galenus.de-symptomatum-differentiis-liber 6
Τὰ δ’ ἐκκρινόμενα τοῦ σώματος , ἢ κατεχόμενα παρὰ φύσιν , εἰς τρεῖς μὲν τέμνεται καὶ αὐτὰ τὰς πρώτας διαφορὰς , ἢ ταῖς οὐσίας ὅλαις , ἢ ταῖς ποιότησιν , ἢ ταῖς ποσότησιν ἐξιστάμενα τοῦ κατὰ φύσιν . ἕπεται δὲ πάντως νοσήμασιν ἢ αὐτοῖς ἄντικρυς ἢ διὰ μέσων ἑτέρων συμπτωμάτων . αἱμοῤῥαγία μὲν γὰρ ὅλῳ τῷ γένει τῆς ἐκκρινομένης οὐσίας παρὰ φύσιν ἐστίν . ἀλλ’ ἤτοι τρωθέντος ἢ ῥαγέντος ἢ ἀναστομωθέντος ἢ διαβρωθέντος ἀγγείου γίνεται . τούτων δὲ ἡ μὲν τρῶσις καὶ ἡ ῥῆξις καὶ ἡ διάβρωσις νόσημά ἐστιν ὁμοιομεροῦς ἴδιον · ἡ δ’ ἀναστόμωσις ἴδιον ὀργανικοῦ , ποτὲ μὲν τῆς περισταλτικῆς δυνάμεως ἀῤῥωστούσης , ποτὲ δὲ τῆς ἀποκριτικῆς ἀμέτρως κινουμένης , ποτὲ δὲ ἀμφοτέρων ἅμα βεβλαμμένων ἀποτελουμένη . οὕτω δὲ καὶ ῥοῦς γυναικεῖος ἤτοι διὰ τὰ τῶν εἰρημένων ἐνεργειῶν συμπτώματα γένοιτ’ ἂν , ἢ λεπτοῦ καὶ ὀῤῥώδους τοῦ παντὸς αἵματος ἀποτελεσθέντος . ἔστι δὲ καὶ τοῦτο σύμπτωμα , γένεσις δ’ αὐτοῦ πολυειδής . ἤτοι γὰρ τῆς ἐξαιματούσης δυνάμεως , ἢ τῆς διακρινούσης τό τε λεπτὸν καὶ ὀῤῥῶδες , ἢ τῆς ἐκκρινούσης , τὸ σφάλμα . γένοιτο δ’ ἄν ποτε καὶ τῆς καθεκτικῆς ἀμέτρως ἐνεργούσης καὶ τοῦ δέρματος πυκνωθέντος καὶ τῶν νεφρῶν στεγνωθέντων . οὕτω δὲ καὶ ἱδρῶτας ἀμέτρως ἐκκρίνεσθαι , ἢ ἴσχεσθαι μὴ δεόντως , ἤτοι διὰ τὴν τοῦ δέρματος διάθεσιν , ἢ διά τινα τῶν εἰρημένων δυνάμεων , ἢ δι’ αὐτὴν τὴν τῶν ὑγρῶν φύσιν ἀναγκαῖον γίνεσθαι . καὶ δῆλον ὡς ἐν ἅπασι τοῖς τοιούτοις λόγοις παραδιαζευκτικοῖς συνδέσμοις χρώμεθα . πάντως μὲν γὰρ ἐφ’ ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων συμπτωμάτων εἷς τις ὑπάρχει τρόπος τῆς αἰτίας , οὐ μὴν κεκώλυταί γε δύο καὶ τρεῖς καὶ πάντας ἅμα συνιέναι . δῆλον δὲ ὡς ἐκ τούτου τοῦ γένους ἐστὶ τῶν συμπτωμάτων , δυσουρία τε καὶ ἰσχουρία καὶ στραγγουρία καὶ ὁ καλούμενος ὕδρωψ εἰς ἀμίδα , τινὲς δὲ διαβήτην αὐτὸν ὀνομάζουσι , ἄλλοι δὲ διάῤῥοιαν εἰς οὖρα . καὶ μὲν δὴ καὶ τὰ χρώματα τῶν ἐκκρινομένων παρὰ φύσιν , ἢ τὰς ὀσμὰς , οὐδὲν ἔτι δεόμεθα δεικνύειν ἐξ ἀνάγκης ἑπόμενα ταῖς νόσοις , εἴ γε μηδὲν τῶν τοιούτων ἄνευ δυσκρασίας γίνεται . δῆλον δὲ καὶ ὡς τὸ προκείμενον ἀποδέδεικται σαφῶς . ἁπάσης γὰρ τῶν συμπτωμάτων τῆς φύσεως ἡγεῖσθαι χρὴ νοσήματα , ὡς γίνεσθαι πολλάκις οἷον στίχον τινὰ συμπτωμάτων ἐφεξῆς ἀλλήλοις · ὑπὸ μὲν τοῦ νοσήματος αὐτοῦ τὸ πρῶτον , ὑπὸ δὲ τούτου τὸ δεύτερον , εἶτ’ αὖθις ὑπ’ ἐκείνου τὸ τρίτον , εἶθ’ ἑξῆς ἐπὶ τούτῳ τὸ τέταρτον . ἀλλ’ ἐνταῦθα μὲν προσέχειν ἀκριβῶς χρὴ τὸν νοῦν καὶ διορίζειν ἐπιμελῶς τῶν ἔργων τοῦ ζώου τὰ συμπτώματα . πολλαχῇ γὰρ ἀλλήλοις οὕτως ἔοικεν , ὡς καὶ τὸ σύμπτωμα ἔργον νομίζεσθαι καὶ τοὖργον σύμπτωμα . καὶ εἰ μή τις ἔχει τι κᾀν τούτῳ κριτήριον ὑγιὲς , ἐξ ὧν ἂν αὐτὸς σφάλληται συκοφαντήσει τὸν λόγον . εἰ γὰρ δὴ τῶν κατὰ φύσιν ἐκκρίσεων , οὕτω δὲ καλοῦσι τὰς ﻿ ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων γιγνομένας , ἤτοι τὸ ποσὸν , ἢ καὶ τὸ ποιὸν , ἢ καὶ τὸ γένος αὐτὸ τῆς οὐσίας ὑποθέμενός τις σκοπὸν , ἔπειτα πρὸς τοῦτ’ ἀποβλέπων κρίνοι τὰ συμπτώματα , σφαλήσεται πολλαχόθι . πολλαπλάσιος γὰρ ἱδρὼς ἐνίοτε τοῦ κατὰ φύσιν , ἢ γαστρὸς διαχώρησις , ἢ οὖρα τοῖς ἀῤῥωστοῦσι γίνεται , μὴ ὅτι βεβλαμμένης ἐνεργείας τινὸς , ἀλλὰ καὶ μετὰ ῥώμης καὶ προνοίας τοῦ ζώου γιγνομένης . ἔνια μέν γε καὶ ὅλῳ τῷ γένει παρὰ φύσιν ὑπάρχοντα , καθάπερ αἱμοῤῥαγίαι διὰ τῶν ῥινῶν , ἢ ἔμετος , ἢ αἵματος ὑποχώρησις , ἢ αἱμοῤῥοῒς , ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον , ὅμως οὐδέπω παρὰ φύσιν ἐστὶν , ἂν ἐν καιρῷ γίνηται . τὸ δ’ ἐν καιρῷ δῆλον ὅτι τοῦτ’ ἔστιν , ἂν τὸ λυποῦν ἐκκαθαίρηται . μενούσης οὖν τῆς ὁμολογίας , ἣν ἐξ ἀρχῆς ὡμολογήσαμεν , ὡς αἱ τῶν ἐνεργειῶν βλάβαι συμπτώμαθ’ ὑπάρχουσιν , οὐδὲν τῶν ἐπ’ ὠφελείᾳ γινομένων ἐκ τούτου τοῦ γένους ἐστὶ τῶν συμπτωμάτων . ἔργον γὰρ φύσεως ἕκαστον αὐτῶν μᾶλλον ἢ βλάβη τις ὑπάρχει . ἀλλ’ ἴσως τις ὑπάξει θατέρῳ γένει τῶν συμπτωμάτων , τῷ τῆς παρὰ φύσιν διαθέσεως , ἅπαντα τὰ τοιαῦτα . τὸ γὰρ ὅλως διῃρῆσθαί τινα φλέβα καθ’ ὁτιοῦν μόριον τοῦ σώματος , ἢ ἀνεστομῶσθαι μέχρι τοῦ προχεῖν ἃ πρότερον ἔστεγεν , οὐ κατὰ φύσιν εἶναι διάθεσιν . καί τοι κᾀνταῦθα τὴν διάῤῥοιαν τῆς γαστρὸς , ἢ τὸ τῶν οὔρων πλῆθος οὐκ ἂν ἔχοι δεικνύναι πάντως ἑπόμενα ταῖς παρὰ φύσιν διαθέσεσιν . αἱμοῤῥαγίας μὲν γὰρ καὶ ἐμέτους ὅλῳ τῷ γένει φησί τις παρὰ φύσιν ὑπάρχειν , οὔτε δὲ ἡ διὰ γαστρὸς , οὔτε ἡ διὰ κύστεως , οὔτε ἡ διὰ μήτρας ἔκκρισις ὅλῳ τῷ γένει παρὰ φύσιν . ἴσως δ’ ἀμφισβητήσει τις καὶ περὶ τῶν ἱδρώτων , ὡς οὐδ’ αὐτῶν ὄντων κατὰ φύσιν . καὶ γὰρ οὖν καὶ ὁ Διοκλῆς ἱκανῶς ἐπεχείρησεν εἰς τοῦτο . πάνυ δ’ εἶναι τραχὺ δοκεῖ τόδε τὸ δόγμα καὶ παρὰ τὴν ἐνάργειαν , εἰ καὶ ὅτι μάλιστα πιθανῶς κατασκευάζηται . περὶ μὲν δὴ τῶν τοιούτων ἴσως ἄν ποτε καὶ αὖθις εἰπεῖν ἂν γένοιτο ἡμῖν · παντάπασι γὰρ ὀλίγα διαμφισβητεῖται · περὶ δὲ τοῦ παντὸς πλήθους τῶν ἄλλων συμπτωμάτων ἱκανῶς ἐπιδέδεικται , καὶ χρὴ καταπαύειν ἤδη καὶ τόδε τὸ γράμμα . καὶ γὰρ δὴ καὶ γεγυμνασμένος τις ἐν τοῖς ὁμολογουμένοις ῥᾷον ἂν ἀκολουθήσειε τῇ τῶν ἀμφισβητουμένων κρίσει .
Lemmas: ὁ δέ ἐκκρίνω ὁ σῶμα , ἤ κατέχω παρά φύσις , εἰς τρεῖς μέν τέμνω καί αὐτός ὁ πρῶτος διαφορά , ἤ ὁ οὐσία ὅλος , ἤ ὁ ποιότης , ἤ ὁ ποσότης ἐξίστημι ὁ κατά φύσις . ἕπομαι δέ πάντως νόσημα ἤ αὐτός ἄντικρυς ἤ διά μέσος ἕτερος σύμπτωμα . αἱμορραγία μέν γάρ ὅλος ὁ γένος ὁ ἐκκρίνω οὐσία παρά φύσις εἰμί . ἀλλά ἤτοι τιτρώσκω ἤ ῥήγνυμι ἤ ἀναστομόω ἤ διαβιβρώσκω ἀγγεῖον γίγνομαι . οὗτος δέ ὁ μέν τρῶσις καί ὁ ῥῆξις καί ὁ διάβρωσις νόσημα εἰμί ὁμοιομερής ἴδιος · ὁ δέ ἀναστόμωσις ἴδιος ὀργανικός , ποτέ μέν ὁ περισταλτικός δύναμις ἀρρωστέω , ποτέ δέ ὁ ἀποκριτικός ἄμετρος κινέω , ποτέ δέ ἀμφότερος ἅμα βλάπτω ἀποτελέω . οὕτως δέ καί ῥόος γυναικεῖος ἤτοι διά ὁ ὁ λέγω ἐνέργεια σύμπτωμα γίγνομαι ἄν , ἤ λεπτός καί ὀρρώδης ὁ πᾶς αἷμα ἀποτελέω . εἰμί δέ καί οὗτος σύμπτωμα , γένεσις δέ αὐτός πολυειδής . ἤτοι γάρ ὁ ἐξαιματόω δύναμις , ἤ ὁ διακρίνω ὁ τε λεπτός καί ὀρρώδης , ἤ ὁ ἐκκρίνω , ὁ σφάλμα . γίγνομαι δέ ἄν ποτέ καί ὁ καθεκτικός ἄμετρος ἐνεργέω καί ὁ δέρμα πυκνόω καί ὁ νεφρός στεγνόω . οὕτως δέ καί ἱδρώς ἄμετρος ἐκκρίνω , ἤ ἴσχω μή δεόντως , ἤτοι διά ὁ ὁ δέρμα διάθεσις , ἤ διά τις ὁ λέγω δύναμις , ἤ διά αὐτός ὁ ὁ ὑγρός φύσις ἀναγκαῖος γίγνομαι . καί δῆλος ὡς ἐν ἅπας ὁ τοιοῦτος λόγος παραδιαζευκτικός σύνδεσμος χράω . πάντως μέν γάρ ἐπί ἕκαστος ὁ λέγω σύμπτωμα εἷς τις ὑπάρχω τρόπος ὁ αἰτία , οὐ μήν κωλύω γε δύο καί τρεῖς καί πᾶς ἅμα συνίημι . δῆλος δέ ὡς ἐκ οὗτος ὁ γένος εἰμί ὁ σύμπτωμα , δυσουρία τε καί ἰσχουρία καί στραγγουρία καί ὁ καλέω ὕδρωψ εἰς ἀμίς , τις δέ διαβήτης αὐτός ὀνομάζω , ἄλλος δέ διάρροια εἰς οὖρον . καί μέν δή καί ὁ χρῶμα ὁ ἐκκρίνω παρά φύσις , ἤ ὁ ὀσμή , οὐδείς ἔτι δέω δείκνυμι ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι ὁ νόσος , εἰ γε μηδείς ὁ τοιοῦτος ἄνευ δυσκρασία γίγνομαι . δῆλος δέ καί ὡς ὁ πρόκειμαι ἀποδείκνυμι σαφής . ἅπας γάρ ὁ σύμπτωμα ὁ φύσις ἡγέομαι χρή νόσημα , ὡς γίγνομαι πολλάκις οἷος στίχος τις σύμπτωμα ἐφεξῆς ἀλλήλων · ὑπό μέν ὁ νόσημα αὐτός ὁ πρῶτος , ὑπό δέ οὗτος ὁ δεύτερος , εἶτα αὖθις ὑπό ἐκεῖνος ὁ τρίτος , εἶτα ἑξῆς ἐπί οὗτος ὁ τέταρτος . ἀλλά ἐνταῦθα μέν προσέχω ἀκριβής χρή ὁ νόος καί διορίζω ἐπιμελής ὁ ἔργον ὁ ζῷον ὁ σύμπτωμα . πολλαχῆ γάρ ἀλλήλων οὕτως ἔοικα , ὡς καί ὁ σύμπτωμα ἔργον νομίζω καί ἔργον σύμπτωμα . καί εἰ μή τις ἔχω τις εἰͅν οὗτος κριτήριον ὑγιής , ἐκ ὅς ἄν αὐτός σφάλλω συκοφαντέω ὁ λόγος . εἰ γάρ δή ὁ κατά φύσις ἔκκρισις , οὕτως δέ καλέω ὁ ﻿ ἐπί ὁ ὑγιαίνω γίγνομαι , ἤτοι ὁ ποσός , ἤ καί ὁ ποιός , ἤ καί ὁ γένος αὐτός ὁ οὐσία ὑποτίθημι τις σκοπός , ἔπειτα πρός οὗτος ἀποβλέπω κρίνω ὁ σύμπτωμα , σφάλλω πολλαχόθι . πολλαπλάσιος γάρ ἱδρώς ἐνίοτε ὁ κατά φύσις , ἤ γαστήρ διαχώρησις , ἤ οὖρον ὁ ἀρρωστέω γίγνομαι , μή ὅτι βλάπτω ἐνέργεια τις , ἀλλά καί μετά ῥώμη καί πρόνοια ὁ ζῷον γίγνομαι . ἔνιοι μέν γε καί ὅλος ὁ γένος παρά φύσις ὑπάρχω , καθά αἱμορραγία διά ὁ ῥίς , ἤ ἔμετος , ἤ αἷμα ὑποχώρησις , ἤ αἱμορροίς , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος , ὅμως οὐδέπω παρά φύσις εἰμί , ἐάν ἐν καιρός γίγνομαι . ὁ δέ ἐν καιρός δῆλος ὅτι οὗτος εἰμί , ἐάν ὁ λυπέω ἐκκαθαίρω . μένω οὖν ὁ ὁμολογία , ὅς ἐκ ἀρχή ὁμολογέω , ὡς ὁ ὁ ἐνέργεια βλάβη σύμπτωμα ὑπάρχω , οὐδείς ὁ ἐπί ὠφέλεια γίγνομαι ἐκ οὗτος ὁ γένος εἰμί ὁ σύμπτωμα . ἔργον γάρ φύσις ἕκαστος αὐτός μάλα ἤ βλάβη τις ὑπάρχω . ἀλλά ἴσως τις ὑπάγω ἕτερος γένος ὁ σύμπτωμα , ὁ ὁ παρά φύσις διάθεσις , ἅπας ὁ τοιοῦτος . ὁ γάρ ὅλος διαιρέω τις φλέψ κατά ὁστισοῦν μόριον ὁ σῶμα , ἤ ἀναστομόω μέχρι ὁ προχέω ὅς πρότερος στέγω , οὐ κατά φύσις εἰμί διάθεσις . καί τοι ᾀνταῦθη ὁ διάρροια ὁ γαστήρ , ἤ ὁ ὁ ὅρος πλῆθος οὐ ἄν ἔχω δείκνυμι πάντως ἕπομαι ὁ παρά φύσις διάθεσις . αἱμορραγία μέν γάρ καί ἔμετος ὅλος ὁ γένος φημί τις παρά φύσις ὑπάρχω , οὔτε δέ ὁ διά γαστήρ , οὔτε ὁ διά κύστις , οὔτε ὁ διά μήτρα ἔκκρισις ὅλος ὁ γένος παρά φύσις . ἴσως δέ ἀμφισβητέω τις καί περί ὁ ἱδρώς , ὡς οὐδέ αὐτός εἰμί κατά φύσις . καί γάρ οὖν καί ὁ Διοκλῆς ἱκανός ἐπιχειρέω εἰς οὗτος . πάνυ δέ εἰμί τραχύς δοκέω ὅδε ὁ δόγμα καί παρά ὁ ἐνάργεια , εἰ καί ὅτι μάλα πιθανός κατασκευάζω . περί μέν δή ὁ τοιοῦτος ἴσως ἄν ποτέ καί αὖθις λέγω ἄν γίγνομαι ἐγώ · παντάπασι γάρ ὀλίγος διαμφισβητέω · περί δέ ὁ πᾶς πλῆθος ὁ ἄλλος σύμπτωμα ἱκανός ἐπιδείκνυμι , καί χρή καταπαύω ἤδη καί ὅδε ὁ γράμμα . καί γάρ δή καί γυμνάζω τις ἐν ὁ ὁμολογέω ῥᾴδιος ἄν ἀκολουθέω ὁ ὁ ἀμφισβητέω κρίσις .