galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.14
Ἐπισκέπτεσθαι δὲ , ὡς εἴρηται , μὴ μόνον εἰ παχυμερής ἐστιν ἢ λεπτομερὴς ἡ τῶν ἐξεταζομένων φαρμάκων οὐσία , ἀλλ’ εἰ καὶ ἀραιὰ καὶ πυκνή . λέγω δὴ ἀραιὰν ἧς τὰ μόρια διαλαμβάνεται χώραις κεναῖς , ἐπισταμένων ἡμῶν δηλονότι καὶ μεμνημένων ἀεὶ πῶς λέγεται χώρα κενὴ πρὸς τῶν ἡνῶσθαι φασκόντων τὴν οὐσίαν , ὅτι μὴ καθάπερ Ἐπικούρῳ καὶ Ἀσκληπιάδῃ δοκεῖ , ἀλλ’ ἔστιν ἀέρος πλήρης ἐν ἅπασι τοῖς ἀραιοῖς σώμασιν ἡ κενὴ χώρα . τοιαύταις οὖν εὐρυχωρίαις πολλαῖς , ὅταν ᾖ διειλημμένον τὸ σῶμα , ῥᾷον ἐκπυροῦται τῶν πυκνῶν , κᾂν ὁμοίως αὐτοῖς τῆς κατὰ τὸ θερμόν τε καὶ ψυχρὸν ἔχει κράσεως . ὁ γὰρ ἐν ταῖς εὐρυχωρίαις ἀὴρ εὐπαθέστατος ὑπάρχων ἐκφλογοῦται μὲν αὐτὸς εὐθέως κατὰ τὴν πρώτην τοῦ πυρὸς προσβολὴν , συνεκκαίει δ’ αὐτῷ καὶ τὸ πᾶν σῶμα , πανταχόθεν ἕκαστον αὐτοῦ μόριον προσλαμβάνον . εἴπερ οὖν τὰ σμικρὰ σώματα περιεχομένης αὐτοῖς ἐν κύκλῳ φλογὸς ἐξάπτεται ἑτοίμως · φαίνεται γὰρ τοῦτο ἐναργῶς εὐλόγως , τὸ ἀραιὸν σῶμα ταχέως ἐκπυροῦται , τῶν ἐν τῷ βάθει μορίων ἁπάντων αὐτοῦ ψαυούσης τῆς φλογός . οὕτως οὖν καὶ τοὺς ξηροὺς καλάμους τὸ πῦρ ἐκκαίει ταχέως , κᾂν ἧττον ἑτέρας οὐσίας ὦσι θερμοὶ , διὰ τὸ πλῆθος τῶν πόρων , οὓς πρότερον μὲν ἀὴρ κατειλήφει , ψαύσαντος δὲ τοῦ πυρὸς ἡ φλὸξ ἐπινέμεται . ἀὴρ μὲν γὰρ ἐκπυρωθεὶς φλόξ ἐστι , γῆ δὲ ἄνθραξ . ὅτι δ’ ἀερώδεις πόρους παμπόλλους ὁ ξηρὸς κάλαμος ἔχει μέγιστον τεκμήριον ἡ κουφότης αὐτοῦ . ξηρὸν γὰρ φύσει σῶμα κοῦφον ἄλλως οὐκ ἐγχωρεῖ γενέσθαι , εἰ μὴ ἔχει κενότητα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ κίσσηρις καὶ σπογγιὰ ξηρὰ καὶ πάνθ’ ὅσα σηραγγώδη καὶ πολύκενα , κοῦφα τοῖς σταθμοῖς ἐστιν . οὕτω μὲν καὶ ὁ κάλαμος οὐχὶ τῷ ξηρὸν εἶναι μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ πλείστου μετέχειν ἀέρος , ἑτοίμως ἐκφλογοῦται , τῷ δ’ ἡμετέρῳ σώματι δυσθέρμαντός ἐστιν , διὰ τὸ παχυμερὲς τῆς οὐσίας . ὅταν οὖν τινος τῶν φαρμάκων ἐκ τῆς πρὸς τὸ πῦρ ὁμιλίας τεκμαιρόμενοι τὴν κρᾶσιν , εἰ καὶ πρὸς ἡμᾶς φαίνεται τοιοῦτον , ἐθέλομεν ἐξευρεῖν , εἰς τὴν τῆς οὐσίας αὐτοῦ σύστασιν ἀποβλεπτέον . εἰ μὲν γὰρ λεπτομερής ἐστι καὶ συνεχὴς ἑαυτῇ , τὴν αὐτὴν καὶ πρὸς ἡμᾶς ἐπιδείξεται φύσιν , ἥνπερ καὶ πρὸς τὸ πῦρ . εἰ δὲ ἀραιά τε καὶ παχυμερὴς , ἐνδέχεται πρὸς μὲν τοῦ πυρὸς ἀλλοιοῦσθαι ῥᾳδίως αὐτὴν , οὐ μὴν πρός γε τῆς ἐν ἡμῖν θερμασίας , καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ ἀντιθερμαίνειν ἡμᾶς .
Lemmas: ἐπισκοπέω δέ , ὡς λέγω , μή μόνος εἰ παχυμερής εἰμί ἤ λεπτομερής ὁ ὁ ἐξετάζω φάρμακον οὐσία , ἀλλά εἰ καί ἀραιός καί πυκνός . λέγω δή ἀραιός ὅς ὁ μόριον διαλαμβάνω χώρα κενός , ἐπίσταμαι ἐγώ δηλονότι καί μιμνῄσκω ἀεί πῶς λέγω χώρα κενός πρός ὁ ἑνόω φάσκω ὁ οὐσία , ὅτι μή καθά Ἐπίκουρος καί Ἀσκληπιάδης δοκέω , ἀλλά εἰμί ἀήρ πλήρης ἐν ἅπας ὁ ἀραιός σῶμα ὁ κενός χώρα . τοιοῦτος οὖν εὐρυχωρία πολύς , ὅταν εἰμί διαλαμβάνω ὁ σῶμα , ῥᾴδιος ἐκπυρόω ὁ πυκνός , ἔͅν ὅμοιος αὐτός ὁ κατά ὁ θερμός τε καί ψυχρός ἔχω κρᾶσις . ὁ γάρ ἐν ὁ εὐρυχωρία ἀήρ εὐπαθής ὑπάρχω ἐκφλογόω μέν αὐτός εὐθύς κατά ὁ πρῶτος ὁ πῦρ προσβολή , συνεκκαίω δέ αὐτός καί ὁ πᾶς σῶμα , πανταχόθεν ἕκαστος αὐτός μόριον προσλαμβάνω . εἴπερ οὖν ὁ μικρός σῶμα περιέχω αὐτός ἐν κύκλος φλόξ ἐξάπτω ἑτοῖμος · φαίνω γάρ οὗτος ἐναργής εὔλογος , ὁ ἀραιός σῶμα ταχύς ἐκπυρόω , ὁ ἐν ὁ βάθος μόριον ἅπας αὐτός ψαύω ὁ φλόξ . οὕτως οὖν καί ὁ ξηρός κάλαμος ὁ πῦρ ἐκκαίω ταχύς , ἔͅν ἥσσων ἕτερος οὐσία εἰμί θερμός , διά ὁ πλῆθος ὁ πόρος , ὅς πρότερος μέν ἀήρ καταλαμβάνω , ψαύω δέ ὁ πῦρ ὁ φλόξ ἐπινέμω . ἀήρ μέν γάρ ἐκπυρόω φλόξ εἰμί , γῆ δέ ἄνθραξ . ὅτι δέ ἀερώδης πόρος πάμπολυς ὁ ξηρός κάλαμος ἔχω μέγας τεκμήριον ὁ κουφότης αὐτός . ξηρός γάρ φύσις σῶμα κοῦφος ἄλλος οὐ ἐγχωρέω γίγνομαι , εἰ μή ἔχω κενότης . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί κίσσηρις καί σπογγιά ξηρός καί πᾶς ὅσος σηραγγώδης καί πολύκενος , κοῦφος ὁ σταθμός εἰμί . οὕτως μέν καί ὁ κάλαμος οὐ ὁ ξηρός εἰμί μόνος , ἀλλά καί ὁ πολύς μετέχω ἀήρ , ἑτοῖμος ἐκφλογόω , ὁ δέ ἡμέτερος σῶμα δυσθέρμαντος εἰμί , διά ὁ παχυμερής ὁ οὐσία . ὅταν οὖν τις ὁ φάρμακον ἐκ ὁ πρός ὁ πῦρ ὁμιλία τεκμαίρομαι ὁ κρᾶσις , εἰ καί πρός ἐγώ φαίνω τοιοῦτος , ἐθέλω ἐξευρίσκω , εἰς ὁ ὁ οὐσία αὐτός σύστασις ἀποβλεπτέον . εἰ μέν γάρ λεπτομερής εἰμί καί συνεχής ἑαυτοῦ , ὁ αὐτός καί πρός ἐγώ ἐπιδείκνυμι φύσις , ὅς καί πρός ὁ πῦρ . εἰ δέ ἀραιός τε καί παχυμερής , ἐνδέχομαι πρός μέν ὁ πῦρ ἀλλοιόω ῥᾴδιος αὐτός , οὐ μήν πρός γε ὁ ἐν ἐγώ θερμασία , καί διά οὗτος μηδέ ἀντιθερμαίνω ἐγώ .