galenus.de-symptomatum-differentiis-liber 1
Τίνα μέν ἐστι καὶ πόσα τὰ σύμπαντα νοσήματα κατ’ εἴδη τε καὶ γένη διαιρουμένοις , ἁπλᾶ τε καὶ σύνθετα , ὁπόσαι τε καθ’ ἕκαστον αὐτῶν αἰτίαι τῆς γενέσεως , ἐν ἑτέροις ὑπομνήμασι γέγραπται . λοιπὸν δ’ ἂν εἴη περὶ τῶν συμπτωμάτων διελθεῖν , ἵν’ ᾖ τέλειος ὁ περὶ πασῶν τῶν παρὰ φύσιν διαθέσεων λόγος . ἅπασα γὰρ οὖν διάθεσις σώματος ἐξισταμένη τοῦ κατὰ φύσιν ἤτοι νόσημά ἐστιν , ἢ αἰτία νοσήματος , ἢ σύμπτωμα νοσήματος . ὅπερ ἔνιοι τῶν ἰατρῶν ἐπιγέννημα καλοῦσιν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐ πάνυ τι σύνηθές ἐστι τοῖς Ἕλλησι τοὔνομα , σύμπτωμα δὲ καὶ πάθημα καὶ πάθος ὀνομάζουσι συνήθως ἅπαντα τὰ τοιαῦτα . σημαίνεται μὴν οὐ πάντῃ ταυτὸν ἐκ τῶν ὀνομάτων , ἀλλ’ ὡς ἐγὼ νῦν διαιρήσω περὶ πάντων ἑξῆς τῶν παρακειμένων ἀλλήλοις κατὰ τόνδε τὸν τρόπον ἐπεξιών . ἡ μὲν δὴ νόσος εἴρηται , κατασκευή τις οὖσα παρὰ φύσιν , ὑφ’ ἧς ἐνέργεια βλάπτεται πρώτως . δῆλον δὲ ὡς εἰ καὶ διάθεσίν τινα εἴποιμεν παρὰ φύσιν , ὑφ’ ἧς ἐνέργεια βλάπτεται , ταυτὸν ἐροῦμεν . ἕκαστον γὰρ τῶν ὄντων διάκειται πως , εἴθ’ ὑγιεινὸν , ἄν τε νοσῶδες , ἄν τε μηδέτερον ὑπάρχῃ . παρὰ δὲ τὸ διακεῖσθαί πως τὸ τῆς διαθέσεως ὄνομα γέγονεν , εἰς ταύτην ἠγμένον τὴν χρῆσιν οὐχ ὑπὸ τῶν φιλοσόφων μόνων τῶν παλαιῶν , ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων . ἡ μὲν οὖν διάθεσις κοινὸν ἁπάντων , ὑγιαινόντων καὶ νοσούντων καὶ οὐδετέρως ἐχόντων . καὶ γὰρ καὶ μέλους καὶ ἁρμονίας καὶ λόγου καὶ λέξεως διάθεσις εἴρηται παρὰ τοῖς Ἕλλησιν . ἡ νόσος δὲ τὸ ἐναντίον τῇ ὑγείᾳ . διαφέρει δ’ ἀμφοῖν τὸ πάθος τε καὶ πάθημα προσαγορευόμενον , ὥσπερ δὴ καὶ Πλάτων αὐτὸς διοριζόμενος ἔλεγε · πᾶν γὰρ ὅ τι περ ἂν πάσχῃ τις πάθος προσρητέον . ὅθεν , οἶμαι , καὶ τὰς τῶν αἰσθήσεων ἀλλοιώσεις παθήματα προσαγορεύει , κατὰ μὲν τὴν ὄψιν τὰς ἀπὸ λευκοῦ καὶ μέλανος καὶ ξανθοῦ καὶ τῶν ἄλλων χρωμάτων , κατὰ δὲ τὴν ἁφὴν τὰς ἀπὸ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ σκληροῦ καὶ μαλακοῦ καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων . οὕτω δὲ καὶ καθ’ ἑκάστην τῶν ἄλλων αἰσθήσεων . ὀνομάζει δὲ καὶ τὴν ἡδονὴν πάθημα , καὶ ὅλως ἅπασαν κίνησιν ἡντιναοῦν τὴν ὑφ’ ἑτέρου γινομένην ἐν ἑτέρῳ . ἡ μὲν γὰρ τοῦ ποιοῦντος κίνησις ἐνέργεια , πάθημα δὲ καὶ πάθος ἡ τοῦ διατιθεμένου πως ὑπ’ αὐτοῦ . καὶ γὰρ καθόλου τὸ διατίθεσθαί πως ταυτὸν τῷ πάσχειν ἐστί . καὶ διήνεγκε τῆς διαθέσεως τὸ πάθημα κινήσει · παυσαμένου γὰρ τοῦ ἀλλοιοῦντος , ἡ περὶ τὸ παθὸν ἀλλοίωσις ὑπομένουσα , διάθεσίς ἐστι τοῦ παθόντος . ὥστε ἐν αὐτῷ μὲν τῷ τρέπεσθαι καὶ μεταβάλλεσθαι καὶ ἀλλοιοῦσθαι καὶ κινεῖσθαι τὸ πάθος ἔχει τὴν γένεσιν , ἐν δὲ τῷ μένοντι καὶ σωζομένῳ περὶ τὸ ὑποκείμενον σῶμα τὴν διάθεσιν . ἤδη δὲ μένουσαν διάθεσιν οἱ Ἕλληνες ὀνομάζουσι πάθος , ὥσπερ καὶ τὸ πεποιηκὸς , οὐκ ἔτι δὲ τὸ ποιοῦν , αἴτιον . καί τοί γε οὐδὲ τοῦτο ἁπλῶς αἴτιον οὔθ’ ἡ μένουσα διάθεσις ἁπλῶς ἐστι πάθος , ἀλλὰ καὶ αὐτὴ κατά γε τὸν ἀκριβῆ λόγον γεγονὸς μὲν πάθος ἐστὶν , ὂν δὲ οὐκέτι . ὅτι δ’ οὕτως σύνηθες ὀνομάζειν τοῖς Ἕλλησιν ἐν τῇ τῶν ἰατρικῶν ὀνομάτων πραγματείᾳ δέδεικται . καὶ χρὴ μεμνημένους ὅπερ ἀεὶ λέγεται πρὸς ἡμῶν ὑπὲρ μὲν τῶν ὀνομάτων ὅτι τάχιστα συντίθεσθαι πρὸς ἀλλήλους , ἐπὶ δὲ τὰ πράγματα σπεύδειν αὐτὰ , καὶ διατρίβειν τε καὶ χρονίζειν ἐν ἐκείνοις . ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι τῶν πεπαιδεῦσθαι φασκόντων ἔμπαλιν δρῶσιν , ἅπαντα κατατρίβοντες τὸν ἑαυτῶν βίον εἰς τὴν περὶ τῶν ὀνομάτων ἔριν , ὡς μηδέποτε δυνηθῆναι τοῦ τέλους τῆς τέχνης ἐφικέσθαι . τί δὴ οὖν χρὴ ποιεῖν τὸν ἀληθείας ἐραστήν ; ἐπιδεικνύναι τὰ παραπλήσια ταῖς ἀλλήλων φύσεσι πράγματα , καὶ διὰ τοῦτο παρορώμενα , κᾄπειτα τίθεσθαι κατὰ τούτων τὰ ὀνόματα , μάλιστα μὲν , εἰ οἷός τε εἴη , τὰ συνηθέστατα τοῖς Ἕλλησιν · εἰ δ’ ἀγνοοίη ταῦτα , ποιεῖν ἴδια , πρὸ πάντων δὲ καθ’ ἑκάστου πράγματος ἓν ὄνομα , ἵνα μήτε παρὰ τὴν ὁμωνυμίαν ἀσάφειά τις γένηται καὶ σοφίσματα συνίστηται κατὰ τὸν λόγον , μήτε παραλείπηταί τι πρᾶγμα · τὸ δ’ εἴτ’ ὀρθῶς , εἴτε οὐκ ὀρθῶς , εἴτε κυρίως , εἴτ’ ἀκύρως κεῖται τοὔνομα , κατὰ πολλὴν ἐπισκέπτεσθαι σχολὴν , ὅταν ἤδη τὰ πράγματα μεμαθηκότες ὑπάρχωμεν . ἐν γὰρ τῇ τούτων γνώσει τὸ κατορθοῦν ἐστιν , οὐκ ἐν τοῖς ὀνόμασιν . ἡμεῖς μὲν οὖν , ὡς ἔφην , τὰ συνήθη τε τοῖς Ἕλλησιν ὀνόματα τιθέμεθα καὶ τὰ παρακείμενα ἀλλήλοις πράγματα διοριζόμεθα , τοῖς δ’ ἄλλοις ὀνομάζειν μὲν ὡς ἂν ἐθέλωσι συγχωροῦμεν , ἀδιόριστον δέ τι πρᾶγμα παραλιπεῖν οὐ συγχωροῦμεν . ἐν αὐτοῖς γοῦν τούτοις τοῖς νῦν προκειμένοις ἡμῖν , ἐπειδὴ τὸ μὲν ἐν τῷ τρέπεσθαι καὶ μεταβάλλεσθαι τὸ σῶμα καὶ ὁπωσοῦν ἀλλοιοῦσθαι γινόμενον ἕτερόν ἐστι τοῦ γεγονότος ἤδη καὶ μένοντος , αὐτοῦ δὲ τοῦ γεγονότος τὸ μὲν ἐνεργείας τῆς κατὰ φύσιν ἐστὶ ποιητικὸν , τὸ δὲ βλαπτικὸν , τὸ μὲν ἐν τῷ γίνεσθαι τὸ εἶναι κεκτημένον ἐνέργειαν ἢ πάθος ὠνομάσαμεν , τὸ δ’ ἐν τῷ διαμένειν ἐπί τινα χρόνον ﻿ ὑγείαν ἢ νόσον . ἐνεργείας δὲ διώρισται πάθος , ὡς ποιοῦν ποιουμένου καὶ νόσος ὑγείας , ὡς τὸ μὲν παρὰ φύσιν ὂν , τὸ δὲ κατὰ φύσιν . αὖθις οὖν αὐτῶν εἰπόντες ὅλους τοὺς λόγους , ἐχώμεθα τῶν ἐφεξῆς . ὑγεία μὲν οὖν ἐστι διάθεσις κατὰ φύσιν ἐνεργείας ποιητική . διαφέρει δ’ οὐδὲν , ὡς ἔφαμεν , εἴτε κατασκευὴν , ἢ διάθεσιν εἴποιμεν , εἴτε ποιητικὴν ἐνεργείας , εἴτ’ αἰτίαν ἐνεργείας . ὡσαύτως δὲ καὶ εἰ τὸ κατὰ φύσιν ἀφέλοιμεν , οὐδὲν διοίσει . συσσημαίνεται γὰρ ἐν τῷ λοιπῷ λόγῳ . οὕτω δὲ καὶ νόσος , ἡ παρὰ φύσιν κατασκευὴ τοῦ σώματος , καὶ αἰτία τοῦ βεβλάφθαι τὴν ἐνέργειαν . ἢ συντομώτερον οὕτως , νόσος ἐστὶ διάθεσις παρὰ φύσιν , ἐνεργείας ἐμποδιστική . πάθος δ’ ἐστὶν ἡ περὶ τὴν ὕλην ἀπὸ τοῦ δρῶντος κίνησις . αὕτη δὲ ἡ τοῦ δρῶντος κίνησις ἐνέργεια . τὸ δ’ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως εἰσφερόμενόν τινα τῷ γινομένῳ μοῖραν τῆς γενέσεως αἴτιον αὐτοῦ λέγεται . πλείω δ’ ἐστὶ ταῦτα κατὰ γένος · ἥ τε γὰρ ὕλη καὶ ἡ χρεία καὶ ὁ σκοπὸς καὶ τὸ ὄργανον καὶ τὸ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . ἕκαστον γὰρ τούτων εἰσφέρεταί τινα τῷ γενομένῳ συντέλειαν · τὰ δ’ οὐδὲν μὲν εἰσφερόμενα , μὴ χωριζόμενα δὲ τῶν εἰσφερομένων , τὸν ὧν οὐκ ἄνευ λόγον ἐπέχει . τούτων οὕτως ἐχόντων , ἐνδέχεταί τινα στίχον αἰτιῶν γενέσθαι πολλάκις ἀλλήλας διαδεχομένων , ὡς εἰ καὶ ψηφίδων ἐφεξῆς ἀλλήλαις κειμένων πλειόνων κινήσειέ τις τὴν πρώτην , αὕτη δὲ τὴν δευτέραν , κᾀκείνη τὴν τρίτην , καὶ οὕτω κατὰ τὸ ἑξῆς ἑκάστη τὴν μεθ’ ἑαυτήν . ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις ἅπασιν , εἰ μή τις διορίζοιτο τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς ποιεῖν λεγομένου τὸ καθ’ ἑαυτὸ , πάμπολλά τε καὶ ἀτοπώτατα συμπεσεῖται τοῖς λόγοις ἁμαρτήματα . σημαίνει δὲ ταυτὸν τὸ μὲν καθ’ ἑαυτὸ τῷ πρώτως , κᾂν εἴ τινες τῶν ἀττικιζόντων φυλάττοιντο τοὔνομα , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς τῷ δευτέρως . ὁ μὲν οὖν τὸν δάκτυλον προσενεγκὼν τῇ πρώτῃ ψηφῖδι πρώτως μὲν ταύτην ἐκίνησε , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ δευτέρως τὴν ἐφεξῆς αὐτῇ , καὶ οὕτως ἤδη καὶ τὰς ἄλλας ἁπάσας . οὕτως δὲ καὶ ἡ πρώτη καθ’ ἑαυτὴν μὲν τὴν δευτέραν , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὴν τρίτην καὶ τὰς ἄλλας τὰς ἐφεξῆς . καὶ ἡ δευτέρα δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρώτως μὲν τὴν τρίτην , δευτέρως δὲ τὴν τετάρτην καὶ τὴν πέμπτην καὶ τὰς ἐφεξῆς . εἰ δὲ ἀκριβέστερον ἔτι διαιρεῖσθαι βούλοιο , πρὸς γὰρ τὴν τῶν πραγμάτων ἀκρίβειαν οὕτω χρησιμώτερον , ἑκάστη τῶν ψηφίδων πρώτως μὲν κινεῖ τὴν ἐφεξῆς , δευτέρως δὲ τὴν μετ’ ἐκείνην , καὶ τρίτως τὴν ἔτι μετ’ ἐκείνην , καὶ τετάρτως τὴν ἐφεξῆς αὐτῇ . τούτων οὕτως ἐχόντων καὶ διωρισμένων , ἐπειδὴ τὸ νόσημα διάθεσίς τις ἦν παρὰ φύσιν τὴν ἐνέργειαν βλάπτουσα , τῆς νόσου δ’ αὐτῆς ἐνδέχεταί τινα προηγεῖσθαι διάθεσιν ἑτέραν , παρὰ φύσιν μὲν καὶ ταύτην , οὐ μὴν κατά γε τὸν ἑαυτῆς λόγον βλάπτουσαν τὴν ἐνέργειαν , ἀλλὰ διὰ μέσου τοῦ νοσήματος , τὴν τοιαύτην διάθεσιν οὐ νόσημα καλέσομεν , ἀλλ’ αἰτίαν προηγουμένην νοσήματος , ἀκριβῶς τε τὸν νοῦν ἐνταῦθα προσέξομεν τοῖς κᾀκείνην τὴν · διάθεσιν αἰτίαν εἶναι φάσκουσι τοῦ βλάπτεσθαι τὴν ἐνέργειαν . οὐδὲ γὰρ καθ’ ἑαυτὴν , οὐδὲ πρώτως , ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός τε καὶ δευτέρως ἐμποδίζεσθαί τε καὶ βλάπτεσθαι δι’ αὐτὴν ἐροῦμεν τὴν ἐνέργειαν , ὑπὸ δὲ τοῦ νοσήματος αὐτοῦ πρώτως τε καὶ κατὰ τὸν ἑαυτοῦ λόγον . ὅθεν κᾀν τῷ λέγειν διάθεσιν σώματος ἐμποδιστικὴν ἐνεργείας εἶναι τὸ νόσημα τοῖς μὲν εὐθὺς ὑπακούουσιν , ὅτι πρώτως τε καὶ καθ’ ἑαυτὴν , αὐτάρκης ὁ λόγος · ὅσοι δ’ ἂν ἤτοι σκαιότερον , ἢ ἐριστικώτερον ἀκούωσι , προσθετέον αὐτοῖς καὶ τὸ πρώτως , ἵν’ ᾖ τοιοῦτος ὁ λόγος · νόσημά ἐστι διάθεσις σώματος ἐνεργείας τινὸς ἐμποδιστικὴ πρώτως . ὅσαι τοίνυν αὐτῆς προηγοῦνται διαθέσεις , οὔπω νοσήματα . κᾂν εἰ συμπίπτοιεν δέ τινες αὐταῖς ἕτεραι διαθέσεις οἷον σκιαί τινες παρακολουθοῦσαι , καὶ ταύτας οὐ νοσήματα καλέσομεν , ἀλλὰ συμπτώματα . καὶ ἡμῖν οὕτως οὐ πᾶν ὅ τι περ ἂν ᾖ παρὰ φύσιν ἐν τῷ σώματι , νόσημα εὐθὺς ἔσται κλητέον , ἀλλὰ τὸ πρώτως μὲν βλάπτον τὴν ἐνέργειαν , νόσημα , τὸ δὲ τούτου προηγούμενον , αἴτιον μὲν νοσήματος , οὔπω δὲ νόσημα . εἰ δ’ ἕποιτό τις ἄλλη τῷ νοσήματι περὶ τὸ σῶμα διάθεσις , αὕτη σύμπτωμα ὀνομασθήσεται . καὶ μὴν καὶ ἡ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς βλάβη σύμπτωμά ἐστι τοῦ ζώου . πᾶν γὰρ ὅ τι περ ἂν παρὰ φύσιν συμβαίνῃ τῷ ζώῳ , σύμπτωμά ἐστι . παρὰ μὲν δὴ τοῖς Ἕλλησιν ἡ τῶν ὀνομάτων χρῆσις οὕτως ἔχει . μετατιθέναι δ’ ἔξεστι τῷ βουλομένῳ , μενόντων , ὥσπερ εἴρηται , τῶν πραγμάτων , οἷον εὐθὺς εἰ μὴ βούλοιτο σύμπτωμα καλεῖν , ἀλλ’ ἐπιγέννημα . σύμπτωμα μὲν γὰρ εἶναι πᾶν ὅπερ ἂν συμβεβήκῃ τῷ ζώῳ παρὰ φύσιν , ἐπιγέννημα δὲ οὐ πᾶν , ἀλλὰ τὸ μόνοις τοῖς νοσήμασιν ἐξ ἀνάγκης ἑπόμενον . ἀλλ’ ἡμεῖς γ’ , ὡς ἔφην , ἅπασαν μὲν ἀλλοίωσιν ἔτι γινομένην πάθος εἶναι , ἅπαντα δὲ τὰ παρὰ φύσιν ὑπάρχοντα τοῖς σώμασιν ὀνομάσομεν συμπτώματα . καὶ συμβήσεται ταυτὸν ἐνίοτε πρᾶγμα καὶ πάθος ὀνομάζεσθαι καὶ σύμπτωμα , τῶν σημαινομένων ἑκατέρων ὑπαρχόντων αὐτῷ κατ’ ἄλλον καὶ ἄλλον λόγον . οἷον αὐτίκα τὸ τρέμειν πάσχειν ἐστὶν , ὅτι καὶ ἀλλοιοῦσθαι καὶ κινεῖσθαι μὴ κατὰ τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν συμβαίνει , καὶ πάθημά τε καὶ πάθος ὁ τρόμος , ὅτι καὶ ἀλλοίωσις ἡ τοιαύτη κίνησις · ἀλλὰ καὶ σύμπτωμα · παρὰ φύσιν γὰρ ἡ κίνησις . εἰ δέ γε ἀλλοίωσις ᾖ μόνον , ὥσπερ ἐν τῷ βλέπειν τε καὶ ἀκούειν καὶ ὀσφραίνεσθαι καὶ γεύεσθαι καὶ ἅπτεσθαι γίνοιτο , πάθος ἂν ὀνομαζέσθω μόνον , οὐκέτι δὲ σύμπτωμα . τὸ γάρ τοι τοῦ συμπτώματος ἴδιον αὐτὸ τοῦτ’ ἔστι , τὸ παρὰ φύσιν . ὅθεν κᾀν ταῖς διαφοραῖς ἁπάσαις τοῦ ﻿ κατὰ φύσιν ἐξαλλαττομέναις συνίσταται . καὶ γὰρ σχημάτων τῶν κατὰ φύσιν , καὶ χρωμάτων , καὶ μεγεθῶν , ἐνεργημάτων τε καὶ παθημάτων διαφθειρομένων γίνεται . καὶ οὗτός ἐστιν ἰδιαίτατος αὐτοῦ λόγος , ἐξάλλαξις τοῦ κατὰ φύσιν . τί δέ ; οὐχὶ καὶ ἡ νόσος ἐξάλλαξις τοῦ κατὰ φύσιν ; ἢ οὐχ ἁπλῶς ἐξάλλαξις , ἀλλ’ ἐξάλλαξίς τις , ἁπλῶς δὲ ἐξάλλαξις τὸ σύμπτωμα ; τοῦ γὰρ ἐν ταῖς διαθέσεσι κατὰ φύσιν ἐξαλλαττομένου καὶ βλάπτοντος τὴν ἐνέργειαν ἡ νόσος γίνεται , καὶ δυοῖν τούτοιν ἐξ ἀνάγκης ἐδεῖτο πρὸς τὸ νόσος ὑπάρχειν , ἐν γένει μὲν εἶναι τῆς διαθέσεως , βλάπτειν δὲ τὴν ἐνέργειαν , ὧν οὐδέτερον ἀνάγκη παρεῖναι τῷ συμπτώματι . καὶ γὰρ εἰ μὴ διάθεσις εἴη , καὶ εἰ μὴ βλάπτοι γέ τινα ἐνέργειαν , ἀλλὰ αὐτῷ γε μόνῳ τῷ παρὰ φύσιν ἱκανῶς ὁρισθήσεται . νοσήματος μὲν δὴ ταύτῃ διήνεγκε , παθήματος δὲ τῷ τὸ μὲν ἐν κινήσει πάντως εἶναι τὸ πάθημα καὶ κατὰ φύσιν ἐνίοτε , τὸ σύμπτωμα δὲ οὐκ ἐν κινήσει μόνον , ἀλλὰ καὶ καθ’ ἕξιν τινὰ , καὶ πάντως παρὰ φύσιν . ἔσται δὴ πάθος μὲν ἡ περὶ τὴν ὕλην ἀλλοίωσις ἢ κίνησις ἔτι γινομένη , ἡ δ’ ὑπομένουσα , διάθεσις , σύμπτωμα δὲ , πᾶν ὅ τι περ ἂν συμπίπτῃ τῷ ζώῳ παρὰ φύσιν . ὥστε καὶ ἡ νόσος ὑπὸ τὴν τοῦ γενικοῦ συμπτώματος ἀναχθήσεται προσηγορίαν . ἔστι γάρ πως καὶ αὕτη σύμπτωμα . καὶ μὲν δὴ καὶ τὰ προηγούμενα τῶν νόσων αἴτια τὰ κατ’ αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ ζώου συνιστάμενα τῇ τοῦ γενικοῦ συμπτώματος ὑποπέπτωκεν ἐννοίᾳ .
Lemmas: τίς μέν εἰμί καί πόσος ὁ σύμπας νόσημα κατά εἶδος τε καί γένος διαιρέω , ἁπλόος τε καί σύνθετος , ὁπόσος τε κατά ἕκαστος αὐτός αἰτία ὁ γένεσις , ἐν ἕτερος ὑπόμνημα γράφω . λοιπός δέ ἄν εἰμί περί ὁ σύμπτωμα διέρχομαι , ἵνα εἰμί τέλειος ὁ περί πᾶς ὁ παρά φύσις διάθεσις λόγος . ἅπας γάρ οὖν διάθεσις σῶμα ἐξίστημι ὁ κατά φύσις ἤτοι νόσημα εἰμί , ἤ αἰτία νόσημα , ἤ σύμπτωμα νόσημα . ὅς ἔνιοι ὁ ἰατρός ἐπιγέννημα καλέω . ἀλλά οὗτος μέν οὐ πάνυ τις συνήθης εἰμί ὁ Ἕλλην ὄνομα , σύμπτωμα δέ καί πάθημα καί πάθος ὀνομάζω συνήθης ἅπας ὁ τοιοῦτος . σημαίνω μήν οὐ πάντῃ τατός ἐκ ὁ ὄνομα , ἀλλά ὡς ἐγώ νῦν διαιρέω περί πᾶς ἑξῆς ὁ παράκειμαι ἀλλήλων κατά ὅδε ὁ τρόπος ἐπεξέρχομαι . ὁ μέν δή νόσος λέγω , κατασκευή τις εἰμί παρά φύσις , ὑπό ὅς ἐνέργεια βλάπτω πρῶτος . δῆλος δέ ὡς εἰ καί διάθεσις τις λέγω παρά φύσις , ὑπό ὅς ἐνέργεια βλάπτω , τατός λέγω . ἕκαστος γάρ ὁ εἰμί διάκειμαι πως , εἴτε ὑγιεινός , ἐάν τε νοσώδης , ἐάν τε μηδέτερος ὑπάρχω . παρά δέ ὁ διάκειμαι πως ὁ ὁ διάθεσις ὄνομα γίγνομαι , εἰς οὗτος ἄγω ὁ χρῆσις οὐ ὑπό ὁ φιλόσοφος μόνος ὁ παλαιός , ἀλλά καί ὁ ἄλλος Ἕλλην . ὁ μέν οὖν διάθεσις κοινός ἅπας , ὑγιαίνω καί νοσέω καί οὐδέτερος ἔχω . καί γάρ καί μέλος καί ἁρμονία καί λόγος καί λέξις διάθεσις λέγω παρά ὁ Ἕλλην . ὁ νόσος δέ ὁ ἐναντίος ὁ ὑγεία . διαφέρω δέ ἄμφω ὁ πάθος τε καί πάθημα προσαγορεύω , ὥσπερ δή καί Πλάτων αὐτός διορίζω λέγω · πᾶς γάρ ὅς τις περ ἄν πάσχω τις πάθος προσρητέος . ὅθεν , οἴομαι , καί ὁ ὁ αἴσθησις ἀλλοίωσις πάθημα προσαγορεύω , κατά μέν ὁ ὄψις ὁ ἀπό λευκός καί μέλας καί ξανθός καί ὁ ἄλλος χρῶμα , κατά δέ ὁ ἁφή ὁ ἀπό θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός καί σκληρός καί μαλακός καί ὁ τοιοῦτος ἅπας . οὕτως δέ καί κατά ἕκαστος ὁ ἄλλος αἴσθησις . ὀνομάζω δέ καί ὁ ἡδονή πάθημα , καί ὅλος ἅπας κίνησις ὁστισοῦν ὁ ὑπό ἕτερος γίγνομαι ἐν ἕτερος . ὁ μέν γάρ ὁ ποιέω κίνησις ἐνέργεια , πάθημα δέ καί πάθος ὁ ὁ διατίθημι πως ὑπό αὐτός . καί γάρ καθόλου ὁ διατίθημι πως τατός ὁ πάσχω εἰμί . καί διαφέρω ὁ διάθεσις ὁ πάθημα κίνησις · παύω γάρ ὁ ἀλλοιόω , ὁ περί ὁ πάσχω ἀλλοίωσις ὑπομένω , διάθεσις εἰμί ὁ πάσχω . ὥστε ἐν αὐτός μέν ὁ τρέπω καί μεταβάλλω καί ἀλλοιόω καί κινέω ὁ πάθος ἔχω ὁ γένεσις , ἐν δέ ὁ μένω καί σῴζω περί ὁ ὑπόκειμαι σῶμα ὁ διάθεσις . ἤδη δέ μένω διάθεσις ὁ Ἕλλην ὀνομάζω πάθος , ὥσπερ καί ὁ ποιέω , οὐ ἔτι δέ ὁ ποιέω , αἴτιος . καί τοι γε οὐδέ οὗτος ἁπλῶς αἴτιος οὔτε ὁ μένω διάθεσις ἁπλῶς εἰμί πάθος , ἀλλά καί αὐτός κατά γε ὁ ἀκριβής λόγος γίγνομαι μέν πάθος εἰμί , εἰμί δέ οὐκέτι . ὅτι δέ οὕτως συνήθης ὀνομάζω ὁ Ἕλλην ἐν ὁ ὁ ἰατρικός ὄνομα πραγματεία δείκνυμι . καί χρή μιμνῄσκω ὅς ἀεί λέγω πρός ἐγώ ὑπέρ μέν ὁ ὄνομα ὅτι ταχύς συντίθημι πρός ἀλλήλων , ἐπί δέ ὁ πρᾶγμα σπεύδω αὐτός , καί διατρίβω τε καί χρονίζω ἐν ἐκεῖνος . ἀλλά ὁ πολύς ὁ παιδεύω φάσκω ἔμπαλιν δράω , ἅπας κατατρίβω ὁ ἑαυτοῦ βίος εἰς ὁ περί ὁ ὄνομα ἔρις , ὡς μηδέποτε δύναμαι ὁ τέλος ὁ τέχνη ἐφικνέομαι . τίς δή οὖν χρή ποιέω ὁ ἀλήθεια ἐραστής ; ἐπιδείκνυμι ὁ παραπλήσιος ὁ ἀλλήλων φύσις πρᾶγμα , καί διά οὗτος παροράω , ᾅπειτα τίθημι κατά οὗτος ὁ ὄνομα , μάλα μέν , εἰ οἷος τε εἰμί , ὁ συνήθης ὁ Ἕλλην · εἰ δέ ἀγνοέω οὗτος , ποιέω ἴδιος , πρό πᾶς δέ κατά ἕκαστος πρᾶγμα εἷς ὄνομα , ἵνα μήτε παρά ὁ ὁμωνυμία ἀσάφεια τις γίγνομαι καί σόφισμα συνίστημι κατά ὁ λόγος , μήτε παραλείπω τις πρᾶγμα · ὁ δέ εἴτε ὀρθός , εἴτε οὐ ὀρθός , εἴτε κύριος , εἴτε ἄκυρος κεῖμαι ὄνομα , κατά πολύς ἐπισκοπέω σχολή , ὅταν ἤδη ὁ πρᾶγμα μανθάνω ὑπάρχω . ἐν γάρ ὁ οὗτος γνῶσις ὁ κατορθόω εἰμί , οὐ ἐν ὁ ὄνομα . ἐγώ μέν οὖν , ὡς φημί , ὁ συνήθης τε ὁ Ἕλλην ὄνομα τίθημι καί ὁ παράκειμαι ἀλλήλων πρᾶγμα διορίζω , ὁ δέ ἄλλος ὀνομάζω μέν ὡς ἄν ἐθέλω συγχωρέω , ἀδιόριστος δέ τις πρᾶγμα παραλείπω οὐ συγχωρέω . ἐν αὐτός γοῦν οὗτος ὁ νῦν πρόκειμαι ἐγώ , ἐπειδή ὁ μέν ἐν ὁ τρέπω καί μεταβάλλω ὁ σῶμα καί ὁπωσοῦν ἀλλοιόω γίγνομαι ἕτερος εἰμί ὁ γίγνομαι ἤδη καί μένω , αὐτός δέ ὁ γίγνομαι ὁ μέν ἐνέργεια ὁ κατά φύσις εἰμί ποιητικός , ὁ δέ βλαπτικός , ὁ μέν ἐν ὁ γίγνομαι ὁ εἰμί κτάομαι ἐνέργεια ἤ πάθος ὀνομάζω , ὁ δέ ἐν ὁ διαμένω ἐπί τις χρόνος ﻿ ὑγεία ἤ νόσος . ἐνέργεια δέ διορίζω πάθος , ὡς ποιέω ποιέω καί νόσος ὑγεία , ὡς ὁ μέν παρά φύσις εἰμί , ὁ δέ κατά φύσις . αὖθις οὖν αὐτός λέγω ὅλος ὁ λόγος , ἔχω ὁ ἐφεξῆς . ὑγεία μέν οὖν εἰμί διάθεσις κατά φύσις ἐνέργεια ποιητικός . διαφέρω δέ οὐδείς , ὡς φημί , εἴτε κατασκευή , ἤ διάθεσις λέγω , εἴτε ποιητικός ἐνέργεια , εἴτε αἰτία ἐνέργεια . ὡσαύτως δέ καί εἰ ὁ κατά φύσις ἀφαιρέω , οὐδείς διαφέρω . συσσημαίνομαι γάρ ἐν ὁ λοιπός λόγος . οὕτως δέ καί νόσος , ὁ παρά φύσις κατασκευή ὁ σῶμα , καί αἰτία ὁ βλάπτω ὁ ἐνέργεια . ἤ σύντομος οὕτως , νόσος εἰμί διάθεσις παρά φύσις , ἐνέργεια ἐμποδιστικός . πάθος δέ εἰμί ὁ περί ὁ ὕλη ἀπό ὁ δράω κίνησις . οὗτος δέ ὁ ὁ δράω κίνησις ἐνέργεια . ὁ δέ ἐκ ὁ ἑαυτοῦ φύσις εἰσφέρω τις ὁ γίγνομαι μοῖρα ὁ γένεσις αἴτιος αὐτός λέγω . πολύς δέ εἰμί οὗτος κατά γένος · ὁ τε γάρ ὕλη καί ὁ χρεία καί ὁ σκοπός καί ὁ ὄργανον καί ὁ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . ἕκαστος γάρ οὗτος εἰσφέρω τις ὁ γίγνομαι συντέλεια · ὁ δέ οὐδείς μέν εἰσφέρω , μή χωρίζω δέ ὁ εἰσφέρω , ὁ ὅς οὐ ἄνευ λόγος ἐπέχω . οὗτος οὕτως ἔχω , ἐνδέχομαι τις στίχος αἰτία γίγνομαι πολλάκις ἀλλήλων διαδέχομαι , ὡς εἰ καί ψηφίς ἐφεξῆς ἀλλήλων κεῖμαι πολύς κινέω τις ὁ πρῶτος , οὗτος δέ ὁ δεύτερος , καἰͅκείνω ὁ τρίτος , καί οὕτως κατά ὁ ἑξῆς ἕκαστος ὁ μετά ἑαυτοῦ . ἐν γάρ ὁ τοιοῦτος ἅπας , εἰ μή τις διορίζω ὁ κατά συμβαίνω ποιέω λέγω ὁ κατά ἑαυτοῦ , πάμπολυς τε καί ἄτοπος συμπίπτω ὁ λόγος ἁμάρτημα . σημαίνω δέ τατός ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ὁ πρῶτος , ᾄν εἰ τις ὁ ἀττικίζω φυλάσσω ὄνομα , ὁ δέ κατά συμβαίνω ὁ δεύτερος . ὁ μέν οὖν ὁ δάκτυλος προσφέρω ὁ πρῶτος ψηφίς πρῶτος μέν οὗτος κινέω , κατά συμβαίνω δέ καί δεύτερος ὁ ἐφεξῆς αὐτός , καί οὕτως ἤδη καί ὁ ἄλλος ἅπας . οὕτως δέ καί ὁ πρῶτος κατά ἑαυτοῦ μέν ὁ δεύτερος , κατά συμβαίνω δέ ὁ τρίτος καί ὁ ἄλλος ὁ ἐφεξῆς . καί ὁ δεύτερος δέ κατά ὁ αὐτός λόγος πρῶτος μέν ὁ τρίτος , δεύτερος δέ ὁ τέταρτος καί ὁ πέμπτος καί ὁ ἐφεξῆς . εἰ δέ ἀκριβής ἔτι διαιρέω βούλομαι , πρός γάρ ὁ ὁ πρᾶγμα ἀκρίβεια οὕτως χρήσιμος , ἕκαστος ὁ ψηφίς πρῶτος μέν κινέω ὁ ἐφεξῆς , δεύτερος δέ ὁ μετά ἐκεῖνος , καί τρίτος ὁ ἔτι μετά ἐκεῖνος , καί τέταρτος ὁ ἐφεξῆς αὐτός . οὗτος οὕτως ἔχω καί διορίζω , ἐπειδή ὁ νόσημα διάθεσις τις εἰμί παρά φύσις ὁ ἐνέργεια βλάπτω , ὁ νόσος δέ αὐτός ἐνδέχομαι τις προηγέομαι διάθεσις ἕτερος , παρά φύσις μέν καί οὗτος , οὐ μήν κατά γε ὁ ἑαυτοῦ λόγος βλάπτω ὁ ἐνέργεια , ἀλλά διά μέσος ὁ νόσημα , ὁ τοιοῦτος διάθεσις οὐ νόσημα καλέω , ἀλλά αἰτία προηγέομαι νόσημα , ἀκριβής τε ὁ νόος ἐνταῦθα προσέχω ὁ κᾁκείνης ὁ · διάθεσις αἰτία εἰμί φάσκω ὁ βλάπτω ὁ ἐνέργεια . οὐδέ γάρ κατά ἑαυτοῦ , οὐδέ πρῶτος , ἀλλά κατά συμβαίνω τε καί δεύτερος ἐμποδίζω τε καί βλάπτω διά αὐτός λέγω ὁ ἐνέργεια , ὑπό δέ ὁ νόσημα αὐτός πρῶτος τε καί κατά ὁ ἑαυτοῦ λόγος . ὅθεν εἰͅν ὁ λέγω διάθεσις σῶμα ἐμποδιστικός ἐνέργεια εἰμί ὁ νόσημα ὁ μέν εὐθύς ὑπακούω , ὅτι πρῶτος τε καί κατά ἑαυτοῦ , αὐτάρκης ὁ λόγος · ὅσος δέ ἄν ἤτοι σκαιός , ἤ ἐριστικός ἀκούω , προστίθημι αὐτός καί ὁ πρῶτος , ἵνα εἰμί τοιοῦτος ὁ λόγος · νόσημα εἰμί διάθεσις σῶμα ἐνέργεια τις ἐμποδιστικός πρῶτος . ὅσος τοίνυν αὐτός προηγέομαι διάθεσις , οὔπω νόσημα . ᾄν εἰ συμπίπτω δέ τις αὐτός ἕτερος διάθεσις οἷος σκιά τις παρακολουθέω , καί οὗτος οὐ νόσημα καλέω , ἀλλά σύμπτωμα . καί ἐγώ οὕτως οὐ πᾶς ὅς τις περ ἄν εἰμί παρά φύσις ἐν ὁ σῶμα , νόσημα εὐθύς εἰμί κλητέος , ἀλλά ὁ πρῶτος μέν βλάπτω ὁ ἐνέργεια , νόσημα , ὁ δέ οὗτος προηγέομαι , αἴτιος μέν νόσημα , οὔπω δέ νόσημα . εἰ δέ ἕπομαι τις ἄλλος ὁ νόσημα περί ὁ σῶμα διάθεσις , οὗτος σύμπτωμα ὀνομάζω . καί μήν καί ὁ ὁ ἐνέργεια αὐτός βλάβη σύμπτωμα εἰμί ὁ ζῷον . πᾶς γάρ ὅς τις περ ἄν παρά φύσις συμβαίνω ὁ ζῷον , σύμπτωμα εἰμί . παρά μέν δή ὁ Ἕλλην ὁ ὁ ὄνομα χρῆσις οὕτως ἔχω . μετατίθημι δέ ἔξεστι ὁ βούλομαι , μένω , ὥσπερ λέγω , ὁ πρᾶγμα , οἷος εὐθύς εἰ μή βούλομαι σύμπτωμα καλέω , ἀλλά ἐπιγέννημα . σύμπτωμα μέν γάρ εἰμί πᾶς ὅς ἄν συμβαίνω ὁ ζῷον παρά φύσις , ἐπιγέννημα δέ οὐ πᾶς , ἀλλά ὁ μόνος ὁ νόσημα ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι . ἀλλά ἐγώ γε , ὡς φημί , ἅπας μέν ἀλλοίωσις ἔτι γίγνομαι πάθος εἰμί , ἅπας δέ ὁ παρά φύσις ὑπάρχω ὁ σῶμα ὀνομάζω σύμπτωμα . καί συμβαίνω τατός ἐνίοτε πρᾶγμα καί πάθος ὀνομάζω καί σύμπτωμα , ὁ σημαίνω ἑκάτερος ὑπάρχω αὐτός κατά ἄλλος καί ἄλλος λόγος . οἷος αὐτίκα ὁ τρέμω πάσχω εἰμί , ὅτι καί ἀλλοιόω καί κινέω μή κατά ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια συμβαίνω , καί πάθημα τε καί πάθος ὁ τρόμος , ὅτι καί ἀλλοίωσις ὁ τοιοῦτος κίνησις · ἀλλά καί σύμπτωμα · παρά φύσις γάρ ὁ κίνησις . εἰ δέ γε ἀλλοίωσις εἰμί μόνος , ὥσπερ ἐν ὁ βλέπω τε καί ἀκούω καί ὀσφραίνομαι καί γεύω καί ἅπτω γίγνομαι , πάθος ἄν ὀνομάζω μόνος , οὐκέτι δέ σύμπτωμα . ὁ γάρ τοι ὁ σύμπτωμα ἴδιος αὐτός οὗτος εἰμί , ὁ παρά φύσις . ὅθεν εἰͅν ὁ διαφορά ἅπας ὁ ﻿ κατά φύσις ἐξαλλάσσω συνίστημι . καί γάρ σχῆμα ὁ κατά φύσις , καί χρῶμα , καί μέγεθος , ἐνέργημα τε καί πάθημα διαφθείρω γίγνομαι . καί οὗτος εἰμί ἰδιαίτερος αὐτός λόγος , ἐξάλλαξις ὁ κατά φύσις . τίς δέ ; οὐ καί ὁ νόσος ἐξάλλαξις ὁ κατά φύσις ; ἤ οὐ ἁπλῶς ἐξάλλαξις , ἀλλά ἐξάλλαξις τις , ἁπλῶς δέ ἐξάλλαξις ὁ σύμπτωμα ; ὁ γάρ ἐν ὁ διάθεσις κατά φύσις ἐξαλλάσσω καί βλάπτω ὁ ἐνέργεια ὁ νόσος γίγνομαι , καί δύο οὗτος ἐκ ἀνάγκη δέω πρός ὁ νόσος ὑπάρχω , ἐν γένος μέν εἰμί ὁ διάθεσις , βλάπτω δέ ὁ ἐνέργεια , ὅς οὐδέτερος ἀνάγκη πάρειμι ὁ σύμπτωμα . καί γάρ εἰ μή διάθεσις εἰμί , καί εἰ μή βλάπτω γε τις ἐνέργεια , ἀλλά αὐτός γε μόνος ὁ παρά φύσις ἱκανός ὁρίζω . νόσημα μέν δή ταύτῃ διαφέρω , πάθημα δέ ὁ ὁ μέν ἐν κίνησις πάντως εἰμί ὁ πάθημα καί κατά φύσις ἐνίοτε , ὁ σύμπτωμα δέ οὐ ἐν κίνησις μόνος , ἀλλά καί κατά ἕξις τις , καί πάντως παρά φύσις . εἰμί δή πάθος μέν ὁ περί ὁ ὕλη ἀλλοίωσις ἤ κίνησις ἔτι γίγνομαι , ὁ δέ ὑπομένω , διάθεσις , σύμπτωμα δέ , πᾶς ὅς τις περ ἄν συμπίπτω ὁ ζῷον παρά φύσις . ὥστε καί ὁ νόσος ὑπό ὁ ὁ γενικός σύμπτωμα ἀνάγω προσηγορία . εἰμί γάρ πως καί οὗτος σύμπτωμα . καί μέν δή καί ὁ προηγέομαι ὁ νόσος αἴτιος ὁ κατά αὐτός ὁ σῶμα ὁ ζῷον συνιστάω ὁ ὁ γενικός σύμπτωμα ὑποπίπτω ἔννοια .