galenus.de-temperamentis-libri-iii 1.3
Ἃ μὲν οὖν οἱ χαριέστατοι τῶν πρὸ ἡμῶν ἰατρῶν τε καὶ φιλοσόφων εἰρήκασι , ταῦτ’ ἐστίν . ἃ δ’ ἐγὼ παραλιπεῖν αὐτοὺς νομίζω , λέγειν ἤδη καιρός . ἓν μὲν δὴ καὶ πρῶτον , ὅτι τὴν εὔκρατον , ὥσπερ οὐχ ἁπασῶν τῶν εἰρημένων ἀρετῇ θ’ ἅμα καὶ δυνάμει προὔχουσαν , ἐπελάθοντό τε καὶ τελέως παρέλιπον , ὥσπερ οὐδ’ ὅλως οὖσαν , καίτοι μηδὲ φθέγξασθαί τι χωρὶς ἐκείνης ὑπὲρ τῶν ἄλλων δυνάμενοι . τὸ γοῦν ἐν τῇ θερμῇ κράσει πλεονεκτεῖν τὸ θερμὸν ἔν τε τῇ ψυχρᾷ τὸ ψυχρὸν οὐδ’ ἐπινοῆσαι δυνατὸν ἄνευ τοῦ προτέραν ὑποθέσθαι τὴν εὔκρατον . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τὴν ὑγιεινὴν δίαιταν εἰς ἄλλο τι βλέποντες ἐξευρίσκουσιν ἢ εἰς τὴν εὔκρατον ἐκείνην φύσιν , τὸ μὲν θερμότερον τοῦ δέοντος σῶμα κελεύοντες ἐμψύχειν , τὸ δ’ αὖ ψυχρότερον θερμαίνειν , ὡσαύτως τὸ μὲν ὑγρότερον ξηραίνειν , τὸ δὲ ξηρότερον ὑγραίνειν , ἀντεισάγοντες ἀεὶ δηλονότι τῷ πλεονάζοντι τὸ λεῖπον , ὡς εὔκρατόν τινα καὶ μέσην ἐργάσασθαι κατάστασιν . ἣν οὖν ἀεὶ μεταδιώκουσι καὶ πρὸς ἣν ἀποβλέποντες ἐπανορθοῦνται τὰς δυσκράτους , ἐγὼ μὲν ἠξίουν ἁπασῶν πρώτην λέγεσθαι πρὸς αὐτῶν . οἱ δ’ ἄρα τοσοῦτον ἀποδέουσι τοῦ μεμνῆσθαι πρώτης , ὥσθ’ ὅλως παραλείπουσιν αὐτήν . ἀλλ’ οὐ παραλέλειπται , φασί τινες ἐξ αὐτῶν , ἐν γὰρ τῇ θερμῇ καὶ ὑγρᾷ περιέχεται . καὶ πῶς οὐχὶ πέντε λέγετε τὰς πάσας εἶναι κράσεις , ἀλλὰ τέτταρας , εἴπερ τῆς ἀρίστης μέμνησθε ; δυοῖν γὰρ θάτερον , ἢ τῶν δυσκράτων ἀνάγκη παραλελεῖφθαι μίαν ἢ τὴν εὔκρατον . ἐγὼ μὲν δὴ σαφῶς οἶδα τὴν εὔκρατον αὐτοὺς παραλιπόντας ἐξ ὧν ἀξιοῦσιν . ἐπειδὰν γὰρ θερμὴν καὶ ξηρὰν ἢ ψυχρὰν καὶ ὑγρὰν ἤ τιν’ ἄλλην λέγωσι κρᾶσιν , οὐ τῶν ἄκρων ἡμᾶς ἀκούειν χρῆναι ποιοτήτων , ἀλλὰ κατὰ τὴν πλεονεκτοῦσαν ἀεὶ γίγνεσθαι τὴν προσηγορίαν . Εἰ δ’ οὐ βούλονται τὴν εὔκρατον παραλελεῖφθαι , τῶν ἄλλων τινὰ δειχθήσονται παραλιπόντες . ἔστω γὰρ εὔκρατον εἶναι τὴν ὑγρὰν καὶ θερμήν , ὥσπερ αὐτοὶ βούλονται . παραλελοίπασιν ἄρα τὴν ἀντικειμένην τῇ ψυχρᾷ καὶ ξηρᾷ δυσκρασίᾳ , ἐν ᾗ τὸ ὑγρὸν πλεονεκτεῖ καὶ τὸ θερμόν . ἀλλ’ αὐτή , φασίν , ἐστὶν ἥδε . καὶ πῶς ἐνδέχεται καὶ πλεονεκτεῖν ἅμα καὶ μὴ πλεονεκτεῖν τὸ θερμὸν καὶ κρατεῖσθαι καὶ μὴ κρατεῖσθαι τὸ ψυχρόν ; εἰ μὲν γὰρ εὔκρατός ἐστιν , οὐδὲν οὐδενὸς ἀμέτρως ἐπικρατεῖ , εἰ δὲ δύσκρατος , ἀνάγκη πλεονεκτεῖν τι τῶν ἐκ τῆς ἀντιθέσεως . ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο , φασίν , ἴδιόν ἐστι τῆς εὐκράτου τὸ κρατεῖν ἐν αὐτῇ τὸ μὲν θερμὸν τοῦ ψυχροῦ , τὸ δ’ ὑγρὸν τοῦ ξηροῦ . κρατήσαντος γὰρ δὴ τοῦ ψυχροῦ μετρίως μέν , οὐκ ἀγαθὴν εἶναι τὴν κρᾶσιν , ἔτι δὲ μᾶλλον , νόσον ἤδη γίγνεσθαι , καθάπερ , εἰ καὶ σφοδρῶς κρατήσειε , θάνατον . οὕτω δὲ κἀπὶ τοῦ ξηροῦ συμπίπτειν ἐν ἀρχῇ μὲν δυσκρασίαν , ἐπὶ πλέον δὲ νόσον , ἐπὶ πλεῖστον δὲ κρατήσαντος θάνατον , ὥσπερ οὐχὶ κἀπὶ τῆς ὑγρᾶς καὶ θερμῆς ταῦτα συμπίπτοντα . τίς γὰρ οὐκ ἂν ὁμολογήσειεν , ἐπειδὰν μὲν ἐπ’ ὀλίγον ἢ τὸ θερμὸν τοῦ ψυχροῦ τύχῃ πλεονεκτῆσαν ἢ τὸ ὑγρὸν τοῦ ξηροῦ , δυσκρασίαν οὕτω γιγνομένην , ἐπειδὰν δ’ ἐπὶ πλέον , νόσον , ἐπειδὰν δ’ ἐπὶ πλεῖστον , θάνατον ; ὁ γὰρ αὐτὸς ἐπ’ ἀμφοῖν λόγος . ἢ μηδὲ τὰς ἀμέτρως ὑγρὰς καὶ θερμὰς καταστάσεις αἰτιώμεθα μηδ’ ὅσα μεθ’ ὑγρότητος ἀμέτρου νοσήματα συνίσταται θερμά , μηδὲ ταῦθ’ ὁμολογῶμεν εἶναι νοσήματα . Πρὸς δὴ τοὺς τοιούτους λόγους ἀπομαχόμενοί τινες τῶν ἀπ’ Ἀθηναίου τοῦ Ἀτταλέως ὁμόσε χωροῦσιν οὔτε κατάστασιν ὑγρὰν καὶ θερμὴν μέμφεσθαι λέγοντες οὔθ’ εὑρεθῆναί τι νόσημα φάσκοντες ὑγρὸν καὶ θερμόν , ἀλλὰ πάντως ἢ θερμὸν καὶ ξηρὸν ὑπάρχειν ὡς τὸν πυρετόν , ἢ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν ὡς τὸν ὕδερον , ἢ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν ὡς τὴν μελαγχολίαν . ἐπιμέμνηνται δ’ ἐνταῦθα καὶ τῶν ὡρῶν τοῦ ἔτους , ὑγρὸν μὲν καὶ ψυχρὸν εἶναι τὸν χειμῶνα φάσκοντες , ξηρὸν δὲ καὶ θερμὸν τὸ θέρος καὶ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν τὸ φθινόπωρον , εὔκρατον δ’ ἅμα καὶ θερμὴν καὶ ὑγρὰν ὥραν εἶναί φασι τὸ ἔαρ . οὕτω δὲ καὶ τῶν ἡλικιῶν τὴν παιδικὴν εὔκρατον θ’ ἅμα καὶ θερμὴν καὶ ὑγρὰν εἶναί φασιν . δηλοῦσθαι δὲ τὴν εὐκρασίαν αὐτῆς νομίζουσι κἀκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς φύσεως ἐρρωμένων τηνικαῦτα μάλιστα . καὶ μὲν δὴ καὶ τὸν θάνατόν φασιν εἰς ξηρότητα καὶ ψῦξιν ἄγειν τὰ τῶν ζῴων σώματα . καλεῖσθαι γοῦν ἀλίβαντας τοὺς νεκροὺς ὡς ἂν οὐκέτι λιβάδα καὶ ὑγρότητα κεκτημένους οὐδεμίαν , ἐξατμισθέντας θ’ ἅμα διὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ θερμοῦ καὶ παγέντας ὑπὸ τῆς ψύξεως . ἀλλ’ εἴπερ ὁ θάνατος , φασί , τοιοῦτος , ἀναγκαῖον ἤδη τὴν ζωήν , ὡς ἂν ἐναντίαν οὖσαν αὐτῷ , θερμὴν τ’ εἶναι καὶ ὑγράν · καὶ μὴν εἴπερ ἡ ζωή , φασί , θερμόν τι χρῆμα καὶ ὑγρόν , ἀνάγκη πᾶσα καὶ τὴν ὁμοιοτάτην αὐτῇ κρᾶσιν ἀρίστην ὑπάρχειν · εἰ δὲ τοῦτο , παντί που δῆλον , ὡς εὐκρατοτάτην , ὥστ’ εἰς ταὐτὸ συμβαίνειν ὑγρὰν καὶ θερμὴν φύσιν εὐκράτῳ καὶ μηδὲν ἄλλ’ εἶναι τὴν εὐκρασίαν ἢ τῆς ὑγρότητός τε καὶ θερμότητος ἐπικρατούσης . οἱ μὲν δὴ τῶν ἀμφὶ τὸν Ἀθήναιον λόγοι τοιοίδε . δοκεῖ δέ πως ἡ αὐτὴ δόξα καὶ Ἀριστοτέλους εἶναι τοῦ φιλοσόφου καὶ Θεοφράστου γε μετ’ αὐτὸν καὶ τῶν Στωϊκῶν , ὥστε καὶ τῷ πλήθει τῶν μαρτύρων ἡμᾶς δυσωποῦσιν . ἐγὼ δὲ περὶ μὲν Ἀριστοτέλους , ὅπως ἐγίγνωσκεν ὑπὲρ θερμῆς καὶ ὑγρᾶς κράσεως , ἴσως ἄν , εἰ δεηθείην , ἐπὶ προήκοντι τῷ λόγῳ δείξαιμι · δοκοῦσι γάρ μοι παρακούειν αὐτοῦ .
Lemmas: ὅς μέν οὖν ὁ χαρίεις ὁ πρό ἐγώ ἰατρός τε καί φιλόσοφος λέγω , οὗτος εἰμί . ὅς δέ ἐγώ παραλείπω αὐτός νομίζω , λέγω ἤδη καιρός . εἷς μέν δή καί πρῶτος , ὅτι ὁ εὔκρατος , ὥσπερ οὐ ἅπας ὁ λέγω ἀρετή τε ἅμα καί δύναμις προέχω , ἐπιλανθάνω τε καί τέλειος παραλείπω , ὥσπερ οὐδέ ὅλος εἰμί , καίτοι μηδέ φθέγγομαι τις χωρίς ἐκεῖνος ὑπέρ ὁ ἄλλος δύναμαι . ὁ γοῦν ἐν ὁ θερμός κρᾶσις πλεονεκτέω ὁ θερμός ἐν τε ὁ ψυχρός ὁ ψυχρός οὐδέ ἐπινοέω δυνατός ἄνευ ὁ πρότερος ὑποτίθημι ὁ εὔκρατος . οὐδέ γάρ οὐδέ ὁ ὑγιεινός δίαιτα εἰς ἄλλος τις βλέπω ἐξευρίσκω ἤ εἰς ὁ εὔκρατος ἐκεῖνος φύσις , ὁ μέν θερμός ὁ δέω σῶμα κελεύω ἐμψύχω , ὁ δέ αὖ ψυχρός θερμαίνω , ὡσαύτως ὁ μέν ὑγρός ξηραίνω , ὁ δέ ξηρός ὑγραίνω , ἀντεισάγω ἀεί δηλονότι ὁ πλεονάζω ὁ λείπω , ὡς εὔκρατος τις καί μέσος ἐργάζομαι κατάστασις . ὅς οὖν ἀεί μεταδιώκω καί πρός ὅς ἀποβλέπω ἐπανορθόω ὁ δύσκρατος , ἐγώ μέν ἀξιόω ἅπας πρῶτος λέγω πρός αὐτός . ὁ δέ ἄρα τοσοῦτος ἀποδέω ὁ μιμνῄσκω πρῶτος , ὥστε ὅλος παραλείπω αὐτός . ἀλλά οὐ παραλείπω , φημί τις ἐκ αὐτός , ἐν γάρ ὁ θερμός καί ὑγρός περιέχω . καί πῶς οὐ πέντε λέγω ὁ πᾶς εἰμί κρᾶσις , ἀλλά τέσσαρες , εἴπερ ὁ ἀγαθός μιμνῄσκω ; δύο γάρ ἕτερος , ἤ ὁ δύσκρατος ἀνάγκη παραλείπω εἷς ἤ ὁ εὔκρατος . ἐγώ μέν δή σαφής οἶδα ὁ εὔκρατος αὐτός παραλείπω ἐκ ὅς ἀξιόω . ἐπειδάν γάρ θερμός καί ξηρός ἤ ψυχρός καί ὑγρός ἤ τις ἄλλος λέγω κρᾶσις , οὐ ὁ ἄκρος ἐγώ ἀκούω χρή ποιότης , ἀλλά κατά ὁ πλεονεκτέω ἀεί γίγνομαι ὁ προσηγορία . εἰ δέ οὐ βούλομαι ὁ εὔκρατος παραλείπω , ὁ ἄλλος τις δείκνυμι παραλείπω . εἰμί γάρ εὔκρατος εἰμί ὁ ὑγρός καί θερμός , ὥσπερ αὐτός βούλομαι . παραλείπω ἄρα ὁ ἀντίκειμαι ὁ ψυχρός καί ξηρός δυσκρασία , ἐν ὅς ὁ ὑγρός πλεονεκτέω καί ὁ θερμός . ἀλλά αὐτός , φημί , εἰμί ὅδε . καί πῶς ἐνδέχομαι καί πλεονεκτέω ἅμα καί μή πλεονεκτέω ὁ θερμός καί κρατέω καί μή κρατέω ὁ ψυχρός ; εἰ μέν γάρ εὔκρατος εἰμί , οὐδείς οὐδείς ἄμετρος ἐπικρατέω , εἰ δέ δύσκρατος , ἀνάγκη πλεονεκτέω τις ὁ ἐκ ὁ ἀντίθεσις . ἀλλά αὐτός οὗτος , φημί , ἴδιος εἰμί ὁ εὔκρατος ὁ κρατέω ἐν αὐτός ὁ μέν θερμός ὁ ψυχρός , ὁ δέ ὑγρός ὁ ξηρός . κρατέω γάρ δή ὁ ψυχρός μέτριος μέν , οὐ ἀγαθός εἰμί ὁ κρᾶσις , ἔτι δέ μάλα , νόσος ἤδη γίγνομαι , καθά , εἰ καί σφοδρός κρατέω , θάνατος . οὕτως δέ ἐπί ὁ ξηρός συμπίπτω ἐν ἀρχή μέν δυσκρασία , ἐπί πολύς δέ νόσος , ἐπί πολύς δέ κρατέω θάνατος , ὥσπερ οὐ ἐπί ὁ ὑγρός καί θερμός οὗτος συμπίπτω . τίς γάρ οὐ ἄν ὁμολογέω , ἐπειδάν μέν ἐπί ὀλίγος ἤ ὁ θερμός ὁ ψυχρός τυγχάνω πλεονεκτέω ἤ ὁ ὑγρός ὁ ξηρός , δυσκρασία οὕτως γίγνομαι , ἐπειδάν δέ ἐπί πολύς , νόσος , ἐπειδάν δέ ἐπί πολύς , θάνατος ; ὁ γάρ αὐτός ἐπί ἄμφω λόγος . ἤ μηδέ ὁ ἄμετρος ὑγρός καί θερμός κατάστασις αἰτέω μηδέ ὅσος μετά ὑγρότης ἄμετρος νόσημα συνίστημι θερμός , μηδέ οὗτος ὁμολογέω εἰμί νόσημα . πρός δή ὁ τοιοῦτος λόγος ἀπομάχομαι τις ὁ ἀπό Ἀθηναῖος ὁ Ἀτταλεύς ὁμόσε χωρέω οὔτε κατάστασις ὑγρός καί θερμός μέμφομαι λέγω οὔτε εὑρίσκω τις νόσημα φάσκω ὑγρός καί θερμός , ἀλλά πάντως ἤ θερμός καί ξηρός ὑπάρχω ὡς ὁ πυρετός , ἤ ψυχρός καί ὑγρός ὡς ὁ ὕδερος , ἤ ψυχρός καί ξηρός ὡς ὁ μελαγχολία . ἐπιμιμνήσκομαι δέ ἐνταῦθα καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος , ὑγρός μέν καί ψυχρός εἰμί ὁ χειμών φάσκω , ξηρός δέ καί θερμός ὁ θέρος καί ψυχρός καί ξηρός ὁ φθινόπωρον , εὔκρατος δέ ἅμα καί θερμός καί ὑγρός ὥρα εἰμί φημί ὁ ἔαρ . οὕτως δέ καί ὁ ἡλικία ὁ παιδικός εὔκρατος τε ἅμα καί θερμός καί ὑγρός εἰμί φημί . δηλόω δέ ὁ εὐκρασία αὐτός νομίζω ἐκ ὁ ἐνέργεια ὁ φύσις ῥώννυμι τηνικαῦτα μάλα . καί μέν δή καί ὁ θάνατος φημί εἰς ξηρότης καί ψῦξις ἄγω ὁ ὁ ζῷον σῶμα . καλέω γοῦν ἀλίβας ὁ νεκρός ὡς ἄν οὐκέτι λιβάς καί ὑγρότης κτάομαι οὐδείς , ἐξατμίζω τε ἅμα διά ὁ ἀποχώρησις ὁ θερμός καί πήγνυμι ὑπό ὁ ψῦξις . ἀλλά εἴπερ ὁ θάνατος , φημί , τοιοῦτος , ἀναγκαῖος ἤδη ὁ ζωή , ὡς ἄν ἐναντίος εἰμί αὐτός , θερμός τε εἰμί καί ὑγρός · καί μήν εἴπερ ὁ ζωή , φημί , θερμός τις χρῆμα καί ὑγρός , ἀνάγκη πᾶς καί ὁ ὅμοιος αὐτός κρᾶσις ἀγαθός ὑπάρχω · εἰ δέ οὗτος , πᾶς που δῆλος , ὡς εὔκρατος , ὥστε εἰς αὐτός συμβαίνω ὑγρός καί θερμός φύσις εὔκρατος καί μηδείς ἄλλος εἰμί ὁ εὐκρασία ἤ ὁ ὑγρότης τε καί θερμότης ἐπικρατέω . ὁ μέν δή ὁ ἀμφί ὁ Ἀθήναιος λόγος τοιόσδε . δοκέω δέ πως ὁ αὐτός δόξα καί Ἀριστοτέλης εἰμί ὁ φιλόσοφος καί Θεόφραστος γε μετά αὐτός καί ὁ Στωϊκός , ὥστε καί ὁ πλῆθος ὁ μάρτυς ἐγώ δυσωπέω . ἐγώ δέ περί μέν Ἀριστοτέλης , ὅπως γιγνώσκω ὑπέρ θερμός καί ὑγρός κρᾶσις , ἴσως ἄν , εἰ δέω , ἐπί προήκω ὁ λόγος δείκνυμι · δοκέω γάρ ἐγώ παρακούω αὐτός .