galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 11.1.15
[ ιε΄ . Περὶ καστορίου . ] Ὄρχεις κάστορος ὀνομάζουσι καστόριον . ἔνδοξον δὲ καὶ πολύχρηστον φάρμακον , ὡς καὶ βιβλίον ὅλον Ἀρχιγένει γεγράφθαι περὶ καστορίου χρήσεως . ἐκεῖνος μὲν οὖν τὰς κατὰ μέρος αὐτοῦ δυνάμεις διῆλθεν , ἐγὼ δ’ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων φαρμάκων , οὕτω κᾀπὶ τούτου τὴν καθόλου δύναμιν ἐρῶ , πρὸς ἣν ἀποβλέπων τις εὑρίσκειν ἑαυτῷ δυνήσεται τὰς κατὰ μέρος . ὅτι μὲν δὴ θερμαίνει πρόδηλον . εἰ γὰρ ἐθελήσαις λεῖον ἀκριβῶς ἐργασάμενος αὐτὸ , δεύσας ἐλαίῳ , χρῖσαί τε καὶ ἀνατρῖψαι τι αὐτῷ μόριον , ἐναργῶς αἰσθήσῃ θερμαινόμενον αὐτό . τὰ δὲ θερμαίνοντα πάντα διαφοροῦντά τι τῆς πλησιαζούσης οὐσίας εὐθέως αὐτὴν καὶ ξηραίνει , πλὴν εἰ μή τι φύσει ὑγρὸν εἴη , καθάπερ ἔλαιόν τε καὶ ὕδωρ , ἐπίκτητόν τε ποιότητα θερμὴν , οὐ δύναμιν , προσλάβοι , καθάπερ αὐτὰ ταῦτα πυρὶ πλησιάσαντα καὶ ἡλίῳ θερινῷ . τοῦ τοίνυν καστορίου καὶ ἡ σύστασις οὖσα ξηρὰ προσειληφυῖά τε τὸ θερμαίνειν εἰκότως ξηραίνει . τοῦτο μὲν οὖν κοινὸν αὐτῷ καὶ ἄλλοις φαρμάκοις παμπόλλοις ἐστί · λεπτομερὲς δ’ ἱκανῶς ὑπάρχει καὶ κατὰ τοῦτο πλέον ἑτέρων δύναται , θερμαινόντων τε καὶ ξηραινόντων ὁμοίως αὐτῷ . τὰ γάρ τοι λεπτομερῆ φάρμακα δραστικώτερα τῶν παχυμερῶν ἐστι , κᾂν ἴσην ἔχῃ τὴν δύναμιν ἐκ τοῦ διεξέρχεσθαι καὶ κατὰ βάθους ἰέναι τῶν ὁμιλούντων σωμάτων , καὶ μάλισθ’ ὅταν ᾖ ταῦτα πυκνὰ , καθάπερ τὰ νευρώδη . φανερῶς γοῦν ὑπὸ τοῦ καστορίου τὰ τοιαῦτα μεγάλως ὠφελεῖται διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν . ἀγνοοῦσι δὲ οἱ πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν , ἐν τῇ τοῦ καστορίου χρήσει προσέχοντες τὸν νοῦν αὐτῷ μόνῳ τῶ τρέμειν ἢ σπᾶσθαί τι μόριον , ἢ ἀναίσθητον ἢ ἀκίνητον εἶναι , ἢ δυσαίσθητον ἢ δυσκίνητον , μὴ γινώσκοντες ἑπόμενα τοιαῦτα συμπτώματα διαθέσεσι σώματος ἀνομοίαις . ἀλλὰ σύ γε παρ’ Ἱπποκράτους μαθὼν ἐπὶ πληρώσει τε καὶ κενώσει γίγνεσθαι σπασμὸν , ἔνθα μὲν χρὴ κενῶσαι τὰ παρὰ φύσιν ἐν τοῖς νεύροις περιεχόμενα , καὶ πίνειν δίδου καὶ κατὰ τοῦ δέρματος ἔξωθεν ἐπιτίθει καστόριον . ἔνθα δὲ δι’ ὑπερβάλλουσαν ξηρότητα γίγνεται σπασμὸς , ἐναντιώτατον εἶναι γίγνωσκε τὸ φάρμακον τοῦτο . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ τοῖς τρέμουσι διὰ πλήθους ὠφελιμώτατόν ἐστιν , ἐναντιώτατον δὲ τοῖς διὰ κένωσιν εἰς τὸ τοιοῦτον πάθος ἐμπίπτουσιν . ἀνάλογον δὲ τοῖς εἰρημένοις πάθεσι καὶ τοῦ λύζειν ἐν τῷ στομάχῳ γιγνομένου τὴν διάθεσιν εὗρον καὶ διορισάμενος . εἰ μὲν ὑπὸ πλήθους τοῦτο πάσχοιεν οἱ κάμνοντες , ἐπὶ τὴν τοῦ καστορίου χρῆσιν ἧκε , διὰ ξηρότητα δὲ καὶ κένωσιν ἢ δι’ ὑγρῶν δριμέων δῆξιν εἰ συσταίη , φεῦγε τὸ φάρμακον . ὑπονοήσειε μὲν οὖν τις αὐτὸ τῇ τε ὀσμῇ καὶ τῇ γεύσει προσέχων ἀλλοτριωτάτην ἔχειν ἀνθρώπου σώματι τὴν οὐσίαν . ἐν μέντοι τῇ χρήσει φαίνεται μηδὲν ἐργαζόμενον ὧν τὰ τοιαῦτα ποιεῖ , τὰ μὲν στόμαχον κακοῦντα , τὰ δὲ γαστέρα , τὰ δὲ κεφαλὴν , τὰ δὲ ἄλλο τι . τουτὶ δὲ τὸ φάρμακον εἴθ’ ὑγρῷ σώματι προσφέροις δεομένῳ ξηρότητος εἴτε ψυχρῷ θερμότητος , εἴθ’ ὑγρῷ καὶ ψυχρῷ θερμότητος καὶ ξηρότητος χρῄζοντι , μεγάλην μὲν ὠφέλειαν ἐπιδείκνυται , βλάβην δ’ οὐδεμίαν οὐδενὶ ﻿ προστρίβεται μορίῳ , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἀπύρετος ὁ ἄνθρωπος ᾖ , καὶ τῶν πυρεσσόντων δὲ μὴ πάνυ θερμῶς , ἀλλ’ ὡς ἂν εἴποι τις χλιαρὸν πυρετὸν , οἷος ἐν καταφοραῖς μάλιστα καὶ ληθάργοις γίγνεται . πολλοῖς μὲν πάνυ τὸ καστόριον ἐδώκαμεν , ἅμα μὲν πέπερι λευκῷ κοχλιαρίου πλῆθος ἑκατέρου διὰ μελικράτου ποτίζοντες , ἐβλάβη δ’ οὐδεὶς οὐδὲν , ἀλλὰ καταμηνίων ἐπεχομένων προκενώσας ἀπὸ σφυροῦ μετρίως , εἶτα διδοὺς καστόριον μετὰ γλήχωνος ἢ καλαμίνθης , ἐπειράθην ἀεὶ τοῦ φαρμάκου κινοῦντος κάθαρσιν , ἄνευ τοῦ βλαβῆναί τι τὴν ἄνθρωπον . ἐκβάλλει δὲ καὶ χόρια κατεσχημένα . ταῦτα μὲν οὖν ἅπαντα διὰ μελικράτου πινόμενον ἐργάζεται . τοὺς δὲ ἐμπνευματουμένους τὴν γαστέρα δυσιάτως ἢ στροφουμένους ἢ λύζοντας , ἐπὶ ψυχροῖς καὶ γλίσχροις χυμοῖς ἢ παχεῖ καὶ φυσώδει πνεύματι , δι’ ὀξυκράτου πινόμενον ὀνίνησιν · ὅσα δὲ εἴσω τοῦ σώματος λαμβανόμενον ὠφελεῖ , ταῦτα καὶ κατὰ τοῦ δέρματος ἐπιτιθέμενον ἅμα σικυωνίῳ ἢ παλαιῷ ἐλαίῳ . τὰ δὲ πλείονος θερμότητος δεόμενα καὶ ἀνατρίβειν προσήκει δι’ ἑαυτοῦ . ὠφελεῖ δὲ καὶ εἴ τις ἐπ’ ἄνθραξιν αὐτὸ θυμιῶν ἀρύῃ διὰ τῆς εἰσπνοῆς , καὶ μάλιστα τὰ κατὰ τὸν πνεύμονα καὶ ἐγκέφαλον ὑγρὰ καὶ ψυχρὰ πάθη . τά γε μὴν ληθαργικὰ καὶ καταφορικὰ πάντα πάθη μετὰ πυρετῶν ἄμεινον οὐ τῶν εἰρημένων ἐλαίων τινὶ δεύοντας θεραπεύειν , ἀλλὰ διὰ ῥοδίνου μᾶλλον ἐπιτιθέναι τῇ κεφαλῇ καὶ τῷ αὐχένι .
Lemmas: [ ἵημι . περι καστορίδες . ] ὄρχις κάστωρ ὀνομάζω καστορίδες . ἔνδοξος δέ καί πολύχρηστος φάρμακον , ὡς καί βιβλίον ὅλος Ἀρχιγένης γράφω περί καστορίδες χρῆσις . ἐκεῖνος μέν οὖν ὁ κατά μέρος αὐτός δύναμις διέρχομαι , ἐγώ δέ ὥσπερ ἐπί ὁ ἄλλος φάρμακον , οὕτως εἰͅπί οὗτος ὁ καθόλου δύναμις λέγω , πρός ὅς ἀποβλέπω τις εὑρίσκω ἑαυτοῦ δύναμαι ὁ κατά μέρος . ὅτι μέν δή θερμαίνω πρόδηλος . εἰ γάρ ἐθέλω λεῖος ἀκριβής ἐργάζομαι αὐτός , δεύω ἔλαιον , χρίω τε καί ἀνατρίβω τις αὐτός μόριον , ἐναργής αἰσθάνομαι θερμαίνω αὐτός . ὁ δέ θερμαίνω πᾶς διαφορέω τις ὁ πλησιάζω οὐσία εὐθύς αὐτός καί ξηραίνω , πλήν εἰ μή τις φύσις ὑγρός εἰμί , καθά ἔλαιον τε καί ὕδωρ , ἐπίκτητος τε ποιότης θερμός , οὐ δύναμις , προσλαμβάνω , καθά αὐτός οὗτος πῦρ πλησιάζω καί ἥλιος θερινός . ὁ τοίνυν καστορίδες καί ὁ σύστασις εἰμί ξηρός προσλαμβάνω τε ὁ θερμαίνω ἔοικα ξηραίνω . οὗτος μέν οὖν κοινός αὐτός καί ἄλλος φάρμακον πάμπολυς εἰμί · λεπτομερής δέ ἱκανός ὑπάρχω καί κατά οὗτος πολύς ἕτερος δύναμαι , θερμαίνω τε καί ξηραίνω ὅμοιος αὐτός . ὁ γάρ τοι λεπτομερής φάρμακον δραστικός ὁ παχυμερής εἰμί , ἔͅν ἴσος ἔχω ὁ δύναμις ἐκ ὁ διεξέρχομαι καί κατά βάθος ἔρχομαι ὁ ὁμιλέω σῶμα , καί μάλα ὅταν εἰμί οὗτος πυκνός , καθά ὁ νευρώδης . φανερός γοῦν ὑπό ὁ καστορίδες ὁ τοιοῦτος μέγας ὠφελέω διά ὁ λέγω αἰτία . ἀγνοέω δέ ὁ πολύς ὁ ἰατρός , ἐν ὁ ὁ καστορίδες χρῆσις προσέχω ὁ νόος αὐτός μόνος ὁ τρέμω ἤ σπάω τις μόριον , ἤ ἀναίσθητος ἤ ἀκίνητος εἰμί , ἤ δυσαίσθητος ἤ δυσκίνητος , μή γιγνώσκω ἕπομαι τοιοῦτος σύμπτωμα διάθεσις σῶμα ἀνόμοιος . ἀλλά σύ γε παρά Ἱπποκράτης μανθάνω ἐπί πλήρωσις τε καί κένωσις γίγνομαι σπασμός , ἔνθα μέν χρή κενόω ὁ παρά φύσις ἐν ὁ νεῦρον περιέχω , καί πίνω δίδωμι καί κατά ὁ δέρμα ἔξωθεν ἐπιτίθημι καστορίδες . ἔνθα δέ διά ὑπερβάλλω ξηρότης γίγνομαι σπασμός , ἐναντίος εἰμί γιγνώσκω ὁ φάρμακον οὗτος . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος καί ὁ τρέμω διά πλῆθος ὠφέλιμος εἰμί , ἐναντίος δέ ὁ διά κένωσις εἰς ὁ τοιοῦτος πάθος ἐμπίπτω . ἀνάλογος δέ ὁ λέγω πάθος καί ὁ λύζω ἐν ὁ στόμαχος γίγνομαι ὁ διάθεσις εὑρίσκω καί διορίζω . εἰ μέν ὑπό πλῆθος οὗτος πάσχω ὁ κάμνω , ἐπί ὁ ὁ καστορίδες χρῆσις ἵημι , διά ξηρότης δέ καί κένωσις ἤ διά ὑγρός δριμύς δῆξις εἰ συνίστημι , φεύγω ὁ φάρμακον . ὑπονοέω μέν οὖν τις αὐτός ὁ τε ὀσμή καί ὁ γεῦσις προσέχω ἀλλότριος ἔχω ἄνθρωπος σῶμα ὁ οὐσία . ἐν μέντοι ὁ χρῆσις φαίνω μηδείς ἐργάζομαι ὅς ὁ τοιοῦτος ποιέω , ὁ μέν στόμαχος κακόω , ὁ δέ γαστήρ , ὁ δέ κεφαλή , ὁ δέ ἄλλος τις . οὗτος δέ ὁ φάρμακον εἴτε ὑγρός σῶμα προσφέρω δέω ξηρότης εἴτε ψυχρός θερμότης , εἴτε ὑγρός καί ψυχρός θερμότης καί ξηρότης χρῄζω , μέγας μέν ὠφέλεια ἐπιδείκνυμι , βλάβη δέ οὐδείς οὐδείς ﻿ προστρίβω μόριον , καί μάλα ὅταν ἀπύρετος ὁ ἄνθρωπος εἰμί , καί ὁ πυρέσσω δέ μή πάνυ θερμός , ἀλλά ὡς ἄν λέγω τις χλιαρός πυρετός , οἷος ἐν καταφορά μάλα καί λήθαργος γίγνομαι . πολύς μέν πάνυ ὁ καστορίδες δίδωμι , ἅμα μέν πέπερι λευκός κοχλιάριον πλῆθος ἑκάτερος διά μελίκρατον ποτίζω , βλάπτω δέ οὐδείς οὐδείς , ἀλλά καταμήνιος ἐπέχω προκενόω ἀπό σφυρόν μέτριος , εἶτα δίδωμι καστορίδες μετά βλήχων ἤ καλαμίνθη , ἐπιλέγω ἀεί ὁ φάρμακον κινέω κάθαρσις , ἄνευ ὁ βλάπτω τις ὁ ἄνθρωπος . ἐκβάλλω δέ καί χόριον κατέχω . οὗτος μέν οὖν ἅπας διά μελίκρατον πίνω ἐργάζομαι . ὁ δέ ἐμπνευματόω ὁ γαστήρ δυσίατος ἤ στροφάω ἤ λύζω , ἐπί ψυχρός καί γλίσχρος χυμός ἤ παχύς καί φυσώδης πνεῦμα , διά ὀξύκρατον πίνω ὀνίνημι · ὅσος δέ εἴσω ὁ σῶμα λαμβάνω ὠφελέω , οὗτος καί κατά ὁ δέρμα ἐπιτίθημι ἅμα σικυώνιον ἤ παλαιός ἔλαιον . ὁ δέ πολύς θερμότης δέω καί ἀνατρίβω προσήκω διά ἑαυτοῦ . ὠφελέω δέ καί εἰ τις ἐπί ἄνθραξ αὐτός θυμιάω ἀρύω διά ὁ εἰσπνοή , καί μάλα ὁ κατά ὁ πνεύμων καί ἐγκέφαλος ὑγρός καί ψυχρός πάθος . ὁ γε μήν ληθαργικός καί καταφορικός πᾶς πάθος μετά πυρετός ἀγαθός οὐ ὁ λέγω ἔλαιον τις δέω θεραπεύω , ἀλλά διά ῥόδινος μάλα ἐπιτίθημι ὁ κεφαλή καί ὁ αὐχήν .