galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.12
Ὅτι δὲ καὶ ἡ ὀξύτης ὑπὸ ψύξεως δημιουργεῖται δέδεικται μὲν καὶ πρόσθεν ἡμῖν . ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὸν παρόντα λόγον ὑπὲρ τῆς κατὰ φύσιν ἐν χρόνῳ μεταβολῆς τῶν οἴνων ἐδηλώσαμεν , εἴπωμέν τι καὶ περὶ τῆς παρὰ φύσιν . ὡς οὖν ὁ στρυφνὸς οἶνος ἐν τῷ χρόνῳ γλυκύτερος μὲν πρῶτον , ἐφεξῆς δὲ δριμύτερός τε καὶ πικρότερος ἀποτελεῖται καὶ τελευτῶν ἐκπικροῦται , κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ὅ τε ῥιγώσας ὀξύτερος εὐθὺς γίγνεται καὶ εἰ τελέως ἀποψυγείη τελέως ὀξύνεται , ὅ τ’ εὐθέως ἐν τῆ συγκομιδῇ τῶν καρπῶν ὑετοῦ κατασχόντος ὀθνείας ὑγρότητος ἀναπλησθεὶς , ὅ τ’ ἄλλως ὕδατος προσλαβὼν , ὀξεῖς ἑτοίμως οἱ τοιοῦτοι πάντες ἐπὶ μικραῖς προφάσεσιν ἀποτελοῦνται . ἔμπαλιν δ’ αὐτοῖς οἱ πυρὶ πλησιάζοντες ἔν τε τῷ παραχρῆμα καὶ εἰς ὕστερον ἀεὶ καὶ μᾶλλον γίνονται γλυκεῖς . εἰς χρόνον δὲ πάμπολυν ἐκπίπτοντες καὶ οὗτοι μεταπίπτουσιν οὐδὲν ἧττον τῶν ἄλλων εἰς πικρότητα , καί πως ἔοικε τοῦτο καὶ κατὰ τὸν φυσικὸν λόγον ὁμολογεῖν ἑαυτῷ . εἰ γὰρ ἡ ὄμφαξ μὲν ὀξεῖα , γλυκεῖα δὲ ἡ στραφυλὴ καὶ τὸ πεπαίνεσθαι τοῖς καρποῖς ἅπασι παρὰ τῆς ἡλιακῆς ἐγγίνεται θερμότητος , εὔδηλον ὡς τὸ μὲν ἀτελέστερον καὶ ψυχρότερον ὀξὺ , τὸ δὲ τελεώτερον καὶ θερμότερον ὑπάρχει γλυκύ . ὅταν οὖν ὁ οἶνος ἐν τῷ ψύχεσθαι πάλιν ἀποξύνηται , πρόδηλον ὡς εἰς τὸν αὐτὸν πάλιν ἐπανέρχεται χυλὸν ἐξ οὗπερ ἐγένετο . διενήνοχε μέντοι τὴν δύναμιν κατὰ τοσόνδε ὄμφακος χυλὸς ὄξους , ὅτι τῷ μὲν ὄξει προσέρχεταί τις ἐκ σηπεδονώδους θερμότητος δριμύτης . καὶ διὰ τοῦτο καλῶς ἔλεγεν Ἀριστοτέλης αὐτὸ , τὸ μὲν οἰκεῖον τοῦ οἴνου θερμὸν ψυχρὸν ὑπάρχειν , τὸ δ’ ἐπίκτητον θερμόν . ὁ δὲ τῆς ὄμφακος χυλὸς οὐκ ἔχει τὴν θερμότητα , καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ τὴν δριμύτητα . προσέρχεται δή τις αὐτοῖς κᾀκ τοῦ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τῷ λεπτομερεῖ τῆς οὐσίας διαφορά . λεπτομερέστερον γάρ ἐστι τὸ ὄξος ὄμφακος χυλοῦ , καὶ δὴ καὶ ἡ αἴσθησις τῷ λόγῳ μαρτυρεῖ . διενήνοχε γὰρ ἡ ἀπὸ τοῦ ὄξους ἔμψυξις τῆς ἀπὸ τοῦ χυλοῦ τῶν ὀμφάκων τῷ σφοδρῷ καὶ ἐπιμίκτῳ . ἀσθενεστέρα μὲν γὰρ ἡ ἀπὸ τῆς ὄμφακος ψύξις , οὐ μὴν μετέχουσά γε θερμότητος ἀλλοτρίας οὐδ’ ὀλίγον · ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ ὄξους ἰσχυροτέρα μὲν εἰς τοσοῦτον , εἰς ὅσον καὶ λεπτομερεστέρα . μέτεστι δ’ αὐτῷ καὶ δριμύτητος θερμαινούσης , οὐχ ἱκανῆς μὲν ἐκνικῆσαι τὴν ἀπὸ τῆς ὀξύτητος ψύξιν , εἰς δὲ τὸ τῆς διεξόδου τάχος ὑπηρετούσης . εἰς ὅσον γάρ ἐστι τὸ θερμὸν τοῦ ψυχροῦ ποριμώτερον , εἰς τοσοῦτον καὶ ὁ δριμὺς χυμὸς τοῦ ὀξέος ἑτοιμότερον διέρχεται τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων τοὺς πόρους , ὥσθ’ ὁ μὲν οἷον ὁδοποιεῖ φθάνων , ὁ δ’ οὐκ εἰς μακρὰν ἕπεται , κᾀν τούτῳ τὸ τῆς αἰσθήσεως ἐπίμικτόν τε καὶ δυσερμήνευτον ἀποτελεῖται , οὔθ’ ἁπλῶς ψυχρὸν ἀποφήνασθαι τὸ ὄξος δυναμένης , αἰσθάνεται γὰρ ἐν αὐτῷ πυρώδους τινὸς δριμύτητος , οὔθ’ ἁπλῶς θερμόν . ἐπικαταλαμβάνουσα γὰρ ἀεὶ τὴν ἐκ τῆς ποδηγούσης δριμύτητος θάλψιν ἡ ἐκ τῆς ἑπομένης ὀξύτητος ψύξις ἀμαυροῖ καὶ κατασβέννυσι παραχρῆμα . καὶ διὰ τοῦτο πολὺ πλείων ἐστὶν ἡ ἐκ τῆς ψύξεως αἴσθησίς τε καὶ διάθεσις ἤπερ ἡ ἐκ τῆς θερμότητος . ﻿ εἰ δέ γε τῷ μέλιτι πλείονι μίξαις ὄξος ὀλίγον , αἰσθήσῃ σαφῶς αὐτίκα ψύξεως καὶ θερμότητος . εἰ μὲν γὰρ ὀλίγον τὸ μέλι πολλῷ τῷ ὄξει κεράσαις , πλέονι μέτρῳ ψυχρὸν ἢ θερμὸν φανεῖταί σοι τὸ μιχθέν · εἰ δὲ πολλῷ τῷ μέλιτι ὀλίγον τὸ ὄξος , μᾶλλον θερμαῖνον ἢ ψυχρόν · κᾀν τοῖς ὄγκοις δ’ εἰ μίξαις ἶσα , τῇ γοῦν δυνάμει κρατοῦν εὑρήσεις τὸ ὄξος ἔτι . εἰ δ’ , ὡς εἴρηται , πλέον εἴη πολλῷ τὸ μέλι , πάλιν ἰσάζουσαν εὑρήσεις ἐν τῇ τοιᾷδε κράσει τὴν ψύξιν τῇ θερμότητι . πολλαπλασίῳ γάρ τινι τῶν συμμέτρως θερμῶν ἐπὶ τὴν ψύξιν ἀποκεχώρηκε τὸ ὄξος ἤπερ ἐπὶ τὴν θερμότητα τὸ μέλι . δέδεικται γοῦν καὶ πρόσθεν ὡς οὐκ ἐγχωρεῖ βιαίαν θερμότητα συνεῖναι γλυκύτητι . καὶ καλῶς εἴρηται πάλαι τὸ πάντ’ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν τἀληθῆ . καὶ γὰρ οὖν καὶ καθ’ ὑποχονδρίων ἐγκαιομένων ἀμείνων ὁ τῆς ὄμφακος χυλὸς ὄξους αὐτοῦ , τῷ μήτε βίαιον καὶ πληκτικὴν ἔχειν τὴν ψύξιν μήτ’ ἐπίμικτον δακνώδει θερμότητι . δέονται δὲ οἱ πάσχοντες ᾧδε παρηγορηθῆναι μὲν ἀβιάστως , ὡς εἴρηται , ἔξωθεν δὲ μηδεμίαν ἐπικτήσασθαι δακνώδη θερμότητα ἢ δριμύτητα . ταυτὶ μὲν οὖν ἤδη πως ἅπτεται θεραπευτικῆς μεθόδου , κοινωνούσης πολλαχόθι τῇ νῦν ἐνεστώσῃ πραγματείᾳ , καὶ διὰ τοῦτο καταλιπόντες αὐτὰ πάλιν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν . ὁ τοίνυν τῆς ὄμφακος χυλὸς οὐκ ὀξὺς μόνον ἐστὶν , ἀλλὰ καὶ στρυφνός . ὡς γὰρ καὶ πρόσθεν εἴρηται , σχεδὸν ἅπαντες οἱ τῶν δένδρων καρποὶ κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν , ὡς καὶ Θεόφραστος ἔλεγε , στρυφνοὶ γευομένοις εἰσὶν , εἶτ’ ἐπειδὰν ὑγρότητος πληρῶνται , προσλαμβάνουσι μὲν ὀξύτητος , ἀφαιροῦσι δὲ τῆς στρυφνότητος . ἔστι δ’ οὔτε τὸ προσγινόμενον οὔτε τὸ ἀφαιρούμενον ἶσον ἐν ἅπασι τοῖς καρποῖς οὔτε κατ’ εἶδος αὐτῶν οὔτε κατὰ γένος οὐδὲν . αὐτίκα γέ τοι τῶν ὀμφάκων ἔνιαι μὲν τῆς στρυφνύτητος πλέον , ἔνιαι δὲ τῆς ὀξύτητος πλέον , ἔνιαι δὲ ἀμφοτέρων ἰσαζουσῶν μετέχουσιν . ἀλλὰ πρός γε τὸ καύσους ἐμψύχειν εὐλόγως ἁρμόττουσιν ἅπασαι . οὐ μόνον γὰρ τὸ ὀξὺ ψυχρόν ἐστιν , ἀλλὰ καὶ τὸ στρυφνὸν , ὡς καὶ πρόσθεν ἐλέγομεν . ἀποχωρεῖ δὴ κᾀνταῦθα πάλιν ὁ λόγος ἐπὶ τὴν θεραπευτικὴν μέθοδον . αὖθις οὖν αὐτὸν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀναγάγωμεν . ἦν δ’ ἐξ ἀρχῆς , ὡς οἶμαι , προκείμενον ἐν τῷδε τῷ γράμματι περὶ τῶν χυμῶν ἁπάντων διελθεῖν , καὶ σχεδὸν μὲν ἤδη περὶ τῶν πλείστων εἴρηται , κατὰ δὲ τὴν τοῦ λόγου κοινωνίαν ἐφάψασθαι καὶ τῶν ἄλλων ἡμῶν ἀναγκασθέντων . οὐ γὰρ περὶ στρυφνοῦ καὶ αὐστηροῦ καὶ ὀξέος εἴρηται μόνον , ἀλλὰ καὶ περὶ γλυκέος ἤδη πολλάκις καὶ πικροῦ καὶ δριμέος . προσθεῖναι δ’ ἀναγκαῖόν ἐστι τὰ λείποντα πρὸς τὴν τοῦ παντὸς λόγου τελειότητα . λείπει δ’ ἐπὶ μὲν τῶν στυφόντων οὐδέν τι μέγα καὶ ἀξιόλογον , ὃ καὶ μὴ διὰ τῶν ἤδη λελεγμένων ἔσται δῆλον .
Lemmas: ὅτι δέ καί ὁ ὀξύτης ὑπό ψῦξις δημιουργέω δείκνυμι μέν καί πρόσθεν ἐγώ . ἀλλά ἐπειδή κατά ὁ πάρειμι λόγος ὑπέρ ὁ κατά φύσις ἐν χρόνος μεταβολή ὁ οἶνος δηλόω , λέγω τις καί περί ὁ παρά φύσις . ὡς οὖν ὁ στρυφνός οἶνος ἐν ὁ χρόνος γλυκύς μέν πρῶτος , ἐφεξῆς δέ δριμύς τε καί πικρός ἀποτελέω καί τελευτάω ἐκπικρόομαι , κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ὁ τε ῥιγόω ὀξύς εὐθύς γίγνομαι καί εἰ τέλειος ἀποψύχω τέλειος ὀξύνω , ὁ τε εὐθύς ἐν ὁ συγκομιδή ὁ καρπός ὑετός κατέχω ὀθνεῖος ὑγρότης ἀναπίμπλημι , ὁ τε ἄλλος ὕδωρ προσλαμβάνω , ὀξύς ἑτοῖμος ὁ τοιοῦτος πᾶς ἐπί μικρός πρόφασις ἀποτελέω . ἔμπαλιν δέ αὐτός ὁ πῦρ πλησιάζω ἐν τε ὁ παραχρῆμα καί εἰς ὕστερον ἀεί καί μάλα γίγνομαι γλυκύς . εἰς χρόνος δέ πάμπολυς ἐκπίπτω καί οὗτος μεταπίπτω οὐδείς ἥσσων ὁ ἄλλος εἰς πικρότης , καί πως ἔοικα οὗτος καί κατά ὁ φυσικός λόγος ὁμολογέω ἑαυτοῦ . εἰ γάρ ὁ ὄμφαξ μέν ὀξύς , γλυκύς δέ ὁ στραφυλή καί ὁ πεπαίνω ὁ καρπός ἅπας παρά ὁ ἡλιακός ἐγγίγνομαι θερμότης , εὔδηλος ὡς ὁ μέν ἀτελής καί ψυχρός ὀξύς , ὁ δέ τέλειος καί θερμός ὑπάρχω γλυκύς . ὅταν οὖν ὁ οἶνος ἐν ὁ ψύχω πάλιν ἀποξύνω , πρόδηλος ὡς εἰς ὁ αὐτός πάλιν ἐπανέρχομαι χυλός ἐκ ὅς γίγνομαι . διαφέρω μέντοι ὁ δύναμις κατά τοσόσδε ὄμφαξ χυλός ὄξος , ὅτι ὁ μέν ὄξος προσέρχομαι τις ἐκ σηπεδονώδης θερμότης δριμύτης . καί διά οὗτος καλός λέγω Ἀριστοτέλης αὐτός , ὁ μέν οἰκεῖος ὁ οἶνος θερμός ψυχρός ὑπάρχω , ὁ δέ ἐπίκτητος θερμός . ὁ δέ ὁ ὄμφαξ χυλός οὐ ἔχω ὁ θερμότης , καί διά οὗτος οὐδέ ὁ δριμύτης . προσέρχομαι δή τις αὐτός ἐͅκ ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐν ὁ λεπτομερής ὁ οὐσία διαφορά . λεπτομερής γάρ εἰμί ὁ ὄξος ὄμφαξ χυλός , καί δή καί ὁ αἴσθησις ὁ λόγος μαρτυρέω . διαφέρω γάρ ὁ ἀπό ὁ ὄξος ἔμψυξις ὁ ἀπό ὁ χυλός ὁ ὄμφαξ ὁ σφοδρός καί ἐπίμικτος . ἀσθενής μέν γάρ ὁ ἀπό ὁ ὄμφαξ ψῦξις , οὐ μήν μετέχω γε θερμότης ἀλλότριος οὐδέ ὀλίγος · ὁ δέ ἀπό ὁ ὄξος ἰσχυρός μέν εἰς τοσοῦτος , εἰς ὅσος καί λεπτομερής . μέτειμι δέ αὐτός καί δριμύτης θερμαίνω , οὐ ἱκανός μέν ἐκνικάω ὁ ἀπό ὁ ὀξύτης ψῦξις , εἰς δέ ὁ ὁ διέξοδος τάχος ὑπηρετέω . εἰς ὅσος γάρ εἰμί ὁ θερμός ὁ ψυχρός πόριμος , εἰς τοσοῦτος καί ὁ δριμύς χυμός ὁ ὀξύς ἑτοῖμος διέρχομαι ὁ αἰσθητικός σῶμα ὁ πόρος , ὥστε ὁ μέν οἷος ὁδοποιέω φθάνω , ὁ δέ οὐ εἰς μακρός ἕπομαι , εἰͅν οὗτος ὁ ὁ αἴσθησις ἐφίμικτος τε καί δυσερμήνευτος ἀποτελέω , οὔτε ἁπλῶς ψυχρός ἀποφαίνω ὁ ὄξος δύναμαι , αἰσθάνομαι γάρ ἐν αὐτός πυρώδης τις δριμύτης , οὔτε ἁπλῶς θερμός . ἐπικαταλαμβάνω γάρ ἀεί ὁ ἐκ ὁ ποδηγέω δριμύτης θάλψις ὁ ἐκ ὁ ἕπομαι ὀξύτης ψῦξις ἀμαυρόω καί κατασβέννυμι παραχρῆμα . καί διά οὗτος πολύς πολύς εἰμί ὁ ἐκ ὁ ψῦξις αἴσθησις τε καί διάθεσις ἤ ὁ ἐκ ὁ θερμότης . ﻿ εἰ δέ γε ὁ μέλι πολύς μείγνυμι ὄξος ὀλίγος , αἰσθάνομαι σαφής αὐτίκα ψῦξις καί θερμότης . εἰ μέν γάρ ὀλίγος ὁ μέλι πολύς ὁ ὄξος κεράννυμι , πολύς μέτρον ψυχρός ἤ θερμός φαίνω σύ ὁ μείγνυμι · εἰ δέ πολύς ὁ μέλι ὀλίγος ὁ ὄξος , μάλα θερμαίνω ἤ ψυχρός · εἰͅν ὁ ὄγκος δέ εἰ μείγνυμι ἴσος , ὁ γοῦν δύναμις κρατέω εὑρίσκω ὁ ὄξος ἔτι . εἰ δέ , ὡς λέγω , πολύς εἰμί πολύς ὁ μέλι , πάλιν ἰσάζω εὑρίσκω ἐν ὁ τοιόσδε κρᾶσις ὁ ψῦξις ὁ θερμότης . πολλαπλάσιος γάρ τις ὁ σύμμετρος θερμός ἐπί ὁ ψῦξις ἀποχωρέω ὁ ὄξος ἤ ἐπί ὁ θερμότης ὁ μέλι . δείκνυμι γοῦν καί πρόσθεν ὡς οὐ ἐγχωρέω βίαιος θερμότης σύνειμι γλυκύτης . καί καλός λέγω πάλαι ὁ πᾶς ἀλλήλων ὁμολογέω ἀληθής . καί γάρ οὖν καί κατά ὑποχόνδριος ἐγκαίω ἀγαθός ὁ ὁ ὄμφαξ χυλός ὄξος αὐτός , ὁ μήτε βίαιος καί πληκτικός ἔχω ὁ ψῦξις μήτε ἐφέμικτος δακνώδης θερμότης . δέω δέ ὁ πάσχω ὧδε παρηγορέω μέν ἀβίαστος , ὡς λέγω , ἔξωθεν δέ μηδείς ἐπικτάομαι δακνώδης θερμότης ἤ δριμύτης . οὗτος μέν οὖν ἤδη πως ἅπτω θεραπευτικός μέθοδος , κοινωνέω πολλαχόθι ὁ νῦν ἐνίστημι πραγματεία , καί διά οὗτος καταλείπω αὐτός πάλιν ἐπί ὁ πρόκειμαι ἐπανέρχομαι . ὁ τοίνυν ὁ ὄμφαξ χυλός οὐ ὀξύς μόνος εἰμί , ἀλλά καί στρυφνός . ὡς γάρ καί πρόσθεν λέγω , σχεδόν ἅπας ὁ ὁ δένδρον καρπός κατά ὁ πρῶτος γένεσις , ὡς καί Θεόφραστος λέγω , στρυφνός γεύω εἰμί , εἶτα ἐπειδάν ὑγρότης πληρόω , προσλαμβάνω μέν ὀξύτης , ἀφαιρέω δέ ὁ στρυφνότης . εἰμί δέ οὔτε ὁ προσγίγνομαι οὔτε ὁ ἀφαιρέω ἴσος ἐν ἅπας ὁ καρπός οὔτε κατά εἶδος αὐτός οὔτε κατά γένος οὐδείς . αὐτίκα γε τοι ὁ ὄμφαξ ἔνιοι μέν ὁ στρυφνύτης πολύς , ἔνιοι δέ ὁ ὀξύτης πολύς , ἔνιοι δέ ἀμφότερος ἰσάζω μετέχω . ἀλλά πρός γε ὁ καῦσος ἐμψύχω εὔλογος ἁρμόζω ἅπας . οὐ μόνος γάρ ὁ ὀξύς ψυχρός εἰμί , ἀλλά καί ὁ στρυφνός , ὡς καί πρόσθεν λέγω . ἀποχωρέω δή ᾀνταῦθη πάλιν ὁ λόγος ἐπί ὁ θεραπευτικός μέθοδος . αὖθις οὖν αὐτός ἐπί ὁ πρόκειμαι ἀνάγω . εἰμί δέ ἐκ ἀρχή , ὡς οἴομαι , πρόκειμαι ἐν ὅδε ὁ γράμμα περί ὁ χυμός ἅπας διέρχομαι , καί σχεδόν μέν ἤδη περί ὁ πολύς λέγω , κατά δέ ὁ ὁ λόγος κοινωνία ἐφάπτω καί ὁ ἄλλος ἐγώ ἀναγκάζω . οὐ γάρ περί στρυφνός καί αὐστηρός καί ὀξύς λέγω μόνος , ἀλλά καί περί γλυκύς ἤδη πολλάκις καί πικρός καί δριμύς . προστίθημι δέ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ λείπω πρός ὁ ὁ πᾶς λόγος τελειότης . λείπω δέ ἐπί μέν ὁ στύφω οὐδείς τις μέγας καί ἀξιόλογος , ὅς καί μή διά ὁ ἤδη λέγω εἰμί δῆλος .