galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 10.2.7
[ ζ΄ . Περὶ γάλακτος . ] Γάλα . διττὴν ἔχει τοῦτο χρείαν , τὴν μὲν ἑτέραν ὡς τροφὴν , τὴν δὲ ἑτέραν ὡς φάρμακον . ἀλλ’ ὡς μὲν τροφή τι δύναται διά τε τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου καὶ κατὰ τὰ ἄλλα δεδήλωται . τὴν δ’ ὡς φαρμάκου δύναμιν αὐτὴν νῦν ἐρῶ , πρότερόν γε ἀναμνήσας κᾀπὶ τοῦδε , καθάπερ ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐπὶ τοῦ αἵματος , ὡς οὐ περὶ τοῦ νοσώδους γάλακτος , ἀλλὰ τοῦ κατὰ φύσιν ἐν ἑκάστῳ τῶν ζώων χρὴ ἀκούειν τῶν λεχθησομένων . τὸ τοίνυν ὑγιεινότατον γάλα , καθάπερ καὶ τὸ αἷμα , καθαρόν ἐστι καὶ εἰλικρινὲς , οὔτε πικρότητος οὔτ’ ὀξύτητος οὔτε δριμύτητος οὔθ’ ἁλυκότητος οὔτε δυσωδίας μετέχον , ἀλλ’ ὡς ἂν εἴποι τις εὐῶδες ἢ ἄνοσμον ἢ εἴπερ ἄρα σμικρᾶς τινος εὐωδίας μετέχον . εὔδηλον ὅτι καὶ γευόμενόν ἐστιν ἡδὺ , βραχεῖαν ἔχον γλυκύτητα , καθάπερ καὶ τὸ αἷμα τὸ ὑγιεινὸν , ἐξ οὗ καὶ ἡ τοῦ γάλακτός ἐστι γένεσις . τὸ δὲ τοιοῦτο γάλα πρὸς τὰ δριμέα καὶ δάκνοντα ῥεύματα συμφορώτατόν ἐστιν , οὐ μόνον ἀποπλῦνον αὐτὰ τῶν ἐνοχλουμένων μορίων , ἔστι γὰρ αὐτῷ τοῦτο καὶ πρὸς τὸ ὕδωρ κοινὸν , ἀλλὰ καὶ περιπλαττόμενον τοῖς σώμασιν , ὡς μὴ γυμνοῖς αὐτοῖς προσπίπτειν τὸ ἐπιῤῥέον . οὐ μόνον δὲ κατὰ τοῦτο πλεονεκτεῖ τοῦ ὕδατος , ἀλλὰ καὶ τῷ περιπλύνειν αὐτὸ , διὰ τὸ περιέχειν ἐν ἑαυτῷ ῥυπτικὴν ὑγρότητα τὴν ὀνομαζομένην ὀῤῥὸν , ὃς προαποκλύζεται καὶ προσαποκλύζει τὰ σώματα . τῷ δὲ λοιπῷ παντὶ παχεῖ ὄντι καὶ λιπαρῷ περιπλάττεται καθ’ ὅνπερ τρόπον καὶ ἡ πιμελὴ καὶ τὸ στέαρ , ὠοῦ τε τὸ λευκὸν ἥ τ’ ἐκ τοῦ πεπλυσμένου κηροῦ καὶ ἐλαίου κηρωτή · καὶ γὰρ καὶ ﻿ ταῦτα τὰς ἀπὸ τῶν δριμέων ἰχώρων πραΰνει δήξεις , ἐκ τοῦ περιπλάττεσθαι τοῖς σώμασιν ἄδηκτον ἔχοντα φύσιν . εὐτρεπτότατον δ’ ὂν ἅπαν γάλα , καὶ μάλισθ’ ὅταν ᾖ τὸ περιέχον θερμὸν , ἀποβάλλει πολὺ τῆς εἰρημένης δυνάμεως , εἰ μὴ παραχρῆμά τις αὐτῷ χρῷτο θερμῷ τῶν τιτθῶν ἐκχυθέντι . μάλιστα μὲν οὖν γυναικὸς εὐεκτούσης τε καὶ καλῶς διαιτωμένης γάλακτι χρηστέον ἐστὶν , οἰκειότατον γὰρ ἀνθρωπείῳ σώματι τοῦτο , δεύτερον δὲ τῶν ἄλλων ζώων , ὅσα μὴ πολὺ κεχώρισται τῆς ἀνθρώπου φύσεως . εἴσῃ δὲ τοῦτο ῥᾳδίως ἐκ τῆς τῶν σαρκῶν ὀσμῆς , ἀηδοῦς μὲν οὔσης τῶν πόῤῥω ταῖς κράσεσιν ἀφεστηκότων , οἷον κυνὸς , λύκου , λέοντος , παρδάλεως , ἀλώπεκος , ὑαίνης , ἄρκτου καὶ τῶν ὁμοίων , οὐκ ἀηδοῦς δὲ τῶν μὴ πόῤῥω , καθάπερ ὑὸς , αἰγὸς , ἵππου , βοὸς , ὄνου , προβάτου . καὶ τοίνυν καὶ χρῶνται πάντες οἱ ἄνθρωποι τῇ πείρᾳ διδαχθέντες αἰγείῳ τε καὶ προβατείῳ καὶ βοείῳ καὶ ὀνείῳ γάλακτι , καὶ τυροὺς δὲ ποιοῦσιν ἐξ αὐτῶν , ὅτι μὴ τοῦ ὀνείου . λεπτὸν γὰρ πάνυ τοῦτο καὶ μεστὸν ὀῤῥώδους ὑγρότητος , ὥσπερ γε τὸ βόειον παχύ . μέσον δ’ ἐστὶν τῇ συστάσει τὸ τῆς αἰγὸς , ἄπεπτον δὲ καὶ ὑδατῶδες ὗς ἔχει τὸ γάλα . σύγκειται δ’ ἐκ τριῶν οὐσιῶν ἅπαν γάλα , τυρώδους , ὀῤῥώδους , λιπαρᾶς , ἣν πλείστην ἔχειν φαίνεται τὸ βόειον , ἐξ ἧς καὶ τὸ καλούμενον βούτυρον ποιοῦσι , πεπτικῆς τε καὶ χαλαστικῆς ὂν δυνάμεως , διὸ καὶ μάλιστα αὐτῷ χρῶνται ἐπί τε παρωτίδων καὶ βουβώνων .
Lemmas: [ Ζ΄ . περι γάλα . ] γάλα . δισσός ἔχω οὗτος χρεία , ὁ μέν ἕτερος ὡς τροφή , ὁ δέ ἕτερος ὡς φάρμακον . ἀλλά ὡς μέν τροφή τις δύναμαι διά τε ὁ θεραπευτικός μέθοδος καί κατά ὁ ἄλλος δηλόω . ὁ δέ ὡς φάρμακον δύναμις αὐτός νῦν λέγω , πρότερος γε ἀναμιμνῄσκω εἰͅπί ὅδε , καθά ὀλίγος ἔμπροσθεν ἐπί ὁ αἷμα , ὡς οὐ περί ὁ νοσώδης γάλα , ἀλλά ὁ κατά φύσις ἐν ἕκαστος ὁ ζῷον χρή ἀκούω ὁ λέγω . ὁ τοίνυν ὑγιεινός γάλα , καθά καί ὁ αἷμα , καθαρός εἰμί καί εἰλικρινής , οὔτε πικρότης οὔτε ὀξύτης οὔτε δριμύτης οὔτε ἁλυκότης οὔτε δυσωδία μετέχω , ἀλλά ὡς ἄν λέγω τις εὐώδης ἤ ἄνοσμος ἤ εἴπερ ἄρα μικρός τις εὐωδία μετέχω . εὔδηλος ὅτι καί γεύω εἰμί ἡδύς , βραχύς ἔχω γλυκύτης , καθά καί ὁ αἷμα ὁ ὑγιεινός , ἐκ ὅς καί ὁ ὁ γάλα εἰμί γένεσις . ὁ δέ τοιοῦτος γάλα πρός ὁ δριμύς καί δάκνω ῥεῦμα σύμφορος εἰμί , οὐ μόνος ἀποπλύνω αὐτός ὁ ἐνοχλέω μόριον , εἰμί γάρ αὐτός οὗτος καί πρός ὁ ὕδωρ κοινός , ἀλλά καί περιπλάσσω ὁ σῶμα , ὡς μή γυμνός αὐτός προσπίπτω ὁ ἐπιρρέω . οὐ μόνος δέ κατά οὗτος πλεονεκτέω ὁ ὕδωρ , ἀλλά καί ὁ περιπλύνω αὐτός , διά ὁ περιέχω ἐν ἑαυτοῦ ῥυπτικός ὑγρότης ὁ ὀνομάζω ὀρός , ὅς προαποκλύζω καί προσαποκλύζω ὁ σῶμα . ὁ δέ λοιπός πᾶς παχύς εἰμί καί λιπαρός περιπλάσσω κατά ὅς τρόπος καί ὁ πιμελή καί ὁ στέαρ , ᾠόν τε ὁ λευκός ὁ τε ἐκ ὁ πλύνω κηρός καί ἔλαιον κηρωτή · καί γάρ καί ﻿ οὗτος ὁ ἀπό ὁ δριμύς ἰχώρ πραύνω δῆξις , ἐκ ὁ περιπλάσσω ὁ σῶμα ἄδηκτος ἔχω φύσις . εὔτρεπτος δέ εἰμί ἅπας γάλα , καί μάλα ὅταν εἰμί ὁ περιέχω θερμός , ἀποβάλλω πολύς ὁ λέγω δύναμις , εἰ μή παραχρῆμα τις αὐτός χράω θερμός ὁ τιτθός ἐκχέω . μάλα μέν οὖν γυνή εὐεκτέω τε καί καλός διαιτάω γάλα χράω εἰμί , οἰκεῖος γάρ ἀνθρώπειος σῶμα οὗτος , δεύτερος δέ ὁ ἄλλος ζῷον , ὅσος μή πολύς χωρίζω ὁ ἄνθρωπος φύσις . οἶδα δέ οὗτος ῥᾴδιος ἐκ ὁ ὁ σάρξ ὀσμή , ἀηδής μέν εἰμί ὁ πρόσω ὁ κρᾶσις ἀφίστημι , οἷος κύων , λύκος , λέων , πάρδαλις , ἀλώπηξ , ὕαινα , ἄρκτος καί ὁ ὅμοιος , οὐ ἀηδής δέ ὁ μή πρόσω , καθά ὗς , αἴξ , ἵππος , βοῦς , ὄνος , πρόβατον . καί τοίνυν καί χράω πᾶς ὁ ἄνθρωπος ὁ πεῖρα διδάσκω αἴγειος τε καί προβάτειος καί βόειος καί ὀνεῖον γάλα , καί τυρός δέ ποιέω ἐκ αὐτός , ὅτι μή ὁ ὀνεῖον . λεπτός γάρ πάνυ οὗτος καί μεστός ὀρρώδης ὑγρότης , ὥσπερ γε ὁ βόειος παχύς . μέσος δέ εἰμί ὁ σύστασις ὁ ὁ αἴξ , ἄπεπτος δέ καί ὑδατώδης ὗς ἔχω ὁ γάλα . σύγκειμαι δέ ἐκ τρεῖς οὐσία ἅπας γάλα , τυρώδης , ὀρρώδης , λιπαρός , ὅς πολύς ἔχω φαίνω ὁ βόειος , ἐκ ὅς καί ὁ καλέω βούτυρον ποιέω , πεπτικός τε καί χαλαστικός εἰμί δύναμις , διό καί μάλα αὐτός χράω ἐπί τε παρωτίς καί βουβών .