galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 3.12
Καὶ διὰ τοῦτο κᾀν τοῖς ψύχειν ἢ θερμαίνειν πεφυκόσι φαρμάκοις , ἐὰν ἀναμίξῃς τὸ ῥόδινον , οὐδὲν ἐργάσῃ μέγα κακὸν , ὥσπερ δ’ ἀξιόλογον ἀγαθὸν οὐδέν . ἡ γὰρ χλιαρὰ θερμασία βλάπτειν μὲν οὐκ ἔστιν ἱκανὴ τὰ κατεψυγμένα , θεραπεύειν δ’ οὐ δύναται . δεῖται γὰρ τὸ θεραπευόμενον ἅπαν , ὡς ἂν ἐξ ἀμετρίας τινὸς εἰς συμμετρίαν ἀγόμενον , οὐκ αὐτοῦ τοῦ συμμέτρου τὴν κρᾶσιν , ἀλλὰ τῆς ἐναντίας ἀμετρίας . εἰ γοῦν τὸ ψυχρὸν ὕδωρ βουληθείης εὔκρατον ποιῆσαι , τὸ μὲν εὔκρατον ἤδη μιγνύειν οὐ χρὴ χλιαρὸν γὰρ οὕτως ἔσται τὸ μικτὸν ἐξ ἀμφοῖν . ἔρχεσθαι δ’ ἐπὶ τὸ ζέον προσήκει καὶ τοῦτο μιγνύναι τῷ ψυχρῷ . καὶ τοσούτῳ γε θερμότερον εἶναι χρὴ τοῦ συμμέτρου τὸ τῷ ψυχρῷ μιγνύμενον , ὅσῳ περ ἂν καὶ τὸ ψυχρὸν αὐτὸ ψυχρότερον ἦν τοῦ συμμέτρου . οὔτε γὰρ τὸ βραχὺ τοῦ συμμέτρου ψυχρότερον ὑπὸ τοῦ πολὺ θερμοτέρου τὴν μέσην ἀπολήψεται κρᾶσιν , οὔτε τὸ πολλῷ ψυχρότερον ὑπὸ τοῦ βραχὺ θερμοτέρου . ἀλλ’ εἴτε πολλῷ ψυχρότερόν ἐστι τὸ τῆς θεραπείας δεόμενον , ἀνάγκη καὶ τὸ θεραπεῦσον αὐτὸ πολλῷ θερμότερον ὑπάρχειν , εἴτ’ ὀλίγῳ ψυχρότερον , ὀλίγῳ χρὴ καὶ τὸ θεραπεῦον εἶναι θερμότερον . ἑνὶ δὲ λόγῳ τοσοῦτον ἀπέχειν χρὴ τοῦ μέσου τὸ θεραπεῦσον , ὅσον περ καὶ τὸ θεραπευθησόμενον , ἐπὶ τἀναντία δηλονότι τῆς ἀποστάσεως ὑπαρχούσης ἑκατέρῳ . τὸ γὰρ ἐπὶ τὰ αὐτὰ παραπλησίως ἀφεστηκὸς , ὅμοιον τῇ κράσει τῷ θεραπευομένῳ καθεστηκὸς , οὐδεμίαν ἀλλοίωσιν ἐπιφέρειν ἱκανὸν , ὥστε οὔτε βλάψει τι παθὸν οὔτ’ ὠφελήσει . τὸ δ’ ἔλαττον ὠφελήσει μὲν , οὐ μὴν ἰάσεταί γε πάντως . εἰ τοίνυν τὸ μὲν πάθος εἴη ψυχρὸν , ἡ δὲ τοῦ φαρμάκου θερμότης χλιαρὰ , πάντως μέν τι προσωφελήσει τὸ πάθος , οὐ μὴν εἰς τὴν κατὰ φύσιν γε πάντως ἐπανήξει συμμετρίαν , ὥστ’ οὐδὲν ἐξιάσεται . πάλιν δὲ εἰ μὲν τὸ πάθος εἴη μικρὸν , ὡς ἂν ἀπὸ τῆς συμμέτρου θερμασίας τῆς κατὰ φύσιν εἰς οἷον χλιαράν τινα μεταπεπτωκέναι , τὸ δὲ φάρμακον εἴη ψυχρὸν , ἀνάγκη ἐπιψυγῆναί τε καὶ βλαβῆναι τὸ πάθος ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ . τὸ δ’ αὐτὸ κᾂν θερμότερον ᾖ τῆς συμμετρίας τὸ πάθος , ὑπὸ μὲν τῶν ὁμοίων αὐτοῦ φαρμάκων ἐν ταὐτῷ φυλαχθήσεται , βλαβήσεται δὲ ὑπὸ τῶν ἧττον ἑαυτῶν θερμῶν , οὐ μὴν ἐκθεραπευθήσεταί γε πάντως . ἥκει δὴ κᾀνταῦθα πάλιν ὁμωνυμία τις εἰς ὅλον ἐκτεταμένη τὸν βίον καὶ πολλαχόθι σφάλλουσα . καὶ γὰρ τὸ συμμέτρως κεκραμένον ὀνομάζομεν ἐνίοτε θερμὸν , ὥσπερ καὶ τὸ βαλανεῖον τὸ τοιοῦτον καὶ τὸ πόμα καὶ τὸ τούτου λειπόμενον οὐ πολλῷ , καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ θερμότερον ἅπαν . εἰ δέ γε τοῖς ὀνόμασιν ἀκριβῶς ἐχρώμεθα , τὸ μὲν σύμμετρον οὐ θερμὸν , ἀλλ’ εὔκρατον ἂν ἐκαλοῦμεν . ὅσον δ’ ἂν ἀμετρότερον τούτου , τὸ μὲν ἐπὶ τὸ θερμότερον ἄμετρον ἧττον τε καὶ μᾶλλον θερμὸν , τὸ δ’ ἐπὶ τὸ ψυχρότερον ἧττόν τε καὶ μᾶλλον ψυχρόν . οὕτω δ’ ἂν , οἶμαι , καὶ περὶ τῶν φαρμάκων ἀκριβῶς ὀνομάζοντες εὔκρατον ἂν ἐκαλέσαμέν τι καὶ μέσον , ὥσπερ τοὔλαιον · εἰ δέ τι θερμότερον αὐτοῦ , θερμὸν , ὥσπερ τὴν τῆλιν · εἰ δέ τι ψυχρότερον αὐτοῦ , ψυχρὸν , ὥσπερ τὸ ῥόδον . ἀλλὰ τοῦ μὴ χρῆσθαι τοῖς ὀνόμασιν τοῦτον τὸν τρόπον αἴτιον ὑπάρχει τοῦ μὴ ψύχεσθαι πάντα τὰ σώματα πρὸς τῶν τοιούτων φαρμάκων , οἷον καὶ τὸ ῥόδινόν ἐστι . τά τε γὰρ ὁμοίως αὐτῷ ψυχρὰ καὶ μᾶλλον ψυχρὰ , τὰ μὲν οὐδ’ ὅλως ἀλλοιοῖ , τὰ δὲ καὶ θερμαίνει . δόξειεν ἂν οὖν ἄλογον ὑπάρχειν , εἴ τι θερμαίνειν ὁμολογοῦντες εἶτα ψυχρὸν προσαγορεύομεν , ὥσπερ εἰ καὶ τὸ φρεατιαῖον ὕδωρ ἐν χειμῶνι , τὸ ταῖς κατεψυγμέναις χερσὶ χλιαρὸν φαινόμενον , ὀνομάζοι τις ψυχρόν . ἐξ οὖν τούτων τῶν προφάσεων ἡ τῶν ὀνομάτων χρῆσις ταραχθεῖσα καὶ τὴν τῶν πραγμάτων ἐπιταράττει γνῶσιν . ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ τῶν ὀνομάτων συγχυθέντων καὶ ἡ τῶν πραγμάτων γνῶσις συνεχύθη . καίτοι σμικρὸν εἶναι δοκοῦν τὸ διελέσθαι καλῶς τὰ σημαινόμενα τῶν ὀνομάτων , τὴν μεγίστην ἔχον εὑρίσκεται δύναμιν εἰς τὴν τῶν πραγμάτων γνῶσιν . ἀλλὰ περὶ μὲν ὑγροῦ καὶ ξηροῦ μετ’ ὀλίγον ἐροῦμεν , ἐπειδὰν τὸν περὶ τοῦ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ συμπερανώμεθα λόγον . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ λείπειν ἔοικέ τι πολὺ τῶν ἐν αὐτῷ διορισμῶν , ἅπαξ γε σαφῶς πεφηνότος ὡς οὐδὲν θαυμαστὸν ὑφ’ ἑνὸς φαρμάκου διαφέροντα σώματα τὰ μὲν θερμαίνεσθαι , τὰ δὲ ψύχεσθαι , τὰ δὲ μηδέτερον αὐτῶν πάσχειν . ἐν μὲν γὰρ τῷ πρός τι ῥᾷστον ἐπὶ τὰ κατὰ μέρος ἐλθόντα λέγειν ὡς τοιούτῳ μὲν σώματι προσαγόμενον ῥόδινον , ἐν ᾗ παρέλαβεν αὐτὸ κράσει φυλάττειν πέφυκε , ἑτέρῳ δέ τινι τοιῷδε θερμαίνει ﻿ προσφερόμενον , ἄλλῳ δὲ ψύχει . καθόλου δ’ ἀποφήνασθαι περὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ χαλεπὸν , ἄνευ τοῦ διαστείλασθαί τε καὶ συνθέσθαι περὶ τῶν ὀνομάτων . εἴη δ’ ἂν ὅ τε διορισμὸς ἥ τε συνθήκη τοιήδε , ἐπειδὴ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων καὶ ταῖς ἐξ ἀρχῆς κράσεσιν καὶ ταῖς κατὰ τὰς ἡλικίας αὐτοῖς προσγινομέναις καὶ ταῖς κατὰ τοὺς ἐθισμοὺς τοῦ βίου πάμπολυ διενήνοχε , ἀνάγκη δήπου πρὸς τῶν αὐτῶν φαρμάκων αὐτὰ διαφόρως ἀλλοιοῦσθαι . νέον γοῦν τινα φύσιν θερμὸν , ἐργάτην τῷ βίῳ , πρεσβύτιδι γυναικὶ καὶ φύσει ψυχροτέρᾳ παραβάλλων οὐκ ἂν ἐλάττονα τὴν ὑπεροχὴν εὕροις ἤ τινος τῶν θερμαινόντων ἱκανῶς φαρμάκων πρὸς τὰ ψύχοντα .
Lemmas: καί διά οὗτος εἰμ̓ͅν ὁ ψύχω ἤ θερμαίνω φύω φάρμακον , ἐάν ἀναμίσγω ὁ ῥόδινος , οὐδείς ἐργάζομαι μέγας κακός , ὥσπερ δέ ἀξιόλογος ἀγαθός οὐδείς . ὁ γάρ χλιαρός θερμασία βλάπτω μέν οὐ εἰμί ἱκανός ὁ καταψύχω , θεραπεύω δέ οὐ δύναμαι . δέω γάρ ὁ θεραπεύω ἅπας , ὡς ἄν ἐκ ἀμετρία τις εἰς συμμετρία ἄγω , οὐ αὐτός ὁ σύμμετρος ὁ κρᾶσις , ἀλλά ὁ ἐναντίος ἀμετρία . εἰ γοῦν ὁ ψυχρός ὕδωρ βούλομαι εὔκρατος ποιέω , ὁ μέν εὔκρατος ἤδη μείγνυμι οὐ χρή χλιαρός γάρ οὕτως εἰμί ὁ μικτός ἐκ ἄμφω . ἔρχομαι δέ ἐπί ὁ ζέω προσήκω καί οὗτος μείγνυμι ὁ ψυχρός . καί τοσοῦτος γε θερμός εἰμί χρή ὁ σύμμετρος ὁ ὁ ψυχρός μείγνυμι , ὅσος περ ἄν καί ὁ ψυχρός αὐτός ψυχρός εἰμί ὁ σύμμετρος . οὔτε γάρ ὁ βραχύς ὁ σύμμετρος ψυχρός ὑπό ὁ πολύς θερμός ὁ μέσος ἀπολαμβάνω κρᾶσις , οὔτε ὁ πολύς ψυχρός ὑπό ὁ βραχύς θερμός . ἀλλά εἴτε πολύς ψυχρός εἰμί ὁ ὁ θεραπεία δέω , ἀνάγκη καί ὁ θεραπεύω αὐτός πολύς θερμός ὑπάρχω , εἴτε ὀλίγος ψυχρός , ὀλίγος χρή καί ὁ θεραπεύω εἰμί θερμός . εἷς δέ λόγος τοσοῦτος ἀπέχω χρή ὁ μέσος ὁ θεραπεύω , ὅσος περ καί ὁ θεραπεύω , ἐπί ἐναντίος δηλονότι ὁ ἀπόστασις ὑπάρχω ἑκάτερος . ὁ γάρ ἐπί ὁ αὐτός παραπλήσιος ἀφίστημι , ὅμοιος ὁ κρᾶσις ὁ θεραπεύω καθίστημι , οὐδείς ἀλλοίωσις ἐπιφέρω ἱκανός , ὥστε οὔτε βλάπτω τις πάσχω οὔτε ὠφελέω . ὁ δέ ἐλαχύς ὠφελέω μέν , οὐ μήν ἰάζω γε πάντως . εἰ τοίνυν ὁ μέν πάθος εἰμί ψυχρός , ὁ δέ ὁ φάρμακον θερμότης χλιαρός , πάντως μέν τις προσωφελέω ὁ πάθος , οὐ μήν εἰς ὁ κατά φύσις γε πάντως ἐπανήκω συμμετρία , ὥστε οὐδείς ἐξιάομαι . πάλιν δέ εἰ μέν ὁ πάθος εἰμί μικρός , ὡς ἄν ἀπό ὁ σύμμετρος θερμασία ὁ κατά φύσις εἰς οἷος χλιαρός τις μεταπίπτω , ὁ δέ φάρμακον εἰμί ψυχρός , ἀνάγκη ἐπιψύχω τε καί βλάπτω ὁ πάθος ὑπό ὁ ψυχρός . ὁ δέ αὐτός ἔͅν θερμός εἰμί ὁ συμμετρία ὁ πάθος , ὑπό μέν ὁ ὅμοιος αὐτός φάρμακον ἐν αὐτός φυλάσσω , βλάπτω δέ ὑπό ὁ ἥσσων ἑαυτοῦ θερμός , οὐ μήν ἐκθεραπεύω γε πάντως . ἥκω δή ᾀνταῦθη πάλιν ὁμωνυμία τις εἰς ὅλος ἐκτείνω ὁ βίος καί πολλαχόθι σφάλλω . καί γάρ ὁ σύμμετρος κεράννυμι ὀνομάζω ἐνίοτε θερμός , ὥσπερ καί ὁ βαλανεῖον ὁ τοιοῦτος καί ὁ πόμα καί ὁ οὗτος λείπω οὐ πολύς , καί πρός οὗτος ἔτι ὁ θερμός ἅπας . εἰ δέ γε ὁ ὄνομα ἀκριβής χράω , ὁ μέν σύμμετρος οὐ θερμός , ἀλλά εὔκρατος ἄν καλέω . ὅσος δέ ἄν ἄμετρος οὗτος , ὁ μέν ἐπί ὁ θερμός ἄμετρος ἥσσων τε καί μάλα θερμός , ὁ δέ ἐπί ὁ ψυχρός ἥσσων τε καί μάλα ψυχρός . οὕτως δέ ἄν , οἴομαι , καί περί ὁ φάρμακον ἀκριβής ὀνομάζω εὔκρατος ἄν καλέω τις καί μέσος , ὥσπερ ἔλαιον · εἰ δέ τις θερμός αὐτός , θερμός , ὥσπερ ὁ τῆλις · εἰ δέ τις ψυχρός αὐτός , ψυχρός , ὥσπερ ὁ ῥόδος . ἀλλά ὁ μή χράω ὁ ὄνομα οὗτος ὁ τρόπος αἴτιος ὑπάρχω ὁ μή ψύχω πᾶς ὁ σῶμα πρός ὁ τοιοῦτος φάρμακον , οἷος καί ὁ ῥόδινος εἰμί . ὁ τε γάρ ὅμοιος αὐτός ψυχρός καί μάλα ψυχρός , ὁ μέν οὐδέ ὅλος ἀλλοιόω , ὁ δέ καί θερμαίνω . δοκέω ἄν οὖν ἄλογος ὑπάρχω , εἰ τις θερμαίνω ὁμολογέω εἶτα ψυχρός προσαγορεύω , ὥσπερ εἰ καί ὁ φρεατιαῖος ὕδωρ ἐν χειμών , ὁ ὁ καταψύχω χείρ χλιαρός φαίνω , ὀνομάζω τις ψυχρός . ἐκ οὖν οὗτος ὁ πρόφασις ὁ ὁ ὄνομα χρῆσις ταράσσω καί ὁ ὁ πρᾶγμα ἐπιταράσσω γνῶσις . ὡσαύτως δέ καί περί ξηρός καί ὑγρός ὁ ὄνομα συγχέω καί ὁ ὁ πρᾶγμα γνῶσις συγχέω . καίτοι μικρός εἰμί δοκέω ὁ διαιρέω καλός ὁ σημαίνω ὁ ὄνομα , ὁ μέγας ἔχω εὑρίσκω δύναμις εἰς ὁ ὁ πρᾶγμα γνῶσις . ἀλλά περί μέν ὑγρός καί ξηρός μετά ὀλίγος λέγω , ἐπειδάν ὁ περί ὁ θερμός καί ψυχρός συμπεριάνω λόγος . οὐδέ γάρ οὐδέ λείπω ἔοικα τις πολύς ὁ ἐν αὐτός διορισμός , ἅπαξ γε σαφής φαίνω ὡς οὐδείς θαυμαστός ὑπό εἷς φάρμακον διαφέρω σῶμα ὁ μέν θερμαίνω , ὁ δέ ψύχω , ὁ δέ μηδέτερος αὐτός πάσχω . ἐν μέν γάρ ὁ πρός τις ῥᾴδιος ἐπί ὁ κατά μέρος ἔρχομαι λέγω ὡς τοιοῦτος μέν σῶμα προσάγω ῥόδινος , ἐν ὅς παραλαμβάνω αὐτός κρᾶσις φυλάσσω φύω , ἕτερος δέ τις τοιόσδε θερμαίνω ﻿ προσφέρω , ἄλλος δέ ψύχω . καθόλου δέ ἀποφαίνω περί ὁ δύναμις αὐτός χαλεπός , ἄνευ ὁ διαστέλλω τε καί συντίθημι περί ὁ ὄνομα . εἰμί δέ ἄν ὁ τε διορισμός ὁ τε συνθήκη τοιόσδε , ἐπειδή ὁ σῶμα ὁ ἄνθρωπος καί ὁ ἐκ ἀρχή κρᾶσις καί ὁ κατά ὁ ἡλικία αὐτός προσγίγνομαι καί ὁ κατά ὁ ἐθισμός ὁ βίος πάμπολυς διαφέρω , ἀνάγκη δήπου πρός ὁ αὐτός φάρμακον αὐτός διάφορος ἀλλοιόω . νέος γοῦν τις φύσις θερμός , ἐργάτης ὁ βίος , πρεσβῦτις γυνή καί φύσις ψυχρός παραβάλλω οὐ ἄν ἐλαχύς ὁ ὑπεροχή εὑρίσκω ἤ τις ὁ θερμαίνω ἱκανός φάρμακον πρός ὁ ψύχω .