galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 5.15
Ὅσα τοίνυν ἀλύπως θερμαίνει , ταῦτα ἀραιωτικὰ μόνον ὑπάρχει τῶν πάντων · εἰ δὲ μὴ θερμὰ μόνον , ἀλλὰ καὶ παχυμερῆ ταῖς συστάσεσιν εἴη , σφοδρὰ μὲν ὑπάρχοντα καὶ καυστικὰ συντήκει τε τὰ σώματα δίκην πυρὸς , ἐσχάρας τε πολλάκις ὁμοίας ταῖς ἀπὸ τῶν καυστήρων ἐργάζεται . ἧττον δ’ ἢ ὥστε καίειν θερμαίνοντα τῆς ἀναστομωτικῆς ἐστι δυνάμεως , ὥστ’ εἶναι τῶν ἀναστομωτικὸν φάρμακον τῇ μὲν οὐσίᾳ γεῶδές τε ἅμα καὶ πυρῶδες , εἰς τοσοῦτον δ’ ἧκον θερμότητος ὡς μήπω καίειν . εἰ δὲ καυστικόν τε ἅμα καὶ μὴ μέντοι σφοδρῶς εἴη , καὶ προσέτι λεπτομερὲς , ἤτοι παντάπασιν ἄδηκτον ἔσται τὸ τοιοῦτον , ἢ μετ’ ὀλίγης δήξεως καὶ ὀδύνης ἀποτήξει τι τῶν σαρκωδῶν μορίων . τῷ γὰρ μήτ’ ἀλλοιοῦν ἀθρόως , ὥσπερ τὰ σφόδρα θερμὰ , μήτε μόλις διεξέρχεσθαι , καθάπερ τὰ παχυμερῆ , λανθάνουσαν ἔχει τὴν ἐνέργειαν , εἴ γε τῶν ἀλλοιώσεων αἱ ἀθρόαι μεταβολαὶ μάλιστα αἰσθητικαὶ καὶ τῶν διεξόδων αἱ βίαιοι . τὸ γὰρ παχυμερὲς καυστικὸν , ᾧπερ ἂν ἐνιζήσῃ μορίῳ , σκόλοπος δίκην ἐμπεπαρμένον ἀνιᾷ . ἀλλ’ ἐκεῖνο μὲν ἐσχαρωτικόν ἐστιν ὁμοίως τοῖς καυστικοῖς . ὑπὲρ ὧν δὲ νῦν ὁ λόγος ἐνέστηκεν , οὔτε ἐσχάραν ἐργάζεται καὶ καλεῖται σηπτικὰ , οὐκ οἰκείας μὲν τῆς προσηγορίας τετυχηκότα . τὰ γὰρ ὄντως σηπτικὰ ὑγραίνοντα μετὰ τοῦ θερμαίνειν ἐστίν . ὅμως δ’ οὖν οὕτω καλοῦμεν τῇ τοῦ συμπτώματος ὁμοιότητι , φθορὰ γὰρ ἀνώδυνος ὑπ’ ἀμφοτέρων γίγνεται · πλείους μὲν οὖν εἰσιν οἱ τῶν φθειρομένων τρόποι . τά τε γὰρ ὑπερψυχθέντα καὶ ὑπερθερμανθέντα καὶ ὑπερυγρανθέντα καὶ ὑπερξηρανθέντα φθείρεται , ἀλλ’ οὐ πάντα γε τὰ φθειρόμενα σήπεσθαί φαμεν , ἀλλ’ ὅσα μετὰ δυσωδίας τοῦτο πάσχει . περὶ μὲν δὴ τῶν ὀνομάτων οὐ πάνυ χρὴ σπουδάζειν . χρὴ δ’ εἰδέναι τὰ καλούμενα φάρμακα σηπτὰ καὶ σηπτικὰ , καθάπερ ἀρσενικὸν καὶ σανδαράκη καὶ χρυσοκόλλα , δρυόπτερίς τε καὶ πιτυοκάμπη καὶ ἀκόνιτον τήκειν τε καὶ συντήκειν ἅπαντα , καὶ μάλιστα τῆς μαλακῆς σαρκὸς ὀδύνης χωρίς . ἔνια δ’ ἐξ αὐτῶν ἰδίως ὀνομάζουσι καθαιρετικὰ , καὶ χρῶνταί γε πρὸς τὰς ἐπουλώσεις τῶν ὑπερσαρκούντων ἑλκῶν . ἔστι δὲ καὶ ταῦτα τῆς μὲν αὐτῆς τῷ γένει τῆς σηπτικῆς ὀνομαζομένης δυνάμεως , ἀσθενεστέρας δ’ εἰς τοσοῦτον ὡς τὸ μὲν ἐπιπολῆς μόνον ᾧ προσπίπτει καθαιρεῖν , εἰς βάθος δ’ ἀδυνατεῖν προσέρχεσθαι , καθάπερ καὶ τὸ τῆς Ἀσίας πέτρας ἄνθος , οὐ μὴν τῆς γε αὐτῆς τῆς ὄντως ἐπουλωτικῆς δυνάμεώς ἐστι τὰ τοιαῦτα . ἐκεῖνα γὰρ οὐ καθαιρεῖν οὐδ’ ἀποτήκειν τι τῆς σαρκὸς , ἀλλὰ σκληρύνειν τε καὶ ξηραίνειν πέφυκεν , ἥ τε στυπτηρία καὶ ἡ κίκις , ἣν ὀμφακῖτιν ὀνομάζουσιν , ὅ τε κεκαυμένος χαλκὸς , καὶ μάλισθ’ ὁ πεπλυμένος . ὁ μὲν γὰρ ἄπλυτος ἔχει τι καθαιρετικὸν , ὥσπερ καὶ ἡ τοῦ χαλκοῦ λεπίς . ὁ πεπλυμένος δὲ τὸ κάλλιστον τῶν ἐπουλωτικῶν φαρμάκων ἐστί . χρὴ γὰρ καὶ στύφειν μετρίως καὶ ξηραίνειν τὸ μέλλον ἐπουλώσειν καλῶς . ὅθεν καὶ ὁ τῆς Αἰγυπτίας ἀκάνθης καρπὸς , καὶ τὰ τῆς ῥοιᾶς λέμματα ξηρὰ , καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα τῶν ἐπουλωτικῶν φαρμάκων ἐστίν .
Lemmas: ὅσος τοίνυν ἄλυπος θερμαίνω , οὗτος ἀραιωτικός μόνος ὑπάρχω ὁ πᾶς · εἰ δέ μή θερμός μόνος , ἀλλά καί παχυμερής ὁ σύστασις εἰμί , σφοδρός μέν ὑπάρχω καί καυστικός συντήκω τε ὁ σῶμα δίκη πῦρ , ἐσχάρα τε πολλάκις ὅμοιος ὁ ἀπό ὁ καυστήρ ἐργάζομαι . ἥσσων δέ ἤ ὥστε καίω θερμαίνω ὁ ἀναστομωτικός εἰμί δύναμις , ὥστε εἰμί ὁ ἀναστομωτικός φάρμακον ὁ μέν οὐσία γεώδης τε ἅμα καί πυρώδης , εἰς τοσοῦτος δέ ἥκω θερμότης ὡς μήπω καίω . εἰ δέ καυστικός τε ἅμα καί μή μέντοι σφοδρός εἰμί , καί προσέτι λεπτομερής , ἤτοι παντάπασι ἄδηκτος εἰμί ὁ τοιοῦτος , ἤ μετά ὀλίγος δῆξις καί ὀδύνη ἀποτήκω τις ὁ σαρκώδης μόριον . ὁ γάρ μήτε ἀλλοιόω ἀθρόος , ὥσπερ ὁ σφόδρα θερμός , μήτε μόλις διεξέρχομαι , καθά ὁ παχυμερής , λανθάνω ἔχω ὁ ἐνέργεια , εἰ γε ὁ ἀλλοίωσις ὁ ἀθρόος μεταβολή μάλα αἰσθητικός καί ὁ διέξοδος ὁ βίαιος . ὁ γάρ παχυμερής καυστικός , ὅς ἄν ἐνζάω μόριον , σκόλοψ δίκη ἐμπείρω ἀνιάω . ἀλλά ἐκεῖνος μέν ἐσχαρωτικός εἰμί ὅμοιος ὁ καυστικός . ὑπέρ ὅς δέ νῦν ὁ λόγος ἐνίστημι , οὔτε ἐσχάρα ἐργάζομαι καί καλέω σηπτικός , οὐ οἰκεῖος μέν ὁ προσηγορία τυγχάνω . ὁ γάρ ὄντως σηπτικός ὑγραίνω μετά ὁ θερμαίνω εἰμί . ὅμως δέ οὖν οὕτως καλέω ὁ ὁ σύμπτωμα ὁμοιότης , φθορά γάρ ἀνώδυνος ὑπό ἀμφότερος γίγνομαι · πολύς μέν οὖν εἰμί ὁ ὁ φθείρω τρόπος . ὁ τε γάρ ὑπερψύχω καί ὑπερθερμαίνω καί ὑπερυγραίνω καί ὑπερξηραίνω φθείρω , ἀλλά οὐ πᾶς γε ὁ φθείρω σήπω φημί , ἀλλά ὅσος μετά δυσωδία οὗτος πάσχω . περί μέν δή ὁ ὄνομα οὐ πάνυ χρή σπουδάζω . χρή δέ οἶδα ὁ καλέω φάρμακον σηπτός καί σηπτικός , καθά ἀρσενικόν καί σανδαράκη καί χρυσοκόλλα , δρυόπτερις τε καί πιτυοκάμπη καί ἀκόνιτον τήκω τε καί συντήκω ἅπας , καί μάλα ὁ μαλακός σάρξ ὀδύνη χωρίς . ἔνιοι δέ ἐκ αὐτός ἴδιος ὀνομάζω καθαιρετικός , καί χράω γε πρός ὁ ἐπούλωσις ὁ ὑπερσαρκέω ἕλκος . εἰμί δέ καί οὗτος ὁ μέν αὐτός ὁ γένος ὁ σηπτικός ὀνομάζω δύναμις , ἀσθενής δέ εἰς τοσοῦτος ὡς ὁ μέν ἐπιπολή μόνος ὅς προσπίπτω καθαιρέω , εἰς βάθος δέ ἀδυνατέω προσέρχομαι , καθά καί ὁ ὁ Ἀσία πέτρα ἄνθος , οὐ μήν ὁ γε αὐτός ὁ ὄντως ἐπουλωτικός δύναμις εἰμί ὁ τοιοῦτος . ἐκεῖνος γάρ οὐ καθαιρέω οὐδέ ἀποτήκω τις ὁ σάρξ , ἀλλά σκληρύνω τε καί ξηραίνω φύω , ὁ τε στυπτηρία καί ὁ κίκις , ὅς ὀμφακῖτις ὀνομάζω , ὁ τε καίω χαλκός , καί μάλα ὁ πλύνω . ὁ μέν γάρ ἄπλυτος ἔχω τις καθαιρετικός , ὥσπερ καί ὁ ὁ χαλκός λεπίς . ὁ πλύνω δέ ὁ καλός ὁ ἐπουλωτικός φάρμακον εἰμί . χρή γάρ καί στύφω μέτριος καί ξηραίνω ὁ μέλλω ἐπουλόω καλός . ὅθεν καί ὁ ὁ Αἰγύπτιος ἄκανθα καρπός , καί ὁ ὁ ῥοιά λέμμα ξηρός , καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος ὁ ἐπουλωτικός φάρμακον εἰμί .