galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 10.2.16
[ ιστ΄ . Περὶ σιέλου . ] Σίελον , εἴτε σίαλον , εἴτε πτύελον ὀνομάζειν θέλει τις , οὔ μοι διαφέρει . γινώσκειν δὲ αὐτοῦ χρὴ τὴν δύναμιν εἶναι διάφορον ἔν τε τοῖς ζώων εἴδεσι καὶ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ὑγιαῖνον ἢ νοσοῦν ἐδηδοκότος ἢ πεπωκότος ἢ ἀπότου τε καὶ νενηστευκότος . ὡς γὰρ τὰ οὖρα καὶ αἱ χολαὶ καὶ ὁ ἱδρὼς , οὕτως καὶ τὸ πτύελον ἀσθενὲς μὲν ἐδηδοκότων ἐστὶν , ἰσχυρὸν δὲ καὶ δριμὺ τὸ τῶν ὑπερδιψάντων καὶ ὑπερπεινησάντων . ἐν τῷ μέσῳ δ’ ἀμφοῖν ἐστιν τὸ τῶν εὐπεπτηκότων μὲν , οὐδέπω δ’ ἐδηδοκότων ἢ πεπωκότων . τούτῳ τοιγαροῦν τῷ σιέλῳ καὶ αἱ τροφαὶ τῶν παίδων τοὺς λειχῆνας ἰῶνται , βρέχουσαι τὸν μικρὸν δάκτυλον , εἶτα ἀνατρίβουσαι τὸ πεπονθὸς δέρμα . καὶ τοῦτο ποιοῦσι πολλάκις , ὡς διασώζεσθαι κατὰ τὸν μεταξὺ τῶν χρήσεων χρόνον ἐν τῷ λειχῆνι τὴν ἀπὸ τοῦ σιέλου δύναμιν . ἀλλὰ καὶ πυροὺς μασώμενοι πολλοὶ τῶν ἀγροίκων δοθιῆσιν ἐπιτιθέασιν . διαφορεῖ τε γὰρ αὐτοὺς καὶ πέττει ταχέως . καίτοι γε εἰ δι’ ὕδατος δευθεῖεν , οὐχ ὁμοίως ὠφελοῦσιν . εὔδηλον οὖν ὅτι τὸ σίαλον αὐτὸ τὴν ἰσχὺν τῆς ὠφελείας παρέχει . κατὰ δὲ τῶν μαλακῶν καὶ παιδικῶν σωμάτων ἄρτον , οὐ πυροὺς ἐπιτιθέασι μασωμένους . διαφορεῖ δὲ πάντα τὰ οὕτω μασηθέντα καὶ ὑπώπια καὶ τὰ ἄλλα ἐκχυμώματα , καὶ μᾶλλον ὅταν ὁ ἄρτος ἅμα βραχείᾳ ῥαφανῖδι μασηθείη . καθ’ ὅλην δὲ τὴν οὐσίαν τὸ πτύελον ἐναντιώτατόν ἐστι τοῖς ἀναιροῦσιν ἀνθρώπους θηρίοις , ὥς που καὶ Νίκανδρος ὁ ποιητὴς λέγει . καί μοί τις ἐπαγγειλάμενος ἐπῳδὴν ἀναιροῦσαν σκορπίους ἐπιδείξειν , ἅπαξ εἰπὼν αὐτὴν ἐπέπτυσε τῷ σκορπίῳ , κἄπειθ’ ἑξῆς δεύτερον εἰπὼν αὖθις ἐπέπτυσεν , εἶτα καὶ τὸ τρίτον εἰπόντος τε καὶ καταπτύσαντος ἀπέθανεν ὁ σκορπίος . ὕστερον δ’ ἐγὼ χωρὶς τῆς ἐπῳδῆς ἐθεασάμην ἐπὶ τῷ σιάλῳ μόνῳ τὸν σκορπίον ἀποθανόντα καὶ τοῦτ’ αὐτὸ πάσχοντα ταχέως μὲν ἐπὶ τοῦ ﻿ τῶν πεινώντων τε καὶ διψώντων πτυέλου , βραδέως δὲ ἐπὶ τῶν ἐμπεπλησμένων ἐδεσμάτων τε καὶ πομάτων , ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ἀνάλογον .
Lemmas: [ ΙΣΤ΄ . περι σίαλον . ] σίελον , εἴτε σίαλον , εἴτε πτύελον ὀνομάζω ἐθέλω τις , οὐ ἐγώ διαφέρω . γιγνώσκω δέ αὐτός χρή ὁ δύναμις εἰμί διάφορος ἐν τε ὁ ζῷον εἶδος καί κατά ἕκαστος αὐτός ὑγιαίνω ἤ νοσέω ἐσθίω ἤ πίνω ἤ ἄποτος τε καί νηστεύω . ὡς γάρ ὁ οὖρον καί ὁ χολή καί ὁ ἱδρώς , οὕτως καί ὁ πτύελον ἀσθενής μέν ἐσθίω εἰμί , ἰσχυρός δέ καί δριμύς ὁ ὁ ὑπερδιψάω καί ὑπερπεινάω . ἐν ὁ μέσος δέ ἄμφω εἰμί ὁ ὁ εὐπεπτέω μέν , οὐδέπω δέ ἐσθίω ἤ πίνω . οὗτος τοιγαροῦν ὁ σίαλον καί ὁ τροφή ὁ παῖς ὁ λειχήν ἰάομαι , βρέχω ὁ μικρός δάκτυλος , εἶτα ἀνατρίβω ὁ πάσχω δέρμα . καί οὗτος ποιέω πολλάκις , ὡς διασῴζω κατά ὁ μεταξύ ὁ χρῆσις χρόνος ἐν ὁ λειχήν ὁ ἀπό ὁ σίαλον δύναμις . ἀλλά καί πυρός μασάομαι πολύς ὁ ἄγροικος δοθιήν ἐπιτίθημι . διαφορέω τε γάρ αὐτός καί πέσσω ταχύς . καίτοι γε εἰ διά ὕδωρ δεύω , οὐ ὅμοιος ὠφελέω . εὔδηλος οὖν ὅτι ὁ σίαλον αὐτός ὁ ἰσχύς ὁ ὠφέλεια παρέχω . κατά δέ ὁ μαλακός καί παιδικός σῶμα ἄρτος , οὐ πυρός ἐπιτίθημι μασάομαι . διαφορέω δέ πᾶς ὁ οὕτως μασάομαι καί ὑπώπιον καί ὁ ἄλλος ἐκχύμωμα , καί μάλα ὅταν ὁ ἄρτος ἅμα βραχύς ῥαφανίς μασέω . κατά ὅλος δέ ὁ οὐσία ὁ πτύελον ἐναντίος εἰμί ὁ ἀναιρέω ἄνθρωπος θηρίον , ὡς που καί Νίκανδρος ὁ ποιητής λέγω . καί ἐγώ τις ἐπαγγέλλω ἐπῳδή ἀναιρέω σκορπίος ἐπιδείκνυμι , ἅπαξ λέγω αὐτός ἐπιπτύω ὁ σκορπίος , ἔπειτα ἑξῆς δεύτερος λέγω αὖθις ἐπιπτύω , εἶτα καί ὁ τρίτος λέγω τε καί καταπτύω ἀποθνῄσκω ὁ σκορπίος . ὕστερον δέ ἐγώ χωρίς ὁ ἐπῳδή θεάομαι ἐπί ὁ σίαλος μόνος ὁ σκορπίος ἀποθνῄσκω καί οὗτος αὐτός πάσχω ταχύς μέν ἐπί ὁ ﻿ ὁ πεινάω τε καί διψάω πτύελος , βραδύς δέ ἐπί ὁ ἐμπίμπλημι ἔδεσμα τε καί πόμα , ἐπί δέ ὁ ἄλλος ἀνάλογος .