galenus.de-symptomatum-causis-libri-iii 3.7
Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τούτων αὐτάρκως εἴρηται πρός γε τὰ παρόντα , περὶ τῶν ἄνωθεν εἰς τὴν γαστέρα συῤῥεόντων ἐπανέλθωμεν · ἐῤῥήθη γὰρ δὴ καὶ ταῦτα διαχωρημάτων ὑγρότητός τε καὶ πλήθους αἴτια καθίστασθαι . φέρεται τοίνυν ἄνωθεν εἰς τὴν γαστέρα πολλάκις μὲν εὐρωστίᾳ τῆς φύσεως ἐκκρινούσης τὸ περιττὸν , ἔστι δ’ ὅτε ὑπ’ ἀῤῥωστίας οὐδὲ τὸ χρηστὸν βαστάζειν δυναμένης . ἐκκρίνεται μὲν οὖν τὸ περιττὸν ἔν τε ταῖς κρίσεσι καὶ κατὰ τὸν τῆς ὑγείας ἐνίοτε χρόνον , ὥσπερ ἀμέλει καὶ ταῖς γυναιξὶν ἐφ’ ἑκάστῳ μηνί . τοιαύτας δὲ καὶ τὰς αἱματηρὰς δυσεντερίας ὁ Ἱπποκράτης ἔφασκε συμπίπτειν , ἐφ’ ὧν ἀπεκόπη τι κῶλον . εἴδομεν δὲ καὶ ἡμεῖς οὐ τούτοις μόνοις , ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ συμπιπτούσας ἐκ περιόδου τινὸς ὡρισμένης . ἅπαντες δ’ , οὓς ἐθεασάμεθα κενουμένους οὕτως , ἐκ γυμναστικοῦ τοῦ πρόσθεν βίου μεθεστήκεσαν εἰς ἀργίαν παντελῆ . τὸ μὲν δὴ τοιοῦτον περίττωμα τῷ ποσῷ μόνον ἀλλότριόν ἐστιν · ἕτερον δὲ τῷ ποιῷ , τὰ πολλὰ μὲν ἐν τοῖς ὀξέσι νοσήμασι κριτικῶς ἐκκρινόμενον , ἔστιν ὅτε δὲ λόγῳ συντήξεως . ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτου τε τοῦ παντάπασιν ἀχρήστου καὶ μοχθηροῦ περιττώματος κᾀκείνου τε τοῦ προειρημένου χρηστοῦ , τρίτον ἄλλο γένος ἐστὶ περιττώματος , οἷόν περ ἐν γαστρὶ τὸ ἡμίπεπτον σιτίον . ἐκκρίνεται δὲ τοῦτο κατὰ τὰς ἡπατικὰς μάλιστα διαθέσεις . ὀνομάζουσι δὲ οὕτως ἐφ’ ὧν ἀτονία τοῦ ἥπατος ἡ νόσος ὑπάρχει , κᾂν μηδεμία συνῇ φλεγμονή . τηνικαῦτα γὰρ ὅμοιόν τι τὸ πάθημα συμβαίνει τῷ σπλάγχνῳ τοῖς κατὰ τὴν ἄτονον γαστέρα συμπίπτουσιν , ἐπειδὰν ὀρέγηται μὲν ἡ γαστὴρ , ἃ δ’ ἂν προσάρηται σιτία μὴ πέψασα , βαρύνηταί τε καὶ ἡμίπεπτα τοῖς ἐντέροις ἐκπέμπῃ · αὕτη μὲν γὰρ καὶ εἰς ἔμετον ὁρμᾷ · τὸ δ’ ἧπαρ ἀνάλογόν τι τῷ ἐμέτῳ πάσχον , ἣν ἐπεσπάσατο τροφὴν , ὡς διὰ στομάχων τῶν κατὰ τὸ μεσάραιον ἀγγείων , αὖθις ἀποπέμπει δι’ αὐτῶν ἡμίπεπτον . ἔστι δὲ τῆς τοιαύτης ἐκκρίσεως ἡ ἰδέα , καθάπερ οὖν καὶ εἰκάζουσιν αὐτὴν οἱ πρὸ ἡμῶν , ἐοικυῖα μάλιστα πλύματι κρεῶν · ἄμεινον δ’ ἴσως οὐχ ἁπλῶς οὕτω λέγειν , ἀλλ’ εἰς ἀκρίβειαν τῆς εἰκόνος , ἐναίμων τε καὶ νεοσφαγῶν τῷ λόγῳ προστιθέναι . καὶ μὲν δὴ καὶ εἴ τις ὑδατῶδες αἷμα τὸ οὕτως ἐκκρινόμενον εἴποι , καὶ οὗτος ἐμοὶ δοκεῖ σαφῶς ἑρμηνεύειν αὐτό . ﻿ τουτὶ μὲν δὴ τὸ σύμπτωμα τοῖς τῶν ἡμιπέπτων σιτίων ἐμέτοις ἀνάλογον ἔχει . τὸ δὲ ἕτερον , ὃ μέλλω λέγειν , ἔοικεν ὑγροῖς διαχωρήμασι γαστρὸς εἰς ἀκριβεστάτην μὲν ἀφιγμένοις πέψιν , ἀτυχήσασι δὲ τῆς ἀναδόσεως . ὡς γὰρ καὶ ταῦτα πάντως δήπου βαρυνομένη πρὸς αὐτῶν ἡ γαστὴρ ἐκκρίνειν ἐφίεται , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὸ ἧπαρ , ἐπειδὰν ἱκανῶς ἀπολαύσῃ τῆς ἀναδοθείσης τροφῆς εἰς ἑαυτὸ , οὐκ ἔτι ἀνέχεται παρακειμένης ἐπιπλέον , ὅταν οὖν αὕτη μὴ δύνηται φέρεσθαι πρόσω δι’ ἡντιναοῦν αἰτίαν , ἀναγκαῖον αὐτῇ παλινδρομεῖν εἰς τὴν γαστέρα , καὶ φαίνεται τηνικαῦτα τὸ ἐκκρινόμενον αἷμα μελάντερόν τε τοῦ κατὰ φύσιν καὶ στίλβον , ὡς ἐξ αἵματός τε καὶ μελαίνης χολῆς κεκραμένον . αἷμα μὲν γὰρ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ μελαινόμενον ἐν τῷ ψύχεσθαι , πρὸς τῷ μηδεμίαν ἐπικτᾶσθαι στιλπνότητα , καὶ ἣν ἐξ ἀρχῆς εἶχεν ἀπόλλυσιν · ἡ μέλαινα δὲ χολὴ στιλπνοτέρα καὶ αὐτοῦ τοῦ αἵματός ἐστιν , ὥσπερ καὶ ἡ ἐκ τῆς νεκρᾶς θαλάττης ἄσφαλτος , ἣν Ἰουδαϊκὴν ὀνομάζουσιν . οὐ γὰρ ἀποψυχόμενον τὸ αἷμα γεννᾷ τὴν μέλαιναν χολὴν , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ θρόμβου , ἀλλ’ ὑπεροπτώμενον , διὸ καὶ τὴν στιλπνότητα διασωζομένην ἔχει . οὐ γὰρ ὡς ὁ θρόμβος , ἀποψυχθέντος τοῦ αἵματος , οὕτω καὶ ἡ μέλαινα χολὴ τὴν γένεσιν ἔχει · τοὐναντίον γὰρ ἅπαν ἐξ ὑπεροπτήσεώς τε καὶ ζέσεως , οἷον τέφρα τις ἡ μέλαινα χολὴ συνίσταται , ψυχρὰ μὲν , ὅτι γεώδης , θερμότητος δὲ μετέχουσα , καθάπερ ἡ τέφρα τε καὶ τὸ ὄξος . ἔρχεται δὲ εἰς τὴν εἰρημένην διάθεσιν ὁ ἐκ τῆς κοιλίας ἀναδοθεὶς χυμὸς ἐπὶ πλέον ἐν ἥπατι μένων , τῷ μὴ τυγχάνειν τῆς ἐντεῦθεν ἀναδόσεως . ὀνομάζεται δὲ ἡ τοιαύτη τῶν ἐκκρίσεων ἰδέα πρὸς ἐνίων δυσεντερία · καὶ γὰρ οὖν καὶ δάκνονται πολλάκις ὁμοίως τοῖς δυσεντερικοῖς , ἅτε γὰρ , οἶμαι , τῆς ξανθῆς χολῆς δριμείας αὐτοῖς γινομένης ἐν τῷ κατοπτᾶσθαι τὸ αἷμα · καλείτω μὲν οὖν ἕκαστος ὡς ἂν ἐθέλῃ . διαφοραὶ δὲ τῶν ἐκκρινομένων αἱματωδῶν αἱ πᾶσαι τέσσαρες ὑπάρχουσιν ἐπὶ τέτταρσι διαθέσεσι · μία μὲν αὐτοῦ τοῦ αἵματος , ἐπὶ τῶν ἀποκοπέντων κώλων , ἢ γυμνάσια καταλυσάντων ἐκ περιόδου τινὸς ἀποτελουμένη · δευτέρα δὲ , δι’ ἀτονίαν ἥπατος ὑδατώδους αἵματος ὑπιόντος , ὃ κρεῶν εἰκάζουσι πλύματι · τρίτη δὲ ἡ νῦν εἰρημένη τοῦ μελαγχολικοῦ καὶ στίλβοντος . αὗται μὲν οὖν αἱ τρεῖς ἀθρόαν τε ἅμα καὶ πολλὴν ἐργάζονται τὴν ἔκκρισιν · ἡ τετάρτη δὲ κατὰ βραχύ τε καὶ δι’ ὀλίγου τοῦ χρόνου τὴν ἀπόκρισιν ἔχει γινομένην , ἐνίοτε μὲν ἀκριβοῦς αἵματος , ἔστι δ’ ὅτε θρομβώδους . ἐν ταύτῃ καὶ πύου τι συνεκκρίνεται πολλάκις ὀλίγον , καὶ τῶν καλουμένων ἐφελκίδων , ὑμενώδη τέ τινα σώματα , μόρια τῶν ἐντέρων αὐτῶν · ἀλλὰ καὶ συνεστηκυῖα πολλάκις ἐπὶ τούτων ἡ κόπρος ἐκκρίνεται σταγόνας αἵματος ἐφ’ ἑαυτῇ ἔχουσα . αἱ διαθέσεις δὲ τῶν μὲν πρώτων τριῶν ὀλίγον ἔμπροσθεν εἴρηνται · τῆς τετάρτης δὲ τῆς νῦν εἰρημένης ἕλκωσις ἐντέρων ἐστὶν ἡ διάθεσις . ταύτην καὶ μόνην ἀξιοῦσί τινες ὀνομάζεσθαι δυσεντερίαν . ἀλλ’ , ὅπερ εἴρηταί μοι πολλάκις , ὑπὲρ τοῦ μηδὲν παραλειφθῆναι πρᾶγμα μεγάλην δεῖ πεποιῆσθαι τὴν φροντίδα , τῶν δὲ ὀνομάτων καταφρονητέον . ἔστι δὲ ἐκ ταὐτοῦ τοῦ γένους τῇ προειρημένῃ δυσεντερίᾳ καὶ ὁ καλούμενος τεινεσμὸς , ἕλκος ἐν ἀπευθυσμένῳ γινόμενον , τὰ μὲν ἄλλα συμπτώματα παραπλήσια φέρων , ἐντάσεις δὲ πολὺ σφοδροτέρας τῶν δυσεντερικῶν .
Lemmas: ἐπεί δέ καί περί οὗτος αὔταρκος λέγω πρός γε ὁ πάρειμι , περί ὁ ἄνωθεν εἰς ὁ γαστήρ συρρέω ἐπανέρχομαι · λέγω γάρ δή καί οὗτος διαχώρημα ὑγρότης τε καί πλῆθος αἴτιος καθίστημι . φέρω τοίνυν ἄνωθεν εἰς ὁ γαστήρ πολλάκις μέν εὐρωστία ὁ φύσις ἐκκρίνω ὁ περισσός , εἰμί δέ ὅτε ὑπό ἀρρωστία οὐδέ ὁ χρηστός βαστάζω δύναμαι . ἐκκρίνω μέν οὖν ὁ περισσός ἐν τε ὁ κρίσις καί κατά ὁ ὁ ὑγεία ἐνίοτε χρόνος , ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ γυνή ἐπί ἕκαστος μείς . τοιοῦτος δέ καί ὁ αἱματηρός δυσεντερία ὁ Ἱπποκράτης φάσκω συμπίπτω , ἐπί ὅς ἀποκόπτω τις κῶλον . ὁράω δέ καί ἐγώ οὐ οὗτος μόνος , ἀλλά καί ἄλλος τις συμπίπτω ἐκ περίοδος τις ὁρίζω . ἅπας δέ , ὅς θεάομαι κενόω οὕτως , ἐκ γυμναστικός ὁ πρόσθεν βίος μεθίστημι εἰς ἀργία παντελής . ὁ μέν δή τοιοῦτος περίσσωμα ὁ πός μόνος ἀλλότριος εἰμί · ἕτερος δέ ὁ ποιός , ὁ πολύς μέν ἐν ὁ ὀξύς νόσημα κριτικός ἐκκρίνω , εἰμί ὅτε δέ λόγος σύντηξις . ἐν ὁ μεταξύ δέ οὗτος τε ὁ παντάπασι ἄχρηστος καί μοχθηρός περίσσωμα ᾄκεινος τε ὁ προλέγω χρηστός , τρίτος ἄλλος γένος εἰμί περίσσωμα , οἷος περ ἐν γαστήρ ὁ ἡμίπεπτος σιτίον . ἐκκρίνω δέ οὗτος κατά ὁ ἡπατικός μάλα διάθεσις . ὀνομάζω δέ οὕτως ἐπί ὅς ἀτονία ὁ ἧπαρ ὁ νόσος ὑπάρχω , ἔͅν μηδείς συνέρχομαι φλεγμονή . τηνικαῦτα γάρ ὅμοιος τις ὁ πάθημα συμβαίνω ὁ σπλάγχνον ὁ κατά ὁ ἄτονος γαστήρ συμπίπτω , ἐπειδάν ὀρέγω μέν ὁ γαστήρ , ὅς δέ ἄν προσαίρω σιτίον μή πέσσω , βαρύνω τε καί ἡμίπεπτος ὁ ἔντερον ἐκπέμπω · οὗτος μέν γάρ καί εἰς ἔμετος ὁρμάω · ὁ δέ ἧπαρ ἀνάλογος τις ὁ ἔμετος πάσχω , ὅς ἐπισπάω τροφή , ὡς διά στόμαχος ὁ κατά ὁ μεσάραιον ἀγγεῖον , αὖθις ἀποπέμπω διά αὐτός ἡμίπεπτος . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος ἔκκρισις ὁ ἰδέα , καθά οὖν καί εἰκάζω αὐτός ὁ πρό ἐγώ , ἔοικα μάλα πλύμα κρέας · ἀγαθός δέ ἴσως οὐ ἁπλῶς οὕτως λέγω , ἀλλά εἰς ἀκρίβεια ὁ εἰκών , ἔναιμος τε καί νεοσφαγής ὁ λόγος προστίθημι . καί μέν δή καί εἰ τις ὑδατώδης αἷμα ὁ οὕτως ἐκκρίνω λέγω , καί οὗτος ἐγώ δοκέω σαφής ἑρμηνεύω αὐτός . ﻿ οὗτος μέν δή ὁ σύμπτωμα ὁ ὁ ἡμίπεπτος σιτίον ἔμετος ἀνάλογος ἔχω . ὁ δέ ἕτερος , ὅς μέλλω λέγω , ἔοικα ὑγρός διαχώρημα γαστήρ εἰς ἀκριβής μέν ἀφικνέομαι πέψις , ἀτυχέω δέ ὁ ἀνάδοσις . ὡς γάρ καί οὗτος πάντως δήπου βαρύνω πρός αὐτός ὁ γαστήρ ἐκκρίνω ἐφίημι , κατά ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ ἧπαρ , ἐπειδάν ἱκανός ἀπολαύω ὁ ἀναδίδωμι τροφή εἰς ἑαυτοῦ , οὐ ἔτι ἀνέχω παράκειμαι ἐπιπολύ , ὅταν οὖν οὗτος μή δύναμαι φέρω πρόσω διά ὁστισοῦν αἰτία , ἀναγκαῖος αὐτός παλινδρομέω εἰς ὁ γαστήρ , καί φαίνω τηνικαῦτα ὁ ἐκκρίνω αἷμα μέλας τε ὁ κατά φύσις καί στίλβω , ὡς ἐκ αἷμα τε καί μέλας χολή κεράννυμι . αἷμα μέν γάρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ μελαίνω ἐν ὁ ψύχω , πρός ὁ μηδείς ἐπικτάομαι στιλπνότης , καί ὅς ἐκ ἀρχή ἔχω ἀπόλλυμι · ὁ μέλας δέ χολή στιλπνός καί αὐτός ὁ αἷμα εἰμί , ὥσπερ καί ὁ ἐκ ὁ νεκρός θάλασσα ἄσφαλτος , ὅς Ἰουδαικός ὀνομάζω . οὐ γάρ ἀποψύχω ὁ αἷμα γεννάω ὁ μέλας χολή , ὥσπερ ἐπί ὁ θρόμβος , ἀλλά ὑπεροπτάω , διό καί ὁ στιλπνότης διασῴζω ἔχω . οὐ γάρ ὡς ὁ θρόμβος , ἀποψύχω ὁ αἷμα , οὕτως καί ὁ μέλας χολή ὁ γένεσις ἔχω · ἐναντίος γάρ ἅπας ἐκ ὑπερόπτησις τε καί ζέσις , οἷος τέφρα τις ὁ μέλας χολή συνίστημι , ψυχρός μέν , ὅτι γεώδης , θερμότης δέ μετέχω , καθά ὁ τέφρα τε καί ὁ ὄξος . ἔρχομαι δέ εἰς ὁ λέγω διάθεσις ὁ ἐκ ὁ κοιλία ἀναδίδωμι χυμός ἐπί πολύς ἐν ἧπαρ μένω , ὁ μή τυγχάνω ὁ ἐντεῦθεν ἀνάδοσις . ὀνομάζω δέ ὁ τοιοῦτος ὁ ἔκκρισις ἰδέα πρός ἔνιοι δυσεντερία · καί γάρ οὖν καί δάκνω πολλάκις ὅμοιος ὁ δυσεντερικός , ἅτε γάρ , οἴομαι , ὁ ξανθός χολή δριμύς αὐτός γίγνομαι ἐν ὁ κατοπτάω ὁ αἷμα · καλέω μέν οὖν ἕκαστος ὡς ἄν ἐθέλω . διαφορά δέ ὁ ἐκκρίνω αἱματώδης ὁ πᾶς τέσσαρες ὑπάρχω ἐπί τέσσαρες διάθεσις · εἷς μέν αὐτός ὁ αἷμα , ἐπί ὁ ἀποκόπτω κῶλον , ἤ γυμνάσιον καταλύω ἐκ περίοδος τις ἀποτελέω · δεύτερος δέ , διά ἀτονία ἧπαρ ὑδατώδης αἷμα ὕπειμι , ὅς κρέας εἰκάζω πλύμα · τρίτος δέ ὁ νῦν λέγω ὁ μελαγχολικός καί στίλβω . οὗτος μέν οὖν ὁ τρεῖς ἀθρόος τε ἅμα καί πολύς ἐργάζομαι ὁ ἔκκρισις · ὁ τέταρτος δέ κατά βραχύς τε καί διά ὀλίγος ὁ χρόνος ὁ ἀπόκρισις ἔχω γίγνομαι , ἐνίοτε μέν ἀκριβής αἷμα , εἰμί δέ ὅτε θρομβώδης . ἐν οὗτος καί πύον τις συνεκκρίνω πολλάκις ὀλίγος , καί ὁ καλέω ἐφελκίς , ὑμενώδης τε τις σῶμα , μόριον ὁ ἔντερον αὐτός · ἀλλά καί συνίστημι πολλάκις ἐπί οὗτος ὁ κόπρος ἐκκρίνω σταγών αἷμα ἐπί ἑαυτοῦ ἔχω . ὁ διάθεσις δέ ὁ μέν πρῶτος τρεῖς ὀλίγος ἔμπροσθεν λέγω · ὁ τέταρτος δέ ὁ νῦν λέγω ἕλκωσις ἔντερον εἰμί ὁ διάθεσις . οὗτος καί μόνος ἀξιόω τις ὀνομάζω δυσεντερία . ἀλλά , ὅς λέγω ἐγώ πολλάκις , ὑπέρ ὁ μηδείς παραλείφω πρᾶγμα μέγας δέω ποιέω ὁ φροντίς , ὁ δέ ὄνομα καταφρονέω . εἰμί δέ ἐκ αὐτός ὁ γένος ὁ προλέγω δυσεντερία καί ὁ καλέω τεινεσμός , ἕλκος ἐν ἀπευθύνω γίγνομαι , ὁ μέν ἄλλος σύμπτωμα παραπλήσιος φέρω , ἔντασις δέ πολύς σφοδρός ὁ δυσεντερικός .