galenus.de-symptomatum-differentiis-liber 5
Ὅτι δὲ καὶ τὰ τῶν λοιπῶν δύο γενῶν αἱ νόσοι προηγοῦνται , λόγον αἰτίας ἔχουσαι πρὸς αὐτὰ , καὶ τοῦτο δείξομεν ὀλίγον ὕστερον , ἐπειδὰν πρότερον ἅπαντα τὸν περὶ αὐτῶν ἐπέλθωμεν λόγον , ἀρξάμενοι πάλιν ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς διαθέσεσι τοῦ σώματος συνισταμένων συμπτωμάτων . εἰσὶ δ’ αὐτῶν αἱ πρῶται διαφοραὶ τέτταρες . τὰ μὲν γὰρ ὁρατὰ , τὰ δ’ ἀκουστὰ , τὰ δ’ ὀσφραντὰ , τὰ δὲ γευστὰ , τὰ δ’ ἁπτὰ τετύχηκεν ὄντα . τὰ μὲν οὖν ὁρατὰ τὴν γένεσιν ἐν ταῖς παρὰ φύσιν ἴσχει χροιαῖς , ἤτοι παντὸς ἅμα τοῦ σώματος , ἤ τινων μορίων ἤ τινος · ἅπαντος μὲν οὖν , ὡς ἐπὶ τῶν ἰκτεριώντων ἔχει , καὶ τῆς ἡπατίτιδός τε καὶ σπληνίτιδος ὀνομαζομένης νόσου , καί τισιν ὑδέρων εἴδεσιν · ἔν τινι δὲ , καθάπερ ἔν τε τῇ γλώττῃ μόνῃ πολλάκις ὁρᾶταί τις ἐξαίρετος ἄχροια , καὶ τοῖς ἐξ ἀποστημάτων μορίοις μελανθεῖσιν ἢ πελιδνοῖς γενομένοις , οὕτω δὲ κᾀν τοῖς ἄνθραξι , κᾀν τοῖς ἐρυσιπέλασιν ἕρπησί τε καὶ γαγγραίναις ὑπαλλάττεται τὰ κατὰ φύσιν χρώματα . τούτου τοῦ γένους ἐστὶ καὶ ἀλφὸς , καὶ λεύκη , καὶ ἐλέφας , καὶ τἄλλα ὅσα τοιαῦτα . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα τὰς κατὰ φύσιν ὑπαλλάττει χροιάς . καὶ μὲν δὴ καὶ πολλοῖς ἅμα μορίοις ἐστὶν εὑρεῖν ποτε συμβαίνουσαν ἄχροιαν ἐν πολλοῖς τῶν νοσημάτων , ἤτοι περὶ τὰ σκέλη μᾶλλον , ἢ περὶ τὸ πρόσωπον , ἢ σύμπαν γε τὸ ἄνω τοῦ σώματος , ἢ σύμπαν τὸ κάτω . τὰς μὲν οὖν ὁρατὰς διαφορὰς ἐν τούτοις ἐπισκεπτέον , τὰς δ’ ὀσφρητὰς ἐπί τε τῆς ἀναπνοῆς καὶ τῆς διαπνοῆς πρῶτον . ὀνομάζω δὲ τὴν μὲν διὰ λάφυγγος ὁλκήν τε καὶ αὖθις ἔκπεμψιν τοῦ πέριξ ἀέρος , ἀναπνοήν · τὴν δὲ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα , διαπνοήν . αἱ τοίνυν κατὰ ταύτας γινόμεναι δυσωδίαι παρὰ φύσιν ἐν τῷ τῶν συμπτωμάτων τετάξονται γένει , μετὰ δὲ ταύτας αἱ κατὰ τὰ ὦτα καὶ ῥῖνας καὶ μασχάλας καὶ ὅσα μόρια κατὰ πάθος σήπεται . καὶ μὲν δὴ κᾀν ταῖς ἐρυγαῖς ἔστιν εὑρεῖν ταὐτὸ τοῦτο γένος τῶν συμπτωμάτων , ἤτοι καπνώδους , ἢ ὀξώδους , ἢ βρομώδους , ἢ ἰχθυώδους , ἤ τινος ἑτέρας τοιαύτης ποιότητος ἐξοζούσης τῆς ἐρυγῆς . κατὰ δὲ τὰς γευστὰς διαφορὰς αὐτῷ τῷ κάμνοντι τεκμαίρεται τὰ συμπτώματα . καὶ γὰρ ἱδρῶτος ἐγεύσαντό ποτε παραῤῥυέντος εἰς τὸ στόμα , καὶ τοῦ κατ’ αὐτὴν τὴν γλῶτταν σιάλου τῆς ποιότητος ἐξηλλαγμένης . ὥσπερ οὖν καὶ τοῦ αἵματος , οἷς καὶ τοῦτο διὰ στόματος ἐκκενοῦται καθ’ ὁντιναοῦν τρόπον , οἱ μὲν ἐπισήμως γλυκέος ἢ ἁλμυροῦ γέ τινος ἢ πικροῦ τὴν αἴσθησιν ἴσχουσιν · οὕτω δὲ καὶ τῶν ἐκ πνεύμονος ἀναγομένων καὶ τῶν ἐκ γαστρὸς ἐμουμένων οἱ μὲν ὀξέων , οἱ δ’ ἁλικῶν , οἱ δὲ πικρῶν , οἱ δὲ γλυκέων , οἱ δ’ αὐστηρῶν αἰσθάνονται . πολλοὶ δὲ τῶν ἰατρῶν καὶ ἱδρῶτος γεύεσθαι δικαιοῦσιν αὐτοὶ καὶ προσέτι τοῦ κατὰ τὰ ὦτα ῥύπου · τεκμαίρεσθαι γάρ τι κᾀκ τούτου . καὶ μὴν καὶ τὰς ἁπτὰς διαφορὰς ἐν τούτοις τοῖς συμπτώμασιν ἀριθμητέον , ἐπειδὰν ἐξιστῶνται τοῦ κατὰ φύσιν , οἷον δέρμα σκληρὸν καὶ περιτεταμένον καὶ καρφαλέον . ﻿ οὕτω δὲ καὶ πλαδαρὸν ἢ ῥυσσὸν ἤ τινα τοιαύτην ἑτέραν ἔχον διαφοράν . ἐξ οὖν τῶν εἰρημένων δῆλον , ὡς καὶ τοῦτο τὸ γένος ἅπαν ὑπὸ νοσημάτων γίνεται . τὰς μὲν γὰρ κατά τε τὴν χροιὰν καὶ ἀτμὸν καὶ χυμὸν ἁπάσας διαφορὰς αὐτῶν τῶν στερεῶν σωμάτων ἐν τοῖς φυσικοῖς λόγοις ἐμάθομεν ἑπομένας ταῖς κράσεσιν · οὕτω δὲ καὶ τὰς ἁπτὰς , καὶ πολύ γ’ ἔτι μᾶλλον ἁπασῶν τῶν εἰρημένων , ὅτι ταῖς δραστικαῖς ποιότησιν ὁμογενεῖς αὐτὰς εἶπον , ὡς ὑπὸ τῆς αὐτῆς αἰσθήσεως κρινομένας · καὶ γὰρ μαλακότης καὶ σκληρότης ὑπὸ τῆς ἁφῆς δοκιμάζονται , καθάπερ αἱ δραστικαὶ ποιότητες ὁμογενεῖς ὑπάρχουσαι . ὥσθ’ ὅσον ἐν αὐταῖς παρὰ φύσιν , ἔκγονον ἅπαν τοῦτο δυσκρασίας ἐστὶν , ὥσπέρ γε καὶ τὸ κατὰ φύσιν εὐκρασίας . ἀλλ’ ἔστιν ἅπασα δυσκρασία νόσος . ὥστε καὶ τὰ τοιαῦτα συμπτώματα νοσημάτων ἔκγονα . τὰ δ’ ἐξ ἐπιῤῥύτου τινὸς ὑγρότητος ἐγγινόμενα τοῖς μορίοις , ὁμογενῆ τοῖς εἰρημένοις ὑπάρχοντα συμπτώμασι , τὰ μὲν γὰρ ἐμφράξεσιν , ἢ θλίψεσιν ἑπόμενα , τὰ δὲ τοῖς τῶν ἑλκτικῶν τε καὶ ἀποκριτικῶν δυνάμεων ἔργοις κακῶς γινομένοις , ἀνάγκη καὶ ταῦτα τὴν οἷον πηγὴν τῆς γενέσεως ἔχειν τὰ νοσήματα . ἡ μὲν οὖν κατὰ τὸ ἧπαρ ἔμφραξις νόσημα οὖσα συνθέτου τε καὶ ὀργανικοῦ σώματος , αἰτία τῆς κατὰ τὸν ἴκτερον ἀχροίας ἐστίν . ἡ δὲ καθ’ ἕκαστον τῶν μορίων δυσκρασία , νόσημα οὖσα καὶ αὐτὴ τῶν τοιούτων σωμάτων , ἄλλοτ’ ἄλλην αὐτῶν ἐμποδίζει δύναμιν , ἤτοι τὴν ἕλκουσαν , ἢ τὴν ἀποκρίνουσαν , ἤ τινα ἑτέραν , ἐφ’ αἷς ἀνωμάλως τε καὶ ἀτάκτως τῶν ἐν τῷ σώματι διαῤῥεόντων ὑγρῶν ἄλλοτ’ ἄλλο μόριον ἀλλοιοῦται κατὰ χροιὰν καὶ ἀτμὸν καὶ χυμὸν καὶ τὰς ἁπτὰς ἁπάσας διαφοράς . ἀλλὰ μὴν καὶ ὅσον ὑπόλοιπόν ἐστι συμπτωμάτων γένος , ἤτοι περὶ φωνὰς καὶ ψόφους τοὺς κατὰ τὸ ζῶον , ἤτοι κᾀν τοῖς ἐκκρινομένοις τοῦ σώματος ἢ ἐπεχομένοις , ἔκγονον ἅπαν καὶ τοῦτο νοσημάτων ἐστὶν , ἢ αὐτῶν ἄντικρυς , ἢ διὰ μέσων τινῶν συμπτωμάτων . ἐν μὲν γὰρ ταῖς φωναῖς αἵ τε κατὰ τὸ στόμα καὶ τὴν φάρυγγα καὶ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν καὶ τὸν πνεύμονα καὶ τὸν θώρακα νόσοι τὰ συμπτώματ’ αὐτῶν ἐργάζονται , κλονώδεις τέ τινας καὶ τρομώδεις καὶ βραγχώδεις καὶ κλαγγώδεις ἀποτελοῦσαι φωνάς · ἐν ἄλλοις δέ τισι τοῦ ζώου μορίοις ἦχοί τε καὶ βορβορυγμοὶ καὶ τρυσμοὶ καὶ ὅσα τοιαῦτα , τὰ μὲν ὑπὸ στενοχωρίας ὀργάνων ἢ κινήσεως πλημμελοῦς , τὰ δὲ ὑπὸ πλεονεξίας φυσώδους πνεύματος , ἢ καί τινων ἢ καὶ πάντων ἅμα τούτων συνιόντων ἀποτελεῖται , περὶ ὧν ἐπιπλέον ἐν ταῖς τῶν συμπτωμάτων αἰτίαις εἰρήσεται .
Lemmas: ὅτι δέ καί ὁ ὁ λοιπός δύο γένος ὁ νόσος προηγέομαι , λόγος αἰτία ἔχω πρός αὐτός , καί οὗτος δείκνυμι ὀλίγος ὕστερον , ἐπειδάν πρότερος ἅπας ὁ περί αὐτός ἐπέρχομαι λόγος , ἄρχω πάλιν ἀπό ὁ ἐν ὁ διάθεσις ὁ σῶμα συνίστημι σύμπτωμα . εἰμί δέ αὐτός ὁ πρῶτος διαφορά τέσσαρες . ὁ μέν γάρ ὁρατός , ὁ δέ ἀκουστός , ὁ δέ ὀσφραντός , ὁ δέ γευστός , ὁ δέ ἁπτός τυγχάνω εἰμί . ὁ μέν οὖν ὁρατός ὁ γένεσις ἐν ὁ παρά φύσις ἴσχω χροιά , ἤτοι πᾶς ἅμα ὁ σῶμα , ἤ τις μόριον ἤ τις · ἅπας μέν οὖν , ὡς ἐπί ὁ ἰκτεριάω ἔχω , καί ὁ ἡπατῖτις τε καί σπληνίτης ὀνομάζω νόσος , καί τις ὕδερος εἶδος · ἐν τις δέ , καθά ἐν τε ὁ γλῶσσα μόνος πολλάκις ὁράω τις ἐξαιρετός ἄχροια , καί ὁ ἐκ ἀπόστημα μόριον μελαίνω ἤ πελιδνός γίγνομαι , οὕτως δέ εἰͅν ὁ ἄνθραξ , εἰͅν ὁ ἐρυσίπελας ἕρπης τε καί γάγγραινα ὑπαλλάσσω ὁ κατά φύσις χρῶμα . οὗτος ὁ γένος εἰμί καί ἀλφός , καί λεύκη , καί ἐλέφας , καί ἄλλος ὅσος τοιοῦτος . καί γάρ καί οὗτος ὁ κατά φύσις ὑπαλλάσσω χροιά . καί μέν δή καί πολύς ἅμα μόριον εἰμί εὑρίσκω ποτέ συμβαίνω ἄχροια ἐν πολύς ὁ νόσημα , ἤτοι περί ὁ σκέλος μάλα , ἤ περί ὁ πρόσωπον , ἤ σύμπας γε ὁ ἄνω ὁ σῶμα , ἤ σύμπας ὁ κάτω . ὁ μέν οὖν ὁρατός διαφορά ἐν οὗτος ἐπισκοπέω , ὁ δέ ὀσφρητός ἐπί τε ὁ ἀναπνοή καί ὁ διαπνοή πρῶτος . ὀνομάζω δέ ὁ μέν διά λᾶφυγξ ὁλκή τε καί αὖθις ἔκπεμψις ὁ πέριξ ἀήρ , ἀναπνοή · ὁ δέ κατά ὅλος ὁ σῶμα , διαπνοή . ὁ τοίνυν κατά οὗτος γίγνομαι δυσωδία παρά φύσις ἐν ὁ ὁ σύμπτωμα τάσσω γένος , μετά δέ οὗτος ὁ κατά ὁ οὖς καί ῥίς καί μασχάλη καί ὅσος μόριον κατά πάθος σήπω . καί μέν δή εἰͅν ὁ ἐρυγή εἰμί εὑρίσκω αὐτός οὗτος γένος ὁ σύμπτωμα , ἤτοι καπνώδης , ἤ ὀξώδης , ἤ βρομώδης , ἤ ἰχθυώδης , ἤ τις ἕτερος τοιοῦτος ποιότης ἐξόζω ὁ ἐρυγή . κατά δέ ὁ γευστός διαφορά αὐτός ὁ κάμνω τεκμαίρομαι ὁ σύμπτωμα . καί γάρ ἱδρώς γεύω ποτέ παραρρέω εἰς ὁ στόμα , καί ὁ κατά αὐτός ὁ γλῶσσα σίαλον ὁ ποιότης ἐξαλλάσσω . ὥσπερ οὖν καί ὁ αἷμα , ὅς καί οὗτος διά στόμα ἐκκενόω κατά ὅστις τρόπος , ὁ μέν ἐπίσημος γλυκύς ἤ ἁλμυρός γε τις ἤ πικρός ὁ αἴσθησις ἴσχω · οὕτως δέ καί ὁ ἐκ πνεύμων ἀνάγω καί ὁ ἐκ γαστήρ ἐμέω ὁ μέν ὀξύς , ὁ δέ ἁλική , ὁ δέ πικρός , ὁ δέ γλυκύς , ὁ δέ αὐστηρός αἰσθάνομαι . πολύς δέ ὁ ἰατρός καί ἱδρώς γεύω δικαιόω αὐτός καί προσέτι ὁ κατά ὁ οὖς ῥύπος · τεκμαίρομαι γάρ τις ἐͅκ οὗτος . καί μήν καί ὁ ἁπτός διαφορά ἐν οὗτος ὁ σύμπτωμα ἀριθμητέος , ἐπειδάν ἐξίστημι ὁ κατά φύσις , οἷος δέρμα σκληρός καί περιτείνω καί καρφαλέος . ﻿ οὕτως δέ καί πλαδαρός ἤ ῥυσσός ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἔχω διαφορά . ἐκ οὖν ὁ λέγω δῆλος , ὡς καί οὗτος ὁ γένος ἅπας ὑπό νόσημα γίγνομαι . ὁ μέν γάρ κατά τε ὁ χροιά καί ἀτμός καί χυμός ἅπας διαφορά αὐτός ὁ στερεός σῶμα ἐν ὁ φυσικός λόγος μανθάνω ἕπομαι ὁ κρᾶσις · οὕτως δέ καί ὁ ἁπτός , καί πολύς γε ἔτι μάλα ἅπας ὁ λέγω , ὅτι ὁ δραστικός ποιότης ὁμογενής αὐτός λέγω , ὡς ὑπό ὁ αὐτός αἴσθησις κρίνω · καί γάρ μαλακότης καί σκληρότης ὑπό ὁ ἁφή δοκιμάζω , καθά ὁ δραστικός ποιότης ὁμογενής ὑπάρχω . ὥστε ὅσος ἐν αὐτός παρά φύσις , ἔκγονος ἅπας οὗτος δυσκρασία εἰμί , ὥσπερ γε καί ὁ κατά φύσις εὐκρασία . ἀλλά εἰμί ἅπας δυσκρασία νόσος . ὥστε καί ὁ τοιοῦτος σύμπτωμα νόσημα ἔκγονος . ὁ δέ ἐκ ἐπίρρυτος τις ὑγρότης ἐγγίγνομαι ὁ μόριον , ὁμογενής ὁ λέγω ὑπάρχω σύμπτωμα , ὁ μέν γάρ ἔμφραξις , ἤ θλῖψις ἕπομαι , ὁ δέ ὁ ὁ ἑλκτικός τε καί ἀποκριτικός δύναμις ἔργον κακός γίγνομαι , ἀνάγκη καί οὗτος ὁ οἷος πηγή ὁ γένεσις ἔχω ὁ νόσημα . ὁ μέν οὖν κατά ὁ ἧπαρ ἔμφραξις νόσημα εἰμί σύνθετος τε καί ὀργανικός σῶμα , αἰτία ὁ κατά ὁ ἴκτερος ἄχροια εἰμί . ὁ δέ κατά ἕκαστος ὁ μόριον δυσκρασία , νόσημα εἰμί καί αὐτός ὁ τοιοῦτος σῶμα , ἄλλοτε ἄλλος αὐτός ἐμποδίζω δύναμις , ἤτοι ὁ ἕλκω , ἤ ὁ ἀποκρίνω , ἤ τις ἕτερος , ἐπί ὅς ἀνώμαλος τε καί ἄτακτος ὁ ἐν ὁ σῶμα διαρρέω ὑγρός ἄλλοτε ἄλλος μόριον ἀλλοιόω κατά χροιά καί ἀτμός καί χυμός καί ὁ ἁπτός ἅπας διαφορά . ἀλλά μήν καί ὅσος ὑπόλοιπος εἰμί σύμπτωμα γένος , ἤτοι περί φωνή καί ψόφος ὁ κατά ὁ ζῷον , ἤτοι εἰͅν ὁ ἐκκρίνω ὁ σῶμα ἤ ἐπέχω , ἔκγονος ἅπας καί οὗτος νόσημα εἰμί , ἤ αὐτός ἄντικρυς , ἤ διά μέσος τις σύμπτωμα . ἐν μέν γάρ ὁ φωνή ὁ τε κατά ὁ στόμα καί ὁ φάρυγξ καί ὁ τραχύς ἀρτηρία καί ὁ πνεύμων καί ὁ θώραξ νόσος ὁ σύμπτωμα αὐτός ἐργάζομαι , κλονώδης τε τις καί τρομώδης καί βραγχώδης καί κλαγγώδης ἀποτελέω φωνή · ἐν ἄλλος δέ τις ὁ ζῷον μόριον ἦχος τε καί βορβορυγμός καί τρυσμός καί ὅσος τοιοῦτος , ὁ μέν ὑπό στενοχωρία ὄργανον ἤ κίνησις πλημμελής , ὁ δέ ὑπό πλεονεξία φυσώδης πνεῦμα , ἤ καί τις ἤ καί πᾶς ἅμα οὗτος συνέρχομαι ἀποτελέω , περί ὅς ἐπιπολύ ἐν ὁ ὁ σύμπτωμα αἰτία λέγω .