galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 2.21
Βάσανος δ’ ὀρθὴ πρῶτον μὲν ἡ ἐπὶ τῶν εὐκράτων σωμάτων , ἐφεξῆς δ’ ἡ ἐπὶ τῶν δυσκράτων , εἶθ’ , ὡς εἴρηται πολλάκις ἡμῖν καὶ πρόσθεν , ἡ ἐπὶ τῶν θερμῶν καὶ ψυχρῶν καὶ ξηρῶν καὶ ὑγρῶν νοσημάτων . ἐν οἷς προσέχειν τὸν νοῦν ἠξιοῦμεν καὶ ὡς διορίζεσθαι τὸ καθ’ ἑαυτό τι δρῶν τοῦ κατὰ συμβεβηκός . ἔσεσθαι δὲ τοῦτο πρῶτον μὲν , εἰ ἁπλοῖς ὡς ἔνι μάλιστα προσφέροιτο πάθεσιν , δεύτερον δὲ εἰ εὐθὺς τοῦτο ἐξ ἀρχῆς αἰσθητῶς ἐμφαίνοι τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν , ἢ μετὰ χρόνον , ἢ καὶ τελέως ἀρθὲν , ὥσπερ τὸ τῆς θερμασίας ﻿ ἐπανάκλησιν ἐργαζόμενον ὕδωρ ψυχρὸν , ἔτι τε πρὸς τούτοις ἄμικτον ἑτέρας ποιότητος , εἰς ὅσον οἷόν τε δυνατὸν ἐργάσασθαι τὸ τοιοῦτον . πῶς μὲν οὖν ἄν τις ἔλαιον ἐργάζηται τοιοῦτον λέλεκται καὶ πρόσθεν · πῶς δ’ ἄν τις ἁπλῷ νοσήματι προσφέροι , νῦν εἰρήσεται , τοσοῦτον ἀναμνησάντων ἡμῶν πρότερον , ὡς ἐν ταῖς τῶν νοσημάτων διαφοραῖς ἐδείκνυτο , τινὰ μὲν ἐπὶ τὸ θερμότερον ἐκτετράφθαι σώματα χωρὶς κακοχυμίας τινὸς ἢ στήθους ἢ σπλάγχνου φλεγμονῆς , ὥσπερ ἐν ταῖς σφοδραῖς ἐγκαύσεσιν εἴωθεν γίγνεσθαι , τινὰ δὲ ἐπὶ τὸ ψυχρότερον , ὡς ἐν τοῖς καλουμένοις ἤδη συνήθως ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων ψυγμοῖς . ἐν δὴ ταῖς τοιαύταις διαθέσεσιν ἔλαιον προσφέρων ἐξευρήσεις ἐναργῶς εἴτε θερμαίνειν ἡμᾶς πέφυκεν εἴτε καὶ ψύχειν . ἔστω δὲ δηλονότι πάσης ἐπικτήτου ποιότητος ἰσχυρᾶς ἀπηλλαγμένον . ἀεὶ γὰρ ἐπὶ παντὸς φαρμάκου μεμνῆσθαι χρὴ τούτου . τὸ μὲν κεφάλαιον τοῦ λόγου τουτί · τὸ δ’ ἔργον αὐτὸ τὸ γιγνόμενον ἡ πεῖρα δείκνυσιν . οἱ μὲν ἐγκεκαυμένοι πρὸς τὸ μὴ παύεσθαι τῆς θέρμης ἔτι καὶ ἀσωδέστεροι γίγνονται καὶ τοῦ χρόνου προϊόντος θερμότεροι . τοῖς ἐψυγμένοις δὲ σαφῶς οὐδὲν εἰς ὠφέλειαν ἢ βλάβος ἐξ ἐλαίου χρίσεως ἀποβαίνει . ᾧ καὶ δῆλον ὡς εἰ καὶ θερμαίνειν ἡμᾶς πέφυκεν , ἀλλ’ οὐκ ἔτι γε σφοδρῶς ἢ ἐναργῶς , ὥσπερ ῥητίνη καὶ πίττα καὶ ἄσφαλτος . ἀκούειν δέ σε χρὴ νῦν οὔτε ξηρὰν ῥητίνην ἢ πίτταν ἢ ἄσφαλτον , οὐ γὰρ ἂν οὐδὲ ἀλείψαιτό τις αὐταῖς , οὐ μὴν οὐδὲ τὰς ἐν ἡλίῳ τετηκυίας , οὐ γὰρ ἁπλοῦν ἔτι τό γε τοιοῦτον οὐδ’ αὐτοφυὲς ἂν εἴη φάρμακον , ἀλλὰ ῥητίνην μὲν ἤτοι τὴν αὐτόῤῥυτον ὀνομαζομένην , ἢ τὴν τερμινθίνην τε καὶ σχινίνην ὑγρὰν ἔτι καὶ πρόσφατον , ἢ τῆς πευκίνης τὴν ἐφισταμένην ἄνωθεν τοῖς κεραμίοις ἐλαιώδη · πίττης δὲ τὴν ὑγράν . καὶ μᾶλλον ἔτι τὸ κατ’ αὐτῆς ἐποχούμενον ἐλαιῶδες , ὃ δὴ πίσσανθον ὀνομάζουσιν . ἔστι γὰρ ὄντως οἷον ἄνθος τι πίττης . οὕτω δὲ καὶ ἄσφαλτον τὴν ὑγρὰν , ἔτι τὴν ἐκ Μηδείας . ἅπαντα γὰρ ταῦτα λιπαρὰ μέν ἐστιν καὶ πλεῖστον τῆς ἐλαιώδους ἔχοντα φύσεως , ἐναργῶς μέντοι θερμαίνει , καθάπερ ἥ τε στακτὴ σμύρνα καὶ τὸ πεύκινον , ἢ ἀρκεύθινον , ἢ τὸ κέδρινον καὶ τὸ δάφνινον ἔλαιον , ἕτερά τε τοιαῦτα , σαφῶς μὲν ἐκθερμαίνει τοὺς ἐψυγμένους , ἐσχάτως δ’ ἀνιᾷ τοὺς ἐγκεκαυμένους . ταῦτα μὲν οὖν ἑκατέρωθεν ὁμολογεῖται θερμαίνειν . ἔλαιον δὲ οὐδ’ ἑτέρωθεν ἰσχυρῶς οὔτε τοὺς κατεψυγμένους ἐκθερμαίνειν οὔτε βλάπτειν τοὺς ἐγκεκαυμένους . οὐ μὴν οὐδ’ ἀσαφῶς γε τοῖς ἐπ’ ἐγκαύσει πυρέξασιν ἄσης γέ τινος αἴτιον γίγνεται καὶ τὴν θερμότητα παραύξειν φαίνεται , καθάπερ κᾀν τοῖς ἀκριβέσιν ἐρυσιπέλασιν . ἔστι δὲ δήπου ταῦτα χολώδη ῥεύματα , σαφῶς γὰρ δήπου καὶ ἐν αὐτοῖς τούτοις αὐξάνειν τὴν θερμασίαν , εἰ καὶ ψυχρὸν ἐσχάτως αὐτὸ προσάγοις . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἐγκαύσεων , εἰ χωρὶς ἁλῶν εἴη , καὶ ἄλλως λελευκασμένον ἔχει τινὰ παραμυθίαν ψυχρὸν καταντλούμενον . ἐπὶ δὲ τῶν ἐρυσιπελάτων ὅπως ἂν ᾖ ψυχρὸν οὐδὲν ὀνίνησιν , ἀλλὰ καὶ βλάπτειν πέφυκε , τὰ μὲν ἐκ χολώδους ῥεύματος ἀκριβῶς ἅπαντα μεγίστας βλάβας , τὰ δ’ ἐξ αἵματος αὐτῷ μεμιγμένου μικροτέρας μὲν , οὐ μὴν τὰς ἐπιτυχούσας γε οὐδὲ ταύτας . ἧττον δὲ τούτων , ἐναργῶς δ’ οὖν ἔτι καὶ τὰς ζεούσας ἀνιᾷ φλεγμονὰς , ἐξ ὧν ἁπάντων τεκμαιρομένῳ μοι θερμότητα παραπλησίαν ἀνάπτειν ἔδοξεν οἷσπερ ἂν ὁμιλῆσαν τύχῃ . φαίνεται γοῦν τοῖς μὲν μετρίως θερμοῖς σώμασιν προσφερόμενον μετρίως θερμαίνειν αὐτὰ , τοῖς δ’ ἰσχυρῶς ἰσχυρὰν τὴν θερμασίαν ἀνάπτον .
Lemmas: βάσανος δέ ὀρθός πρῶτος μέν ὁ ἐπί ὁ εὔκρατος σῶμα , ἐφεξῆς δέ ὁ ἐπί ὁ δύσκρατος , εἶτα , ὡς λέγω πολλάκις ἐγώ καί πρόσθεν , ὁ ἐπί ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός νόσημα . ἐν ὅς προσέχω ὁ νόος ἀξιόω καί ὡς διορίζω ὁ κατά ἑαυτοῦ τις δράω ὁ κατά συμβαίνω . εἰμί δέ οὗτος πρῶτος μέν , εἰ ἁπλόος ὡς ἐν μάλα προσφέρω πάθος , δεύτερος δέ εἰ εὐθύς οὗτος ἐκ ἀρχή αἰσθητός ἐμφαίνω ὁ ἑαυτοῦ δύναμις , ἤ μετά χρόνος , ἤ καί τέλειος ἀραρίσκω , ὥσπερ ὁ ὁ θερμασία ﻿ ἐπανάκλησις ἐργάζομαι ὕδωρ ψυχρός , ἔτι τε πρός οὗτος ἄμικτος ἕτερος ποιότης , εἰς ὅσος οἷος τε δυνατός ἐργάζομαι ὁ τοιοῦτος . πῶς μέν οὖν ἄν τις ἔλαιον ἐργάζομαι τοιοῦτος λέγω καί πρόσθεν · πῶς δέ ἄν τις ἁπλόος νόσημα προσφέρω , νῦν λέγω , τοσοῦτος ἀναμιμνῄσκω ἐγώ πρότερος , ὡς ἐν ὁ ὁ νόσημα διαφορά δείκνυμι , τις μέν ἐπί ὁ θερμός ἐκτρέπω σῶμα χωρίς κακοχυμία τις ἤ στῆθος ἤ σπλάγχνον φλεγμονή , ὥσπερ ἐν ὁ σφοδρός ἔγκαυσις εἴωθα γίγνομαι , τις δέ ἐπί ὁ ψυχρός , ὡς ἐν ὁ καλέω ἤδη συνήθης ὑπό πᾶς ἄνθρωπος ψυγμός . ἐν δή ὁ τοιοῦτος διάθεσις ἔλαιον προσφέρω ἐξευρίσκω ἐναργής εἴτε θερμαίνω ἐγώ φύω εἴτε καί ψύχω . εἰμί δέ δηλονότι πᾶς ἐπίκτητος ποιότης ἰσχυρός ἀπαλλάσσω . ἀεί γάρ ἐπί πᾶς φάρμακον μιμνῄσκω χρή οὗτος . ὁ μέν κεφάλαιος ὁ λόγος οὗτος · ὁ δέ ἔργον αὐτός ὁ γίγνομαι ὁ πεῖρα δείκνυμι . ὁ μέν ἐγκαίω πρός ὁ μή παύω ὁ θέρμη ἔτι καί ἀσώδης γίγνομαι καί ὁ χρόνος προέρχομαι θερμός . ὁ ψύχω δέ σαφής οὐδείς εἰς ὠφέλεια ἤ βλάβος ἐκ ἔλαιον χρῖσις ἀποβαίνω . ὅς καί δῆλος ὡς εἰ καί θερμαίνω ἐγώ φύω , ἀλλά οὐ ἔτι γε σφοδρός ἤ ἐναργής , ὥσπερ ῥητίνη καί πίσσα καί ἄσφαλτος . ἀκούω δέ σύ χρή νῦν οὔτε ξηρός ῥητίνη ἤ πίσσα ἤ ἄσφαλτος , οὐ γάρ ἄν οὐδέ ἀλείφω τις αὐτός , οὐ μήν οὐδέ ὁ ἐν ἥλιος τήκω , οὐ γάρ ἁπλόος ἔτι ὁ γε τοιοῦτος οὐδέ αὐτοφυής ἄν εἰμί φάρμακον , ἀλλά ῥητίνη μέν ἤτοι ὁ αὐτόρρυτος ὀνομάζω , ἤ ὁ τερμίνθινος τε καί σχίνινος ὑγρός ἔτι καί πρόσφατος , ἤ ὁ πεύκινος ὁ ἐφίστημι ἄνωθεν ὁ κεράμιον ἐλαιώδης · πίσσα δέ ὁ ὑγρός . καί μάλα ἔτι ὁ κατά αὐτός ἐποχέομαι ἐλαιώδης , ὅς δή πίσσανθος ὀνομάζω . εἰμί γάρ ὄντως οἷος ἄνθος τις πίσσα . οὕτως δέ καί ἄσφαλτος ὁ ὑγρός , ἔτι ὁ ἐκ Μήδεια . ἅπας γάρ οὗτος λιπαρός μέν εἰμί καί πολύς ὁ ἐλαιώδης ἔχω φύσις , ἐναργής μέντοι θερμαίνω , καθά ὁ τε στακτός σμύρνα καί ὁ πεύκινος , ἤ ἀρκεύθινος , ἤ ὁ κέδρινος καί ὁ δάφνινος ἔλαιον , ἕτερος τε τοιοῦτος , σαφής μέν ἐκθερμαίνω ὁ ψύχω , ἔσχατος δέ ἀνιάω ὁ ἐγκαίω . οὗτος μέν οὖν ἑκατέρωθεν ὁμολογέω θερμαίνω . ἔλαιον δέ οὐδέ ἑτέρωθεν ἰσχυρός οὔτε ὁ καταψύχω ἐκθερμαίνω οὔτε βλάπτω ὁ ἐγκαίω . οὐ μήν οὐδέ ἀσαφής γε ὁ ἐπί ἔγκαυσις πυρέσσω ἄση γε τις αἴτιος γίγνομαι καί ὁ θερμότης παρυσσω φαίνω , καθά εἰͅν ὁ ἀκριβής ἐρυσίπελας . εἰμί δέ δήπου οὗτος χολώδης ῥεῦμα , σαφής γάρ δήπου καί ἐν αὐτός οὗτος αὐξάνω ὁ θερμασία , εἰ καί ψυχρός ἔσχατος αὐτός προσάγω . ἐπί μέν γάρ ὁ ἔγκαυσις , εἰ χωρίς ἅλς εἰμί , καί ἄλλος λελουκαίνω ἔχω τις παραμυθία ψυχρός καταντλέω . ἐπί δέ ὁ ἐρυσίπελας ὅπως ἄν εἰμί ψυχρός οὐδείς ὀνίνημι , ἀλλά καί βλάπτω φύω , ὁ μέν ἐκ χολώδης ῥεῦμα ἀκριβής ἅπας μέγας βλάβη , ὁ δέ ἐκ αἷμα αὐτός μείγνυμι μικρός μέν , οὐ μήν ὁ ἐπιτυγχάνω γε οὐδέ οὗτος . ἥσσων δέ οὗτος , ἐναργής δέ οὖν ἔτι καί ὁ ζέω ἀνιάω φλεγμονή , ἐκ ὅς ἅπας τεκμαίρομαι ἐγώ θερμότης παραπλήσιος ἀνάπτω δοκέω ὅς ἄν ὁμιλέω τυγχάνω . φαίνω γοῦν ὁ μέν μέτριος θερμός σῶμα προσφέρω μέτριος θερμαίνω αὐτός , ὁ δέ ἰσχυρός ἰσχυρός ὁ θερμασία ἀνάπτω .