galenus.de-temperamentis-libri-iii 1.8
Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τοῦτο σαφῶς ἤδη διώρισται , ἐπὶ τὸ ὑπόλοιπον αὖθις ἐπανιτέον . οὔσης γάρ τινος ἀκράτου καὶ ἀμίκτου ποιότητος , θερμότητός τε καὶ ψυχρότητος καὶ ξηρότητος καὶ ὑγρότητος , ὅσα ταύτας ἐδέξατο σώματα , θερμὰ δηλονότι καὶ ψυχρὰ καὶ ξηρὰ καὶ ὑγρὰ τελέως τε καὶ ἀκριβῶς ἐστι . ταυτὶ μὲν οὖν μοι νόει τὰ τῶν γιγνομένων τε καὶ φθειρομένων ἁπάντων στοιχεῖα , τὰ δ’ ἄλλα σώματα τά τε τῶν ζῴων καὶ τὰ τῶν φυτῶν καὶ τὰ τῶν ἀψύχων ἁπάντων , οἷον χαλκοῦ καὶ σιδήρου καὶ λίθων καὶ ξύλων , ἐν τῷ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐκείνων τετάχθαι . οὐδὲν γὰρ αὐτῶν οὔτ’ ἄκρως θερμὸν οὔτ’ ἄκρως ψυχρὸν οὔτ’ ἄκρως ξηρὸν οὔτ’ ἄκρως ὑγρόν ἐστιν , ἀλλ’ ἤτοι μέσον ἀκριβῶς ὑπάρχει τῶν ἐναντίων , ὡς μηδὲν μᾶλλον εἶναι θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἢ ξηρὸν ἢ ὑγρόν , ἢ θατέρῳ τῶν ἄκρων προσκεχώρηκεν , ὡς μᾶλλον εἶναι θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἢ μᾶλλον ξηρὸν ἢ ὑγρόν . εἰ μὲν δὴ μέσον ἀκριβῶς εἴη καθ’ ἑκατέραν τῶν ἀντιθέσεων , ὡς μηδὲν μᾶλλον εἶναι θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἢ ξηρὸν ἢ ὑγρόν , εὔκρατον ἁπλῶς τοῦτο λεχθήσεται · θατέρου δὲ πλεονεκτήσαντος ἤτοι κατὰ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν ἢ κατ’ ἀμφοτέρας , οὐκέτ’ εὔκρατον . εἰ μὲν δὴ θερμὸν εἴη μᾶλλον ἢ ψυχρόν , ὃ μᾶλλόν ἐστι , τοῦτο λεχθήσεται . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ εἰ ψυχρὸν εἴη μᾶλλον , ὀνομασθήσεται ψυχρόν , ὡσαύτως δὲ καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρόν . εἰ δ’ ἐξ ἑκατέρας τῆς ἀντιθέσεως ἐπικρατοίη θάτερον , ἤτοι θερμὸν ἅμα καὶ ὑγρὸν ἢ θερμὸν ἅμα καὶ ξηρὸν ἢ ψυχρὸν ἅμα καὶ ξηρὸν ἢ ψυχρὸν ἅμα καὶ ὑγρὸν ὀνομασθήσεται τὸ σῶμα . Ταύτας μὲν οὖν τὰς τέτταρας δυσκρασίας , ὡς καὶ πρόσθεν εἴπομεν , οἱ πλεῖστοι γιγνώσκουσιν ἰατροί τε καὶ φιλόσοφοι . τὰς δ’ ἄλλας τέτταρας τὰς ἐξ ἡμίσεος τούτων γιγνομένας οὐκ οἶδ’ ὅπως παραλείπουσιν , ὥσπερ καὶ τὴν πρώτην ἁπασῶν κρᾶσιν , τὴν ἀρίστην . ἀλλ’ ὅτι γε δυνατὸν ἐπικρατοῦντος τοῦ θερμοῦ μηδὲν μᾶλλον ὑγρὰν ἢ ξηρὰν εἶναι τὴν κρᾶσιν , ὅσον ἐπὶ ταύτῃ τῇ συζυγίᾳ , πρόδηλον μὲν οἶμαι κἀκ τῶν ἤδη προειρημένων εἶναι . ῥᾷστον δέ , κἂν εἰ μηδὲν προείρητο , συλλογίσασθαι , συγχωρησάντων γ’ ἅπαξ αὐτῶν ἑτέραν μὲν εἶναι κρᾶσιν ὑγρὰν καὶ θερμήν , ἑτέραν δὲ ξηρὰν καὶ θερμήν . εἰ γὰρ οὐκ ἀναγκαῖόν ἐστι πάντως εἶναι ξηρὰν τὴν θερμήν , ἀλλ’ ἐγχωρεῖ καὶ ὑγρὰν ὑπάρχειν αὐτήν , ἐγχωρήσει δηλονότι καὶ μέσην · ἐγγυτέρω γάρ ἐστιν ἡ μέση τῆς ξηρᾶς κράσεως ἤπερ ἡ ὑγρά . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐστί τις ἑτέρα ψυχρὰ κρᾶσις , ἐφ’ ἧς ἐστιν ἰσχυρότερον τὸ ψυχρόν · οὐ μὴν οὔθ’ ὑγρὰν οὔτε ξηρὰν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν αὐτήν , ἀλλ’ ἐγχωρεῖ καὶ μέσην γενέσθαι · πάλιν γὰρ κἀνταῦθα τὸν αὐτὸν ἐπάξεις λόγον . ὥστ’ , εἴπερ οὐκ ἀναγκαῖόν ἐστιν ὑγρὰν εἶναι τὴν ψυχράν , ἀλλ’ ἐγχωρεῖ καὶ ξηρὰν γενέσθαι , πρόδηλον , ὡς καὶ τὴν μέσην ἐγχωρήσει · ἐγγυτέρω γάρ ἐστιν αὕτη τῆς ὑγρᾶς ἤπερ ἡ ξηρά . ὡς οὖν αὗται αἱ δύο δυσκρασίαι κατὰ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν ἐδείχθησαν , ἡ μὲν θερμὴ μόνον , ἡ δὲ ψυχρά , κατὰ τὸν αὐτὸν ﻿ τρόπον ἄλλαι δύο γενήσονται κατὰ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν , ἡ μὲν ξηρὰ μόνον , ἡ δ’ ὑγρά , συμμέτρως ἐχόντων πρὸς ἄλληλα τοῦ θερμοῦ καὶ τοῦ ψυχροῦ . πάλιν γὰρ κἀνταῦθα φήσομεν , ὡς , εἴπερ οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον , εἴ τίς ἐστι ξηρὰ κρᾶσις , εὐθὺς ταύτην εἶναι καὶ θερμήν , ἀλλ’ ἐνδέχεται καὶ ψυχρὰν ὑπάρχειν , οὐκ ἀδύνατον ἔσται καὶ τὸ μήτε ψυχρὰν εἶναί τινα μήτε θερμήν , ἀλλ’ εὔκρατον μὲν κατὰ τοῦτο , ξηρὰν δὲ κατὰ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν . ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν ὑγρὰν κρᾶσιν οὐκ ἀναγκαῖον οὔτε θερμὴν οὔτε ψυχρὰν ὑπάρχειν , ἀλλ’ ἐνδέχεται μέσην ἀμφοῖν εἶναι κατά γε ταύτην τὴν ἀντίθεσιν . Εἰ τοίνυν οὐκ ἀναγκαῖον οὔτε τῇ κατὰ τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν δυσκρασίᾳ τὴν ἐκ τῆς ἑτέρας ἀντιθέσεως ἕπεσθαι οὔτ’ ἐκείνῃ τὴν ἐκ ταύτης , ἐνδέχεταί ποτε καὶ τὴν εὔκρατον ὅσον ἐπὶ θερμότητι καὶ ψυχρότητι φύσιν ἤτοι ξηρὰν ἢ ὑγρὰν γενέσθαι καὶ τὴν ἐν τούτοις πάλιν εὔκρατον ἤτοι θερμὴν ἢ ψυχράν . ὥστ’ εἶναι καὶ ταύτας τέτταρας ἑτέρας ἐκείνων δυσκρασίας , ὡς οἱ πρόσθεν ἰατροί τε καὶ φιλόσοφοι παρέδοσαν ἡμῖν , καὶ μέσας γε ταύτας τετάχθαι τῶν εὐκράτων ἕξεων καὶ τῶν κατ’ ἀμφοτέρας τὰς ἀντιθέσεις δυσκράτων . ἡ μὲν γὰρ ἄκρως εὔκρατος οὐδετέραν ἀντίθεσιν ἔχει πλεονεκτοῦσαν , ἡ δ’ ἐξ ὑπεναντίου τῇδε δύσκρατος ἀμφοτέρας μοχθηράς . ἐν μέσῳ δ’ ἑκατέρων ἐστὶν ἡ κατὰ μὲν τὴν ἑτέραν εὔκρατος ὑπάρχουσα , κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν δύσκρατος , ἥτις ἐξ ἡμίσεος μὲν εὔκρατος , ἐξ ἡμίσεος δὲ δύσκρατος οὖσα , μέση δεόντως ἂν εἶναι λέγοιτο τῆς ὅλης εὐκράτου τε καὶ δυσκράτου . καὶ εἴπερ ἔχει ταῦθ’ οὕτως , ὥσπερ οὖν ἔχει , θαρρούντως ἤδη λέγομεν , ἐννέα τὰς πάσας εἶναι τῶν κράσεων διαφοράς , εὔκρατον μὲν μίαν , οὐκ εὐκράτους δὲ τὰς ὀκτώ , τέτταρας μὲν ἁπλᾶς , ὑγρὰν καὶ ξηρὰν καὶ ψυχρὰν καὶ θερμήν , ἄλλας δὲ τέτταρας συνθέτους , ὑγρὰν ἅμα καὶ θερμὴν καὶ ξηρὰν ἅμα καὶ θερμὴν καὶ ψυχρὰν ἅμα καὶ ὑγρὰν καὶ ψυχρὰν ἅμα καὶ ξηράν .
Lemmas: ἀλλά ἐπειδή καί οὗτος σαφής ἤδη διορίζω , ἐπί ὁ ὑπόλοιπος αὖθις ἐπανιτέον . εἰμί γάρ τις ἄκρατος καί ἄμικτος ποιότης , θερμότης τε καί ψυχρότης καί ξηρότης καί ὑγρότης , ὅσος οὗτος δέχομαι σῶμα , θερμός δηλονότι καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός τέλειος τε καί ἀκριβής εἰμί . οὗτος μέν οὖν ἐγώ νοέω ὁ ὁ γίγνομαι τε καί φθείρω ἅπας στοιχεῖον , ὁ δέ ἄλλος σῶμα ὁ τε ὁ ζῷον καί ὁ ὁ φυτόν καί ὁ ὁ ἄψυχος ἅπας , οἷος χαλκός καί σίδηρος καί λίθος καί ξύλον , ἐν ὁ μεταξύ ὁ πρῶτος ἐκεῖνος τάσσω . οὐδείς γάρ αὐτός οὔτε ἄκρος θερμός οὔτε ἄκρος ψυχρός οὔτε ἄκρος ξηρός οὔτε ἄκρος ὑγρός εἰμί , ἀλλά ἤτοι μέσος ἀκριβής ὑπάρχω ὁ ἐναντίος , ὡς μηδείς μάλα εἰμί θερμός ἤ ψυχρός ἤ ξηρός ἤ ὑγρός , ἤ ἕτερος ὁ ἄκρος προσχωρέω , ὡς μάλα εἰμί θερμός ἤ ψυχρός ἤ μάλα ξηρός ἤ ὑγρός . εἰ μέν δή μέσος ἀκριβής εἰμί κατά ἑκάτερος ὁ ἀντίθεσις , ὡς μηδείς μάλα εἰμί θερμός ἤ ψυχρός ἤ ξηρός ἤ ὑγρός , εὔκρατος ἁπλῶς οὗτος λέγω · ἕτερος δέ πλεονεκτέω ἤτοι κατά ὁ ἕτερος ἀντίθεσις ἤ κατά ἀμφότερος , οὐκέτι εὔκρατος . εἰ μέν δή θερμός εἰμί μάλα ἤ ψυχρός , ὅς μάλα εἰμί , οὗτος λέγω . κατά αὐτός δέ καί εἰ ψυχρός εἰμί μάλα , ὀνομάζω ψυχρός , ὡσαύτως δέ καί ξηρός καί ὑγρός . εἰ δέ ἐκ ἑκάτερος ὁ ἀντίθεσις ἐπικρατέω ἕτερος , ἤτοι θερμός ἅμα καί ὑγρός ἤ θερμός ἅμα καί ξηρός ἤ ψυχρός ἅμα καί ξηρός ἤ ψυχρός ἅμα καί ὑγρός ὀνομάζω ὁ σῶμα . οὗτος μέν οὖν ὁ τέσσαρες δυσκρασία , ὡς καί πρόσθεν λέγω , ὁ πολύς γιγνώσκω ἰατρός τε καί φιλόσοφος . ὁ δέ ἄλλος τέσσαρες ὁ ἐκ μισός οὗτος γίγνομαι οὐ οἶδα ὅπως παραλείπω , ὥσπερ καί ὁ πρῶτος ἅπας κρᾶσις , ὁ ἀγαθός . ἀλλά ὅτι γε δυνατός ἐπικρατέω ὁ θερμός μηδείς μάλα ὑγρός ἤ ξηρός εἰμί ὁ κρᾶσις , ὅσος ἐπί οὗτος ὁ συζυγία , πρόδηλος μέν οἴομαι ἐκ ὁ ἤδη προλέγω εἰμί . ῥᾴδιος δέ , κἀν εἰ μηδείς προλέγω , συλλογίζομαι , συγχωρέω γε ἅπαξ αὐτός ἕτερος μέν εἰμί κρᾶσις ὑγρός καί θερμός , ἕτερος δέ ξηρός καί θερμός . εἰ γάρ οὐ ἀναγκαῖος εἰμί πάντως εἰμί ξηρός ὁ θερμός , ἀλλά ἐγχωρέω καί ὑγρός ὑπάρχω αὐτός , ἐγχωρέω δηλονότι καί μέσος · ἐγγύς γάρ εἰμί ὁ μέσος ὁ ξηρός κρᾶσις ἤ ὁ ὑγρός . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος εἰμί τις ἕτερος ψυχρός κρᾶσις , ἐπί ὅς εἰμί ἰσχυρός ὁ ψυχρός · οὐ μήν οὔτε ὑγρός οὔτε ξηρός ἀναγκαῖος ἔρχομαι ὁ αὐτός , ἀλλά ἐγχωρέω καί μέσος γίγνομαι · πάλιν γάρ ἐνταῦθα ὁ αὐτός ἐπάγω λόγος . ὥστε , εἴπερ οὐ ἀναγκαῖος εἰμί ὑγρός εἰμί ὁ ψυχρός , ἀλλά ἐγχωρέω καί ξηρός γίγνομαι , πρόδηλος , ὡς καί ὁ μέσος ἐγχωρέω · ἐγγύς γάρ εἰμί οὗτος ὁ ὑγρός ἤ ὁ ξηρός . ὡς οὖν οὗτος ὁ δύο δυσκρασία κατά ὁ ἕτερος ἀντίθεσις δείκνυμι , ὁ μέν θερμός μόνος , ὁ δέ ψυχρός , κατά ὁ αὐτός ﻿ τρόπος ἄλλος δύο γίγνομαι κατά ὁ ἕτερος ἀντίθεσις , ὁ μέν ξηρός μόνος , ὁ δέ ὑγρός , σύμμετρος ἔχω πρός ἀλλήλων ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός . πάλιν γάρ ἐνταῦθα φημί , ὡς , εἴπερ οὐ εἰμί ἀναγκαῖος , εἰ τις εἰμί ξηρός κρᾶσις , εὐθύς οὗτος εἰμί καί θερμός , ἀλλά ἐνδέχομαι καί ψυχρός ὑπάρχω , οὐ ἀδύνατος εἰμί καί ὁ μήτε ψυχρός εἰμί τις μήτε θερμός , ἀλλά εὔκρατος μέν κατά οὗτος , ξηρός δέ κατά ὁ ἕτερος ἀντίθεσις . ὡσαύτως δέ καί ὁ ὑγρός κρᾶσις οὐ ἀναγκαῖος οὔτε θερμός οὔτε ψυχρός ὑπάρχω , ἀλλά ἐνδέχομαι μέσος ἄμφω εἰμί κατά γε οὗτος ὁ ἀντίθεσις . εἰ τοίνυν οὐ ἀναγκαῖος οὔτε ὁ κατά ὁ θερμός καί ψυχρός δυσκρασία ὁ ἐκ ὁ ἕτερος ἀντίθεσις ἕπομαι οὔτε ἐκεῖνος ὁ ἐκ οὗτος , ἐνδέχομαι ποτέ καί ὁ εὔκρατος ὅσος ἐπί θερμότης καί ψυχρότης φύσις ἤτοι ξηρός ἤ ὑγρός γίγνομαι καί ὁ ἐν οὗτος πάλιν εὔκρατος ἤτοι θερμός ἤ ψυχρός . ὥστε εἰμί καί οὗτος τέσσαρες ἕτερος ἐκεῖνος δυσκρασία , ὡς ὁ πρόσθεν ἰατρός τε καί φιλόσοφος παραδίδωμι ἐγώ , καί μέσος γε οὗτος τάσσω ὁ εὔκρατος ἕξις καί ὁ κατά ἀμφότερος ὁ ἀντίθεσις δύσκρατος . ὁ μέν γάρ ἄκρος εὔκρατος οὐδέτερος ἀντίθεσις ἔχω πλεονεκτέω , ὁ δέ ἐκ ὑπεναντίος ὅδε δύσκρατος ἀμφότερος μοχθηρός . ἐν μέσος δέ ἑκάτερος εἰμί ὁ κατά μέν ὁ ἕτερος εὔκρατος ὑπάρχω , κατά δέ ὁ ἕτερος δύσκρατος , ὅστις ἐκ μισός μέν εὔκρατος , ἐκ μισός δέ δύσκρατος εἰμί , μέσος δεόντως ἄν εἰμί λέγω ὁ ὅλος εὔκρατος τε καί δύσκρατος . καί εἴπερ ἔχω οὗτος οὕτως , ὥσπερ οὖν ἔχω , θαρσούντως ἤδη λέγω , ἐννέα ὁ πᾶς εἰμί ὁ κρᾶσις διαφορά , εὔκρατος μέν εἷς , οὐ εὔκρατος δέ ὁ ὀκτώ , τέσσαρες μέν ἁπλόος , ὑγρός καί ξηρός καί ψυχρός καί θερμός , ἄλλος δέ τέσσαρες σύνθετος , ὑγρός ἅμα καί θερμός καί ξηρός ἅμα καί θερμός καί ψυχρός ἅμα καί ὑγρός καί ψυχρός ἅμα καί ξηρός .