόσθεν εἰρημένα τοσούτῳ ψυχρότερα δέρματος ὅσῳ καὶ ἀναιμότερα . καὶ οἵ γε χιτῶνες αὐτοὶ τῶν ἐναιμοτάτων ἀγγείων , ἀρτηρίας λέγω καὶ φλεβός , ἄναιμοί τ’ εἰσὶ καὶ ψυχροὶ φύσει . τῇ γειτνιάσει δὲ τοῦ αἵματος θερμαίνονταί τε καὶ εἰς μέσην ἀφικνοῦνται κατάστασιν κράσεως . τὸ δ’ αἷμα πάλιν αὐτὸ παρὰ τῆς καρδίας ἔχει τὴν θερμασίαν . φύσει γὰρ ἐκεῖνο τὸ σπλάγχνον ἁπάντων ἐστὶ τῶν τοῦ ζῴου μορίων ἐναιμότατόν θ’ ἅμα καὶ θερμότατον , ἐφεξῆς δ’ αὐτῷ τὸ ἧπαρ . ἀλλ’ ἡ μὲν καρδία βραχὺ δέρματος ἀποδεῖ σκληρότητι , τὸ δ’ ἧπαρ πολύ . καὶ τοίνυν καὶ ὑγροτέρα τοσούτῳ δέρματός ἐστιν ὅσῳ μαλακωτέρα . καὶ μὲν δὴ καὶ ἡ σὰρξ ὑγροτέρα δέρματος , ἀλλ’ αὕτη μὲν καὶ θερμοτέρα . νωτιαῖος δ’ ὑγρότερος μέν , ἀλλὰ καὶ ψυχρότερος , καὶ τοῦδε μᾶλλον ἐγκέφαλος ὑγρότερος , ἔτι δὲ τοῦδε μᾶλλον ἡ πιμελή , καὶ ἡ πῆξις αὐτῆς διὰ τὴν τῶν ὑμένων γειτνίασιν · ἐλαίῳ γὰρ ἔοικε παχεῖ καὶ διὰ τοῦτο πήγνυται ψυχροῖς καὶ ἀναίμοις ὁμιλοῦσα μορίοις . οὔτε δ’ ἥπατι περιπήγνυσθαι πιμελὴν οὔτ’ ἀρτηρίαις καὶ φλεψὶν οὔτε καρδίᾳ δυνατόν , ἀλλ’ οὐδ’ ἄλλῳ τινὶ θερμῷ πάνυ μορίῳ . διότι δὲ πέπηγε ψυχρῷ , διὰ τοῦτο χεῖται θερμαινομένη τοῖς ἄλλοις ὁμοίως τοῖς πεπηγόσιν . οὐ μὴν ἐγκέφαλός γε θερμαινόμενος χεῖται καὶ διὰ τοῦθ’ ἧττον ὑγρός ἐστι πιμελῆς . ἧττον δ’ ὑγρὰ πιμελῆς ἐστι καὶ ἡ τοῦ πνεύμονος σάρξ , οὐδὲ γὰρ αὕτη χεῖται θερμαινομένη . πολὺ δ’ ἔτι μᾶλλον ἡ τοῦ σπληνός τε καὶ τῶν νεφρῶν σὰρξ ἧττόν ἐστιν ὑγρὰ πιμελῆς . ἅπαντα μέντοι ταῦτα δέρματός ἐστιν ὑγρότερα . τὰς δὲ τούτων ἀποδείξεις ἐν τῷ μετὰ ταῦτα λόγῳ διέξειμι καὶ μὲν δὴ καὶ ὅσα λείπει τῇ συμπάσῃ περὶ κράσεων πραγματείᾳ διὰ τῶν ἐφεξῆς δυοῖν ὑπομνημάτων εἰρήσεται .
Lemmas: Ἐν ἕκαστος δέ ὁ λέγω κρᾶσις ὁ μάλα τε καί ἀίσσω πάμπολυς κατά τε ὁ ἁπλῶς λέγω κρᾶσις ἐπί τε ὁ ὅλος οὐσία , ἤδη δέ καί κατά εἷς ὁστισοῦν γένος . εἰ δή τις βούλομαι διαγνωστικός εἰμί κρᾶσις , ἄρχω οὗτος προσήκω ὁ γυμνασία ἀπό ὁ κατά ἕκαστος γένος εὔκρατος τε καί μέσος φύσις . ἐκεῖνος γάρ ὁ ἄλλος παραβάλλω ῥᾴδιος ἐξευρίσκω ὁ πλεονάζω ἤ λείπω ἐν ἕκαστος . περί πρῶτος οὖν λέγω ὁ ἁπλῶς λέγω εὔκρατος τε καί δύσκρατος , ὅς ἐπί πᾶς οὐσία γεννητός , οὐ ἐπί ζῷον μόνος ἤ φυτόν , φημί ἐξετάζω . πάλιν δέ ἐνταῦθα ὁ γε τοσοῦτος χρή διαστέλλω περί ὁ ὄνομα , ὡς θερμός κρᾶσις ἄλλος μέν εἰμί ἐνέργεια , δύναμις δέ ἄλλος , καί ὡς δύναμις οὗτος εἰμί λέγω , ὅσος μήπω μέν εἰμί ὅς λέγω , ῥᾴδιος δέ αὐτός γίγνομαι φυσικός τις ἐπιτηδειότης κτάομαι εἰς ὁ γίγνομαι . περί πρῶτος οὖν διέρχομαι ὁ ἐνέργεια θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ἀπό ὁ σύμπας οὐσία ἄρχω ἔπειτα μεταβαίνω ἐπί ὁ φυτόν καί ὁ ζῷον . τέλειος γάρ ἄν οὕτως ἐγώ ἀπεργάζομαι εἰμί ὁ προτίθημι . ἐπειδή τοίνυν ὁ μέσος ἐν ἅπας γένος καί μάλα κατά ὁ σύμπας οὐσία ἐκ ὁ ὁ ἄκρος μίξις γίγνομαι , χρή καί ὁ νόησις αὐτός καί ὁ διάγνωσις ἐκ ἐκεῖνος συνίστημι . ὁ μέν δή ὁ νόησις ῥᾴδιος . ἀπό γάρ ὁ θερμός πᾶς ὁ εἰς αἴσθησις ἥκω , οἷος ἤτοι πῦρ ἤ τις ὕδωρ ἄκρος ζέω , ἐπί ὁ ψυχρός καταντάω ἅπας ὅς οἶδα , οἷος ἤτοι κρύσταλλος ἤ χιών , νοέω τις διάστημα , μέσος ἀκριβής οὗτος τέμνω . οὕτως γάρ ἐξευρίσκω ὁ νόησις ὁ σύμμετρος , ὅς ἑκάτερος ὁ ἄκρον ἴσος ἀπέχω . ἀλλά καί κατασκευάζω πως αὐτός δύναμαι ὁ ἴσος ὄγκος κρύσταλλος μείγνυμι ὕδωρ ζέω . ὁ γάρ ἐκ ἄμφω κεράννυμι ἴσος ἑκάτερος ὁ ἄκρον ἀπέχω ὁ τε καίω καί ὁ νεκρόω διά ψῦξις . οὔκουν οὐδείς χαλεπός ἔτι ὁ κεράννυμι οὕτως ἅπτω ἔχω ὁ μέσος ἅπας οὐσία ἐν ὁ κατά ὁ θερμός τε καί ψυχρός ἀντίθεσις καί μιμνῄσκω οὗτος καί κρίνω ἅπας ἄλλος καθά τις κανών παραβάλλω . καί μέν δή καί ξηρός γῆ ἤ τέφρα ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἀκριβής αὐχμηρός ἀναδεύω ὕδωρ κατά ὁ ὄγκος ἴσος ὁ μέσος ἐργάζομαι σῶμα ὁ κατά ὁ ξηρός τε καί ὑγρός ἀντίθεσις . οὔκουν οὐδέ ἐνταῦθα χαλεπός οὐδείς ὄψις τε ἅμα καί ἁφή ὁ τοιοῦτος σῶμα διαγιγνώσκω παρατίθημι ὁ μνήμη καί οὗτος κανών τε καί κριτήριον χράω πρός ὁ ὁ ἐλλείπω ἤ πλεονάζω ὑγρός τε καί ξηρός διάγνωσις . εἰμί δέ δηλονότι ὁ κρίνω σῶμα σύμμετρος θερμός . εἰ γάρ εἰς ἄκρος ἤτοι θερμότης ἤ ψῦξις ἄγω οὗτος ὁ μέσος ὑγρός καί ξηρός σῶμα , φαντασία ἐνίοτε παρέχω ψευδής καί δοκέω ποτέ μέν ὑγρός εἰμί ὁ σύμμετρος , ποτέ δέ ξηρός . εἰ μέν γάρ θερμαίνω πολύς ἤ δέω , τήκω τε καί ῥέω ὑγρός φαντασία ἑαυτοῦ παρέχω · ψύχω δέ πέρα ὁ προσήκω ἵστημι τε καί πήγνυμι καί ἀκίνητος γίγνομαι καί σκληρός ἅπτω φαίνω ἐκ οὗτος φαντασία προβάλλω ψευδής ξηρότης . εἰ δέ ὥσπερ ἴσος ὑγρός καί ξηρός μετέχω , οὕτως καί θερμότης καί ψῦξις εἰμί μέσος , οὔτε σκληρός οὔτε μαλακός ἅπτω φαίνω ὁ τοιοῦτος σῶμα . ὁ μέν οὖν ὅλος διά ὅλος αὐτός κεράννυμι , ὁ θερμός λέγω καί ὁ ψυχρός καί ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός , ἀδύνατος ἄνθρωπος . γῆ γάρ ὑγρός φυράω μείγνυμι μέν , ὡς ἄν τις δοκέω , καί οὕτως κεράννυμι πᾶς πᾶς , παράθεσις μήν εἰμί ὁ τοιοῦτος κατά μικρός καί οὐ διά ὅλος κρᾶσις , ἀλλά ὁ διά ὅλος ἄμφω κεράννυμι θεός καί φύσις ἔργον , ἔτι δέ μάλα , εἰ καί ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός ὅλος διά ὅλος ἀλλήλων κεράννυμι . ὁ μέντοι παράθεσις ἐργάζομαι τοιοῦτος , ὡς ἐκφεύγω ὁ αἴσθησις ἕκαστος ὁ ἁπλόος σῶμα , οὐ φύσις οὗτος γε μόνος ἤ θεός ἔργον , ἀλλά καί ἡμέτερος εἰμί . οὐδείς γάρ χαλεπός ὑγρός καί ξηρός μέσος ἐργάζομαι πηλός ἐκ ὁ τοιοῦτος μίξις , ὡσαύτως δέ καί θερμός καί ψυχρός , καί σύ φαίνω ὁ τοιοῦτος σῶμα καί ὁ θερμότης μέν εὔκρατος , ἀλλά καί σκληρότης καί μαλακότης ἐν ὁ μέσος . τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ ὁ ἄνθρωπος δέρμα , μέσος ἀκριβής ἅπας ὁ ἔσχατος , θερμός καί ψυχρός καί σκληρός καί μαλακός , καί οὗτος μάλα ὁ κατά ὁ χείρ . γνώμων γάρ οὗτος πᾶς μέλλω εἰμί ὁ αἰσθητός , ὄργανον ἁπτικός ὑπό ὁ φύσις ἀπεργάζομαι ὁ φρόνιμος ὁ ζῷον οἰκεῖος . ἴσος οὖν ἀπέχω αὐτός χρή ἅπας ὁ ἄκρον , θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός . καί δή καί γίγνομαι ἐκ ὁ οὗτος ἅπας ἰσομοιρία οὐ μείγνυμι μόνος , ἀλλά καί διά ὅλος ἀλλήλων κεράννυμι , ὅς οὐκέτι οὐδείς ἐγώ ἐργάζομαι δυνατός εἰμί , ἀλλά φύσις ἔργον . ὅσος μέν οὖν σκληρός ὁ δέρμα εἰμί μόριον , καθά ὀστέον καί χόνδρος καί κέρας καί θρίξ ὄνυξ τε καί σύνδεσμος καί ὁπλή καί πλῆκτρον , πολύς ἐν οὗτος εἰμί ὁ ξηρός · ὅσος δέ μαλακός , καθά αἷμα καί φλέγμα καί πιμελή καί στέαρ καί μυελός ἐγκέφαλος τε καί νωτιαῖος , ὑγρός πολύς ἐν οὗτος εἰμί ἤ ξηρός · καί μέν δή καί ὅσος ὁ πᾶς ξηρός ἐν ἄνθρωπος μόριον ὑπερβάλλω σκληρότης ὁ δέρμα , τοσοῦτος πάλιν ἀπολείπω ὁ ὑγρός . ἔοικα δέ πως ὁ λόγος ἤδη ὁ χρήσιμος αὐτός ἐφάπτω καί διδάσκω , ἅμα μέν ὡς οὐ ζῷον μόνος , ἀλλά καί ὁ ἄλλος ἅπας σῶμα εὔκρατος εἰμί ὁ ἄνθρωπος , ἅμα δέ ὡς ὁ ἐν αὐτός μόριον ὁ ὁ χείρ δέρμα ὁ ἔσωθεν ἅπας ἐκφεύγω ἀκριβής ὁ ὑπερβολή . ἐφίστημι οὖν πάλιν ἐνταῦθα ὁ λόγος ἐπισκοπέω , τίς ἀγαθός κεράννυμι πᾶς ἄνθρωπος , ὅς καί ὁ ὅλος μέν οὐσία , ἔτι δέ μάλα ἄνθρωπος τε καί ὁ ἄλλος ζῷον ἐν ὁ μέσος χρή τάσσω , καθά τις κανών καί γνώμων , ὁ ἄλλος ἅπας οὗτος παραβάλλω θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ὀνομάζω . δέω δέ συντρέχω εἰς αὐτός ἐπί ὅδε πολύς γνώρισμα . καί γάρ ὡς πρός ὁ ὅλος οὐσία ἐξετάζω μέσος χρή φαίνω ὁ τοιοῦτος , ἔτι δέ μάλα ὡς πρός ἄνθρωπος τε καί ζῷον . ὁ μέν οὖν ἅπας ὁ οὐσία κοινός γνώρισμα προλέγω · ὁ δέ ὡς ἐν ζῷον εἶδος ἐνέργεια τελειότης κρίνω ὁ ἕκαστος πρέπω . πρέπω δέ ἄνθρωπος μέν ﻿ εἰμί σοφός , κύων δέ πρᾶος τε ἅμα καί ἄλκιμος , λέων δέ ἄλκιμος μόνος , ὥσπερ γε καί πρόβατον πρᾶος . καί μέν γε καί ὡς ὁ ὁ σῶμα ἐνέργεια οἰκεῖος εἰμί προσήκω ὁ ὁ ψυχή ἦθος , δείκνυμι μέν καί πρός Ἀριστοτέλης ἐν ὁ περί ζῷον μόριον , δείκνυμι δέ καί πρός ἐγώ ὑπέρ αὐτός οὐδείς ἀίσσω . ὁ μέν δή μέθοδος οὗτος . ὁ δέ ἀσκέω γνωρίζω ἑτοῖμος ἐν ἕκαστος γένος ζῷον καί κατά ὁ σύμπας ὁ μέσος οὐ ὁ τυγχάνω ἀνήρ , ἀλλά ἔσχατος εἰμί φιλόπονος καί διά μακρός ἐμπειρία καί πολύς γνῶσις ἅπας ὁ κατά μέρος ἐξευρίσκω δύναμαι ὁ μέσος . οὕτως γοῦν καί πλάστης καί γραφεύς ἀνδριαντοποιός τε καί ὅλος ἀγαλματοποιός ὁ καλός γράφω καί πλήσσω κατά ἕκαστος εἶδος , οἷος ἄνθρωπος εὔμορφος ἤ ἵππος ἤ βοῦς ἤ λέων , ὁ μέσος ἐν ἐκεῖνος ὁ γένος σκοπέω . καί που τις ἀνδριάς ἐπαινέω Πολύκλειτος κανών ὀνομάζω , ἐκ ὁ πᾶς ὁ μόριον ἀκριβής ὁ πρός ἀλλήλων συμμετρία ἔχω ὄνομα τοιοῦτος τυγχάνω . εἰμί μέν οὖν ἐπί πλείων , ὅς νῦν ἐγώ ζητέω , ἤ ὁ κανών οὗτος . οὐ μόνος γάρ ὑγρότης τε καί ξηρότης ἐν ὁ μέσος καθίστημι ὁ οὕτως εὔσαρκος ἄνθρωπος , ἀλλά καί διάπλασις ἀγαθός τυγχάνω , ἴσως μέν ἕπομαι ὁ ὁ τέσσαρες στοιχεῖον εὐκρασία , τάχα δέ τις θεῖος ἀρχή ἕτερος ἔχω ἄνωθεν . ἀλλά ὁ γε πάντως εὔκρατος εἰμί ὁ τοιοῦτος ἐκ ἀνάγκη ὑπάρχω · ὁ γάρ ἐν εὐσαρκία σύμμετρος εὐκρασία εἰμί ἔκγονος . εὐθύς δέ ὑπάρχω ὁ τοιοῦτος σῶμα καί ὁ ἐνέργεια ἀγαθός διάκειμαι καί σκληρότης τε καί μαλακότης ἔχω μέτριος θερμότης τε καί ψυχρότης . καί οὗτος ὑπάρχω [ ἅπας ] ὁ δέρμα καί οὗτος μάλα ὁ ὁ χείρ ἐντός , ὅταν γε μηδείς τύλος ἔχω τοιοῦτος , οἷος ὁ ἐρέσσω τε καί σκάπτω γίγνομαι . δισσός γάρ ἕνεκα χρεία ὁ χείρ γίγνομαι , ἁφή καί ἀντίληψις , ὁ μαλακός μέν εἰς ὁ ὁ ἁφή ἀκρίβεια , ὁ σκληρός δέ εἰς ὁ ὁ ἀντίληψις ἰσχύς ἐπιτήδειος . καί δή καί ὁ δέρμα ὁ μέσος οὐ μόνος ἅπας ὁ ὁ ἄνθρωπος μόριον , ἀλλά καί ὁ ὅλος οὐσία ἅπας ὁ ἐν γένεσις τε καί φθορά σῶμα οὐ ὁ τυλόω εἰμί καί σκληρός καί λιθώδης , ἀλλά ὁ κατά φύσις ἔχω , ὅς δή καί μάλα φημί ἀκριβόω ὁ ἁφή . ὅτι μέν οὖν σκληρότης τε καί μαλακότης ἐν ὁ μέσος καθίστημι ἅπας ὁ μόριον , ἱκανός ἐναργής · ὅτι δέ καί θερμότης τε καί ψυχρότης , ἐκ ὁ οὐσία ἄν αὐτός μάλα καταμανθάνω . εἰμί γάρ οἷος ἔναιμος τις νεῦρον , ἀκριβής μέσος ὑπάρχω νεῦρον τε καί σάρξ , ὡς εἰ καί κεράννυμι ἄμφω γίγνομαι . ἀλλά νεῦρον μέν ἅπας ἄναιμος τε καί ψυχρός , σάρξ δέ πολύαιμος τε καί θερμός · μέσος δέ ἄμφω ὁ δέρμα μήτε ἄναιμος ὁ πάμπαν ὡς ὁ νεῦρον , ἀλλά μηδέ πολύαιμος ὡς ὁ σάρξ γίγνομαι . εἰ δή οὗτος κανών τε καί οἷος κριτήριον ἅπας ὁ ὁ ζῷον μόριον προΐστημι ἐξετάζω τε καί παραβάλλω αὐτός ἄλλος , ὁ ὀκτώ διαφορά εὑρίσκω ὁ δυσκρασία ἐν αὐτός . καί δή καί κατά μέρος διέρχομαι σύ περί πᾶς ἐφεξῆς . φλέγμα μέν εἰμί ὑγρός καί ψυχρός , αἷμα δέ θερμός , ἀλλά οὐ οὕτως ὑγρός ὡς ὁ φλέγμα . θρίξ δέ ψυχρός καί ξηρός · ἥσσων δέ αὐτός ὀστέον ψυχρός τε εἰμί καί ξηρός καί ὅδε χόνδρος ἥσσων ξηρός , ἐφεξῆς δέ χόνδρος σύνδεσμος , ἔπειτα τένων , εἶτα ὑμήν καί ἀρτηρία καί φλέψ , αὐτός δηλονότι ὁ σῶμα ὁ ἀγγεῖον , εἶτα ὅσος νεῦρον σκληρός . ὁ δέ μαλακός νεῦρον κατά ὁ ὁ δέρμα ὑπάρχω φύσις ἐν ὁ κατά ὑγρότης τε καί ξηρότης μεσότης . κατά γάρ ὁ ἕτερος ἀντίθεσις οὐ εἰμί μέσος θερμός καί ψυχρός ὁ νεῦρον ὁ μαλακός , ἀλλά τοσοῦτος ἀπολείπω θερμότης , ὅσος καί αἷμα . οὕτως δέ καί ἄλλος σύμπας ὁ πρόσθεν λέγω τοσοῦτος ψυχρός δέρμα ὅσος καί ἄναιμος . καί ὁ γε χιτών αὐτός ὁ ἔναιμος ἀγγεῖον , ἀρτηρία λέγω καί φλέψ , ἄναιμος τε εἰμί καί ψυχρός φύσις . ὁ γειτνίασις δέ ὁ αἷμα θερμαίνω τε καί εἰς μέσος ἀφικνέομαι κατάστασις κρᾶσις . ὁ δέ αἷμα πάλιν αὐτός παρά ὁ καρδία ἔχω ὁ θερμασία . φύσις γάρ ἐκεῖνος ὁ σπλάγχνον ἅπας εἰμί ὁ ὁ ζῷον μόριον ἔναιμος τε ἅμα καί θερμός , ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ ἧπαρ . ἀλλά ὁ μέν καρδία βραχύς δέρμα ἀποδέω σκληρότης , ὁ δέ ἧπαρ πολύς . καί τοίνυν καί ὑγρός τοσοῦτος δέρμα εἰμί ὅσος μαλακός . καί μέν δή καί ὁ σάρξ ὑγρός δέρμα , ἀλλά οὗτος μέν καί θερμός . νωτιαῖος δέ ὑγρός μέν , ἀλλά καί ψυχρός , καί ὅδε μάλα ἐγκέφαλος υγρός , ἔτι δέ ὅδε μάλα ὁ πιμελή , καί ὁ πῆξις αὐτός διά ὁ ὁ ὑμήν γειτνίασις · ἔλαιον γάρ ἔοικα παχύς καί διά οὗτος πήγνυμι ψυχρός καί ἄναιμος ὁμιλέω μόριον . οὔτε δέ ἧπαρ περιπήγνυμι πιμελή οὔτε ἀρτηρία καί φλέψ οὔτε καρδία δυνατός , ἀλλά οὐδέ ἄλλος τις θερμός πάνυ μόριον . διότι δέ πήγνυμι ψυχρός , διά οὗτος χέω θερμαίνω ὁ ἄλλος ὅμοιος ὁ πήγνυμι . οὐ μήν ἐγκέφαλος γε θερμαίνω χέω καί διά οὗτος ἀίσσω ὑγρός εἰμί πιμελή . ἥσσων δέ ὑγρός πιμελή εἰμί καί ὁ ὁ πνεύμων σάρξ , οὐδέ γάρ οὗτος χέω θερμαίνω . πολύς δέ ἔτι μάλα ὁ ὁ σπλήν τε καί ὁ νεφρός σάρξ ἥσσων εἰμί ὑγρός πιμελή . ἅπας μέντοι οὗτος δέρμα εἰμί ὑγρός . ὁ δέ οὗτος ἀπόδειξις ἐν ὁ μετά οὗτος λόγος διεξέρχομαι καί μέν δή καί ὅσος λείπω ὁ σύμπας περί κρᾶσις πραγματεία διά ὁ ἐφεξῆς δύο ὑπόμνημα λέγω .