galenus.de-symptomatum-causis-libri-iii 2.4
Ἐπὶ δέ γε τῆς γαστρὸς ἐναργέστερον ἤδη τὸ κατὰ τοὺς ἐμέτους ἐστὶ , καὶ πολλοὶ καὶ τούτους οὐκ ἔργον φύσεως , ἀλλὰ συμπτώματα εἶναί φασιν · ἐν δὲ ταῖς βηξὶ καὶ τοῖς πταρμοῖς , ἐναργέστερον μὲν κᾀνταῦθα τὸ κατὰ τὰς βῆχας , οὐχ ὁμοίως δ’ οἱ πταρμοὶ δοκοῦσιν εἶναι παρὰ φύσιν . ἀλλ’ εἰσί γε καὶ οὗτοι καὶ αἱ βῆχες καὶ οἱ ἔμετοι καὶ διάῤῥοιαι καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα τοῦ γένους ἐκείνου τῶν συμπτωμάτων , ἐν οἷς αἴτιόν τι παρὰ φύσιν ἐπὶ τὰς τοιαύτας ἐνεργείας ἐξορμᾷ τὴν φύσιν . ὁ δὲ τρόπος τῆς κινήσεως οὔτ’ ἐν ἅπασιν ὁ αὐτὸς οὔθ’ ὑπὸ τῆς αὐτῆς γίγνεται δυνάμεως · ἀλλ’ ὅσα μὲν ὑπὸ τῶν μητρῶν , ἢ τῶν ἐντέρων , ἢ τῆς γαστρὸς , ἢ τῆς κύστεως ἐκκρίνεται , τούτοις μὲν αὐτὰ περιστέλλεται τὰ μόρια κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὠθοῦντα τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτοῖς , ὃν αἱ χεῖρες ἐκθλίβουσιν . ἡ δ’ ἐργαζομένη τὴν κίνησιν αὐτῶν δύναμις ἐκ τῶν τεττάρων ἐστὶ μία τῶν φυσικῶν . ἐπειδάν τι κατὰ τὰς τραχείας ἀρτηρίας περιέχηται σῶμα , χονδρώδεις καὶ σκληρὰς οὔσας , καὶ διὰ τοῦτ’ ἀδυνατούσας περιστέλλεσθαι τῷ περιεχομένῳ , σφοδρὰν τὴν τοῦ πνεύματος ἔξω φορὰν ἡ φύσις ἐργάζεται βῆχα κινοῦσα . γίγνεται δ’ αὐτὴ διὰ τῶν αὐτῶν ὀργάνων , δι’ ὧν ἐπιτελεῖ τὰς μεγάλας τε ἅμα καὶ σφοδρὰς ἐκπνοὰς , ἃς ἐκφυσήσεις ὀνομάζομεν , ὡς εἶναι τὴν βῆχα μηδὲν ἄλλο ἢ σφοδροτάτην τινὰ ἐκφύσησιν , ἵνα πλεῖστόν τε ἅμα καὶ τάχιστα φερόμενον ἔξω τὸ πνεῦμα παρασύρῃ τε καὶ προωθῇ τῇ ῥύμη τὰ ἐμφράττοντα τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ . καὶ ὅταν γε κατὰ τὴν ἐκβολὴν τὴν πρώτην ἀδυνατήσῃ διώσασθαι τὰ λυποῦντα , καὶ δὶς καὶ τρὶς ἐμπίπτειν αὐτοῖς οὐκ ὀκνεῖ , καὶ τυγχάνει γε τοῦ τέλους ὡς τὰ πολλὰ , ὅταν αὐτό τε τὸ πνεῦμα φέρηται σφοδρῶς , ἐπιτήδειά τε εὑρίσκῃ προωθεῖσθαι τὰ ἐμφράττοντα · τοιαῦτα δ’ ἐστὶν ὅσα μήθ’ ὑδατώδη μήτε γλίσχρα τὴν οὐσίαν ἐστί . τὰ ﻿ μὲν γὰρ ὑδατώδη διὰ τὴν λεπτότητα περισχίζεται τῷ πνεύματι μᾶλλον ἢ πρόσω φέρεται · τὰ δὲ γλίσχρα τῆς ἀρτηρίας ἀντέχεται δυσαπολύτως . ὅταν οὖν ποτε τοιούτοις ὑγροῖς τὸ πνεῦμα διαγωνίζηται , πάνυ πολλάκις ἐμπίπτει βιαίως , καὶ αἱ σφοδρόταταί τε καὶ μετὰ συντονίας πλείστης γιγνόμεναι βῆχες ἐπὶ τοιούτοις αἰτίοις συνίστανται . μᾶλλον δ’ ἐκφράττουσι τὰ δυσαπόλυτά τε καὶ δυσανάγωγα τῶν κατὰ τὰς ἀρτηρίας ὑγρῶν οἱ πταρμοὶ , σφοδροτέραν μὲν ἔτι καὶ τῶν βηχῶν ἔχοντες τὴν ὁρμὴν τοῦ πνεύματος , αἰτίαν δὲ τῆς γενέσεως ἑτέραν · τῶν γὰρ ἐν τῇ ῥινὶ λυπηρῶν ἕνεκεν , οὐ τῶν κατὰ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν ἐκπέμπεται βιαίως τὸ πνεῦμα , συνεκπέμπεται δ’ αὐτῷ τι κᾀκ τῶν ἐμπροσθίων κοιλιῶν τοῦ ἐγκεφάλου · καὶ διὰ τοῦτο βῆχες μὲν οὐδὲν ὀνίνασι τὴν κεφαλὴν , οἱ πταρμοὶ δὲ ὅταν μὴ διὰ κατάῤῥουν τινὰ γίγνωνται , μέγιστον ἴαμα κεφαλῆς ἀτμῶν πεπληρωμένης εἰσίν . οὐδὲν δὲ δήπου θαυμαστὸν τὸ ὑπὸ μιᾶς ὁρμῆς ἔκ τε τοῦ πνεύμονος ἐκπέμπεσθαι τὸ πνεῦμα καὶ ἐκ τῆς κεφαλῆς . ἐδείχθη γὰρ ἐν τοῖς περὶ μυῶν λογισμοῖς ὁ μὲν ἐγκέφαλος τῷ θώρακι τὴν ἀρχὴν τῆς κινήσεως ἐνδιδοὺς , ὁ δὲ θώραξ τὸν πνεύμονα διαστέλλων τε καὶ συστέλλων . ὅταν οὖν ὁρμήσῃ διώσασθαι τὰ λυποῦντα κατὰ τὰς ῥῖνας , ἀμφοτέραις ἅμα χρῆται ταῖς ὁδοῖς τῆς ἐκπνοῆς , τὴν μὲν ἑτέραν αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ ποιούμενος , τὴν δὲ ἑτέραν οἱονεὶ διὰ χειρῶν τινων μακρῶν τῶν καθηκόντων εἰς τὸν θώρακα νεύρων . διὰ τούτων μὲν γὰρ ἐκεῖνον συστέλλει , διὰ δὲ τῶν ἠθμοειδῶν ὀστῶν αὐτὸς ἐκπέμπει τὸ ἀτμῶδες πνεῦμα . ταυτὶ μὲν οὖν τὰ συμπτώματα προαιρετικῆς ἐστι δυνάμεως · ὁ δὲ ἔμετος ἀνάλογόν τι τούτοις ὑπάρχων , φυσικῆς . ὥσπερ δὲ τῶν ἐμέτων αἱ ναυτίαι προηγοῦνται , τὸν αὐτὸν τρόπον τοῦ βήττειν τὸ κέρχνειν . καὶ μέν γε καὶ ὥσπερ ἐναυτίασαν μέν τινες , οὐκ ἤμεσαν δὲ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ μὲν κέρχνος αὐτοῖς ἐγένετο , βὴξ δὲ οὐκ ἠκολούθησε διὰ σμικρότητα τῆς αἰτίας . ἐνίοτε μὲν γὰρ ἐπὶ βραχείᾳ τραχύτητι φάρυγγος , ἐνίοτε δὲ διὰ λεπτήν τινα καὶ παντάπασιν ὀλίγην ὑγρότητα συμβαίνει τὸ κέρχνειν . ἀεὶ γὰρ ᾧπερ ἂν προσκόπτῃ τὸ πνεῦμα , τοῦτ’ ἐκβάλλειν ἐπιχειρεῖ διὰ βηχός . ἤτοι δὲ ὑγρόν ἐστι τοῦτο καταφερόμενον ἀπὸ τῆς κεφαλῆς , ὡς ἐν κατάῤῥοις · ἤτοι κατὰ τὰς τραχείας ἀρτηρίας ἀθροιζόμενον , ὡς ἐν περιπνευμονίαις τε καὶ πλευρίτισι καὶ ταῖς τῶν κυρτῶν τοῦ ἥπατος φλεγμοναῖς , ἢ ταῖς τῆς φάρυγγος τραχύτησιν . ἔξωθεν δὲ τούτων ἐστὶν ἀνάλογον τοῖς ἀπὸ κεφαλῆς κατάῤῥοῖς , ὅσα πινόντων τε καὶ ἐσθιόντων παρεμπίπτει . γένος δέ ἐστι καὶ ἄλλό τι βηχὸς ἐπὶ δυσκρασίᾳ τῶν ὀργάνων τῆς ἀναπνοῆς , ὃ κατενόησαν μὲν οὐχ ἥκιστα καὶ τῶν ἀπὸ τῆς πνευματικῆς αἱρέσεως ἀνδρῶν οἱ δοκιμώτατοι , ὧν ἐστι καὶ Ἀθήναιος · τὴν μέν τοι ἀνάγκην , δι’ ἣν ἐπιγίνεται βὴξ διὰ δυσκρασίαν , τινὲς μὲν αὐτῶν οὐδ’ ἐπεχείρησαν ὅλως εἰπεῖν , ἔνιοι δὲ προσπταίειν ἑαυτῷ φασι τὸ πνεῦμα , τινὲς δ’ ἀσαφέστερον ἔτι τούτου ῥῆμα φθεγξάμενοι νομίζουσιν εἰρηκέναι τι . χρὴ δ’ οὐχ ὅτι τὴν αἰτίαν ἀγνοοῦσι μέμφεσθαι τοῖς ἀνδράσιν , ἀλλ’ ὅτι καλὸν ἐξεῦρον θεώρημα καὶ ἄξιον τῆς ἑαυτῶν φιλοπονίας , ἐπαινεῖν . γίγνεται μὲν οὖν ἡ βὴξ αὕτη ψυχθέντων τῶν ἀναπνευστικῶν μορίων , καὶ οὐδὲν ἀναπτύουσι μὲν οὗτοι κατ’ αὐτὴν , οὐδὲ ὅλως γίγνεται βίαιος , ἀλλ’ οὕτω σμικρά τε καὶ ἀβίαστος , ὥστε καὶ κατασχεῖν οἷόν τε καὶ κωλύσαι τὴν γένεσιν αὐτῆς ἢ ἐπιπλεῖστον ἢ παντάπασιν . αἱ δέ γε βίαιοι βῆχες οὐ νικῶνται καταλήψει πνεύματος . ὁποῖον δέ τι πρᾶγμά ἐστιν ἡ κατάληψις τοῦ πνεύματος , ἤδη μοι πολλάκις ἐν ἄλλοις εἴρηται . καὶ οὐ μόνον γε παραυτίκα γενέσθαι κωλύονται τῇ καταλήψει τοῦ πνεύματος αἱ κατὰ δυσκρασίαν βῆχες , ἀλλὰ καὶ θεραπεύονται πρὸς αὐτῆς , ἐὰν μὴ πάνυ μεγάλαι τινὲς ὑπάρχουσιν . αὐξάνεται γὰρ ἡ ἐν τοῖς ἀναπνευστικοῖς ὀργάνοις θερμασία διὰ τὴν ἐπίσχεσιν τῆς ἀναπνοῆς , διεξέρχεταί τε τοὺς στενοὺς πόρους ἅπαντας τὸ πνεῦμα θλιβόμενον ὑπὸ τοῦ θώρακος βιαίως , ἀμφοτέρων δὲ τούτων γενομένων , ὁμαλύνεται πάντα καὶ εἰς ὁμοιότητα κράσεως ἀφικνεῖται .
Lemmas: ἐπί δέ γε ὁ γαστήρ ἐναργής ἤδη ὁ κατά ὁ ἔμετος εἰμί , καί πολύς καί οὗτος οὐ ἔργον φύσις , ἀλλά σύμπτωμα εἰμί φημί · ἐν δέ ὁ βήξ καί ὁ πταρμός , ἐναργής μέν ᾀνταῦθη ὁ κατά ὁ βήξ , οὐ ὅμοιος δέ ὁ πταρμός δοκέω εἰμί παρά φύσις . ἀλλά εἰμί γε καί οὗτος καί ὁ βήξ καί ὁ ἔμετος καί διάρροια καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος ὁ γένος ἐκεῖνος ὁ σύμπτωμα , ἐν ὅς αἴτιος τις παρά φύσις ἐπί ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια ἐξορμάω ὁ φύσις . ὁ δέ τρόπος ὁ κίνησις οὔτε ἐν ἅπας ὁ αὐτός οὔτε ὑπό ὁ αὐτός γίγνομαι δύναμις · ἀλλά ὅσος μέν ὑπό ὁ μήτρα , ἤ ὁ ἔντερον , ἤ ὁ γαστήρ , ἤ ὁ κύστις ἐκκρίνω , οὗτος μέν αὐτός περιστέλλω ὁ μόριον κατά ὁ αὐτός τρόπος ὠθέω ὁ περιέχω ἐν αὐτός , ὅς ὁ χείρ ἐκθλίβω . ὁ δέ ἐργάζομαι ὁ κίνησις αὐτός δύναμις ἐκ ὁ τέσσαρες εἰμί εἷς ὁ φυσικός . ἐπειδάν τις κατά ὁ τραχύς ἀρτηρία περιέχω σῶμα , χονδρώδης καί σκληρός εἰμί , καί διά οὗτος ἀδυνατέω περιστέλλω ὁ περιέχω , σφοδρός ὁ ὁ πνεῦμα ἔξω φορά ὁ φύσις ἐργάζομαι βήξ κινέω . γίγνομαι δέ αὐτός διά ὁ αὐτός ὄργανον , διά ὅς ἐπιτελέω ὁ μέγας τε ἅμα καί σφοδρός ἐκπνοή , ὅς ἐκφύσησις ὀνομάζω , ὡς εἰμί ὁ βήξ μηδείς ἄλλος ἤ σφοδρός τις ἐκφύσησις , ἵνα πολύς τε ἅμα καί ταχύς φέρω ἔξω ὁ πνεῦμα παρασύρω τε καί προωθέω ὁ ῥύμη ὁ ἐμφράσσω ὁ ὁδός αὐτός . καί ὅταν γε κατά ὁ ἐκβολή ὁ πρῶτος ἀδυνατέω διωθέω ὁ λυπέω , καί δίς καί τρίς ἐμπίπτω αὐτός οὐ ὀκνέω , καί τυγχάνω γε ὁ τέλος ὡς ὁ πολύς , ὅταν αὐτός τε ὁ πνεῦμα φέρω σφοδρός , ἐπιτήδειος τε εὑρίσκω προωθέω ὁ ἐμφράσσω · τοιοῦτος δέ εἰμί ὅσος μήτε ὑδατώδης μήτε γλίσχρος ὁ οὐσία εἰμί . ὁ ﻿ μέν γάρ ὑδατώδης διά ὁ λεπτότης περισχίζω ὁ πνεῦμα μάλα ἤ πρόσω φέρω · ὁ δέ γλίσχρος ὁ ἀρτηρία ἀντέχω δυσαπόλυτος . ὅταν οὖν ποτέ τοιοῦτος ὑγρός ὁ πνεῦμα διαγωνίζομαι , πάνυ πολλάκις ἐμπίπτω βίαιος , καί ὁ σφοδρός τε καί μετά συντονία πολύς γίγνομαι βήξ ἐπί τοιοῦτος αἴτιος συνίστημι . μάλα δέ ἐκφράσσω ὁ δυσαπόλυτος τε καί δυσανάγωγος ὁ κατά ὁ ἀρτηρία ὑγρός ὁ πταρμός , σφοδρός μέν ἔτι καί ὁ βήξ ἔχω ὁ ὁρμή ὁ πνεῦμα , αἰτία δέ ὁ γένεσις ἕτερος · ὁ γάρ ἐν ὁ ῥίς λυπηρός ἕνεκα , οὐ ὁ κατά ὁ τραχύς ἀρτηρία ἐκπέμπω βίαιος ὁ πνεῦμα , συνεκπέμπω δέ αὐτός τις ἐͅκ ὁ ἐμπρόσθιος κοιλία ὁ ἐγκέφαλος · καί διά οὗτος βήξ μέν οὐδείς ὀνία ὁ κεφαλή , ὁ πταρμός δέ ὅταν μή διά κατάρροος τις γίγνομαι , μέγας ἴαμα κεφαλή ἀτμός πληρόω εἰμί . οὐδείς δέ δήπου θαυμαστός ὁ ὑπό εἷς ὁρμή ἐκ τε ὁ πνεύμων ἐκπέμπω ὁ πνεῦμα καί ἐκ ὁ κεφαλή . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ περί μῦς λογισμός ὁ μέν ἐγκέφαλος ὁ θώραξ ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ἐνδίδωμι , ὁ δέ θώραξ ὁ πνεύμων διαστέλλω τε καί συστέλλω . ὅταν οὖν ὁρμάω διωθέω ὁ λυπέω κατά ὁ ῥίς , ἀμφότερος ἅμα χράω ὁ ὁδός ὁ ἐκπνοή , ὁ μέν ἕτερος αὐτός διά ἑαυτοῦ ποιέω , ὁ δέ ἕτερος οἷον διά χείρ τις μακρός ὁ καθήκω εἰς ὁ θώραξ νεῦρον . διά οὗτος μέν γάρ ἐκεῖνος συστέλλω , διά δέ ὁ ἠθμοειδής ὀστέον αὐτός ἐκπέμπω ὁ ἀτμώδης πνεῦμα . οὗτος μέν οὖν ὁ σύμπτωμα προαιρετικός εἰμί δύναμις · ὁ δέ ἔμετος ἀνάλογος τις οὗτος ὑπάρχω , φυσικός . ὥσπερ δέ ὁ ἔμετος ὁ ναυτία προηγέομαι , ὁ αὐτός τρόπος ὁ βήσσω ὁ κέρχνω . καί μέν γε καί ὥσπερ ναυτιάω μέν τις , οὐ ἐμέω δέ , κατά ὁ αὐτός τρόπος ὁ μέν κέρχνος αὐτός γίγνομαι , βήξ δέ οὐ ἀκολουθέω διά μικρότης ὁ αἰτία . ἐνίοτε μέν γάρ ἐπί βραχύς τραχύτης φάρυγξ , ἐνίοτε δέ διά λεπτός τις καί παντάπασι ὀλίγος ὑγρότης συμβαίνω ὁ κέρχνω . ἀεί γάρ ὅς ἄν προσκόπτω ὁ πνεῦμα , οὗτος ἐκβάλλω ἐπιχειρέω διά βήξ . ἤτοι δέ ὑγρός εἰμί οὗτος καταφέρω ἀπό ὁ κεφαλή , ὡς ἐν κατάρροος · ἤτοι κατά ὁ τραχύς ἀρτηρία ἀθροίζω , ὡς ἐν περιπνευμονία τε καί πλευρῖτις καί ὁ ὁ κυρτός ὁ ἧπαρ φλεγμονή , ἤ ὁ ὁ φάρυγξ τραχύτης . ἔξωθεν δέ οὗτος εἰμί ἀνάλογος ὁ ἀπό κεφαλή κατάρροος , ὅσος πίνω τε καί ἐσθίω παρεμπίπτω . γένος δέ εἰμί καί ἄλλος τις βήξ ἐπί δυσκρασία ὁ ὄργανον ὁ ἀναπνοή , ὅς κατανοέω μέν οὐ ἦκα καί ὁ ἀπό ὁ πνευματικός αἵρεσις ἀνήρ ὁ δόκιμος , ὅς εἰμί καί Ἀθήναιος · ὁ μέν τοι ἀνάγκη , διά ὅς ἐπιγίγνομαι βήξ διά δυσκρασία , τις μέν αὐτός οὐδέ ἐπιχειρέω ὅλος λέγω , ἔνιοι δέ προσπταίω ἑαυτοῦ φημί ὁ πνεῦμα , τις δέ ἀσαφής ἔτι οὗτος ῥῆμα φθέγγομαι νομίζω λέγω τις . χρή δέ οὐ ὅτι ὁ αἰτία ἀγνοέω μέμφομαι ὁ ἀνήρ , ἀλλά ὅτι καλός ἐξευρίσκω θεώρημα καί ἄξιος ὁ ἑαυτοῦ φιλοπονία , ἐπαινέω . γίγνομαι μέν οὖν ὁ βήξ οὗτος ψύχω ὁ ἀναπνευστικός μόριον , καί οὐδείς ἀναπτύω μέν οὗτος κατά αὐτός , οὐδέ ὅλος γίγνομαι βίαιος , ἀλλά οὕτως μικρός τε καί ἀβίαστος , ὥστε καί κατέχω οἷος τε καί κωλύω ὁ γένεσις αὐτός ἤ ἐπιπλεῖστον ἤ παντάπασι . ὁ δέ γε βίαιος βήξ οὐ νικάω κατάληψις πνεῦμα . ὁποῖος δέ τις πρᾶγμα εἰμί ὁ κατάληψις ὁ πνεῦμα , ἤδη ἐγώ πολλάκις ἐν ἄλλος λέγω . καί οὐ μόνος γε παραυτίκα γίγνομαι κωλύω ὁ κατάληψις ὁ πνεῦμα ὁ κατά δυσκρασία βήξ , ἀλλά καί θεραπεύω πρός αὐτός , ἐάν μή πάνυ μέγας τις ὑπάρχω . αὐξάνω γάρ ὁ ἐν ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον θερμασία διά ὁ ἐπίσχεσις ὁ ἀναπνοή , διεξέρχομαι τε ὁ στενός πόρος ἅπας ὁ πνεῦμα θλίβω ὑπό ὁ θώραξ βίαιος , ἀμφότερος δέ οὗτος γίγνομαι , ὁμαλύνω πᾶς καί εἰς ὁμοιότης κρᾶσις ἀφικνέομαι .