galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 5.21
Γάλακτος καὶ σπέρματος ποιητικαὶ δυνάμεις εἰσὶν αἱ μὲν ἐν φαρμάκοις μόνον , αἱ δὲ καὶ ἐν τροφαῖς . ἐν φαρμάκοις μὲν , ἐπειδὰν τοὺς φλεγματικοὺς χυμοὺς ἐκθερμαίνοντες εἰς αἷμα μεταβάλλωμεν , ἐν τροφαῖς δὲ κατὰ τὴν τῆς ὅλης οὐσίας ὁμοιότητα , κᾀπειδὰν εὔχυμοί τε καὶ ὑγραὶ μετρίως ὦσι καὶ θερμότητος χλιαρᾶς , οἵας πέρ ἐστι καὶ τὸ γάλα . συμμέτρου μὲν γὰρ τῷ ζώῳ θερμότητος τὸ αἷμα μετέχει , πλείονος δὲ ἢ κατὰ τὸ μέτρον ἡ ξανθὴ χολὴ καθάπερ τὸ φλέγμα ψυχρότητος . ἐν τῷ μέσῳ δ’ ἐστὶ φλέγματός τε καὶ αἵματος ὅσον ἐπὶ τῇ θερμότητι τὸ γάλα , οὐ μὴν ἶσόν γε ἀφέστηκεν ἑκατέρου , ἀλλ’ ἔστιν ποῤῥώτερον μὲν τοῦ φλέγματος , ἐγγύτερον δὲ τοῦ αἵματος . ὅταν οὖν ἐνδεῶς ἀθροίζηται τὸ γάλα κατὰ τοὺς μαστοὺς , ἐθέλῃς δὲ πλέον γενέσθαι , διάσκεψαι περὶ τοῦ αἵματος · ἤτοι γὰρ ἔλασσόν ἐστι τοῦ προσήκοντος ἢ μοχθηρότερον . τὸ μὲν οὖν ἔλαττον ὑγραινούσης τε καὶ θερμαινούσης δεῖται τῆς συμπάσης διαίτης , τὸ δὲ μοχθηρότερον , εἰ μὲν χολῶδες ὑπάρχει , καθάρσεως μὲν πρῶτον , εἶθ’ οἵας εἴρηται διαίτης · εἰ δὲ φλεγματικὸν , φαρμάκων θερμαινόντων μὲν , ἤτοι κατὰ τὴν πρώτην ἢ δευτέραν τάξιν , οὐ μὴν ξηραινόντων . καλλίω δ’ αὐτῶν ὅσα μὴ φάρμακα μόνον ἐστὶν , ἀλλὰ καὶ τροφαὶ , εὔζωμα καὶ μάραθρα καὶ ἄνηθα . λέγω δὲ καὶ τὰς πόας αὐτὰς χλωρὰς ἔτι καὶ ὑγράς . καὶ γὰρ ξηραὶ ξηραίνουσί τε καὶ θερμαίνουσι πλέον ἤ δεῖ . τούτου δὲ τοῦ γένους ἐστὶ καὶ σμύρνιον καὶ σέλινον καὶ σίον καὶ πόλιον , καὶ ταῦτα χλωρὰ , πρὶν ξηρανθῆναι . τὰ γάρ τοι ξηραίνοντα πάντα τὴν ἰκμάδα τοῦ αἵματος ἐκβοσκόμενα παχύτερον ἅμα καὶ ἔλαττον αὐτὸ καθίστησι , καὶ θερμότερον μὲν τοῦ δέοντος , εἰ θερμὰ τὴν φύσιν ὑπάρχει , ψυχρότερον δ’ , εἰ ψυχρά . δεῖται δὲ δή που συμμέτρως τε εἶναι θερμὸν καὶ οὐδαμῶς παχὺ πρὸς τὴν τοῦ γάλακτος γένεσιν , ὅθεν ὅσα μὲν τοιαῦτα σβέννυσι μᾶλλον ἢ γεννᾷ τὸ γάλα , τὰ δὲ θερμαίνοντα μὲν , ὡς εἴρηται , ξηρότητος δ’ ἐπιφανοῦς μηδεμιᾶς μετέχοντα , γάλακτος ἔχειν γεννητικὰς δυνάμεις εἰκότως ἐλέχθη . ταυτὶ μὲν οὖν ὀλίγα τὸν ἀριθμόν . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ῥᾳδίως ἐστὶ τῆς προειρημένης ἐν τῇ κράσει συμμετρίας ἐπιτυχεῖν . ἄπειρα δὲ , ὡς ἂν οὕτω τις εἴποι , καὶ ἀπερίληπτα ὅσα βλάπτει γάλα · καὶ γὰρ ὅσα πλέον ἢ χρὴ θερμαίνει , καὶ ὅσα ξηραίνει καὶ ὅσα ψύχει , τὰ μὲν τῇ ποιότητι τοῦ αἵματος λυμαινόμενα , τὰ δὲ τὴν οὐσίαν ὅλην ἐλάττονα ποιοῦντα , κωλύει γενέσθαι τὸ γάλα .
Lemmas: γάλα καί σπέρμα ποιητικός δύναμις εἰμί ὁ μέν ἐν φάρμακον μόνος , ὁ δέ καί ἐν τροφή . ἐν φάρμακον μέν , ἐπειδάν ὁ φλεγματικός χυμός ἐκθερμαίνω εἰς αἷμα μεταβάλλω , ἐν τροφή δέ κατά ὁ ὁ ὅλος οὐσία ὁμοιότης , ἐͅπειδάν εὔχυμος τε καί ὑγρός μέτριος εἰμί καί θερμότης χλιαρός , οἷος περ εἰμί καί ὁ γάλα . σύμμετρος μέν γάρ ὁ ζῷον θερμότης ὁ αἷμα μετέχω , πολύς δέ ἤ κατά ὁ μέτρον ὁ ξανθός χολή καθά ὁ φλέγμα ψυχρότης . ἐν ὁ μέσος δέ εἰμί φλέγμα τε καί αἷμα ὅσος ἐπί ὁ θερμότης ὁ γάλα , οὐ μήν ἴσος γε ἀφίστημι ἑκάτερος , ἀλλά εἰμί πρόσω μέν ὁ φλέγμα , ἐγγύς δέ ὁ αἷμα . ὅταν οὖν ἐνδεής ἀθροίζω ὁ γάλα κατά ὁ μαστός , ἐθέλω δέ πολύς γίγνομαι , διασκοπέω περί ὁ αἷμα · ἤτοι γάρ ἐλαχύς εἰμί ὁ προσήκω ἤ μοχθηρός . ὁ μέν οὖν ἐλαχύς ὑγραίνω τε καί θερμαίνω δέω ὁ σύμπας δίαιτα , ὁ δέ μοχθηρός , εἰ μέν χολώδης ὑπάρχω , κάθαρσις μέν πρῶτος , εἶτα οἷος λέγω δίαιτα · εἰ δέ φλεγματικός , φάρμακον θερμαίνω μέν , ἤτοι κατά ὁ πρῶτος ἤ δεύτερος τάξις , οὐ μήν ξηραίνω . καλός δέ αὐτός ὅσος μή φάρμακον μόνος εἰμί , ἀλλά καί τροφή , εὔζωμος καί μάραθρον καί ἄνηθον . λέγω δέ καί ὁ πόα αὐτός χλωρός ἔτι καί ὑγρός . καί γάρ ξηρός ξηραίνω τε καί θερμαίνω πολύς ἤ δέω . οὗτος δέ ὁ γένος εἰμί καί σμύρνιον καί σέλινον καί σίον καί πόλιον , καί οὗτος χλωρός , πρίν ξηραίνω . ὁ γάρ τοι ξηραίνω πᾶς ὁ ἰκμάς ὁ αἷμα ἐκβόσκω παχύς ἅμα καί ἐλαχύς αὐτός καθίστημι , καί θερμός μέν ὁ δέω , εἰ θερμός ὁ φύσις ὑπάρχω , ψυχρός δέ , εἰ ψυχρός . δέω δέ δή που σύμμετρος τε εἰμί θερμός καί οὐδαμῶς παχύς πρός ὁ ὁ γάλα γένεσις , ὅθεν ὅσος μέν τοιοῦτος σβέννυμι μάλα ἤ γεννάω ὁ γάλα , ὁ δέ θερμαίνω μέν , ὡς λέγω , ξηρότης δέ ἐπιφανής μηδείς μετέχω , γάλα ἔχω γεννητικός δύναμις ἔοικα λέγω . οὗτος μέν οὖν ὀλίγος ὁ ἀριθμός . οὐδέ γάρ οὐδέ ῥᾴδιος εἰμί ὁ προλέγω ἐν ὁ κρᾶσις συμμετρία ἐπιτυγχάνω . ἄπειρος δέ , ὡς ἄν οὕτως τις λέγω , καί ἀπερίληπτος ὅσος βλάπτω γάλα · καί γάρ ὅσος πολύς ἤ χρή θερμαίνω , καί ὅσος ξηραίνω καί ὅσος ψύχω , ὁ μέν ὁ ποιότης ὁ αἷμα λυμαίνομαι , ὁ δέ ὁ οὐσία ὅλος ἐλαχύς ποιέω , κωλύω γίγνομαι ὁ γάλα .