galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 7.10.43
[ μγ΄ . Περὶ κοριάνου . ] Κορίανον , ἢ κόριον , ἢ ὅπως ἂν ἐθέλῃς ὀνομάζειν , οἱ μὲν γὰρ Ἕλληνες οἱ παλαιοὶ κορίανον καλοῦσιν , οἱ νεώτεροι δ’ ἰατροὶ πάντες ὀνομάζουσιν κόριον , ὥσπερ καὶ Διοσκορίδης ψυκτικὴν λέγων εἶναι τὴν πόαν οὐκ ὀρθῶς . σύγκειται γὰρ ἐξ ἐναντίων δυνάμεων πολὺ μὲν ἔχουσα πικρᾶς οὐσίας , ἥτις ἐδείκνυτο λεπτομερὴς ὑπάρχειν καὶ γεώδης , οὐκ ὀλίγον δὲ καὶ ὑδατώδους ὑγρότητος χλιαρᾶς κατὰ δύναμιν , ἔχει δέ τι καὶ στύψεως ὀλίγης . ἐξ ὧν ἁπάντων ἐνεργεῖ μὲν ποικίλως ὅσα περ ὁ Διοσκορίδης ἔγραψεν , οὐ μὴν τῷ ψύχειν γε μόνῳ . ἀλλ’ ἐγὼ τὴν αἰτίαν ἑκάστης τῶν κατὰ μέρος αὐτῆς ἐνεργειῶν διηγήσομαι , καίτοι προὔκειτό μοι τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην ἐν τῷ παρόντι λόγῳ διέρχεσθαι μόνην . ἀλλ’ ἴσως οὐδὲν κωλύσει , μᾶλλον δ’ , εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν , ὠφελήσει τέ τι καὶ ἀναμνήσει τῶν ἔμπροσθεν μεθόδων τὰ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐπ’ ὀλίγων φαρμάκων λεγόμενα . πρῶτον μὲν οὖν οὐχ ὁ Διοσκορίδης μόνον , ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἰατρῶν ἀδιορίστως ἀποφαίνονται περὶ τῶν νοσημάτων , ὥσπερ ἀμέλει καὶ τῶν νῦν ἔστιν εὑρεῖν οὐκ ὀλίγους ἰατροὺς εὐδοκίμους παρὰ τὰ ἄλλα ταύτῃ μέγιστα σφαλλομένους . ἐνίοτε μὲν γὰρ μέλανος καὶ πελιδνοῦ καὶ ψυχροῦ γεγενημένου τοῦ τὸ ἐρυσίπελας ἐσχηκότος μορίου καὶ δεομένου μηκέτι τῶν ψυχόντων φαρμάκων ὡς πρόσθεν , ἀλλ’ ἤδη τῶν ἐκκενούντων τὸν παρὰ φύσιν ἐμπεπλασμένον ἐν τῷ χωρίῳ χυμὸν , οἵδε ψύχουσιν ἔτι , ἐνίοτε δὲ μεταβαίνουσιν ἐπὶ τὰ διαφοροῦντα , λέγουσι δὲ ἐρυσίπελας ἰᾶσθαι . καὶ δὴ καὶ γράφουσιν ἀρχομένων μὲν ἔτι καὶ αὐξανομένων τῶν ἐρυσιπελάτων ἕτερα φάρμακα , παρακμαζόντων δ’ ἕτερα . τὸ δ’ οὐχ οὕτως ἔχει . οὔτε γὰρ ἐρυσίπελας ἔτι κλητέον , ὅταν οἴχεται τὸ φλογῶδες αὐτοῦ καὶ ζέον καὶ χολῶδες , οὔτε ψυχρὰ ταῖς δυνάμεσιν , οὔτε τὰ τῶν τοιούτων διαθέσεων ἰάματα νομιστέον , ἀλλ’ ὥσπερ εἰ καὶ κατ’ ἀρχὰς εὐθὺς , ἢ πληγέντων , ἢ ὁπωσοῦν ἄλλως , ὄγκος ἐν μορίῳ τινὶ πελιδνὸς ἢ μέλας ἐγεγένητο καὶ ψυχρὸν ἂν ἐνομίζετο πάθος εἶναι καὶ δεῖσθαι τῶν διαφορούντων τε καὶ θερμαινόντων φαρμάκων , κατὰ τὸν αὐτὸν εἶναι τρόπον εἰ μεταπέσοι ποτὲ θερμὴ διάθεσις εἰς ψυχρὰν , ἐπιλαθέσθαι μὲν τῆς προτέρας , ὀνομάζειν δ’ ἑτέρῳ τὴν δευτέραν ὀνόματι , ἢ εἰ μὴ τό γε ὄνομα μεταβάλλειν ἐθέλοις , ἀλλ’ ὥσπερ ἔνιοι τῆς μὲν ἀρχῆς ἕτερα , τῆς παρακμῆς δ’ ἄλλα γράφουσι βοηθήματα , μήτοι γε καὶ ψυχρὰ νομίζειν εἶναι τὰ τῆς παρακμῆς φάρμακα , συγχωρητέον μὲν ἐρυσίπελας ὀνομάζειν , εἴ τις βούλοιτο , τὴν τοιαύτην διάθεσιν , οὐ μὴν θερμήν γ’ ἔτι καλεῖν αὐτὴν συγχωρητέον , ὁπότε κατέψυκται . μὴ τοίνυν μηδὲ τὸ τηνικαῦτα βοηθοῦν αὐτῇ ψυκτικὸν εἶναι νομίζωμεν , ὥσπερ ὁ Διοσκορίδης τὸ κορίανον , ὅτι καταπλαττόμενον,ὡς αὐτός φησι , μετ’ ἄρτου ἢ ἀλφίτων ἰᾶται τὸ ἐρυσίπελας . ἀκριβὲς γὰρ ἐρυσίπελας , ὃ δὴ φλογῶδές τε καὶ ξανθόν ἐστιν , οὐκ ἄν ποτε ἰάσαιτο σὺν ἄρτῳ κορίανον , ἀλλὰ τὸ ἀποψυχόμενον ἤδη . διὰ τοῦθ’ ἡμεῖς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν λόγοις , ὁπότε τῇ διωρισμένῃ πείρᾳ δοκιμάζειν ἑκάστου τῶν φαρμάκων τὴν δύναμιν ἠξιοῦμεν , ἁπλοῦν ὡς ἔνι μάλιστα τὸ πάθος ἐκλέγεσθαι συνεβουλεύομεν . οἱ πολλοὶ δὲ τῶν ἰατρῶν οὐδ’ ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν νοσημάτων εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς εἰσβάλλει σύνθετα γιγνώσκουσιν , οὐδὲ ὡς ἄλλο μέν τι πάθος ἐρυσίπελάς ἐστιν ἀκριβὲς , ἄλλο δ’ ἡ καλουμένη πρὸς ἁπάντων ἡμῶν ἤδη συνήθως , ἢ πρός γε τῶν παλαιῶν , φλεγμονή . ἄλλα δ’ ἐν τῷ μεταξὺ πάμπολλα τὰ μὲν ὡς ἂν εἴποι τις ἐρυσιπέλατα φλεγμονώδη , τὰ δ’ οἶον φλεγμοναί τινες ἐρυσιπελατώδεις . εὕροις δ’ ἄν ποτε καὶ μηδέτερον ἐπικρατοῦν , ἀλλ’ ἀκριβῶς ἰσάζοντα , καίτοι καὶ οἰδηματῶδες ἐνίοτε φαίνεται γιγνόμενον ἐρυσίπελας , ὥσπερ ἕτερον σκιῤῥῶδες , ὥστε καὶ τῶν συνθέτων νοσημάτων οὐκ ὀλίγον ἀθροίζεσθαι πλῆθος . ὑπὲρ ὧν ἐπὶ πλέον μὲν ἐν ἄλλοις τέ τισιν εἴρηται καὶ τοῖς τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου γράμμασι , λεχθήσεται δὲ καὶ νῦν , τό γε τοσοῦτον ἀναγκαῖον αὐτῶν μνημονεῦσαι , ὡς ἀκριβὲς ἐρυσίπελας οὐκ ἄν ποτε τὸ προειρημένον ἰάσαιτο κατάπλασμα . καλῶ δ’ ἀκριβὲς , ἐπειδὰν ὑπὸ χολώδους ῥεύματος ἐμπλησθῇ τὸ μόριον . ὅτι δὲ πόῤῥω τοῦ ψύχειν ἐστὶ κορίανον , ἔνεστί σοι κᾀξ αὐτῶν ὧν Διοσκορίδης ἔγραψε καταμαθεῖν . χοιράδας γοῦν φησι διαλύειν αὐτὸ μετ’ ἐρεγμοῦ . ὅτι δ’ οὐδὲν τῶν ψυχόντων φαρμάκων ἱκανόν ἐστι διαλύειν χοιράδας , οὐδ’ αὐτὸν οἶμαι τὸν Διοσκορίδην ἀμφισβητήσειν μυρία μὲν ἀναγράψαντα φάρμακα χοιράδων ἰατικὰ , πάντα δ’ ὁμολογοῦντα καὶ θερμὰ ταῖς κράσεσι καὶ διαφορητικὰ ταῖς ἐνεργείαις ὑπάρχειν .
Lemmas: [ μγ΄ . περι κοριάνον . ] κορίανον , ἤ κόριον , ἤ ὅπως ἄν ἐθέλω ὀνομάζω , ὁ μέν γάρ Ἕλλην ὁ παλαιός κορίανος καλέω , ὁ νέος δέ ἰατρός πᾶς ὀνομάζω κόριον , ὥσπερ καί Διοσκορίδης ψυκτικός λέγω εἰμί ὁ πόα οὐ ὀρθός . σύγκειμαι γάρ ἐκ ἐναντίος δύναμις πολύς μέν ἔχω πικρός οὐσία , ὅστις δείκνυμι λεπτομερής ὑπάρχω καί γεώδης , οὐ ὀλίγος δέ καί ὑδατώδης ὑγρότης χλιαρός κατά δύναμις , ἔχω δέ τις καί στῦψις ὀλίγος . ἐκ ὅς ἅπας ἐνεργέω μέν ποικίλος ὅσος περ ὁ Διοσκορίδης γράφω , οὐ μήν ὁ ψύχω γε μόνος . ἀλλά ἐγώ ὁ αἰτία ἕκαστος ὁ κατά μέρος αὐτός ἐνέργεια διηγέομαι , καίτοι πρόκειμαι ἐγώ ὁ ἐμαυτοῦ γνώμη ἐν ὁ πάρειμι λόγος διέρχομαι μόνος . ἀλλά ἴσως οὐδείς κωλύω , μάλα δέ , εἰ χρή ἀληθής λέγω , ὠφελέω τε τις καί ἀναμιμνῄσκω ὁ ἔμπροσθεν μέθοδος ὁ κατά οὗτος ὁ τρόπος ἐπί ὀλίγος φάρμακον λέγω . πρῶτος μέν οὖν οὐ ὁ Διοσκορίδης μόνος , ἀλλά καί ἄλλος πολύς ὁ ἰατρός ἀδιόριστος ἀποφαίνω περί ὁ νόσημα , ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ νῦν εἰμί εὑρίσκω οὐ ὀλίγος ἰατρός εὐδόκιμος παρά ὁ ἄλλος ταύτῃ μέγας σφάλλω . ἐνίοτε μέν γάρ μέλας καί πελιδνός καί ψυχρός γίγνομαι ὁ ὁ ἐρυσίπελας ἔχω μόριον καί δέω μηκέτι ὁ ψύχω φάρμακον ὡς πρόσθεν , ἀλλά ἤδη ὁ ἐκκενόω ὁ παρά φύσις ἐμπλάσσω ἐν ὁ χωρίον χυμός , ὅδε ψύχω ἔτι , ἐνίοτε δέ μεταβαίνω ἐπί ὁ διαφορέω , λέγω δέ ἐρυσίπελας ἰάομαι . καί δή καί γράφω ἄρχω μέν ἔτι καί αὐξάνω ὁ ἐρυσίπελας ἕτερος φάρμακον , παρακμάζω δέ ἕτερος . ὁ δέ οὐ οὕτως ἔχω . οὔτε γάρ ἐρυσίπελας ἔτι κλητέος , ὅταν οἴχομαι ὁ φλογώδης αὐτός καί ζέω καί χολώδης , οὔτε ψυχρός ὁ δύναμις , οὔτε ὁ ὁ τοιοῦτος διάθεσις ἴαμα νομίζω , ἀλλά ὥσπερ εἰ καί κατά ἀρχή εὐθύς , ἤ πλήσσω , ἤ ὁπωσοῦν ἄλλος , ὄγκος ἐν μόριον τις πελιδνός ἤ μέλας γίγνομαι καί ψυχρός ἄν νομίζω πάθος εἰμί καί δέω ὁ διαφορέω τε καί θερμαίνω φάρμακον , κατά ὁ αὐτός εἰμί τρόπος εἰ μεταπίπτω ποτέ θερμός διάθεσις εἰς ψυχρός , ἐπιλανθάνω μέν ὁ πρότερος , ὀνομάζω δέ ἕτερος ὁ δεύτερος ὄνομα , ἤ εἰ μή ὁ γε ὄνομα μεταβάλλω ἐθέλω , ἀλλά ὥσπερ ἔνιοι ὁ μέν ἀρχή ἕτερος , ὁ παρακμή δέ ἄλλος γράφω βοήθημα , μήτοι γε καί ψυχρός νομίζω εἰμί ὁ ὁ παρακμή φάρμακον , συγχωρέω μέν ἐρυσίπελας ὀνομάζω , εἰ τις βούλομαι , ὁ τοιοῦτος διάθεσις , οὐ μήν θερμός γε ἔτι καλέω αὐτός συγχωρέω , ὁπότε καταψύχω . μή τοίνυν μηδέ ὁ τηνικαῦτα βοηθέω αὐτός ψυκτικός εἰμί νομίζω , ὥσπερ ὁ Διοσκορίδης ὁ κορίανον , ὅτι καταπλαττόμενον,ὡς αὐτός φημί , μετά ἄρτος ἤ ἄλφιτον ἰάομαι ὁ ἐρυσίπελας . ἀκριβής γάρ ἐρυσίπελας , ὅς δή φλογώδης τε καί ξανθός εἰμί , οὐ ἄν ποτέ ἰάομαι σύν ἄρτος κορίανον , ἀλλά ὁ ἀποψύχω ἤδη . διά οὗτος ἐγώ ἐν ὁ ἔμπροσθεν λόγος , ὁπότε ὁ διορίζω πεῖρα δοκιμάζω ἕκαστος ὁ φάρμακον ὁ δύναμις ἀξιόω , ἁπλόος ὡς ἔνειμι μάλα ὁ πάθος ἐκλέγω συμβουλεύω . ὁ πολύς δέ ὁ ἰατρός οὐδέ ὅτι ὁ πολύς ὁ νόσημα εὐθύς ἀπό ἀρχή εἰσβάλλω σύνθετος γιγνώσκω , οὐδέ ὡς ἄλλος μέν τις πάθος ἐρυσίπελας εἰμί ἀκριβής , ἄλλος δέ ὁ καλέω πρός ἅπας ἐγώ ἤδη συνήθης , ἤ πρός γε ὁ παλαιός , φλεγμονή . ἄλλος δέ ἐν ὁ μεταξύ πάμπολυς ὁ μέν ὡς ἄν λέγω τις ἐρυσίπελας φλεγμονώδης , ὁ δέ οἷος φλεγμονή τις ἐρυσιπελατώδης . εὑρίσκω δέ ἄν ποτέ καί μηδέτερος ἐπικρατέω , ἀλλά ἀκριβής ἰσάζω , καίτοι καί οἰδηματώδης ἐνίοτε φαίνω γίγνομαι ἐρυσίπελας , ὥσπερ ἕτερος σκιρρώδης , ὥστε καί ὁ σύνθετος νόσημα οὐ ὀλίγος ἀθροίζω πλῆθος . ὑπέρ ὅς ἐπί πολύς μέν ἐν ἄλλος τε τις λέγω καί ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος γράμμα , λέγω δέ καί νῦν , ὁ γε τοσοῦτος ἀναγκαῖος αὐτός μνημονεύω , ὡς ἀκριβής ἐρυσίπελας οὐ ἄν ποτέ ὁ προλέγω ἰάομαι κατάπλασμα . καλέω δέ ἀκριβής , ἐπειδάν ὑπό χολώδης ῥεῦμα ἐμπίμπλημι ὁ μόριον . ὅτι δέ πρόσω ὁ ψύχω εἰμί κορίανον , ἔνειμι σύ ἐͅκ αὐτός ὅς Διοσκορίδης γράφω καταμανθάνω . χοιράς γοῦν φημί διαλύω αὐτός μετά ἐρεγμός . ὅτι δέ οὐδείς ὁ ψύχω φάρμακον ἱκανός εἰμί διαλύω χοιράς , οὐδέ αὐτός οἴομαι ὁ Διοσκορίδης ἀμφισβητέω μυρίος μέν ἀναγράφω φάρμακον χοιράς ἰατικός , πᾶς δέ ὁμολογέω καί θερμός ὁ κρᾶσις καί διαφορητικός ὁ ἐνέργεια ὑπάρχω .