galenus.de-symptomatum-causis-libri-iii 2.3
Ὅστις μὲν οὖν ἱκανῶς κατενόησε τὰς ἐνεργείας τῆς δυνάμεως ταύτης , ὑγιαίνοντος ἀμέμπτως τοῦ ζώου , καὶ ἄλλως ἐστὶ συνετὸς , οὐδὲν δεῖ τούτῳ μακροτέρου λόγου . ὅστις δ’ οὔτ’ ἐκείνας ἔγνω καὶ τὴν διάνοιαν ἀμβλύτερος ἔφυ , τούτῳ συμβουλεύσαιμ’ ἂν , εἰ μὲν μηδ’ ὅλως ἀληθείας ἐρᾷ , χωρίζεσθαι τοῦδε τοῦ γράμματος · εἰ δ’ ἐσπούδακέ τε καὶ τιμᾷ τὸ ἀληθὲς , ἐπὶ τὰ τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήματα πρότερον ἀπελθόντι καὶ γυμνασαμένῳ ἱκανῶς ἐν αὐτοῖς , οὕτως ἐπὶ τόνδε τὸν λόγον ἐπανελθεῖν . εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ποιήσειεν , οὔτε τῶν ὑφ’ ἡμῶν λεχθησομένων παρακολουθήσει ταῖς ἀποδείξεσιν οὔτε τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων κατανοήσει τὸ ἀναπόδεικτον . ἐγὼ μὲν οὖν προὐθέμην ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ μηδεμίαν ἐξελέγξαι δόξαν . ἔνεστι δὲ τῷ βουλομένῳ τὴν εἰκοστὴν καὶ τετάρτην Ἀθηναίου βίβλον ἀναγνόντι τὰς ὑπὸ τῶν ἐκείνου πρεσβυτέρων ἰατρῶν τε καὶ φιλοσόφων εἰρημένας αἰτίας περὶ ῥίγους , εἰς ὅσον ἥκουσιν ἀτοπίας καταμαθεῖν · ἐξελέγχει γὰρ ἁπάσας αὐτὰς ὁ Ἀθήναιος . ἔνεστι δὲ καὶ αὐτὴν Ἀθηναίου δόξαν βασανίσαι , πιθανώτερον μέν τι τῶν ἔμπροσθεν ἔχουσαν , οὐ μὴν οὐδ’ αὐτὴν ἀληθεύουσαν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὅτῳ φροντὶς ἀληθείας οἶδ’ ὅτι καθ’ ὃν ὑφήγηται τρόπον , οὕτω πειράσεται ποιεῖν . ἐγὼ δ’ ὡς ἀνεγνωκόσι τὰ περὶ φυσικῶν δυνάμεων ὑφ’ ἡμῶν γεγραμμένα διαλέξομαι βραχέα πρότερον ἀναμνήσας ὧν ἐν αὐτοῖς ἀπέδειξα περί τε μήτρας καὶ γαστρὸς , ἐντέρων τε καὶ κύστεως . αἵ τε γὰρ μῆτραι κατ’ οὐδένα τρόπον ἕτερον ἐδείχθησαν εἰς ἀποκύησιν ὁρμῶσαι τῶν ἐμβρύων ἢ διὰ τὴν τῆς ἀποκριτικῆς δυνάμεως ἐνέργειαν . αἱ γοῦν ἐννέα μησὶν ἀνεχόμεναι τοῦ τε βάρους τοῦ κατὰ τὸ ἔμβρυον καὶ τῆς σφῶν αὐτῶν διατάσεως , καὶ οὕτως ἀκριβῶς ἐν ἅπαντι τούτῳ χρόνῳ μεμυκυῖαι τὸ στόμιον , ὡς μηδὲ πυρῆνα μήλης παραδέχεσθαι , τελειουμένων ἐν αὐταῖς τῶν κυουμένων , ἐπὶ τὴν ἀπόκρισιν αὐτῶν παραγίνονται τὴν ἐναντίαν ἑαυταῖς περιτιθεῖσαι κατάστασιν . ὁ μὲν γὰρ στόμαχος αὐτῶν ὁ πρότερον μεμυκὼς ἀνοίγνυται τηλικοῦτον , ὡς γίγνεσθαι δίοδον εὐπετῆ τοῖς τικτομένοις . οἱ δὲ χιτῶνες οἱ πρότερον ἐπὶ πλεῖστον ἐκτεταμένοι συστέλλονται πανταχόθεν ἀπωθοῦσί τε γε τὸ ἔμβρυον , ὡς διεκπεσεῖν ὅτι τάχιστα τοῦ τῶν ὑστερῶν αὐχένος . ἡ δ’ οὕτω κηδεμονικὴ τῶν ἐμβρύων δύναμις , ﻿ ὡς ἀνέχεσθαι μὲν ἐννέα μηνῶν χρόνῳ βαρυνομένη , τελειωθέντων δ’ ὅπως ἀσφαλῶς ἐκκριθῇ προνοουμένη , περὶ τὸν τρίτον ἢ τέταρτον ἢ ὁντιναοῦν ἄλλον μῆνα διαφθαρὲν εὐθέως ἐκβάλλει τὸ ἔμβρυον , ἀνοίγουσα καὶ νῦν ὁμοίως τὸν στόμαχον , ὡς ὁπότ’ ἤνοιγεν ἐπιστάντος τοῦ τόκου . προθεσμία γὰρ αὐτῇ τοῦ κλείειν τε καὶ ἀνοίγειν οὐχ ὡρισμένη χρόνου περίοδός ἐστιν , ἀλλ’ ὁ τῆς χρείας καιρός . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐδείκνυτο καὶ ἡ κοιλία κλείουσα τὸ κάτω στόμιον ἑαυτῆς ἐπὶ ταῖς ἐδωδαῖς , καὶ μηδὲν μεθιεῖσα διεξέρχεσθαι , πρὶν πεφθῆναι τελείως , ὅταν γε μηδὲν ἕτερόν τι αὐτὴν ἀναγκάζῃ διακόψαι τὴν ἐνέργειαν , ὥσπερ τὰς μήτρας ἡ τῶν ἐμβρύων διαφθορά . ἀνάλογον γὰρ δή τι καὶ τῇ γαστρὶ πάθος ἐγγίγνεται διαφθαρέντων ἐν αὐτῇ τῶν σιτίων , ἢ καὶ νὴ Δία πολλάκις ἅμα τῷ ληφθῆναι , μοχθηρῶν οὕτως ὑπαρχόντων ἢ καὶ πολλῶν , ὡς μὴ δύνασθαι φέρειν αὐτά . καὶ διὰ τοῦτο τὰ μὲν ἐπιπολάζοντα δι’ ἐμέτων ἐκβάλλει , τὰ δὲ ἤδη ῥέποντα κάτω πρὸς ἐκείνην ἀπωθεῖται τὴν διέξοδον . ἀλλὰ μὴν καὶ χωρὶς σιτίων εἰς ἔμετον πολλάκις ἡ τῆς γαστρὸς δύναμις ἐξορμᾷ , ἤτοι διὰ χολὴν , ἢ φλέγμα μοχθηρὸν , ἤ τινα τοιοῦτον ἕτερον χυμὸν , ἢ ἰχῶρα . σύμφυτος γὰρ ἑκάστῳ τῶν τοῦ ζώου μορίων δύναμίς ἐστιν , ἐκκρίνουσα τὸ παρὰ φύσιν ἐν αὐτῷ συνιστάμενον , ὡς ἐν τοῖς ἰδίοις ὑπὲρ αὐτῆς ἀποδέδεικται λόγοις · ἀρκεῖ γὰρ εἴς τε τὰ παρόντα σαφηνείας ἕνεκα τῶν ἔργων ἐπιμνησθῆναι τῆς τοιαύτης δυνάμεως , ὅσα τ’ ἄλλα λέλεκται περί τε μητρῶν καὶ γαστρός . οἵα γάρ τίς ἐστι κατὰ τοὺς ἐμέτους ἐνέργεια τῆς ἐκκριτικῆς ἐν τῇ γαστρὶ δυνάμεως , τοιαύτη κατὰ τὰς βῆχας ἐν θώρακι καὶ πνεύμονι · διδάσκεται δ’ οὐδὲν ζῶον οὔτε ναυτιᾷν οὔτ’ ἐμεῖν οὔτε βήττειν , ἀλλὰ καὶ παμπόλλῳ χρόνῳ πολλάκις ἀπὸ γενετῆς ἀμέμπτως ὑγιαίνοντα καὶ ἄλλα πολλὰ ζῶα καὶ ἄνθρωποι οὔτ’ ἐμέτων ἐπειράθησαν οὔτε βηχός . ἀλλ’ ἐὰν καταλάβῃ τὸ λυποῦν αἴτιον ἤτοι τὸ στόμα τῆς κοιλίας ἢ τὰς ὁδοὺς τῆς ἀναπνοῆς , εὐθὺς ἐμεῖ τε καὶ βήττει τὸ ζῶον , ἐν μὲν τοῖς ἐμέτοις ὁμοίως κινουμένης τῆς γαστρὸς , ὡς ἐν τοῖς τόκοις αἱ μῆτραι , κατὰ δὲ τὰς βῆχας ἑτέρως . οὐ γὰρ ἐγχωρεῖ τῷ πνεύμονι τοιαύτην κινηθέντι κίνησιν ἀπώσασθαι τὸ λυποῦν , ἐξευρούσης τῆς φύσεως ἐπικουρίαν τινὰ περιττῶς σοφήν . ἅτε γὰρ εἰς τὰς τραχείας ἀρτηρίας εἰσπνεομένου τοῦ ἔξωθεν ἀέρος , αἳ δὴ χονδρώδεις τέ εἰσι καὶ σκληραὶ καὶ συστέλλεσθαι περὶ τὸ ἐνυπάρχον αὐταῖς ἀδύνατοι , σφοδράν τινα τοιαύτην ἐπετεχνήσατο τοῦ πνεύματος ἔξω φορὰν , ἣν ὀνομάζουσι βῆχα . τούτου τοῦ γένους ἐστὶ καὶ ὁ πταρμὸς , ὑπὲρ τοῦ διώσασθαι τὰ κατὰ τὰς ῥῖνας , αἳ δὴ καὶ αὐταὶ τῆς ἀναπνοῆς εἰσιν ὁδοὶ ὑπὸ τῆς φύσεως εὑρημέναι . ἐκκαθαίρει γὰρ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὰς ὁδοὺς ἑαυτῷ , βιαίως τε καὶ σφοδρῶς φερόμενον , ὥσπερ τοὺς αὐλούς τε καὶ τὰς σύριγγας οἱ δημιουργοί . ὅστις μὲν οὖν ἐστιν ὁ τρόπος τῆς κινήσεως , ἵνα γένηται τοῦτο , προϊὼν ὁ λόγος ἐπιδείξει · τὸ δ’ εἰς τὰ προκείμενα χρήσιμον ἤδη λαμβάνωμεν , ὡς αἱ τοιαῦται κινήσεις ἔργα μὲν φύσεως ὑπάρχουσιν , ἐν δὲ τοῖς παρὰ φύσιν ἀριθμοῦνται συμπτώμασι , διὰ τὰς ἀναγκαζούσας οὕτω κινεῖσθαι τὴν φύσιν αἰτίας . ἐπὶ μὲν οὖν ἐντέρων τε καὶ μητρῶν καὶ κύστεων αἱ κινήσεις ὅμοιαι τῆς ἐκκριτικῆς δυνάμεώς εἰσιν , ἄν τε τῶν κατὰ φύσιν ἄν τε τῶν παρὰ φύσιν ἐκκρίνηταί τι . καὶ διὰ τοῦτο σαφῶς οὐκ ἀφώρισται τὰ συμπτώματα , καί τοι τά γε κατὰ τοὺς τεινεσμούς τε καὶ δυσεντερίας καὶ λειεντερίας ἐκκρινόμενα συμπτώματά ἐστιν , ὥσπερ , οἶμαι , καὶ τὰ κατὰ τὰς στραγγουρίας τε καὶ τὴν εἰς οὖρα διάῤῥοιαν . ἂν δ’ ἀκριβολογῆταί τις καὶ ἡ ψοφώδης φύσα , καθάπερ γε καὶ ὁ τρυσμὸς καὶ ἡ ἐρυγὴ καὶ ὁ βορβορυγμὸς , ὅσα τε ἄλλα τοιαῦτα . καὶ λεχθήσεταί γε περὶ τούτων ἐν τοῖς ἐφεξῆς .
Lemmas: ὅστις μέν οὖν ἱκανός κατανοέω ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις οὗτος , ὑγιαίνω ἄμεμπτος ὁ ζῷον , καί ἄλλος εἰμί συνετός , οὐδείς δέω οὗτος μακρός λόγος . ὅστις δέ οὔτε ἐκεῖνος γιγνώσκω καί ὁ διάνοια ἀμβλύς φύω , οὗτος συμβουλεύω ἄν , εἰ μέν μηδέ ὅλος ἀλήθεια ἐράω , χωρίζω ὅδε ὁ γράμμα · εἰ δέ σπουδάζω τε καί τιμάω ὁ ἀληθής , ἐπί ὁ ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα πρότερος ἀπέρχομαι καί γυμνάζω ἱκανός ἐν αὐτός , οὕτως ἐπί ὅδε ὁ λόγος ἐπανέρχομαι . εἰ μή γάρ οὗτος ποιέω , οὔτε ὁ ὑπό ἐγώ λέγω παρακολουθέω ὁ ἀπόδειξις οὔτε ὁ ἔμπροσθεν λέγω κατανοέω ὁ ἀναπόδεικτος . ἐγώ μέν οὖν προτίθημι ἐν ὅδε ὁ πραγματεία μηδείς ἐξελέγχω δόξα . ἔνειμι δέ ὁ βούλομαι ὁ εἰκοστός καί τέταρτος Ἀθηναῖος βίβλος ἀναγιγνώσκω ὁ ὑπό ὁ ἐκεῖνος πρέσβυς ἰατρός τε καί φιλόσοφος λέγω αἰτία περί ῥῖγος , εἰς ὅσος ἥκω ἀτοπία καταμανθάνω · ἐξελέγχω γάρ ἅπας αὐτός ὁ Ἀθήναιος . ἔνειμι δέ καί αὐτός Ἀθήναιος δόξα βασανίζω , πιθανός μέν τις ὁ ἔμπροσθεν ἔχω , οὐ μήν οὐδέ αὐτός ἀληθεύω . ἀλλά οὗτος μέν ὅστις φροντίς ἀλήθεια οἶδα ὅτι κατά ὅς ὑφηγέομαι τρόπος , οὕτως πειράω ποιέω . ἐγώ δέ ὡς ἀναγιγνώσκω ὁ περί φυσικός δύναμις ὑπό ἐγώ γράφω διαλέγω βραχύς πρότερος ἀναμιμνῄσκω ὅς ἐν αὐτός ἀποδείκνυμι περί τε μήτρα καί γαστήρ , ἔντερον τε καί κύστις . ὁ τε γάρ μήτρα κατά οὐδείς τρόπος ἕτερος δείκνυμι εἰς ἀποκύησις ὁρμάω ὁ ἔμβρυον ἤ διά ὁ ὁ ἀποκριτικός δύναμις ἐνέργεια . ὁ γοῦν ἐννέα μείς ἀνέχω ὁ τε βάρος ὁ κατά ὁ ἔμβρυον καί ὁ σφεῖς αὐτός διάτασις , καί οὕτως ἀκριβής ἐν ἅπας οὗτος χρόνος μύω ὁ στόμιον , ὡς μηδέ πυρήν μήλης παραδέχομαι , τελειόω ἐν αὐτός ὁ κυέω , ἐπί ὁ ἀπόκρισις αὐτός παραγίγνομαι ὁ ἐναντίος ἑαυτοῦ περιτίθημι κατάστασις . ὁ μέν γάρ στόμαχος αὐτός ὁ πρότερος μυκάομαι ἀνοίγνυμι τηλικοῦτος , ὡς γίγνομαι δίοδος εὐπετής ὁ τίκτω . ὁ δέ χιτών ὁ πρότερος ἐπί πολύς ἐκτείνω συστέλλω πανταχόθεν ἀπωθέω τε γε ὁ ἔμβρυον , ὡς διεκπίτνω ὅτι ταχύς ὁ ὁ ὑστέρα αὐχήν . ὁ δέ οὕτως κηδεμονικός ὁ ἔμβρυον δύναμις , ﻿ ὡς ἀνέχω μέν ἐννέα μείς χρόνος βαρύνω , τελειόω δέ ὅπως ἀσφαλής ἐκκρίνω προνοέω , περί ὁ τρίτος ἤ τέταρτος ἤ ὅστις ἄλλος μείς διαφθείρω εὐθύς ἐκβάλλω ὁ ἔμβρυον , ἀνοίγνυμι καί νῦν ὅμοιος ὁ στόμαχος , ὡς ὁπότε ἀνοίγνυμι ἐφίστημι ὁ τόκος . προθεσμία γάρ αὐτός ὁ κλείω τε καί ἀνοίγνυμι οὐ ὁρίζω χρόνος περίοδος εἰμί , ἀλλά ὁ ὁ χρεία καιρός . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος δείκνυμι καί ὁ κοιλία κλείω ὁ κάτω στόμιον ἑαυτοῦ ἐπί ὁ ἐδωδή , καί μηδείς μεθίημι διεξέρχομαι , πρίν πέσσω τέλειος , ὅταν γε μηδείς ἕτερος τις αὐτός ἀναγκάζω διακόπτω ὁ ἐνέργεια , ὥσπερ ὁ μήτρα ὁ ὁ ἔμβρυον διαφθορά . ἀνάλογος γάρ δή τις καί ὁ γαστήρ πάθος ἐγγίγνομαι διαφθείρω ἐν αὐτός ὁ σιτίον , ἤ καί νή Ζεύς πολλάκις ἅμα ὁ λαμβάνω , μοχθηρός οὕτως ὑπάρχω ἤ καί πολύς , ὡς μή δύναμαι φέρω αὐτός . καί διά οὗτος ὁ μέν ἐπιπολάζω διά ἔμετος ἐκβάλλω , ὁ δέ ἤδη ῥέπω κάτω πρός ἐκεῖνος ἀπωθέω ὁ διέξοδος . ἀλλά μήν καί χωρίς σιτίον εἰς ἔμετος πολλάκις ὁ ὁ γαστήρ δύναμις ἐξορμάω , ἤτοι διά χολή , ἤ φλέγμα μοχθηρός , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος χυμός , ἤ ἰχώρ . σύμφυτος γάρ ἕκαστος ὁ ὁ ζῷον μόριον δύναμις εἰμί , ἐκκρίνω ὁ παρά φύσις ἐν αὐτός συνίστημι , ὡς ἐν ὁ ἴδιος ὑπέρ αὐτός ἀποδείκνυμι λόγος · ἀρκέω γάρ εἰς τε ὁ πάρειμι σαφήνεια ἕνεκα ὁ ἔργον ἐπιμιμνῄσκομαι ὁ τοιοῦτος δύναμις , ὅσος τε ἄλλος λέγω περί τε μήτρα καί γαστήρ . οἷος γάρ τις εἰμί κατά ὁ ἔμετος ἐνέργεια ὁ ἐκκριτικός ἐν ὁ γαστήρ δύναμις , τοιοῦτος κατά ὁ βήξ ἐν θώραξ καί πνεύμων · διδάσκω δέ οὐδείς ζῷον οὔτε ναυτιάω οὔτε ἐμέω οὔτε βήσσω , ἀλλά καί πάμπολυς χρόνος πολλάκις ἀπό γενετή ἄμεμπτος ὑγιαίνω καί ἄλλος πολύς ζῷον καί ἄνθρωπος οὔτε ἔμετος ἐπιλέγω οὔτε βήξ . ἀλλά ἐάν καταλαμβάνω ὁ λυπέω αἴτιος ἤτοι ὁ στόμα ὁ κοιλία ἤ ὁ ὁδός ὁ ἀναπνοή , εὐθύς ἐμέω τε καί βήσσω ὁ ζῷον , ἐν μέν ὁ ἔμετος ὅμοιος κινέω ὁ γαστήρ , ὡς ἐν ὁ τόκος ὁ μήτρα , κατά δέ ὁ βήξ ἕτερος . οὐ γάρ ἐγχωρέω ὁ πνεύμων τοιοῦτος κινέω κίνησις ἀπωθέω ὁ λυπέω , ἐξευρίσκω ὁ φύσις ἐπικουρία τις περισσός σοφός . ἅτε γάρ εἰς ὁ τραχύς ἀρτηρία εἰσπνέω ὁ ἔξωθεν ἀήρ , ὅς δή χονδρώδης τε εἰμί καί σκληρός καί συστέλλω περί ὁ ἐνυπάρχω αὐτός ἀδύνατος , σφοδρός τις τοιοῦτος ἐπιτεχνάομαι ὁ πνεῦμα ἔξω φορά , ὅς ὀνομάζω βήξ . οὗτος ὁ γένος εἰμί καί ὁ πταρμός , ὑπέρ ὁ διωθέω ὁ κατά ὁ ῥίς , ὅς δή καί αὐτός ὁ ἀναπνοή εἰμί ὁδός ὑπό ὁ φύσις εὑρίσκω . ἐκκαθαίρω γάρ αὐτός ὁ πνεῦμα ὁ ὁδός ἑαυτοῦ , βίαιος τε καί σφοδρός φέρω , ὥσπερ ὁ αὐλός τε καί ὁ σῦριγξ ὁ δημιουργός . ὅστις μέν οὖν εἰμί ὁ τρόπος ὁ κίνησις , ἵνα γίγνομαι οὗτος , προέρχομαι ὁ λόγος ἐπιδείκνυμι · ὁ δέ εἰς ὁ πρόκειμαι χρήσιμος ἤδη λαμβάνω , ὡς ὁ τοιοῦτος κίνησις ἔργον μέν φύσις ὑπάρχω , ἐν δέ ὁ παρά φύσις ἀριθμέω σύμπτωμα , διά ὁ ἀναγκάζω οὕτως κινέω ὁ φύσις αἰτία . ἐπί μέν οὖν ἔντερον τε καί μήτρα καί κύστις ὁ κίνησις ὅμοιος ὁ ἐκκριτικός δύναμις εἰμί , ἐάν τε ὁ κατά φύσις ἐάν τε ὁ παρά φύσις ἐκκρίνω τις . καί διά οὗτος σαφής οὐ ἀφορίζω ὁ σύμπτωμα , καί τοι ὁ γε κατά ὁ τεινεσμός τε καί δυσεντερία καί λειεντερία ἐκκρίνω σύμπτωμα εἰμί , ὥσπερ , οἴομαι , καί ὁ κατά ὁ στραγγουρία τε καί ὁ εἰς οὖρον διάρροια . ἐάν δέ ἀκριβολογέομαι τις καί ὁ ψοφώδης φῦσα , καθά γε καί ὁ τρυσμός καί ὁ ἐρυγή καί ὁ βορβορυγμός , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος . καί λέγω γε περί οὗτος ἐν ὁ ἐφεξῆς .