galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.14
Ζητήσει γὰρ ὁ λόγος τὴν αἰτίαν , δι’ ἣν ὑπὸ τῆς ἔξωθεν θερμότητος ὁ φύσει ψυχρὸς καὶ ἀσθενὴς οἶνος ἐλέγχεται , καίτοι τοῦτό γε αὐτὸ τὸ ῥῆμα τὸ ἐξελέγχεται ῥηθὲν ἁπάσας τὰς εἰρημένας ἀπορίας ἐπιλύεται . παραπλήσιον γάρ τι συμβαίνει τοῖς οἴνοις , ὅσοι φύσει ψυχρότεροι καὶ ὑδατωδέστεροι τυγχάνουσιν ὄντες , οἷόν τι καὶ ταῖς μικραῖς καὶ ἀσθενέσι φλοξί . καὶ γὰρ καὶ ταύτας ἐν ἡλίω καταθεὶς ἰσχυρῷ τελέως ἀμυδρὰς ὄψει γιγνομένας , ἢ καὶ παντάπασιν ἀποσβεννυμένας . οὕτω δὲ καὶ λύχνον καιόμενον , εἴ που ἄλλῃ φλογὶ σφοδρᾷ καὶ μεγάλῃ παραθείης , εἴτ’ ἐν ἡλίῳ καταθείης ἰσχυρῷ , μαραινόμενόν τε καὶ διαφορούμενον αὐτίκα θεάσῃ . καὶ μὲν δὴ κᾂν εἰ ῥιπίζοις ἰσχυρῶς ἀσθενῆ καὶ μικρὰν φλόγα , θᾶττον ἀποσβέσεις αὐτὴν ἢ αὐξήσεις . οὔτε γὰρ κίνησιν οὔτε θερμασίαν ἰσχυρὰν ἀσθενὴς ὑπομένει φύσις , ἀλλὰ διαφορεῖται πρὸς αὐτῆς μᾶλλον ἢ αὐξάνεται , ἐπεί τοι κᾀξεπίτηδες ἐν πολλοῖς χωρίοις κινοῦσί τε καὶ μεταφέρουσι τοὺς οἴνους , ὥσπερ οὖν καὶ ἡλιοῦσί γε καὶ θερμαίνουσιν , ὡς ἐνίους αὐτῶν ἀηδεῖς γίγνεσθαι τὴν ἀπὸ τοῦ καπνοῦ δεχομένους ποιότητα . καὶ παρ’ ἡμῖν γε κατὰ τὴν Ἀσίαν , ἐπὶ τοὺς κεράμους τῶν οἰκιῶν ὅταν ἥκῃ θέρους ὥρα , λαγήνοις ἐγχεόμενοι σχεδὸν ἅπαντες ἐπιτίθενται , καὶ μετὰ ταῦτα καθαιροῦντες ἐν ὑπερώοις οἰκήμασιν , ὧν ἐν τοῖς κατωγέοις μέλλει καυθήσεσθαι φλὸξ πολλὴ κατατίθενται καὶ ὅλως πρὸς μεσημβρίαν τε καὶ πρὸς ἥλιον ἀεὶ στρέφουσι τὰς ἀποθήκας , οἷς μέλλει θᾶττον αὐτοὺς ἐκπέψαι τε καὶ ποτίμους ἐργάσασθαι . ὃ γὰρ ἐν χρόνῳ πολλῷ ﻿ τοῖς ἄλλοις , τοῦτο τοῖς οὕτω θερμανθεῖσιν ἐν ἐλαχίστῳ περιγίγνεται . τῶν δὲ τὰ γεωργικὰ συγγραψάντων οὐδὲν θαυμαστὸν ἐνίους ὑπὸ τῆς κατὰ τὰ σφέτερα χωρία πείρας ὑπὲρ ἁπάντων οἴνων ἀποφήνασθαι προπετέστερον . ἀλλ’ οἵ γε περὶ Θεόφραστον καὶ Ἀριστοτέλην τήν τ’ ἐμπειρίαν ἐπὶ πλέον ἐκτείναντες καὶ διὰ τὴν ἐν φυσιολογίᾳ γυμνασίαν ἀκριβέστερον ἅπαντα διαρθρώσαντες , ἄλλα τε τοιαῦτα πολλὰ καὶ περὶ τῶν οἴνων ἡμᾶς ἐδίδαξαν , ὡς ὅμοιόν τι τοῖς ἡμῶν αὐτῶν πάσχειν σώμασιν . ἢ γὰρ οὐχὶ καὶ ταῦτα θεώμεθα , παρὰ τό πως ἔχειν ἀσθενείας ἢ ῥώμης . ὑπὸ τῶν αὐτῶν ὀνινάμενα καὶ βλαπτόμενα · καὶ γὰρ καὶ γυμνάσια σφοδρὰ καὶ ἥλιος ἰσχυρότερα μὲν ἐργάζεται τὰ θερμὰ καὶ ῥωμαλέα σώματα , καταβάλλει δὲ καὶ διαφορεῖ καὶ καταψύχει τὰ μὴ τοιαῦτα , καὶ τῶν οἴνων τοὺς μὲν θερμοὺς φύσει καὶ κίνησις ῥιπίζουσα καὶ ἥλιος ἐκθερμαίνων καὶ φλόγες πλησίον καιόμεναι πεπαίνουσι θᾶττον . ὅσοι δὲ ψυχρότεροί τέ εἰσι καὶ ὑδατωδέστεροι , τούτους ἐξελέγχει τε τὰ τοιαῦτα πάντα καὶ θᾶττον ἀναγκάζει πάσχειν , ἃ μικρὸν ὕστερον ἔμελλε πείσεσθαι . φυλάττεται μὲν γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς οἰκείας φύσεως οἰκείῳ θερμῷ , διαφθείρεται δὲ πρὸς τῆς ἔξωθεν ἀμετρίας , ἤτοι θερμότητος ὀθνείᾳ ἢ ψύξεως πλεονεξίᾳ . καὶ τὸ μὲν ἀποτελούμενον ὑπ’ ἀμφοῖν ἓν , ὁ δὲ τρόπος αὐτοῦ τῆς γενέσεως οὐχ εἷς . ὅθεν οὐδ’ ὁμοίως ἅπασι τοῖς ἰδιώταις εὐφώρατος ὁ τρόπος ὅδε τῆς διαφορᾶς . ἐπειδὰν μὲν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ νικηθῇ τὸ καθέκαστον τῶν ὄντων θερμῶν , εὔδηλόν ἐστι καὶ τοῖς ἐπιτυχοῦσιν . ἐπειδὰν δ’ ὑπὸ τοῦ σφοδροτέρου θερμοῦ περιστάντος ἔξωθεν διαφορηθῇ , λανθάνει τοὺς ἀγυμνάστους περὶ φύσιν , οὐκ εἰδότας ὡς τὸ μὲν σύμμετρον θερμὸν ἅπασιν ὠφέλιμον ὑπάρχει , τὸ δ’ ἄμετρον οὐχ ἧττον τοῦ ψυχροῦ βλαβερόν .
Lemmas: ζητέω γάρ ὁ λόγος ὁ αἰτία , διά ὅς ὑπό ὁ ἔξωθεν θερμότης ὁ φύσις ψυχρός καί ἀσθενής οἶνος ἐλέγχω , καίτοι οὗτος γε αὐτός ὁ ῥῆμα ὁ ἐξελέγχω λέγω ἅπας ὁ λέγω ἀπορία ἐπιλύω . παραπλήσιος γάρ τις συμβαίνω ὁ οἶνος , ὅσος φύσις ψυχρός καί ὑδατώδης τυγχάνω εἰμί , οἷος τις καί ὁ μικρός καί ἀσθενής φλόξ . καί γάρ καί οὗτος ἐν ἥλιος κατατίθημι ἰσχυρός τέλειος ἀμυδρός ὁράω γίγνομαι , ἤ καί παντάπασι ἀποσβέννυμι . οὕτως δέ καί λύχνος καίω , εἰ που ἄλλος φλόξ σφοδρός καί μέγας παρατίθημι , εἴτε ἐν ἥλιος κατατίθημι ἰσχυρός , μαραίνω τε καί διαφορέω αὐτίκα θεάομαι . καί μέν δή ᾄν εἰ ῥιπίζω ἰσχυρός ἀσθενής καί μικρός φλόξ , ταχύς ἀποσβέννυμι αὐτός ἤ αὐξάνω . οὔτε γάρ κίνησις οὔτε θερμασία ἰσχυρός ἀσθενής ὑπομένω φύσις , ἀλλά διαφορέω πρός αὐτός μάλα ἤ αὐξάνω , ἐπεί τοι εἰμ̓ͅξεπίτηδες ἐν πολύς χωρίον κινέω τε καί μεταφέρω ὁ οἶνος , ὥσπερ οὖν καί ἡλιόω γε καί θερμαίνω , ὡς ἔνιοι αὐτός ἀηδής γίγνομαι ὁ ἀπό ὁ καπνός δέχομαι ποιότης . καί παρά ἐγώ γε κατά ὁ Ἀσία , ἐπί ὁ κέραμος ὁ οἰκία ὅταν ἥκω θέρος ὥρα , λάγηνος ἐγχέω σχεδόν ἅπας ἐπιτίθημι , καί μετά οὗτος καθαιρέω ἐν ὑπερῶος οἴκημα , ὅς ἐν ὁ ετώγεος μέλλω καίω φλόξ πολύς κατατίθημι καί ὅλος πρός μεσημβρία τε καί πρός ἥλιος ἀεί στρέφω ὁ ἀποθήκη , ὅς μέλλω ταχύς αὐτός ἐκπέσσω τε καί πότιμος ἐργάζομαι . ὅς γάρ ἐν χρόνος πολύς ﻿ ὁ ἄλλος , οὗτος ὁ οὕτως θερμαίνω ἐν ἐλαχύς περιγίγνομαι . ὁ δέ ὁ γεωργικός συγγράφω οὐδείς θαυμαστός ἔνιοι ὑπό ὁ κατά ὁ σφέτερος χωρίον πεῖρα ὑπέρ ἅπας οἶνος ἀποφαίνω προπετής . ἀλλά ὁ γε περί Θεόφραστος καί Ἀριστοτέλης ὁ τε ἐμπειρία ἐπί πολύς ἐκτείνω καί διά ὁ ἐν φυσιολογία γυμνασία ἀκριβής ἅπας διαρθρόω , ἄλλος τε τοιοῦτος πολύς καί περί ὁ οἶνος ἐγώ διδάσκω , ὡς ὅμοιος τις ὁ ἐγώ αὐτός πάσχω σῶμα . ἤ γάρ οὐ καί οὗτος θεάομαι , παρά ὁ πως ἔχω ἀσθένεια ἤ ῥώμη . ὑπό ὁ αὐτός ὀνίνημι καί βλάπτω · καί γάρ καί γυμνάσιον σφοδρός καί ἥλιος ἰσχυρός μέν ἐργάζομαι ὁ θερμός καί ῥωμαλέος σῶμα , καταβάλλω δέ καί διαφορέω καί καταψύχω ὁ μή τοιοῦτος , καί ὁ οἶνος ὁ μέν θερμός φύσις καί κίνησις ῥιπίζω καί ἥλιος ἐκθερμαίνω καί φλόξ πλησίον καίω πεπαίνω ταχύς . ὅσος δέ ψυχρός τε εἰμί καί ὑδατώδης , οὗτος ἐξελέγχω τε ὁ τοιοῦτος πᾶς καί ταχύς ἀναγκάζω πάσχω , ὅς μικρός ὕστερον μέλλω πάσχω . φυλάσσω μέν γάρ ἕκαστος ὁ εἰμί ἐπί ὁ οἰκεῖος φύσις οἰκεῖος θερμός , διαφθείρω δέ πρός ὁ ἔξωθεν ἀμετρία , ἤτοι θερμότης ὀθνεῖος ἤ ψῦξις πλεονεξία . καί ὁ μέν ἀποτελέω ὑπό ἄμφω εἷς , ὁ δέ τρόπος αὐτός ὁ γένεσις οὐ εἷς . ὅθεν οὐδέ ὅμοιος ἅπας ὁ ἰδιώτης εὐφώρατος ὁ τρόπος ὅδε ὁ διαφορά . ἐπειδάν μέν ὑπό ὁ ψυχρός νικάω ὁ καθέκαστος ὁ εἰμί θερμός , εὔδηλος εἰμί καί ὁ ἐπιτυγχάνω . ἐπειδάν δέ ὑπό ὁ σφοδρός θερμός περιίστημι ἔξωθεν διαφορέω , λανθάνω ὁ ἀγύμναστος περί φύσις , οὐ οἶδα ὡς ὁ μέν σύμμετρος θερμός ἅπας ὠφέλιμος ὑπάρχω , ὁ δέ ἄμετρος οὐ ἥσσων ὁ ψυχρός βλαβερός .