galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.17
Οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν οὐδὲ διὰ τί τὸ γλυκύτατον ἁπάντων μέλι τὸν πικρότατον γεννᾷ χυμὸν καὶ διὰ τί μάλιστα τοῖς ἀκμάζουσί τε καὶ φύσει θερμοῖς καὶ πυρέττουσιν . ὡς γὰρ κἀκτὸς ἐπὶ πλέον ὁμιλῆσαν τῷ πυρὶ πικρὸν ἀποτελεῖται , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον κᾀν τοῖς τῶν ζώων σώμασιν , ὅταν ἀκραιφνεῖ πλησιάζῃ θερμότητι , τὸν χολώδη γεννᾷ χυμόν . ἐν δὲ ταῖς ψυχροτέραις κράσεσιν ἢ διὰ ἡλικίαν , ἢ διὰ φύσιν σώματος , ἢ διὰ νόσον , εἰς χρηστὸν καὶ σύμμετρον αἷμα μεταβάλλει ῥᾳδίως . οὐ γὰρ ὑπερθερμαινόμενον οὐδ’ ἀλλοιούμενον ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς τοιούτοις σώμασιν , ἀλλ’ ὅμοιόν τι τῷ μετρίως ἑψηθέντι πάσχον ἐξομοιοῦται τελέως αὐτοῖς καὶ διαφυλάττει τὴν γλυκύτητα . καὶ τί θαυμαστὸν ὑπὸ τῆς σφοδροτέρας ἐν τοῖς ζώοις θερμότητος ἢ πλείονος ἑψήσεως ἐξίστασθαι τῆς ἀρχαίας γλυκύτητος τὸ μέλι , καὶ χωρὶς τούτων ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῷ θερμότητος ἐν χρόνῳ πλέονι πικρὸν ἀποτελούμενον ; ἐν γὰρ τῷ τάχει τῆς μεταβολῆς ἡ διαφορὰ μόνον , οὐκ ἐν τῷ πάσχειν ἕτερον πάθος ὑφ’ ἑτέρας αἰτίας . καὶ γὰρ τὸ πάθος αὐτὸ καὶ τὸ μεταβάλλον αἴτιον ὂν , τὸ πάθος μὲν ἡ πικρότης , τὸ δ’ αἴτιον ἡ ἀμετρία τῆς θερμότητος , ἀμετρίας δὲ τῆς εἰς ἀλλοίωσιν ἀγούσης διττῆς ὑπαρχούσης τῷ γένει , ῥώμης τοῦ πλησιάζοντος , ἢ μήκους τοῦ χρόνου , τὴν μὲν ἑτέραν ἐξ ἡμῶν τε καὶ τοῦ πυρὸς , τὴν δ’ ἑτέραν ἐξ αὐτοῦ λαμβάνει τὸ μέλι . καὶ δεόντως ἐν χρόνῳ πλείονι γίγνεται τοῦτο τὴν ἐξ αὐτοῦ , ὅτι καὶ τὸ μεταβάλλον ἀσθενέστερον . ὅπερ οὖν ὑπ’ ἐλάττονος αἰτίας ἐν χρόνῳ πλείονι γίγνεται , τοῦθ’ ὑπὸ μείζονος ἐν ἐλάττονι γίγνεσθαι τί θαυμαστόν ; ἀλλ’ οὐ τό γε χάλα , καίτοι γλυκὺ πρὸς τὴν γεῦσιν ὑπάρχον , ἐξ αὑτοῦ ποτε γίνεται πικρόν . κρατεῖται γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ θερμὸν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ μᾶλλον ἢ κρατεῖ , καὶ διὰ τοῦτο ὀξύνεται κείμενον . ἐκ τριῶν μὲν γὰρ οὐσιῶν διαφερουσῶν ταῖς ποιότησι σύγκειται , καθότι καὶ πρόσθεν ἔλεγον , πρώτης μὲν τῆς παχείας , ἐξ ἧς ὁ τυρὸς γίνεται , δευτέρας δὲ τῆς λιπαρᾶς , ἐξ ἧς ο῾ βούτυρος , καὶ τρίτης τῆς ὑδατώδους , ἣν ὀῤῥὸν ἐπονομάζομεν . ἀλλὰ τούτων ἡ μὲν λιπαρὰ μάλιστα εὔκρατος , ἡ δὲ παχεῖα μικρὸν ταύτης ἀποδέουσα . τὸ δ’ ὀῤῥῶδες περίττωμα ψυχρόν τ’ ἐστὶ καὶ ὑγρὸν , ὥστε τὸ μὲν σύμπαν γάλα τοῦ συμμέτρου τῇ θερμότητι σώματος ἀπολείπεσθαι συχνῷ , καὶ διὰ τοῦτο εἰς ὀξύτητα μεταβάλλει ἐξ ἑαυτοῦ μᾶλλον ἢ πικρότητα . καὶ εἴπερ οἷόν τε ἦν αὐτοῦ γεύσασθαι πεφθέντος ἔν τε τῇ γαστρὶ καὶ κατὰ τὰς φλέβας , εὑρίσκοιτο ἂν , οἶμαι , γλυκύτερον μέλιτος . ὃ γὰρ ἔξωθεν ἔχει καὶ παρ’ ἑαυτοῦ τὸ μέλι , τοῦτ’ ἐν τῷ πέττεσθαι λαμβάνει τὸ γάλα . καὶ ὅταν γε θερμὸν ἱκανῶς ὑπάρχῃ τὸ τοῦ ζώου σῶμα , τοσοῦτον ἐπικτᾶται τὸ γάλα τῆς γλυκύτητος , ὅσον ἀπόλλυσι τὸ μέλι . καὶ τοῦτ’ εὐλόγως γίνεται . τῷ μὲν γὰρ ἄκρως γλυκεῖ , καὶ διὰ τοῦτο μηκέτ’ ἐγχωροῦντι προσθήκην γλυκύτητος , εἰς τὴν ἐφεξῆς ἀνάγκη μεταβάλλειν ποιότητα · τῷ δέ γε ἐνδεεῖ τὸ τέλεον ἐκ τῆς πέψεως προσγίνεται . ταῦτ’ ἄρα καὶ διττὰς ἀπεπτούμενον ἐν τῇ γαστρὶ τὸ γάλα τὰς ἀλλοιώσεις ἐπιδέχεται · κατὰ μὲν τὴν ψυχροτέραν κοιλίαν ὀξυνόμενον , ἐν δὲ τῇ θερμοτέρᾳ κνισῶδές τε καὶ πικρὸν ἀποτελούμενον . οὐ μὴν τό γε μέλι τὴν εἰς ὀξύτητά ποτε μεταβολὴν δέχεται ἐν τῷ πέττεσθαι · θερμότερον γάρ ἐστιν ἢ ὥστε μὴ κρατούμενον ὀξυνθῆναι . δακνώδη μὲν γὰρ ἄμφω τῇ γλώττῃ , τό τε ὀξὺ καὶ τὸ πικρὸν , οὐ μὴν ὡς ἴδιον γλώττης αἴσθησις τοῦτο κέκτηται . καὶ γὰρ εἰ καὶ κατ’ ἄλλης σαρκὸς ἡστινοσοῦν γυμνῆς τοῦ δέρματος ἐπιβάλλοις αὐτὰ , δάκνει ﻿ κἀκείνην , ᾧ δῆλον ὡς τὸ δακνῶδες τῆς ἁφῆς ἴδιον αἰσθητὸν , οὐ γεύσεώς ἐστιν · καὶ μὴν καὶ τοῖς δριμέσιν ὀνομαζομένοις , οἷον πυρέθρῳ τε καὶ σκορόδῳ καὶ κρομμύῳ ὑπάρχει τὸ δάκνειν , οὐ τὴν γλῶτταν μόνον , ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἡμῶν σάρκα . καὶ κοινὸν ἄρα τοῦτο τὸ δάκνειν τριῶν ἐστι χυμῶν , ὀξέος , πικροῦ , δριμέος , ἀλλὰ τοῦ μὲν ὀξέος ὡς ψυχροῦ τε ἅμα καὶ λεπτομεροῦς , ἐδείχθη γὰρ τοῦτο πρόσθεν , τοῦ πικροῦ δὲ καὶ δριμέος ὡς θερμῶν .
Lemmas: οὐδείς οὖν θαυμαστός οὐδέ διά τίς ὁ γλυκύς ἅπας μέλι ὁ πικρός γεννάω χυμός καί διά τίς μάλα ὁ ἀκμάζω τε καί φύσις θερμός καί πυρέσσω . ὡς γάρ ἐκτός ἐπί πολύς ὁμιλέω ὁ πῦρ πικρός ἀποτελέω , κατά ὁ αὐτός τρόπος εἰͅν ὁ ὁ ζῷον σῶμα , ὅταν ἀκραιφνής πλησιάζω θερμότης , ὁ χολώδης γεννάω χυμός . ἐν δέ ὁ ψυχρός κρᾶσις ἤ διά ἡλικία , ἤ διά φύσις σῶμα , ἤ διά νόσος , εἰς χρηστός καί σύμμετρος αἷμα μεταβάλλω ῥᾴδιος . οὐ γάρ ὑπερθερμαίνω οὐδέ ἀλλοιόω ἐπί πολύς ἐν ὁ τοιοῦτος σῶμα , ἀλλά ὅμοιος τις ὁ μέτριος ἕψω πάσχω ἐξομοιόω τέλειος αὐτός καί διαφυλάσσω ὁ γλυκύτης . καί τίς θαυμαστός ὑπό ὁ σφοδρός ἐν ὁ ζῷον θερμότης ἤ πολύς ἕψησις ἐξίστημι ὁ ἀρχαῖος γλυκύτης ὁ μέλι , καί χωρίς οὗτος ὑπό ὁ ἐν αὐτός θερμότης ἐν χρόνος πολύς πικρός ἀποτελέω ; ἐν γάρ ὁ τάχος ὁ μεταβολή ὁ διαφορά μόνος , οὐ ἐν ὁ πάσχω ἕτερος πάθος ὑπό ἕτερος αἰτία . καί γάρ ὁ πάθος αὐτός καί ὁ μεταβάλλω αἴτιος εἰμί , ὁ πάθος μέν ὁ πικρότης , ὁ δέ αἴτιος ὁ ἀμετρία ὁ θερμότης , ἀμετρία δέ ὁ εἰς ἀλλοίωσις ἄγω δισσός ὑπάρχω ὁ γένος , ῥώμη ὁ πλησιάζω , ἤ μῆκος ὁ χρόνος , ὁ μέν ἕτερος ἐκ ἐγώ τε καί ὁ πῦρ , ὁ δέ ἕτερος ἐκ αὐτός λαμβάνω ὁ μέλι . καί δεόντως ἐν χρόνος πολύς γίγνομαι οὗτος ὁ ἐκ αὐτός , ὅτι καί ὁ μεταβάλλω ἀσθενής . ὅς οὖν ὑπό ἐλαχύς αἰτία ἐν χρόνος πολύς γίγνομαι , οὗτος ὑπό μέγας ἐν ἐλαχύς γίγνομαι τίς θαυμαστός ; ἀλλά οὐ ὁ γε χαλάω , καίτοι γλυκύς πρός ὁ γεῦσις ὑπάρχω , ἐκ ἑαυτοῦ ποτέ γίγνομαι πικρός . κρατέω γάρ ἐν αὐτός ὁ θερμός ὑπό ὁ ψυχρός μάλα ἤ κρατέω , καί διά οὗτος ὀξύνω κεῖμαι . ἐκ τρεῖς μέν γάρ οὐσία διαφέρω ὁ ποιότης σύγκειμαι , καθότι καί πρόσθεν λέγω , πρῶτος μέν ὁ παχύς , ἐκ ὅς ὁ τυρός γίγνομαι , δεύτερος δέ ὁ λιπαρός , ἐκ ὅς οὖ βούτυρος , καί τρίτος ὁ ὑδατώδης , ὅς ὀρός ἐπονομάζω . ἀλλά οὗτος ὁ μέν λιπαρός μάλα εὔκρατος , ὁ δέ παχύς μικρός οὗτος ἀποδέω . ὁ δέ ὀρρώδης περίσσωμα ψυχρός τε εἰμί καί ὑγρός , ὥστε ὁ μέν σύμπας γάλα ὁ σύμμετρος ὁ θερμότης σῶμα ἀπολείπω συχνός , καί διά οὗτος εἰς ὀξύτης μεταβάλλω ἐκ ἑαυτοῦ μάλα ἤ πικρότης . καί εἴπερ οἷος τε εἰμί αὐτός γεύω πέσσω ἐν τε ὁ γαστήρ καί κατά ὁ φλέψ , εὑρίσκω ἄν , οἴομαι , γλυκύς μέλι . ὅς γάρ ἔξωθεν ἔχω καί παρά ἑαυτοῦ ὁ μέλι , οὗτος ἐν ὁ πέσσω λαμβάνω ὁ γάλα . καί ὅταν γε θερμός ἱκανός ὑπάρχω ὁ ὁ ζῷον σῶμα , τοσοῦτος ἐπικτάομαι ὁ γάλα ὁ γλυκύτης , ὅσος ἀπόλλυμι ὁ μέλι . καί οὗτος εὔλογος γίγνομαι . ὁ μέν γάρ ἄκρος γλυκύς , καί διά οὗτος μηκέτι ἐγχωρέω προσθήκη γλυκύτης , εἰς ὁ ἐφεξῆς ἀνάγκη μεταβάλλω ποιότης · ὁ δέ γε ἐνδεής ὁ τέλειος ἐκ ὁ πέψις προσγίγνομαι . οὗτος ἄρα καί δισσός ἀπεπτέω ἐν ὁ γαστήρ ὁ γάλα ὁ ἀλλοίωσις ἐπιδέχομαι · κατά μέν ὁ ψυχρός κοιλία ὀξύνω , ἐν δέ ὁ θερμός κνισώδης τε καί πικρός ἀποτελέω . οὐ μήν ὁ γε μέλι ὁ εἰς ὀξύτης ποτέ μεταβολή δέχομαι ἐν ὁ πέσσω · θερμός γάρ εἰμί ἤ ὥστε μή κρατέω ὀξύνω . δακνώδης μέν γάρ ἄμφω ὁ γλῶσσα , ὁ τε ὀξύς καί ὁ πικρός , οὐ μήν ὡς ἴδιος γλῶσσα αἴσθησις οὗτος κτάομαι . καί γάρ εἰ καί κατά ἄλλος σάρξ ὅστις γυμνός ὁ δέρμα ἐπιβάλλω αὐτός , δάκνω ﻿ ἐκεῖνος , ὅς δῆλος ὡς ὁ δακνώδης ὁ ἁφή ἴδιος αἰσθητός , οὐ γεῦσις εἰμί · καί μήν καί ὁ δριμύς ὀνομάζω , οἷος πύρεθρον τε καί σκόροδον καί κρόμμυον ὑπάρχω ὁ δάκνω , οὐ ὁ γλῶσσα μόνος , ἀλλά καί ὁ ἄλλος ἅπας ἐγώ σάρξ . καί κοινός ἄρα οὗτος ὁ δάκνω τρεῖς εἰμί χυμός , ὀξύς , πικρός , δριμύς , ἀλλά ὁ μέν ὀξύς ὡς ψυχρός τε ἅμα καί λεπτομερής , δείκνυμι γάρ οὗτος πρόσθεν , ὁ πικρός δέ καί δριμύς ὡς θερμός .