galenus.de-symptomatum-causis-libri-iii 3.6
Περὶ δὲ τῶν ἀτμωδῶν πνευμάτων , ἃ δὴ καὶ φύσας ὀνομάζουσιν , ἐφεξῆς ῥητέον . ἔστι δὲ καὶ τούτων ἡ μὲν γένεσις ἐν αὐτοῖς τοῖς κατὰ τὴν γαστέρα χωρίοις , χυμῶν τινων αὐτόθι φλεγματωδῶν ἢ σιτίων εἰς ἀτμοὺς λυομένων ὑπὸ θερμότητος ἐνδεοῦς . ἡ μὲν γὰρ τελεία ψύξις οὐδ’ ὅλως ἀτμὸν ἐργάζεται , διότι μηδὲ ὅλως λεπτύνει , μηδὲ κατεργάζεται , μηδὲ διαλύει τὴν τροφήν · ἡ δ’ ἰσχυρὰ θερμασία , πολλῷ τῷ περιέχοντι κρατοῦσα , πλέον ἤδη ἢ κατὰ γένεσιν ἀτμοῦ λεπτύνει τὴν τροφὴν , ἢν μὴ φυσώδης ὑπάρχῃ φύσει · τηνικαῦτα δὲ γεννᾶται μέν τι πνεῦμα θολερόν τε καὶ , ὡς ἂν εἴποι τις , ὁμιχλῶδες , ὀλίγον δὲ τοῦτο καὶ κατὰ ﻿ χρόνον ἐλάχιστον , ὡς ἀπὸ μιᾶς ἢ δευτέρας ἐρυγῆς ἐκκενοῦσθαι . ἡ δὲ ἐνεργοῦσα μὲν ἀμφὶ τὰ σιτία θερμότης ἐνδεέστερον μέν πως διαλύει αὐτὰ , κατεργάζεται δὲ οὐκ ἀκριβῶς , κᾀντεῦθεν ἡ τοῦ φυσώδους πνεύματος γένεσις . ἑνὶ δὲ λόγῳ , καθάπερ ἐκτὸς αἵ τε ψυχρόταται καταστάσεις αἱ αἴθριοι , μάλιστα δ’ ἐν τοῖς βορείοις γίγνεσθαι πεφύκασιν · αἵ τε θερμόταται θέρους ὥρᾳ συνιστάμεναι καθαρὸν ἀπεργάζονται τὸ περιέχον · αἱ μεταξὺ δ’ αὐτῶν εἰσιν αἱ τὴν ὁμίχλην γεννῶσαι · κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν τοῖς ζώοις οὔτε ταῖς ἐσχάταις ἀτονίαις τῆς θερμασίας , οὔθ’ ὅταν ἰσχυρῶς εὐρωστῇ , κατὰ δὲ τὰς μεταξὺ τούτων ἀπογεννᾶται τὸ φυσῶδες περίττωμα . καὶ τοῦτο διὰ μὲν τοῦ στόματος ἐκκρινόμενον ἐρυγὴν ἐργάζεται , διὰ δὲ τοῦ κάτω πέρατος ἤτοι ψοφοῦσαν ἢ ἄψοφον φύσαν · ἐπειδὰν δὲ μηδ’ ἑτέροις ἐκφέρηται , τὴν ἐμπνευμάτωσιν ὀνομαζομένην ἀποτελεῖ , σύμπτωμα γαστρὸς ἀτονούσης ἐκκρίνειν τὸ περιττωματικόν τε καὶ ὁμιχλῶδες πνεῦμα . κατὰ τὰ μόρια δὲ ἄλλοτε ἄλλα τῶν ἐντέρων , ἐπειδὰν συνίσταταί τε καὶ κινεῖται τὸ τοιοῦτον πνεῦμα , πολυειδεῖς ἀποτελεῖ τοὺς ψόφους , ὀνόματα μὲν οὐκ ἔχοντας ἅπαντας , ἐνδείξασθαι δὲ τῷ συνετῷ δυναμένους , ὁποῖόν τε καὶ ὁπόσον ἐστὶ τὸ περίττωμα , καὶ καθ’ ὅν τινα μάλιστα τόπον ἑλισσόμενον . εἰ μὲν γὰρ ὀξὺ καὶ λεπτὸν ἠχοίη , τὸ μὲν τοιοῦτον πνεῦμα διὰ κενοῦ τε φέρεται τοῦ ἐντέρου καὶ πάντως στενοῦ , καθαρώτερόν τε καὶ ἀερωδέστερον ὑπάρχον αὐτό · φυσωδέστερον δὲ γενόμενον , ὁμοίως μὲν ἐργάζεται τὸν ψόφον μικρὸν , ἐν τοῖς λεπτοῖς ἐντέροις ἐνελιττόμενον , ἀλλ’ οὔτ’ ἀκριβῶς ὀξὺν , οὔτε λεπτόν . οἱ μὲν δὴ τοιοῦτοι ψόφοι πάντες ἐν τοῖς κατὰ τὴν νῆστιν μάλιστα συνίστανται χωρίοις · εἰς ὅσον δ’ ἂν ὑποκαταβαίνουσιν ἄχρι τῶν ἄλλων ἐντέρων τῶν λεπτῶν , ἧττον ἠχώδεις ἀποτελοῦνται . βομβώδεις δ’ εἰσὶν ἕτεροι , τοῖς ἐξ εὐρυτάτων αὐλῶν ἐοικότες , ὁποίους ἔχουσιν οἱ τυμβαῦλαι καλούμενοι , διὰ μὲν τὴν ὕλην ἐξ ἧς γεγόνασιν οὐ δυναμένους ἠχεῖν καθαρὸν , διὰ δὲ τὴν εὐρύτητα τῆς τοῦ πνεύματος ὁδοῦ βαρύτατα φθεγγομένους . οἱ τοιοῦτοι πάντες ἐν τοῖς παχέσιν ἐντέροις συνίστανται κενοῖς γενομένοις περιττωμάτων · εἰ δ’ ὑγρότης τις ἐν αὐτοῖς περιέχοιτο , προσέρχεταί τις ἰδέα τῷ βόμβῳ καὶ παρὰ τῆσδε , καὶ καλοῦσι τὸν τοιοῦτον ψόφον οἱ ἄνθρωποι βορβορυγμὸν , ἔκκρισιν ἐπαγγελλόμενον ὑγροῦ περιττώματος . ἡ γὰρ ἰδέα ψόφου ταῦτ’ ἄμφω προμηνύει , διότι μὲν ἐπὶ κινουμένῃ γίγνεται τῇ φύσει , τὴν ἔκκρισιν ἐπαγγελλομένη · ὅτι δὲ καὶ μετὰ βορβορυγμοῦ , τὴν ὑγράν · καὶ αὐτῶν δὲ τῶν ἔξω φερομένων φυσῶν ὁ ψόφος , ὁ μὲν οἷον βορβορυγμῷ τινι προσέοικεν , ἔκκρισιν ὅσον οὔπω γενήσεσθαι προδηλῶν · ὁ δὲ καθαρός τε καὶ , ὡς ἂν εἴποι τις , εὔηχός ἐστι καὶ ἀερώδης , ἤτοι κενὸν ἐνδεικνύμενος εἶναι τὸ ἔντερον , ἢ καὶ πάνυ τι σκληρὸν ἔχειν ἀνωτέρω που περίττωμα · καὶ μὲν δὴ καὶ μέσος τις τούτων ἐστὶν ἄλλος οἷον βομβώδης , ἐπὶ μέσῃ τινὶ καὶ μεταξὺ τῶν εἰρημένων διαθέσει γενόμενος . ὁ δ’ οἷον τρυσμὸς ἢ τρισμὸς , ἑκατέρως γὰρ αὐτὸν ὀνομάζουσιν , οἱ μὲν ἀπὸ τοῦ υ τὴν ἀρχὴν , οἱ δ’ ἀπὸ τοῦ ι ποιούμενοι τῆς πρώτης συλλαβῆς , ἐπὶ στενοχωρίᾳ τε ἅμα τῶν ὀργάνων καὶ φυσώδει πνεύματι μετ’ ὀλίγης ὑγρότητος γίγνεται .
Lemmas: περί δέ ὁ ἀτμώδης πνεῦμα , ὅς δή καί φῦσα ὀνομάζω , ἐφεξῆς λέγω . εἰμί δέ καί οὗτος ὁ μέν γένεσις ἐν αὐτός ὁ κατά ὁ γαστήρ χωρίον , χυμός τις αὐτόθι φλεγματώδης ἤ σιτίον εἰς ἀτμός λύω ὑπό θερμότης ἐνδεής . ὁ μέν γάρ τέλειος ψῦξις οὐδέ ὅλος ἀτμός ἐργάζομαι , διότι μηδέ ὅλος λεπτύνω , μηδέ κατεργάζομαι , μηδέ διαλύω ὁ τροφή · ὁ δέ ἰσχυρός θερμασία , πολύς ὁ περιέχω κρατέω , πολύς ἤδη ἤ κατά γένεσις ἀτμός λεπτύνω ὁ τροφή , ἐάν μή φυσώδης ὑπάρχω φύσις · τηνικαῦτα δέ γεννάω μέν τις πνεῦμα θολερός τε καί , ὡς ἄν λέγω τις , ὁμιχλώδης , ὀλίγος δέ οὗτος καί κατά ﻿ χρόνος ἐλαχύς , ὡς ἀπό εἷς ἤ δεύτερος ἐρυγή ἐκκενόω . ὁ δέ ἐνεργέω μέν ἀμφί ὁ σιτίον θερμότης ἐνδεής μέν πως διαλύω αὐτός , κατεργάζομαι δέ οὐ ἀκριβής , ἐͅντεῦθα ὁ ὁ φυσώδης πνεῦμα γένεσις . εἷς δέ λόγος , καθά ἐκτός ὁ τε ψυχρός κατάστασις ὁ αἴθριος , μάλα δέ ἐν ὁ βόρειος γίγνομαι φύω · ὁ τε θερμός θέρος ὥρα συνίστημι καθαρός ἀπεργάζομαι ὁ περιέχω · ὁ μεταξύ δέ αὐτός εἰμί ὁ ὁ ὁμίχλη γεννάω · κατά ὁ αὐτός τρόπος ἐν ὁ ζῷον οὔτε ὁ ἔσχατος ἀτονία ὁ θερμασία , οὔτε ὅταν ἰσχυρός εὐρωστέω , κατά δέ ὁ μεταξύ οὗτος ἀπογεννάω ὁ φυσώδης περίσσωμα . καί οὗτος διά μέν ὁ στόμα ἐκκρίνω ἐρυγή ἐργάζομαι , διά δέ ὁ κάτω πέρας ἤτοι ψοφέω ἤ ἄψοφος φύζω · ἐπειδάν δέ μηδέ ἕτερος ἐκφέρω , ὁ ἐμπνευμάτωσις ὀνομάζω ἀποτελέω , σύμπτωμα γαστήρ ἀτονέω ἐκκρίνω ὁ περισσωματικός τε καί ὁμιχλώδης πνεῦμα . κατά ὁ μόριον δέ ἄλλοτε ἄλλος ὁ ἔντερον , ἐπειδάν συνίστημι τε καί κινέω ὁ τοιοῦτος πνεῦμα , πολυειδής ἀποτελέω ὁ ψόφος , ὄνομα μέν οὐ ἔχω ἅπας , ἐνδείκνυμι δέ ὁ συνετός δύναμαι , ὁποῖος τε καί ὁπόσος εἰμί ὁ περίσσωμα , καί κατά ὅς τις μάλα τόπος ἑλίσσω . εἰ μέν γάρ ὀξύς καί λεπτός ἠχέω , ὁ μέν τοιοῦτος πνεῦμα διά κενός τε φέρω ὁ ἔντερον καί πάντως στενός , καθαρός τε καί ἀερώδης ὑπάρχω αὐτός · φυσώδης δέ γίγνομαι , ὅμοιος μέν ἐργάζομαι ὁ ψόφος μικρός , ἐν ὁ λεπτός ἔντερον ἐνελίσσω , ἀλλά οὔτε ἀκριβής ὀξύς , οὔτε λεπτός . ὁ μέν δή τοιοῦτος ψόφος πᾶς ἐν ὁ κατά ὁ νῆστις μάλα συνίστημι χωρίον · εἰς ὅσος δέ ἄν ὑποκαταβαίνω ἄχρι ὁ ἄλλος ἔντερον ὁ λεπτός , ἥσσων ἠχώδης ἀποτελέω . βομβώδης δέ εἰμί ἕτερος , ὁ ἐκ εὐρύς αὐλός ἔοικα , ὁποῖος ἔχω ὁ τυμβαύλης καλέω , διά μέν ὁ ὕλη ἐκ ὅς γίγνομαι οὐ δύναμαι ἠχέω καθαρός , διά δέ ὁ εὐρύτης ὁ ὁ πνεῦμα ὁδός βαρύς φθέγγομαι . ὁ τοιοῦτος πᾶς ἐν ὁ παχύς ἔντερον συνίστημι κενός γίγνομαι περίσσωμα · εἰ δέ ὑγρότης τις ἐν αὐτός περιέχω , προσέρχομαι τις ἰδέα ὁ βόμβος καί παρά ὅδε , καί καλέω ὁ τοιοῦτος ψόφος ὁ ἄνθρωπος βορβορυγμός , ἔκκρισις ἐπαγγέλλω ὑγρός περίσσωμα . ὁ γάρ ἰδέα ψόφος οὗτος ἄμφω προμηνύω , διότι μέν ἐπί κινέω γίγνομαι ὁ φύσις , ὁ ἔκκρισις ἐπαγγέλλω · ὅτι δέ καί μετά βορβορυγμός , ὁ ὑγρός · καί αὐτός δέ ὁ ἔξω φέρω φῦσα ὁ ψόφος , ὁ μέν οἷος βορβορυγμός τις προσέοικα , ἔκκρισις ὅσος οὔπω γίγνομαι προδηλόω · ὁ δέ καθαρός τε καί , ὡς ἄν λέγω τις , εὔηχος εἰμί καί ἀερώδης , ἤτοι κενός ἐνδείκνυμι εἰμί ὁ ἔντερον , ἤ καί πάνυ τις σκληρός ἔχω ἀνώτερος που περίσσωμα · καί μέν δή καί μέσος τις οὗτος εἰμί ἄλλος οἷος βομβώδης , ἐπί μέσος τις καί μεταξύ ὁ λέγω διάθεσις γίγνομαι . ὁ δέ οἷος τρυσμός ἤ τρισμός , ἑκάτερος γάρ αὐτός ὀνομάζω , ὁ μέν ἀπό ὁ υ̅ ὁ ἀρχή , ὁ δέ ἀπό ὁ ι̅ ποιέω ὁ πρῶτος συλλαβή , ἐπί στενοχωρία τε ἅμα ὁ ὄργανον καί φυσώδης πνεῦμα μετά ὀλίγος ὑγρότης γίγνομαι .