galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.39
Ἐρμηνεῦσαι μὲν ἀκριβῶς οὐχ οἷόν τε , διότι μηδ’ ἄλλο τι τῶν αἰσθητῶν παθῶν , ἀναμνῆσαι μέντοι τὸν τῆς αὐτῆς αἰσθήσεως κεκοινωνηκότα δυνατόν . εἰ δέ τις ἐγεύσατό ποτε κυδωνίων , ἢ μήλων , ἢ μύρτων , ἢ μεσπίλων , οἶδε μὲν σαφῶς ἑτέραν μὲν τὴν ἀπὸ τούτων αἴσθησιν ἡμῖν ἐν τῇ γλώττῃ γιγνομένην , ἑτέραν δὲ τὴν ἀπὸ τῶν στυφόντων σωμάτων . τὰ μὲν γὰρ στύφοντα ἢ ψύχοντα συνωθεῖν ἔσω φαίνεται τὸ ψαῦον ἡμῶν μόριον ἐκ παντὸς μέρους ὁμαλῶς , οἷον ὠθοῦντά τε καὶ πιλοῦντα καὶ συνάγοντα · τὰ δ’ αὐστηρὰ κατὰ βάθους τε διαδύεσθαι δοκεῖ καί τινα τραχεῖάν τε καὶ ἀνώμαλον αἴσθησιν ἐπάγειν , ὡς ἀναξηραίνοντα καὶ πᾶσαν ἐκβοσκόμενα τὴν ἰκμάδα τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων , ὥσθ’ ἑτέραν εἶναι τὴν τῶν παθῶν ἰδιότητα , μηδὲ ῥηθῆναι σαφῶς δυναμένην , ἀπό τε τῶν στυφόντων ἡμᾶς σωμάτων καὶ τῶν αὐστηρῶν χυμῶν . ἀλλ’ ὅστις γε ἄνθρωπος νοῦν ἔχει οἶδεν ὃ λέγω . ὅταν δὲ τὸ πλησιάζον τῇ γλώττῃ σῶμα σφοδρῶς ξηραίνῃ καὶ ξυνάγῃ καὶ τραχύνῃ μέχρι βάθους πλέονος αὐτὴν , ὥσπερ ἀχράδες ἄωροι καὶ κράνες στυφνὸν ἅπαν τὸ τοιοῦτον ὀνομάζεται , τῶν αὐστηρῶν ἐπιτάσει διαφέρον . ὃ δὲ καλοῦμεν ἡμεῖς στῦφον , οὐ πάνυ μέντοι πρὸς τῶν περὶ τὸν Θεόφραστον εὑρεῖν ἔστιν εἰρημένον . ἔοικε δή τι ταὐτὸν δηλοῦν τῷ αὐστηρῷ , ἢ κοινὸν εἶναί τι γένος τούτου τε καὶ στρυφνοῦ . ὅσα δ’ ἐν τῷ ψαύειν τῆς γλώττης οὐ συνάγει μὲν αὐτὴν , οὐδὲ σφίγγει καθάπερ τὰ στύφοντα , τὸ δ’ ἐναντίον ἅπαν φαίνεται ποιοῦντα , ῥύπτοντα καὶ ἀποπλύνοντα , κᾂν εἴ τι τῶν στυφόντων παρακέοιτο , ταῦτα σύμπαντα προσαγορεύομεν ἁλυκά . τὰ δ’ ἔτι μᾶλλον τούτων ῥύπτοντα , μέχρι τοῦ καὶ τραχύνειν ἀνιαρῶς , πικρὰ προσαγορεύεται . τὰ δέ γε δάκνοντά τε καὶ διαβιβρώσκοντα μετὰ θερμότητος ἰσχυρᾶς δριμέα . τὰ δ’ ἄνευ αὐτῆς δάκνοντα καλεῖται μὲν ὀξέα , πρόσεστι δὲ αὐτοῖς καὶ τὸ ζυμοῦν . ὅσα δ’ οἷον ἐπαλείφει τε καὶ ἀναπληροῖ καὶ καθίστησι τὰ τετραχυμένα τε καὶ οἷον διαβεβρωμένα τῆς γλώττης μόρια , ταῦτα μετὰ μὲν ἡδονῆς ἐναργοῦς ψαύοντα γλυκέα , χωρὶς δὲ ταύτης λιπαρὰ προσαγορεύεται . ἐγὼ μὲν οὖν , ὡς οἷόν τέ μοι μάλιστα λόγῳ διελθεῖν ἐπεχείρησα δυσερμήνευτα πράγματα . θαυμάζω δὲ τῶν ἑτοίμως ἅπαντα στύφοντα προσαγορευόντων , καὶ τὰ δριμέα καὶ τὰ πικρὰ καὶ τὰ γλυκέα καὶ τὰ λιπαρὰ καὶ τὰ ὀξέα . καὶ γὰρ ὀνόματα διαφέροντα κεῖται τοῖς πράγμασιν εὐθὺς ἐκ παλαιοῦ καὶ τῶν αἰσθητῶν παθῶν . οὐ σμικρά τις ἡμῖν ἐστιν ἡ διαφορά . βέλτιον δ’ ἦν ἴσως , εἶπερ ἐβούλοντο φυσιολογεῖν , οὐκ ἀνατρέπειν τὰ φαινόμενα καὶ συγχεῖν τὰς προσηγορίας , ἀλλὰ ζητῆσαι τίνος μὲν κράσεως ἢ διαθέσεως , ἢ κατασκευῆς σώματος , ἢ ὅπως ὀνομάζειν ἐθέλωσιν , ἔγγονος γίνεται στύψις , τίνος δ’ ἁλυκότης καὶ πικρότης ὀξύτης τε καὶ δριμύτης καὶ γλυκύτης καὶ λιπαρότης , ἅπερ οἱ περὶ Πλάτωνά τε καὶ Ἀριστοτέλην καὶ Θεόφραστον ἐπειράθησαν διορίσασθαι . δῆλον γὰρ ὡς εἴπερ ἐκ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ συνιόντων κέκραται πάντα , καὶ τῶν εἰρημένων ἑκάστη ποιότης ἐκ τῆς τούτων κράσεώς ἐστιν . εἰ μὲν οὖν ὅπως τῶν εἰρημένων ἕκαστος γίνηται χυμῶν ἐπιχειροῖεν ἐξηγεῖσθαι , κᾂν ἡδέως ἐπακούσαιμι καὶ χάριν γνοίην αὐτοῖς οὐ μικράν . εἰ δὲ οὐδὲ τοῦτο ποιοῦσιν , ἔτι τε συγχέουσιν εἰς ταὐτὸν ἁπάσας τὰς αἰσθητὰς διαφορὰς , ὡς κινδυνεύειν ἅπαντα τὰ σώματα στύφοντα προσαγορεύειν , οὔτ’ ἂν αὐτοὺς ἐπακούειν ἐθέλοιμι , κᾀκείνους ἂν εὐξαίμην παύσασθαι ματαίου φιλονεικίας .
Lemmas: ἐρμηνεύω μέν ἀκριβής οὐ οἷος τε , διότι μηδέ ἄλλος τις ὁ αἰσθητός πάθος , ἀναμιμνῄσκω μέντοι ὁ ὁ αὐτός αἴσθησις κοινωνέω δυνατός . εἰ δέ τις γεύω ποτέ κυδώνιος , ἤ μῆλον , ἤ μύρτον , ἤ μέσπιλον , οἶδα μέν σαφής ἕτερος μέν ὁ ἀπό οὗτος αἴσθησις ἐγώ ἐν ὁ γλῶσσα γίγνομαι , ἕτερος δέ ὁ ἀπό ὁ στύφω σῶμα . ὁ μέν γάρ στύφω ἤ ψύχω συνωθέω ἔσω φαίνω ὁ ψαύω ἐγώ μόριον ἐκ πᾶς μέρος ὁμαλής , οἷος ὠθέω τε καί πιλέω καί συνάγω · ὁ δέ αὐστηρός κατά βάθος τε διαδύνω δοκέω καί τις τραχύς τε καί ἀνώμαλος αἴσθησις ἐπάγω , ὡς ἀναξηραίνω καί πᾶς ἐκβόσκω ὁ ἰκμάς ὁ αἰσθητικός σῶμα , ὥστε ἕτερος εἰμί ὁ ὁ πάθος ἰδιότης , μηδέ λέγω σαφής δύναμαι , ἀπό τε ὁ στύφω ἐγώ σῶμα καί ὁ αὐστηρός χυμός . ἀλλά ὅστις γε ἄνθρωπος νόος ἔχω οἶδα ὅς λέγω . ὅταν δέ ὁ πλησιάζω ὁ γλῶσσα σῶμα σφοδρός ξηραίνω καί συνάγω καί τραχύνω μέχρι βάθος πολύς αὐτός , ὥσπερ ἀχράς ἄωρος καί κράν στυφνός ἅπας ὁ τοιοῦτος ὀνομάζω , ὁ αὐστηρός ἐπίτασις διαφέρω . ὅς δέ καλέω ἐγώ στύφω , οὐ πάνυ μέντοι πρός ὁ περί ὁ Θεόφραστος εὑρίσκω εἰμί λέγω . ἔοικα δή τις αὐτός δηλόω ὁ αὐστηρός , ἤ κοινός εἰμί τις γένος οὗτος τε καί στρυφνός . ὅσος δέ ἐν ὁ ψαύω ὁ γλῶσσα οὐ συνάγω μέν αὐτός , οὐδέ σφίγγω καθά ὁ στύφω , ὁ δέ ἐναντίος ἅπας φαίνω ποιέω , ῥύπτω καί ἀποπλύνω , ἔͅν εἰ τις ὁ στύφω παράκειμαι , οὗτος σύμπας προσαγορεύω ἁλυκός . ὁ δέ ἔτι μάλα οὗτος ῥύπτω , μέχρι ὁ καί τραχύνω ἀνιαρός , πικρός προσαγορεύω . ὁ δέ γε δάκνω τε καί διαβιβρώσκω μετά θερμότης ἰσχυρός δριμύς . ὁ δέ ἄνευ αὐτός δάκνω καλέω μέν ὀξύς , πρόσειμι δέ αὐτός καί ὁ ζυμόω . ὅσος δέ οἷος ἐπαλείφω τε καί ἀναπληρόω καί καθίστημι ὁ τραχύω τε καί οἷος διαβιβρώσκω ὁ γλῶσσα μόριον , οὗτος μετά μέν ἡδονή ἐναργής ψαύω γλυκύς , χωρίς δέ οὗτος λιπαρός προσαγορεύω . ἐγώ μέν οὖν , ὡς οἷος τε ἐγώ μάλα λόγος διέρχομαι ἐπιχειρέω δυσερμήνευτος πρᾶγμα . θαυμάζω δέ ὁ ἑτοῖμος ἅπας στύφω προσαγορεύω , καί ὁ δριμύς καί ὁ πικρός καί ὁ γλυκύς καί ὁ λιπαρός καί ὁ ὀξύς . καί γάρ ὄνομα διαφέρω κεῖμαι ὁ πρᾶγμα εὐθύς ἐκ παλαιός καί ὁ αἰσθητός πάθος . οὐ μικρός τις ἐγώ εἰμί ὁ διαφορά . ἀγαθός δέ εἰμί ἴσως , εἰ βούλομαι φυσιολογέω , οὐ ἀνατρέπω ὁ φαίνω καί συγχέω ὁ προσηγορία , ἀλλά ζητέω τίς μέν κρᾶσις ἤ διάθεσις , ἤ κατασκευή σῶμα , ἤ ὅπως ὀνομάζω ἐθέλω , ἔγγονος γίγνομαι στῦψις , τίς δέ ἁλυκότης καί πικρότης ὀξύτης τε καί δριμύτης καί γλυκύτης καί λιπαρότης , ὅς ὁ περί Πλάτων τε καί Ἀριστοτέλης καί Θεόφραστος ἐπιλέγω διορίζω . δῆλος γάρ ὡς εἴπερ ἐκ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός συνέρχομαι κεράννυμι πᾶς , καί ὁ λέγω ἕκαστος ποιότης ἐκ ὁ οὗτος κρᾶσις εἰμί . εἰ μέν οὖν ὅπως ὁ λέγω ἕκαστος γίγνομαι χυμός ἐπιχειρέω ἐξηγέομαι , ᾄν ἡδύς ἐπακούω καί χάρις γιγνώσκω αὐτός οὐ μικρός . εἰ δέ οὐδέ οὗτος ποιέω , ἔτι τε συγχέω εἰς αὐτός ἅπας ὁ αἰσθητός διαφορά , ὡς κινδυνεύω ἅπας ὁ σῶμα στύφω προσαγορεύω , οὔτε ἄν αὐτός ἐπακούω ἐθέλω , κᾀκέϊνος ἄν εὔχομαι παύω μάταιος φιλονικία .