galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 5.14
Ἀλλὰ τὰ μὲν ἐκείνου πλημμελήματα δι’ ἑτέρων γραμμάτων ἐπεδείξαμεν · ἐν δὲ τῷ παρόντι λόγῳ τὰς ὑπολοίπους τῶν ἁπλῶν φαρμάκων ἐξηγησόμεθα δυνάμεις , ἀπὸ τῶν ἀραιωτικῶν τε καὶ ἀναστομωτικῶν αὖθις ἀρξάμενοι . δοκεῖ γὰρ δὴ καὶ ταῦτα πλησιάζειν μέν πως τοῖς προειρημένοις , ὅσα ῥύπτειν καὶ τέμνειν ἐκφράττειν τε καὶ διαιρεῖν ἔφαμεν , οὐ μὴν πάντῃ γε ὡμοιῶσθαι . πρῶτον μὲν οὖν καὶ τούτων τὰς ἐννοίας διοριστέον , εἶθ’ οὕτως τὰς οὐσίας ζητητέον . ὅσα μὲν δὴ τοὺς κατὰ τὸ δέρμα πόρους ἀνοίγνυσιν ἀραιωτικὰ προσαγορεύουσιν , ὅσα δὲ τὰ στόματα τῶν ἀγγείων , ἀναστομωτικά . καὶ δὴ καὶ τῶν ἐναντίων αὐτοῖς , εἰ μέν τι συνάγει τοὺς πόρους , πυκνωτικὸν ὀνομάζουσιν , εἰ δέ τι κλείει τὸ στόμιον , ἰδίῳ μὲν οὐκέτι προσαγορεύουσιν ὀνόματι , γενικωτέροις δέ τισι συνάγον τε καὶ κλεῖον καὶ σφίγγον καὶ στεγνοῦν ὀνομάζοντες , ἡ δὲ φύσις ἑκατέρων ἐστὶν τῶν μὲν ἀραιωτικῶν μετρίως θερμὴ καὶ ἥκιστα ξηραίνουσα καὶ λεπτομερὴς , τῶν δ’ ἀναστομωτικῶν παχυμερὴς , δριμεῖα καὶ δηκτική · τῶν δ’ ἐναντίων αὐτοῖς ἡ μὲν πυκνωτικὴ ψυκτικὴ μὲν , οὐ μὴν οὔτε γεώδης οὔτε ἀερώδης , ἀλλ’ ὑδατώδης μᾶλλον , ἡ δὲ τὰς ἀναστομώσεις κλείουσα παχυμερὴς , ψυχρά . παράδειγμα δὲ τούτων · ἀραιωτικῆς μὲν φύσεως χαμαίμηλόν τε καὶ ἀλθαία καὶ τὸ δι’ αὐτῶν ἔλαιον , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὸ διὰ τῶν ἀγρίων σικύων . ἀλλὰ καὶ τὸ παλαιὸν καὶ τὸ κίκινον καὶ τὸ ῥαφάνινον ἔλαιον ἐκ τῆς αὐτῆς ἐστιν ἰδέας . ἀναστομωτικῆς δὲ δυνάμεως ὅσα δριμέα τέ ἐστιν καὶ γεώδη πάντα , κυκλάμινος , σκόροδα , κρόμμυα , τῶν ταύρων αἱ χολαί . τῶν μύρων ἁπάντων παχυμερῶν τε ἅμα καὶ θερμῶν αἱ ὑποστάσεις , οἷόν περ καὶ τὸ ἴρινόν ἐστιν καὶ τὸ ἀμαράκινον , ἃ δὴ καὶ τὰς τυφλωθείσας αἱμοῤῥοΐδας ἀναστομοῖ . τὰ δέ γε τὸ τῆς μήτρας στόμιον ὑπὸ φλεγμονῆς τινος ἢ ξηρότητος ἢ σκίῤῥου μεμυκὸς ἀναστομοῦν λεγόμενα κατὰ συμβεβηκὸς ἂν , οὐ πρώτως οὐδὲ καθ’ ἑαυτὰ τοιαῦτα ἂν εἴη τινὸς δυνάμεως , ὥσπερ οὐδ’ ὅσα μεμυκότων ὑπὸ φλεγμονῆς ἤτοι χειλῶν ἢ βλεφάρων ἢ μυκτήρων ἢ φάρυγγος ἢ πόσθης ἢ ἕδρας ἤ τινος ἑτέρου τοιούτου στόματος ὀργάνου τὴν φλεγμονὴν ἰασάμενα , καὶ τὴν μύσιν ἐπηνωρθώσαντο . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα φλεγμονῆς εἶναι λυτικὰ λέγοιντ’ ἂν , ἀναστομωτικὰ δ’ οὐδαμῶς ἁμαρτάνει δ’ ἐν αὐτοῖς ὁ Διοσκουρίδης , ἀναστομωτικῆς ἐνίοτε λέγων εἶναι δυνάμεως ἤτοι χαλαστικόν τι φάρμακον ἢ μαλακτικὸν ἢ ὑγραντικὸν ἢ φλεγμονῆς λυτικόν . αἱ μὲν δὴ τῶν ἀραιωτικῶν τε καὶ τῶν ἀναστομωτικῶν οὐσίαι τοιαίδε . τῶν δ’ ἐναντίων αὐταῖς ἡ μὲν τῶν πυκνωτικῶν ὕδατός τέ ἐστι τοῦ ψυχροῦ καὶ ἀειζώου καὶ ἀνδράχνης καὶ τριβόλου χλωροῦ καὶ ψυλλίου καὶ τῆς πόας ἣν μυὸς ὦτα προσαγορεύουσιν , καὶ φακοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν τελμάτων , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ὅσα ψύχει μὴ στύφοντα . διὸ καὶ μανδραγόρας καὶ κώνειον , ὑοσκύαμός τε καὶ μήκων , αὐτὰς δὲ λέγω νῦν τὰς πόας , εἰ μὲν μετρίως τις χρήσαιτο , πυκνωτικαὶ ταῖς δυνάμεσιν ὑπάρχουσιν · εἰ δ’ ἐπὶ πλέον , οὐ πυκνωτικαὶ μόνον , ἀλλ’ ἤδη καὶ ναρκωτικαί · εἰ δ’ ἐπὶ πλεῖστον , οὐκέτι ναρκωτικαὶ μόνον , ἀλλ’ ἤδη καὶ νεκρωτικαί . ἡ δὲ τῶν ἐναντίων τοῖς ἀναστομωτικοῖς οὐσία , παχυμερὴς οὖσα καὶ ψυχρὰ , τῶν στυφόντων ἁπάντων ἐστὶ χωρὶς ἐπὶ μίκτον δριμύτητος . εἴρηται δὲ τῆς ὕλης αὐτῶν ἱκανὰ παραδείγματα κατὰ τὸ δ΄ γράμμα , δι’ οὗ καὶ τὴν οὐσίαν ἐξήγημαι τῶν τοιούτων φαρμάκων , γεώδη καὶ ψυχρὰν οὖσαν . οὐκοῦν ἔτι θαυμαστὸν οὐδὲν , εἰ μόνη συνάγειν καὶ κλείειν πέφυκε τὰ παρὰ φύσιν ἀναπεπταμένα τῶν ἀγγείων στόματα · μόνῃ γὰρ αὐτῇ πάνθ’ ὅσα δεῖται τὰ συναχθησόμενα πάρεστι , διὰ μὲν τὸ παχυμερὲς τῆς συστάσεως ἔξωθεν μὲν προσπιπτούσῃ , διεξέρχεσθαι δὲ τοὺς λεπτοὺς πόρους ἀδυνατούσῃ , διά τε τὴν ψύξιν εἴσω τε πιλούσῃ καὶ συναγούσῃ πανταχόθεν εἰς ἑαυτὰ τὰ πλησιάζοντα · διότι δὲ ξηραίνει , τοιοῦτον γὰρ ἐδείχθη πᾶν τὸ στῦφον , ἐκβοσκουμένη τε τὴν ἰκμάδα καὶ τονοῦσα τὸ μόριον . ἀλλ’ εἴπερ ἅπαντα συνέλθῃ ταῦτα , κλεισθήσεται τὸ στόμιον ὡς ὑπὸ δακτύλων τινῶν ἔξωθεν τῶν μορίων τῆς στυφούσης οὐσίας συναγόμενον . ὅσα δὲ τῶν φαρμάκων ψυχρὰ μέν ἐστιν ἢ ὁμοίως ἢ μᾶλλον , ὑδατώδη δ’ ἐστὶ ταῖς οὐσίαις , ἀσθενῶς τὰ τοιαῦτα καὶ συνάγει τε καὶ σφίγγει διὰ μαλακότητα . δεῖται γάρ τινος ἰσχύος ἀντιβατικῆς καὶ σκληρᾶς ἅπαν τὸ μέλλον πιλήσειν τε καὶ συνάξειν ὁτιοῦν ἰσχυρῶς , ἣν οὐκ ἔχοντα τὰ ὑδατωδέστερα ταῖς οὐσίαις φάρμακα τοὺς μὲν λεπτοὺς πόρους ἐν ἑκάστῳ σώματι συνάγει καὶ πυκνοῖ , τὸ δ’ ὅλον ὄργανον ἀδυνατεῖ σφίγξαι πανταχόθεν , ὥστ’ εὐλόγως τὰ τοιαῦτα πυκνωτικὰ μέν ἐστι , στεγνωτικὰ δὲ οὐκ ἔστιν . ἄκουε δέ μου νῦν στεγνωτικὰ λέγοντος ὅσα τὰς αἰσθητικὰς ἐκκρίσεις ἐπέχει . καὶ γὰρ τὸ στεγνωτικὸν σῶμα , τὸ στέγον ἐν αὑτῷ καὶ μηδὲν ἔξω μεθιὲν αἰσθητῶς , ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων προσηγόρευται στεγνόν . ταυτὶ μὲν οὖν τοιαῦτα ταῖς κράσεσί τ’ ἐστὶ καὶ ταῖς δυνάμεσιν · τὰ δὲ ἀραιωτικὰ θερμαίνει μὲν πάντως · οὐδὲ γὰρ ἂν ἄλλως δύναιτο διαχέαι τε ἅμα καὶ χαλάσαι τὴν οὐσίαν , οἷς ἕπεται τὸ καὶ τοὺς πόρους εὐρυνθῆναι · χρὴ ﻿ μέντοι μήτ’ ἄγαν αὐτὰ θερμὰ ταῖς κράσεσιν εἶναι , δριμέα γὰρ ἤδη ταῦτα καὶ φρίττειν ἀναγκάζει , μήτε ξηραντικά . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα συντηκτικά τ’ ἐστὶ καὶ ὀδυνηρὰ τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων .
Lemmas: ἀλλά ὁ μέν ἐκεῖνος πλημμέλημα διά ἕτερος γράμμα ἐπιδείκνυμι · ἐν δέ ὁ πάρειμι λόγος ὁ ὑπόλοιπος ὁ ἁπλόος φάρμακον ἐξηγέομαι δύναμις , ἀπό ὁ ἀραιωτικός τε καί ἀναστομωτικός αὖθις ἄρχω . δοκέω γάρ δή καί οὗτος πλησιάζω μέν πως ὁ προλέγω , ὅσος ῥύπτω καί τέμνω ἐκφράσσω τε καί διαιρέω φημί , οὐ μήν πάντῃ γε ὁμοιόω . πρῶτος μέν οὖν καί οὗτος ὁ ἔννοια διοριστέον , εἶτα οὕτως ὁ οὐσία ζητέω . ὅσος μέν δή ὁ κατά ὁ δέρμα πόρος ἀνοίγνυμι ἀραιωτικός προσαγορεύω , ὅσος δέ ὁ στόμα ὁ ἀγγεῖον , ἀναστομωτικός . καί δή καί ὁ ἐναντίος αὐτός , εἰ μέν τις συνάγω ὁ πόρος , πυκνωτικός ὀνομάζω , εἰ δέ τις κλέω ὁ στόμιον , ἴδιος μέν οὐκέτι προσαγορεύω ὄνομα , γενικός δέ τις συνάγω τε καί κλέω καί σφίγγω καί στεγνόω ὀνομάζω , ὁ δέ φύσις ἑκάτερος εἰμί ὁ μέν ἀραιωτικός μέτριος θερμός καί ἦκα ξηραίνω καί λεπτομερής , ὁ δέ ἀναστομωτικός παχυμερής , δριμύς καί δηκτικός · ὁ δέ ἐναντίος αὐτός ὁ μέν πυκνωτικός ψυκτικός μέν , οὐ μήν οὔτε γεώδης οὔτε ἀερώδης , ἀλλά ὑδατώδης μάλα , ὁ δέ ὁ ἀναστόμωσις κλείω παχυμερής , ψυχρός . παράδειγμα δέ οὗτος · ἀραιωτικός μέν φύσις χαμαίμηλον τε καί ἀλθαία καί ὁ διά αὐτός ἔλαιον , οὐ ἦκα δέ καί ὁ διά ὁ ἄγριος σίκυος . ἀλλά καί ὁ παλαιός καί ὁ κίκινος καί ὁ ῥαφάνινος ἔλαιον ἐκ ὁ αὐτός εἰμί ἰδέα . ἀναστομωτικός δέ δύναμις ὅσος δριμύς τε εἰμί καί γεώδης πᾶς , κυκλάμινος , σκόροδον , κρόμμυον , ὁ ταῦρος ὁ χολή . ὁ μύρον ἅπας παχυμερής τε ἅμα καί θερμός ὁ ὑπόστασις , οἷος περ καί ὁ ἴρινος εἰμί καί ὁ ἀμαράκιν , ὅς δή καί ὁ τυφλόω αἱμορροίς ἀναστομόω . ὁ δέ γε ὁ ὁ μήτρα στόμιον ὑπό φλεγμονή τις ἤ ξηρότης ἤ σκίρρος μύω ἀναστομόω λέγω κατά συμβαίνω ἄν , οὐ πρῶτος οὐδέ κατά ἑαυτοῦ τοιοῦτος ἄν εἰμί τις δύναμις , ὥσπερ οὐδέ ὅσος μύζω ὑπό φλεγμονή ἤτοι χεῖλος ἤ βλέφαρον ἤ μυκτήρ ἤ φάρυγξ ἤ πόσθη ἤ ἕδρα ἤ τις ἕτερος τοιοῦτος στόμα ὄργανον ὁ φλεγμονή ἰάομαι , καί ὁ μύσις ἐπανορθόω . καί γάρ καί οὗτος φλεγμονή εἰμί λυτικός λέγω ἄν , ἀναστομωτικός δέ οὐδαμῶς ἁμαρτάνω δέ ἐν αὐτός ὁ Διοσκουρίδης , ἀναστομωτικός ἐνίοτε λέγω εἰμί δύναμις ἤτοι χαλαστικός τις φάρμακον ἤ μαλακτικός ἤ ὑγραντικός ἤ φλεγμονή λυτικός . ὁ μέν δή ὁ ἀραιωτικός τε καί ὁ ἀναστομωτικός οὐσία τοιόσδε . ὁ δέ ἐναντίος αὐτός ὁ μέν ὁ πυκνωτικός ὕδωρ τε εἰμί ὁ ψυχρός καί ἀείζωον καί ἀνδράχνη καί τρίβολος χλωρός καί ψυλλίον καί ὁ πόα ὅς μῦς οὖς προσαγορεύω , καί φακός ὁ ἀπό ὁ τέλμα , καί ἁπλῶς λέγω ὅσος ψύχω μή στύφω . διό καί μανδραγόρας καί κώνειον , ὑοσκύαμος τε καί μήκων , αὐτός δέ λέγω νῦν ὁ πόα , εἰ μέν μέτριος τις χράω , πυκνωτικός ὁ δύναμις ὑπάρχω · εἰ δέ ἐπί πολύς , οὐ πυκνωτικός μόνος , ἀλλά ἤδη καί ναρκωτικός · εἰ δέ ἐπί πολύς , οὐκέτι ναρκωτικός μόνος , ἀλλά ἤδη καί νεκρωτικός . ὁ δέ ὁ ἐναντίος ὁ ἀναστομωτικός οὐσία , παχυμερής εἰμί καί ψυχρός , ὁ στύφω ἅπας εἰμί χωρίς ἐπί μικτός δριμύτης . λέγω δέ ὁ ὕλη αὐτός ἱκανός παράδειγμα κατά ὁ δέ γράμμα , διά ὅς καί ὁ οὐσία ἐξηγέομαι ὁ τοιοῦτος φάρμακον , γεώδης καί ψυχρός εἰμί . οὐκοῦν ἔτι θαυμαστός οὐδείς , εἰ μόνος συνάγω καί κλείω φύω ὁ παρά φύσις ἀναπετάννυμι ὁ ἀγγεῖον στόμα · μόνος γάρ αὐτός πᾶς ὅσος δέω ὁ συνάγω πάρειμι , διά μέν ὁ παχυμερής ὁ σύστασις ἔξωθεν μέν προσπίπτω , διεξέρχομαι δέ ὁ λεπτός πόρος ἀδυνατόω , διά τε ὁ ψῦξις εἴσω τε πιλόω καί συνάγω πανταχόθεν εἰς ἑαυτοῦ ὁ πλησιάζω · διότι δέ ξηραίνω , τοιοῦτος γάρ δείκνυμι πᾶς ὁ στύφω , ἐκβοσκέω τε ὁ ἰκμάς καί τονέω ὁ μόριον . ἀλλά εἴπερ ἅπας συνέρχομαι οὗτος , κλείω ὁ στόμιον ὡς ὑπό δάκτυλος τις ἔξωθεν ὁ μόριον ὁ στύφω οὐσία συνάγω . ὅσος δέ ὁ φάρμακον ψυχρός μέν εἰμί ἤ ὅμοιος ἤ μάλα , ὑδατώδης δέ εἰμί ὁ οὐσία , ἀσθενής ὁ τοιοῦτος καί συνάγω τε καί σφίγγω διά μαλακότης . δέω γάρ τις ἰσχύς ἀντιβατικός καί σκληρός ἅπας ὁ μέλλω πιλέω τε καί συνάγω ὁστισοῦν ἰσχυρός , ὅς οὐ ἔχω ὁ ὑδατώδης ὁ οὐσία φάρμακον ὁ μέν λεπτός πόρος ἐν ἕκαστος σῶμα συνάγω καί πυκνόω , ὁ δέ ὅλος ὄργανον ἀδυνατέω σφίγγω πανταχόθεν , ὥστε εὔλογος ὁ τοιοῦτος πυκνωτικός μέν εἰμί , στεγνωτικός δέ οὐ εἰμί . ἀκούω δέ ἐγώ νῦν στεγνωτικός λέγω ὅσος ὁ αἰσθητικός ἔκκρισις ἐπέχω . καί γάρ ὁ στεγνωτικός σῶμα , ὁ στέγω ἐν ἑαυτοῦ καί μηδείς ἔξω μεθίημι αἰσθητός , ὑπό ὁ Ἕλλην προσαγορεύω στεγνός . οὗτος μέν οὖν τοιοῦτος ὁ κρᾶσις τε εἰμί καί ὁ δύναμις · ὁ δέ ἀραιωτικός θερμαίνω μέν πάντως · οὐδέ γάρ ἄν ἄλλος δύναμαι διαχέω τε ἅμα καί χαλάω ὁ οὐσία , ὅς ἕπομαι ὁ καί ὁ πόρος εὐρύνω · χρή ﻿ μέντοι μήτε ἄγαν αὐτός θερμός ὁ κρᾶσις εἰμί , δριμύς γάρ ἤδη οὗτος καί φρίσσω ἀναγκάζω , μήτε ξηραντικός . καί γάρ καί οὗτος συντηκτικός τε εἰμί καί ὀδυνηρός ὁ αἰσθητικός σῶμα .