galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 2.3
Ταύτῃ τοίνυν ἁμαρτάνειν μοι δοκοῦσιν οὐ σμικρὰ , καὶ τούτων ἔτι μᾶλλον ἐν οἷς ἀπέραντα καὶ ἀναπόδεικτα φλυαροῦσιν , ἀμαθεῖς ὑπάρχοντες ἀποδεικτικῆς μεθόδου . ὑποκείσθω γὰρ τὸ πῦρ , εἴτε ξανθὸν εἴτε ἐρυθρὸν , ἢ ὡς ἂν ἐθέλωσιν , οὐ γὰρ μοι διαφέρει . τί οὖν τοῦτο πρὸς τὸ πᾶν ἐρυθρὸν θερμὸν · εἶναι ; πᾶν μὲν γὰρ πῦρ , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ἐρυθρὸν εἶναι λεκτέον ἐστίν . πᾶν δὲ τὸ ἐρυθρὸν πῦρ εἶναι φάναι καταγέλαστον , ἔτι δὲ μᾶλλον εἰ πᾶν τὸ ἐρυθρὸν θερμὸν εἶναι λέγοι τις . εἰ μὲν ἐξ ἀρχῆς εἴληπτο κατὰ τὸν λόγον , ὡς πᾶν τὸ θερμὸν ἐρυθρὸν ἐστιν , ἦν ἴσως διαστρέψαντα τὸ ἀξίωμα τὸ ἐρυθρὸν ἅπαν ἀποφῆναι θερμὸν ἁμαρτάνοντα μὲν κᾀν τούτῳ προφανῶς . οἱ γὰρ ἀντιστρέφοντες , οὐχ οἱ ἀναστρέφοντες ἀλλήλοις λόγοι συναληθεύονται , ἀλλ’ ὅμως ἦν ἂν , οἶμαι , πλησίον ὁ παραλογισμός . ἐπεὶ δὲ οὐδ’ αὐτὸ τοῦτο κατ’ ἀρχὰς εἴληπται , λέγω δὴ τὸ πᾶν εἶναι τὸ θερμὸν ἐρυθρὸν , οὐδ’ ἀναστρέψαντα δυνατὸν εἰπεῖν ἅπαν εἶναι τὸ ἐρυθρὸν θερμόν . τριχῶς οὖν ἁμαρτάνουσι κατὰ τὸν λόγον οἱ φάσκοντες τὰ ῥόδα θερμὰ τὴν κρᾶσιν ὑπάρχειν , ὅτι καὶ ἐρυθρά . πρῶτον μὲν ὅτι μὴ δείξαντες ὅτι πᾶν πῦρ ἐρυθρὸν ἀντιστρέφειν αὐτῷ , ὅτι πᾶν ἐρυθρὸν πῦρ πειρῶνται λόγον ἕτερον , ὡς ἀληθῆ · δεύτερον δ’ ὅτι μὴ γινώσκουσι τοὺς ἀντιστρέφοντας , οὐ τοὺς ἀναστρέφοντας τοῖς ἀληθέσι λόγοις ἀληθεῖς εἶναι καὶ αὐτούς . καὶ τρίτον ὅτι κᾂν ἀντιστρέφωσιν , οὐ τὸ πᾶν εἶναι τὸ τῇ χρόᾳ ἐρυθρὸν θερμὸν ἐκ τῆς ἀντιστροφῆς περανθήσεται , ἀλλὰ ἕτερον αὐτοῦ τι τοιοῦτον ἀξίωμα , τὸ ἐρυθρὸν ἅπαν πῦρ ἐστιν . ὅτι δ’ οὐ μόνον ἄχρηστον εἰς τὰ παρόντα τὸ τοιοῦτον , ἀλλὰ καὶ προφανῶς ψεῦδός ἐστιν , δῆλον παντί . δεόμεθα γὰρ οὐκ εἰ τὸ ἐρυθρὸν ἅπαν πῦρ ἐστιν , ἀλλ’ ὅτι θερμὸν ἀποδειχθῆναι . ὡς εἴ γε πῦρ ἐστι πᾶν τὸ ἐρυθρὸν , ἔσται δηλονότι καὶ τὸ ῥόδον ἡμῖν πῦρ . ἀλλ’ οἱ μὴ γινώσκοντες , οἶμαι , τὰς λογικὰς μεθόδους ἰατροὶ , πρῶτον μὲν ἐπ’ αὐτῷ τούτῳ μέγιστα σφάλλονται , τῷ τοὺς οἰκείους ὅρους ὑπερβαίνειν . ἱκανὴ γὰρ ἡ πεῖρα μετὰ βραχέων ἐπιλογισμῶν ἐξευρίσκειν τὰς δυνάμεις τῶν φαρμάκων · εἶτα καὶ κατὰ τοὺς λόγους ἁμαρτάνουσιν ὅμοια τοῖς ἀρτιμαθέσι λογικῆς θεωρίας παισί . τῆς δ’ αὐτῆς πλημμελείας ἔχονται καὶ ὅσοι ταῖς ὀδμαῖς τεκμαίρονταί τι περὶ δυνάμεως φαρμάκων . οὐδὲ γὰρ ἅπαν εὐῶδες θερμὸν , ὡς λέγουσί τίνες , ἀγνοοῦντες ὅπως ἀκούειν χρὴ τῶν ὑπ’ Ἀριστοτέλους καὶ Θεοφράστου περὶ τούτων εἰρημένων , ἃ κατὰ τὸ τέταρτον τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων ἡμεῖς διοριοῦμεν , οὔθ’ ἅπαν θερμὸν εὐῶδες , οὐ μὴν οὐδὲ δυσῶδες ἅπαν θερμὸν , οὐδ’ εἴ τι θερμὸν ὑπάρχει , δυσῶδες . οὕτω κᾂν εἰ τὸ δυσῶδες ἅπαν φαίη τις ψυχρὸν , ἢ τὸ ψυχρὸν δυσῶδες , οὐκ ἀληθεύει . καὶ γὰρ καὶ τῶν θερμῶν μυρία τὰ μὲν εὐώδη , τὰ δὲ δυσώδη , τὰ δ’ οὐδέτερα καὶ τῶν ψυχρῶν ὡσαύτως . καίτοι τί λέγω ψυχρὰ καὶ θερμὰ , δέον θερμαίνοντα καὶ ψύχοντα λέγειν ἡμᾶς , ἅπερ καὶ ζητοῦμεν . οὐ γὰρ δὴ τό γε ἁπλῶς θερμὸν ἢ τὸ πρὸς τοῦτο ἐξεταζόμενον ἐπισκέπτεσθαι πρόκειται νῦν , ἀλλὰ τὸ θερμαῖνον ἀνθρώπειον σῶμα . καὶ δὴ καὶ ψυχρὸν οὐχ ἁπλῶς , ἀλλ’ ὅ τι περ ἂν ἄνθρωπον ψύχῃ . πάλιν οὖν ἐνταῦθα μὴ διελόμενοι τὰ σημαινόμενα τῶν ὀνομάτων σφάλλονται παρὰ τὴν ὁμωνυμίαν , ὥσπερ εἰ καὶ περὶ χερσαίου τις κυνὸς διαλεγόμενος ἐπὶ τὸν θαλάττιον μεταβαίνοι τῷ λόγῳ , νομίζων ὥσπερ τοὔνομα τῶν ζώων ἀμφοτέρων ἕν ἐστιν , οὕτω καὶ τὴν φύσιν αὐτῶν μίαν ὑπάρχειν . ἀλλ’ ἡμῖν δέδεικται σαφῶς ἐν τοῖς περὶ κράσεως ὑπομνήμασιν , ἃ καὶ κατ’ ἀρχὰς εὐθὺς ἡγεῖσθαι τῆσδε τῆς πραγματείας ἔφαμεν , ἄλλο μὲν εἶναι τὸ δυνάμει θερμὸν , ἄλλο δὲ τὸ ἐνεργείᾳ . καὶ τούτου τοῦ ἐνεργείᾳ θερμοῦ τὸ μὲν ἁπλῶς λέγεσθαι θερμὸν , τὸ δὲ κατ’ ἐπικράτησιν , τὸ δὲ πρὸς τὸ σύμμετρον ὁμογενὲς , τὸ δὲ πρὸς ὁτιοῦν τὸ ἐπιτυχόν . καὶ δὴ καὶ τὸν ἄνθρωπον οὐχ ἀπλῶς θερμὸν , ὥσπερ τὸ πῦρ , ἀλλ’ ἐπικρατήσει θερμὸν ὑπάρχειν ἐλέγομεν . εἶναι γὰρ ἐν αὐτῷ πλείονα τοῦ θερμοῦ μοῖραν ἢ τοῦ ψυχροῦ . καὶ τοίνυν καὶ ὅσα πρὸς τούτων λέγεται θερμὰ δυνάμει , τῷ τοῦτον θερμαίνειν λεχθήσεται . καὶ ἡ κρίσις αὐτῶν ῥᾴστη τέ ἐστι καὶ διὰ τῆς ἐμπειρίας ἐξετασθήσεται , βραχέων , ὡς εἴρηται , καὶ πρόσθεν ἐπιλογισμῶν δεομένη . τούτους οὖν ὑπερβαίνοντες οἱ σοφισταὶ , τόν τε χρόνον ﻿ ἀναλίσκουσι τῶν μειρακίων καὶ σοφίσμασι παράγοντες ἀνθρώπους ἀγυμνάστους . λύσεως σοφισμάτων ἀναπιμπλᾶσι ψευδῶν δογμάτων . ἐχρῆν γὰρ μήτε χρόας μνημονεύειν αὐτοὺς μήτ’ ὀδμῆς , ἀλλὰ μηδὲ συστάσεως , ἢ λειότητος , ἢ τραχύτητος , ἤ τινος ἑτέρου τοιούτου . τί γὰρ ὅτι γλίσχρον τοὔλαιον , ἢ ὅτι λεῖον , ἢ ὅτι στίλβον , ἢ ὑγρὸν , ἢ ὠχρὸν , ἢ λιπαρὸν , ἢ ὀλισθηρὸν , ἢ δυσξήραντον ἐπαλειφόμενον τοῖς σώμασιν ; οὔτε γὰρ εἰ θερμὸν , οὔτε εἰ ψυχρὸν , οὔτ’ εἰ ξηρὸν , οὔτ’ εἰ ὑγρόν ἐστιν τὴν δύναμιν , ἐξ οὐδενὸς ἔνεστι τῶν τοιούτων συλλογίσασθαι . καὶ γὰρ τῶν γλίσχρων καὶ τῶν λείων καὶ τῶν στιλβόντων τὰ μὲν θερμαίνει φανερῶς ἡμᾶς , τὰ δὲ ψύχει , καὶ τὰ μὲν ξηραίνει , τὰ δὲ ὑγραίνει . καὶ καθ’ ἕκαστον τῶν συμβεβηκότων οὐκ ἐλαίῳ μόνον , ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν οὐδέν ἐστιν εὑρεῖν πάγιον οὐδὲ διηνεκὲς , ὡς ἐπ’ αὐτῷ συστήσασθαί τινα καθόλου πρότασιν .
Lemmas: οὗτος τοίνυν ἁμαρτάνω ἐγώ δοκέω οὐ μικρός , καί οὗτος ἔτι μάλα ἐν ὅς ἀπέραντος καί ἀναπόδεικτος φλυαρέω , ἀμαθής ὑπάρχω ἀποδεικτικός μέθοδος . ὑπόκειμαι γάρ ὁ πῦρ , εἴτε ξανθός εἴτε ἐρυθρός , ἤ ὡς ἄν ἐθέλω , οὐ γάρ ἐγώ διαφέρω . τίς οὖν οὗτος πρός ὁ πᾶς ἐρυθρός θερμός · εἰμί ; πᾶς μέν γάρ πῦρ , εἰ οὕτως τυγχάνω , ἐρυθρός εἰμί λεκτέος εἰμί . πᾶς δέ ὁ ἐρυθρός πῦρ εἰμί φημί καταγέλαστος , ἔτι δέ μάλα εἰ πᾶς ὁ ἐρυθρός θερμός εἰμί λέγω τις . εἰ μέν ἐκ ἀρχή λαμβάνω κατά ὁ λόγος , ὡς πᾶς ὁ θερμός ἐρυθρός εἰμί , εἰμί ἴσως διαστρέφω ὁ ἀξίωμα ὁ ἐρυθρός ἅπας ἀποφαίνω θερμός ἁμαρτάνω μέν εἰͅν οὗτος προφανής . ὁ γάρ ἀντιστρέφω , οὐ ὁ ἀναστρέφω ἀλλήλων λόγος συναληθεύω , ἀλλά ὅμως εἰμί ἄν , οἴομαι , πλησίον ὁ παραλογισμός . ἐπεί δέ οὐδέ αὐτός οὗτος κατά ἀρχή λαμβάνω , λέγω δή ὁ πᾶς εἰμί ὁ θερμός ἐρυθρός , οὐδέ ἀναστρέφω δυνατός λέγω ἅπας εἰμί ὁ ἐρυθρός θερμός . τριχῶς οὖν ἁμαρτάνω κατά ὁ λόγος ὁ φάσκω ὁ ῥόδον θερμός ὁ κρᾶσις ὑπάρχω , ὅτι καί ἐρυθρός . πρῶτος μέν ὅτι μή δείκνυμι ὅτι πᾶς πῦρ ἐρυθρός ἀντιστρέφω αὐτός , ὅτι πᾶς ἐρυθρός πῦρ πειράω λόγος ἕτερος , ὡς ἀληθής · δεύτερος δέ ὅτι μή γιγνώσκω ὁ ἀντιστρέφω , οὐ ὁ ἀναστρέφω ὁ ἀληθής λόγος ἀληθής εἰμί καί αὐτός . καί τρίτος ὅτι ἔͅν ἀντιστρέφω , οὐ ὁ πᾶς εἰμί ὁ ὁ χροιά ἐρυθρός θερμός ἐκ ὁ ἀντιστροφή περαίνω , ἀλλά ἕτερος αὐτός τις τοιοῦτος ἀξίωμα , ὁ ἐρυθρός ἅπας πῦρ εἰμί . ὅτι δέ οὐ μόνος ἄχρηστος εἰς ὁ πάρειμι ὁ τοιοῦτος , ἀλλά καί προφανής ψεῦδος εἰμί , δῆλος πᾶς . δέω γάρ οὐ εἰ ὁ ἐρυθρός ἅπας πῦρ εἰμί , ἀλλά ὅτι θερμός ἀποδείκνυμι . ὡς εἰ γε πῦρ εἰμί πᾶς ὁ ἐρυθρός , εἰμί δηλονότι καί ὁ ῥόδος ἐγώ πῦρ . ἀλλά ὁ μή γιγνώσκω , οἴομαι , ὁ λογικός μέθοδος ἰατρός , πρῶτος μέν ἐπί αὐτός οὗτος μέγας σφάλλω , ὁ ὁ οἰκεῖος ὅρος ὑπερβαίνω . ἱκανός γάρ ὁ πεῖρα μετά βραχύς ἐπιλογισμός ἐξευρίσκω ὁ δύναμις ὁ φάρμακον · εἶτα καί κατά ὁ λόγος ἁμαρτάνω ὅμοιος ὁ ἀρτιμαθής λογικός θεωρία παῖς . ὁ δέ αὐτός πλημμέλεια ἔχω καί ὅσος ὁ ὀσμή τεκμαίρομαι τις περί δύναμις φάρμακον . οὐδέ γάρ ἅπας εὐώδης θερμός , ὡς λέγω τίς , ἀγνοέω ὅπως ἀκούω χρή ὁ ὑπό Ἀριστοτέλης καί Θεόφραστος περί οὗτος λέγω , ὅς κατά ὁ τέταρτος ὅδε ὁ ὑπόμνημα ἐγώ διορίζω , οὔτε ἅπας θερμός εὐώδης , οὐ μήν οὐδέ δυσώδης ἅπας θερμός , οὐδέ εἰ τις θερμός ὑπάρχω , δυσώδης . οὕτως ᾄν εἰ ὁ δυσώδης ἅπας φημί τις ψυχρός , ἤ ὁ ψυχρός δυσώδης , οὐ ἀληθεύω . καί γάρ καί ὁ θερμός μυρίος ὁ μέν εὐώδης , ὁ δέ δυσώδης , ὁ δέ οὐδέτερος καί ὁ ψυχρός ὡσαύτως . καίτοι τίς λέγω ψυχρός καί θερμός , δέω θερμαίνω καί ψύχω λέγω ἐγώ , ὅς καί ζητέω . οὐ γάρ δή ὁ γε ἁπλῶς θερμός ἤ ὁ πρός οὗτος ἐξετάζω ἐπισκοπέω πρόκειμαι νῦν , ἀλλά ὁ θερμαίνω ἀνθρώπειος σῶμα . καί δή καί ψυχρός οὐ ἁπλῶς , ἀλλά ὅς τις περ ἄν ἄνθρωπος ψύχω . πάλιν οὖν ἐνταῦθα μή διαιρέω ὁ σημαίνω ὁ ὄνομα σφάλλω παρά ὁ ὁμωνυμία , ὥσπερ εἰ καί περί χερσαῖος τις κύων διαλέγω ἐπί ὁ θαλάσσιος μεταβαίνω ὁ λόγος , νομίζω ὥσπερ ὄνομα ὁ ζῷον ἀμφότερος εἷς εἰμί , οὕτως καί ὁ φύσις αὐτός εἷς ὑπάρχω . ἀλλά ἐγώ δείκνυμι σαφής ἐν ὁ περί κρᾶσις ὑπόμνημα , ὅς καί κατά ἀρχή εὐθύς ἡγέομαι ὅδε ὁ πραγματεία φημί , ἄλλος μέν εἰμί ὁ δύναμις θερμός , ἄλλος δέ ὁ ἐνέργεια . καί οὗτος ὁ ἐνέργεια θερμός ὁ μέν ἁπλῶς λέγω θερμός , ὁ δέ κατά ἐπικράτησις , ὁ δέ πρός ὁ σύμμετρος ὁμογενής , ὁ δέ πρός ὁστισοῦν ὁ ἐπιτυγχάνω . καί δή καί ὁ ἄνθρωπος οὐ ἀπλόος θερμός , ὥσπερ ὁ πῦρ , ἀλλά ἐπικράτησις θερμός ὑπάρχω λέγω . εἰμί γάρ ἐν αὐτός πολύς ὁ θερμός μοῖρα ἤ ὁ ψυχρός . καί τοίνυν καί ὅσος πρός οὗτος λέγω θερμός δύναμις , ὁ οὗτος θερμαίνω λέγω . καί ὁ κρίσις αὐτός ῥᾴδιος τε εἰμί καί διά ὁ ἐμπειρία ἐξετάζω , βραχύς , ὡς λέγω , καί πρόσθεν ἐπιλογισμός δέω . οὗτος οὖν ὑπερβαίνω ὁ σοφιστής , ὁ τε χρόνος ﻿ ἀναλίσκω ὁ μειράκιον καί σόφισμα παράγω ἄνθρωπος ἀγύμναστος . λύσις σόφισμα ἀναπίμπλημι ψευδής δόγμα . χρή γάρ μήτε χροιά μνημονεύω αὐτός μήτε ὀσμή , ἀλλά μηδέ σύστασις , ἤ λειότης , ἤ τραχύτης , ἤ τις ἕτερος τοιοῦτος . τίς γάρ ὅτι γλίσχρος ἔλαιον , ἤ ὅτι λεῖος , ἤ ὅτι στίλβω , ἤ ὑγρός , ἤ ὠχρός , ἤ λιπαρός , ἤ ὀλισθηρός , ἤ δυσξήραντος ἐπαλείφω ὁ σῶμα ; οὔτε γάρ εἰ θερμός , οὔτε εἰ ψυχρός , οὔτε εἰ ξηρός , οὔτε εἰ ὑγρός εἰμί ὁ δύναμις , ἐκ οὐδείς ἔνειμι ὁ τοιοῦτος συλλογίζομαι . καί γάρ ὁ γλίσχρος καί ὁ λεῖος καί ὁ στίλβω ὁ μέν θερμαίνω φανερός ἐγώ , ὁ δέ ψύχω , καί ὁ μέν ξηραίνω , ὁ δέ ὑγραίνω . καί κατά ἕκαστος ὁ συμβαίνω οὐ ἔλαιον μόνος , ἀλλά καί ὁ ἄλλος ἅπας οὐδείς εἰμί εὑρίσκω πάγιος οὐδέ διηνεκής , ὡς ἐπί αὐτός συνίστημι τις καθόλου πρότασις .