galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 5.18
Ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ περὶ τούτων αὐτάρκως εἴρηται , μεταβῶμεν ἐπὶ τὰς ἀλεξητηρίους τε καὶ ἀλεξιφαρμάκους ὀνομαζομένας δυνάμεις . ἔστι δὲ καὶ τούτων ἡ φύσις διττὴ , τῶν μὲν ἀλλοιούντων , τῶν δ’ ἐκκενούντων τοῦ πεπονθότος σώματος ἢ τὸν φθαρτικὸν ἰὸν ἢ τὸ δηλητήριον φάρμακον . ἀλλοιοῖ μὲν οὖν ἤτοι κατά τινα ποιότητα μίαν ἢ συζυγίαν ἐκ δυοῖν ἢ κατὰ τὰς ὅλας οὐσίας , ἐκκενοῖ δὲ τῇ τῆς ὅλης οὐσίας ὁμοιότητι καὶ τῇ λεπτομερεῖ θερμότητι . τέτταρες οὖν αἱ πᾶσαι διαφοραὶ γενήσονται τῆς ἐξ αὐτῶν ὠφελείας , δύο μὲν ἀλλοιωτικαὶ καὶ δύο κενωτικαί . καὶ ἡ μὲν δὴ τῇ τῆς ποιότητος ἐναντιώσει βοηθοῦσα πρόδηλος . εἰ μὲν γὰρ ψυχρὸν εἴη τὸ δηλητήριον φάρμακον , ἢ ὁ ἰὸς ὁ τοῦ ζώου , πρὸς τῶν θερμαινόντων ὠφεληθήσονται φαρμάκων · εἰ δὲ θερμὸν , ὑπὸ τῶν ψυχόντων · καὶ εἰ μὲν ξηρὸν , ὑπὸ τῶν ὑγραινόντων , εἰ δὲ ὑγρὸν , ὑπὸ τῶν ξηραινόντων · οὕτω δὲ καὶ εἰ μὲν ψυχρὸν ἅμα καὶ ὑγρὸν , ὑπὸ τῶν ξηραινόντων καὶ θερμαινόντων , εἰ δὲ θερμὸν καὶ ξηρὸν , ὑπὸ τῶν ὑγραινόντων καὶ ψυχόντων , καὶ κατὰ τὰς λοιπὰς δύο συζυγίας ἀνάλογον . οὐκ ἄδηλος δὲ οὐδὲ ἡ διὰ τῆς καθ’ ὅλην τὴν οὐσίαν τῶν δυνάμεων ἀλλοίωσίς ἐστιν τοῖς μεμνημένοις τῶν προαποδεδειγμένων ἔν τε τοῖς περὶ τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήμασιν καὶ προσέτι τοῖς περὶ κράσεων . αἱ γὰρ ἀλλοιοῦσαι τὰ δηλητήρια φάρμακα δυνάμεις ἐν τῷ μέσῳ τὴν φύσιν εἰσὶ τῶν τε πασχόντων σωμάτων καὶ ἀδικούντων αὐτὰ φαρμάκων , ὥστ’ ἀνάλογον ἔχειν ὡς τὸ σῶμα πρὸς τὴν ἀλεξητήριον δύναμιν , οὕτως ἐκείνην πρὸς τὸ δηλητήριον , ὡσαύτως δὲ καὶ ὡς τὸ δηλητήριον πρὸς τὸ ἀλεξητήριον , οὕτως καὶ τὸ ἀλεξητήριον πρὸς τὸ σῶμα . καὶ διὰ τοῦτο τὰ τοῖς δηλητηρίοις ἐναντιούμενα σχεδὸν ἅπαντα πλείω ληφθέντα μεγάλως ἀδικεῖ τὸ τοῦ ζώου σῶμα . χρὴ τοίνυν ἐν τοσαύτῃ δίδοσθαι συμμετρίᾳ ποσότητος πάσας τὰς τοιαύτας δυνάμεις ὡς μήτε τῷ πλήθει βλάπτειν τὸ σῶμα μήτε δι’ ὀλιγότητα νικᾶσθαι πρὸς τῶν δηλητηρίων . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἤδη τῆς θεραπευτικῆς ἐστι μεθόδου , νυνὶ δὲ τῶν ἐφεξῆς ἐχώμεθα . πᾶς δηλητήριος ἰὸς ὑπὸ τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων ἐκκενοῦται φαρμάκων , οἷον ἤτοι θερμότητι τὴν ὁλκὴν ποιουμένων , ἢ τῇ τῆς ὅλης οὐσίας ὁμοιότητι . χρὴ δὲ κᾀνταῦθα μέσον ὡς ἔνι μάλιστα τῇ φύσει τὸ ἀλεξητήριον ὑπάρχειν τοῦ τε σώματος οὗ θεραπεύει καὶ τοῦ βλάπτοντος ἰοῦ . ἂν γὰρ ἐναντιώτατον ᾖ τοῦ σώματος , δράσει μᾶλλον εἰς αὐτὸ καθάπερ τι δηλητήριον , οὐ κενώσει τὸν ἰόν . ἵνα γὰρ ἀναλάβωμεν ἕνεκα σαφηνείας αὖθις τὸ σύμπαν , εἰδέναι χρὴ τὰς δηλητηρίας ἁπάσας δυνάμεις ἐναντιωτάτας οὔσας τῇ κράσει τοῖς βλαπτομένοις ὑπ’ αὐτῶν σώμασιν . εἴπερ οὖν ὑπὸ τῶν ὁμοίων τῇ κράσει κενοῦνται φαρμάκων , εἴη ἂν δήπου καὶ ταῦτα ταῖς τῶν σωμάτων φύσεσιν ἐναντία . καὶ μὲν δὴ καὶ ἔστιν ἐναντία πως , οὐ μὴν εἰς τοσοῦτόν γε ὡς ἀναιρεῖν , ἀλλ’ ἐπαμφοτερίζειν μᾶλλον ἐν τῷ μέσῳ καθεστηκότα τῶν τε βλαπτόντων ἄντικρυς τὸ τοῦ ζώου σῶμα καὶ ﻿ τῶν ὠφελούντων . εἴτε δὲ δηλητηρίους δυνάμεις , εἴτε φθαρτικὰς , εἴτε φθοροποιοὺς , εἴτε ὁπωσοῦν ἐθέλοις ἄλλως καλεῖν , οὐ διοίσει , κατὰ ταὐτὰ δὲ κᾂν ἀλεξητηρίους ἢ ἀλεξιφαρμάκους . οὐ μὴν οὐδ’ εἰ τὰς μὲν τῶν ἰοβόλων θηρίων ἰατικὰς ἀλεξητηρίους ἐθέλοι τις ὀνομάζειν , τὰς δὲ τῶν δηλητηρίων ἀλεξιφαρμάκους , ὥσπερ ἤδη τινὲς ἠξίωσαν , οὐδὲ πρὸς τούτους ἀμφισβητέον ὑπὲρ τῶν ὀνομάτων . οὐ γὰρ ἐκ τούτων τὸ προσηκόντως ἰᾶσθαι τὰς νόσους , ἀλλ’ ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων παραγίγνεται ἐπιστήμης .
Lemmas: ἀλλά ἐπεί καί περί οὗτος αὔταρκος λέγω , μεταβαίνω ἐπί ὁ ἀλεξητήριος τε καί ἀλεξιφάρμακος ὀνομάζω δύναμις . εἰμί δέ καί οὗτος ὁ φύσις δισσός , ὁ μέν ἀλλοιόω , ὁ δέ ἐκκενόω ὁ πάσχω σῶμα ἤ ὁ φθαρτικός ἰός ἤ ὁ δηλητήριος φάρμακον . ἀλλοιόω μέν οὖν ἤτοι κατά τις ποιότης εἷς ἤ συζυγία ἐκ δύο ἤ κατά ὁ ὅλος οὐσία , ἐκκενόω δέ ὁ ὁ ὅλος οὐσία ὁμοιότης καί ὁ λεπτομερής θερμότης . τέσσαρες οὖν ὁ πᾶς διαφορά γίγνομαι ὁ ἐκ αὐτός ὠφέλεια , δύο μέν ἀλλοιωτικός καί δύο κενωτικός . καί ὁ μέν δή ὁ ὁ ποιότης ἐναντίωσις βοηθέω πρόδηλος . εἰ μέν γάρ ψυχρός εἰμί ὁ δηλητήριος φάρμακον , ἤ ὁ ἰός ὁ ὁ ζῷον , πρός ὁ θερμαίνω ὠφελέω φάρμακον · εἰ δέ θερμός , ὑπό ὁ ψύχω · καί εἰ μέν ξηρός , ὑπό ὁ ὑγραίνω , εἰ δέ ὑγρός , ὑπό ὁ ξηραίνω · οὕτως δέ καί εἰ μέν ψυχρός ἅμα καί ὑγρός , ὑπό ὁ ξηραίνω καί θερμαίνω , εἰ δέ θερμός καί ξηρός , ὑπό ὁ ὑγραίνω καί ψύχω , καί κατά ὁ λοιπός δύο συζυγία ἀνάλογος . οὐ ἄδηλος δέ οὐδέ ὁ διά ὁ κατά ὅλος ὁ οὐσία ὁ δύναμις ἀλλοίωσις εἰμί ὁ μιμνῄσκω ὁ προαποδείκνυμι ἐν τε ὁ περί ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα καί προσέτι ὁ περί κρᾶσις . ὁ γάρ ἀλλοιόω ὁ δηλητήριος φάρμακον δύναμις ἐν ὁ μέσος ὁ φύσις εἰμί ὁ τε πάσχω σῶμα καί ἀδικέω αὐτός φάρμακον , ὥστε ἀνάλογος ἔχω ὡς ὁ σῶμα πρός ὁ ἀλεξητήριος δύναμις , οὕτως ἐκεῖνος πρός ὁ δηλητήριος , ὡσαύτως δέ καί ὡς ὁ δηλητήριος πρός ὁ ἀλεξητήριος , οὕτως καί ὁ ἀλεξητήριος πρός ὁ σῶμα . καί διά οὗτος ὁ ὁ δηλητήριος ἐναντιόομαι σχεδόν ἅπας πολύς λαμβάνω μέγας ἀδικέω ὁ ὁ ζῷον σῶμα . χρή τοίνυν ἐν τοσοῦτος δίδωμι συμμετρία ποσότης πᾶς ὁ τοιοῦτος δύναμις ὡς μήτε ὁ πλῆθος βλάπτω ὁ σῶμα μήτε διά ὀλιγότης νικάω πρός ὁ δηλητήριος . ἀλλά οὗτος μέν ἤδη ὁ θεραπευτικός εἰμί μέθοδος , νυνί δέ ὁ ἐφεξῆς ἔχω . πᾶς δηλητήριος ἰός ὑπό ὁ ἔξωθεν ἐπιτίθημι ἐκκενόω φάρμακον , οἷος ἤτοι θερμότης ὁ ὁλκή ποιέω , ἤ ὁ ὁ ὅλος οὐσία ὁμοιότης . χρή δέ ᾀνταῦθη μέσος ὡς ἔνειμι μάλα ὁ φύσις ὁ ἀλεξητήριος ὑπάρχω ὁ τε σῶμα ὅς θεραπεύω καί ὁ βλάπτω ἰός . ἐάν γάρ ἐναντίος εἰμί ὁ σῶμα , δράω μάλα εἰς αὐτός καθά τις δηλητήριος , οὐ κενόω ὁ ἰός . ἵνα γάρ ἀναλαμβάνω ἕνεκα σαφήνεια αὖθις ὁ σύμπας , οἶδα χρή ὁ δηλητήριος ἅπας δύναμις ἐναντίος εἰμί ὁ κρᾶσις ὁ βλάπτω ὑπό αὐτός σῶμα . εἴπερ οὖν ὑπό ὁ ὅμοιος ὁ κρᾶσις κενόω φάρμακον , εἰμί ἄν δήπου καί οὗτος ὁ ὁ σῶμα φύσις ἐναντίος . καί μέν δή καί εἰμί ἐναντίος πως , οὐ μήν εἰς τοσοῦτος γε ὡς ἀναιρέω , ἀλλά ἐπαμφοτερίζω μάλα ἐν ὁ μέσος καθίστημι ὁ τε βλάπτω ἄντικρυς ὁ ὁ ζῷον σῶμα καί ﻿ ὁ ὠφελέω . εἴτε δέ δηλητήριος δύναμις , εἴτε φθαρτικός , εἴτε φθοροποιός , εἴτε ὁπωσοῦν ἐθέλω ἄλλος καλέω , οὐ διαφέρω , κατά αὐτός δέ ἔͅν ἀλεξητήριος ἤ ἀλεξιφάρμακος . οὐ μήν οὐδέ εἰ ὁ μέν ὁ ἰοβόλος θηρίον ἰατικός ἀλεξητήριος ἐθέλω τις ὀνομάζω , ὁ δέ ὁ δηλητήριος ἀλεξιφάρμακος , ὥσπερ ἤδη τις ἀξιόω , οὐδέ πρός οὗτος ἀμφισβητέω ὑπέρ ὁ ὄνομα . οὐ γάρ ἐκ οὗτος ὁ προσηκόντως ἰάομαι ὁ νόσος , ἀλλά ἐκ ὁ ὁ πρᾶγμα παραγίγνομαι ἐπιστήμη .