galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 3.13
Μέσον οὖν τινα νόησόν μοι τῶνδε , τήν τε φύσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εὔκρατον , ἔθεσί τε προσήκουσιν τὴν εὐκρασίαν ταύτην διαφυλάττοντα . καὶ τρεῖς τούτους ὥσπερ σκοποὺς κράσεως ἐν τῇ διανοίᾳ παραθέμενος ἐπίσκεψαι τὸ καθόλου θερμὸν , ἢ ψυχρὸν , ἢ ξηρὸν , ἢ ὑγρὸν φάρμακον , ὡς πρὸς ποίαν ἐξ αὐτῶν κρᾶσιν ἀποβλέποντα προσαγορεύειν ἐστὶ βέλτιον . ἆρά γε πρὸς τὴν εὐκρατοτάτην , ἥπερ δὴ καὶ μία τίς ἐστι καὶ μέση τῶν ἄλλων ἁπασῶν , ἢ πρὸς τὰς ἀμέτρους καὶ δυσκράτους καὶ ἀδιορίστους καὶ σχεδὸν ἀπείρους τὸ πλῆθος ; ἐμοὶ μὲν γὰρ οὐδὲ παραβλητέον εἶναι δοκεῖ τὸ τῆς διαιρέσεως , οὐδὲ σκέψεώς τινος ἐπιδεὲς , ἀλλ’ ἄντικρυς φαίνεσθαι τῷ καὶ σμικρὸν νοῦν ἔχοντι τὸ κατωρθωμένον σῶμα καὶ ἁπλοῦν καὶ ἓν οἷον κανόνα τινὰ καὶ σκοπὸν ὑποθέμενον ἀπευθύνειν , οὕτω κρῖναι καὶ τἄλλα πρὸς τοῦτο . κείσθω τοίνυν ἡμῖν τὸ τοιοῦτον σῶμα τῆς τῶν φαρμάκων δυνάμεως κανών . καὶ τὸ μὲν ὁμοίαν τῇ τούτου κράσει θερμασίαν ἀνάπτον εὔκρατον ὀνομαζέσθω , κᾂν ὅτι μάλιστα θερμαίνειν ἐπιφανῶς δοκῇ πρεσβύτην κατεψυγμένον . τὸ δ’ ἤτοι θερμαῖνον , ἢ ψῦχον τὸ τοιοῦτον σῶμα , καλείσθω τὸ μὲν θερμαῖνον θερμὸν , τὸ δὲ ψῦχον ψυχρόν . γινέσθω δὲ τούτων αὐτῶν εὐσήμου διδασκαλίας ἕνεκα τάξις τῶν ἀποστάσεων , ἐπὶ μὲν τὸ ψυχρὸν ἡ πρώτη μὲν ἐξ ἧς ἄν τις θείη τὸ ῥόδινον , ἡ δευτέρα δ’ ἐξ ἧς ἔσται τὸ ῥόδον αὐτὸ καὶ τρίτη τις ἐπὶ ταύτῃ καὶ τετάρτη μέχρι περ ἂν ἐπὶ τὰ ψυχρότατα τῷ λόγῳ παραγενώμεθα , κώνειόν τε καὶ μηκώνειον καὶ μανδραγόραν καὶ ὑοσκύαμον . ἐπὶ δ’ αὖ τὸ θερμὸν ἄνηθον μὲν καὶ τῆλιν πρῶτα , δεύτερα δ’ ἐφεξῆς ἅττα ἂν φανῆται δεύτερα , καὶ τρίτα δὴ καὶ τέταρτα , μέχρι περ ἂν ἐπὶ τὰ καίοντα παραγενώμεθα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπί τε τῶν ὑγραινόντων φαρμάκων , ἀρξάμενοι πάλιν ἀπὸ τοῦ συμμέτρου , τάξεις ἐφεξῆς ἄχρι τῶν ἄκρων ποιησώμεθα . τῆς γὰρ τοιαύτης γνώσεως εἰς τὴν θεραπευτικὴν μέθοδον οὐ σμικρά τις ἡ χρεία . μᾶλλον δ’ εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν , εἰ μή τις οὕτω διορίσειε , βλάψει μᾶλλον ἢ ὠφελήσει τοὺς ἀναγινώσκοντας . ὡς νῦν γε καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις οἷς ἁμαρτάνουσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἰατρῶν τὰς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεις ἐξηγούμενοι καὶ τοῦτό ἐστιν εὑρεῖν τὸ βλαβερώτερον , ἐν μὲν τοῖς θερμαίνουσιν εἰ τύχοι γεγραμμένον ἄνηθόν τε καὶ τῆλιν καὶ μίσυ καὶ τίτανον , ἐν δὲ τοῖς ψύχουσιν ῥόδινόν τε καὶ μανδραγόραν καὶ κώνειον , ὥσπερ ἐγγὺς ὑπάρχουσαν , ἢ τῆς τιτάνου τὴν τῆλιν ἢ τοῦ κωνείου τὸ ῥόδινον , ἀλλ’ οὐ πολλαῖς ταῖς μεταξὺ τῶν φαρμάκων τάξεσι διωρισμένα . ἀλλ’ ἡμεῖς γε πειρασόμεθα καθάπερ οἷοί τέ ἐσμεν , οὕτω μέγα καὶ χαλεπὸν ἔργον εἰς τάξιν τινὰ καταστήσεσθαι καὶ γράψαι τά τε πλησίον ἀλλήλων ταῖς δυνάμεσι καὶ τὰ πόῤῥω . καὶ τοῦτο ποιήσωμεν οὐ λόγοις πιθανοῖς ἐπιτρέψοντες αὐτῶν τὴν κρίσιν , ἀλλὰ τῇ διωρισμένῃ πείρᾳ , καθότι καὶ τοῦτο πολλάκις εἴρηται διὰ τῶν ἔμπροσθεν . ἔστι δὲ δή που πρόδηλον ὡς ἡ τοιαύτη κρίσις ἀσφαλὴς μέν ἐστιν , ἀλλὰ μακρά τε ἅμα καὶ πόνον ἔχουσα πολὺν ἡμῖν τοῖς μέλλουσι δι’ αὐτῆς ἐπὶ τὸ τέλος ἀφικέσθαι τοῦ προκειμένου , τοῖς μέντοι βουλομένοις ἀναλέγεσθαι ταυτὶ τὰ γράμματα μόνη τεχνῶσαι δυναμένη καὶ παρασχεῖν οἷον ὀφθαλμόν τινα διαγνωστικὸν τῆς ἀληθείας . ὅσα τοίνυν ἔτι λείπει πρὸς τὴν ὅλην στοιχείωσιν , ἐν τῷδε τῷ λόγῳ προσθέντες , ἐν μὲν τῷ τετάρτῳ περὶ τῆς τῶν χυλῶν δυνάμεως ἐροῦμεν , ἐπειδὴ καὶ τοῦτο τοῖς ἑταίροις ἔδοξεν · ἐν δὲ τῷ πέμπτῳ περὶ τῶν ἐν ἅπασι καθόλου τοῖς ἁπλοῖς φαρμάκοις δευτέρων τε καὶ συνθέτων δυνάμεων , εἶθ’ οὕτως ἐπὶ τὰ κατὰ μέρος ἐν τοῖς ἐφεξῆς ὑπομνήμασι μεταβησόμεθα .
Lemmas: μέσος οὖν τις νοέω ἐγώ ὅδε , ὁ τε φύσις εὐθύς ἐκ ἀρχή εὔκρατος , ἔθος τε προσήκω ὁ εὐκρασία οὗτος διαφυλάσσω . καί τρεῖς οὗτος ὥσπερ σκοπός κρᾶσις ἐν ὁ διάνοια παρατίθημι ἐπισκοπέω ὁ καθόλου θερμός , ἤ ψυχρός , ἤ ξηρός , ἤ ὑγρός φάρμακον , ὡς πρός ποῖος ἐκ αὐτός κρᾶσις ἀποβλέπω προσαγορεύω εἰμί ἀγαθός . ἆρα γε πρός ὁ εὔκρατος , ὅς δή καί εἷς τις εἰμί καί μέσος ὁ ἄλλος ἅπας , ἤ πρός ὁ ἄμετρος καί δύσκρατος καί ἀδιόριστος καί σχεδόν ἄπειρος ὁ πλῆθος ; ἐγώ μέν γάρ οὐδέ παραβλητέος εἰμί δοκέω ὁ ὁ διαίρεσις , οὐδέ σκέψις τις ἐπιδεής , ἀλλά ἄντικρυς φαίνω ὁ καί μικρός νόος ἔχω ὁ κατορθόω σῶμα καί ἁπλόος καί εἷς οἷος κανών τις καί σκοπός ὑποτίθημι ἀπευθύνω , οὕτως κρίνω καί ἄλλος πρός οὗτος . κεῖμαι τοίνυν ἐγώ ὁ τοιοῦτος σῶμα ὁ ὁ φάρμακον δύναμις κανών . καί ὁ μέν ὅμοιος ὁ οὗτος κρᾶσις θερμασία ἀνάπτω εὔκρατος ὀνομάζω , ἔͅν ὅτι μάλα θερμαίνω ἐπιφανής δοκέω πρεσβύτης καταψύχω . ὁ δέ ἤτοι θερμαίνω , ἤ ψύχω ὁ τοιοῦτος σῶμα , καλέω ὁ μέν θερμαίνω θερμός , ὁ δέ ψύχω ψυχρός . γίγνομαι δέ οὗτος αὐτός εὔσημος διδασκαλία ἕνεκα τάξις ὁ ἀπόστασις , ἐπί μέν ὁ ψυχρός ὁ πρῶτος μέν ἐκ ὅς ἄν τις τίθημι ὁ ῥόδινος , ὁ δεύτερος δέ ἐκ ὅς εἰμί ὁ ῥόδος αὐτός καί τρίτος τις ἐπί οὗτος καί τέταρτος μέχρι περ ἄν ἐπί ὁ ψυχρός ὁ λόγος παραγίγνομαι , κώνειον τε καί μηκώνειον καί μανδραγόρας καί ὑοσκύαμος . ἐπί δέ αὖ ὁ θερμός ἄνηθον μέν καί τῆλις πρῶτος , δεύτερος δέ ἐφεξῆς ὅστις ἄν φανάω δεύτερος , καί τρίτος δή καί τέταρτος , μέχρι περ ἄν ἐπί ὁ καίω παραγίγνομαι . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ἐπί τε ὁ ὑγραίνω φάρμακον , ἄρχω πάλιν ἀπό ὁ σύμμετρος , τάξις ἐφεξῆς ἄχρι ὁ ἄκρον ποιέω . ὁ γάρ τοιοῦτος γνῶσις εἰς ὁ θεραπευτικός μέθοδος οὐ μικρός τις ὁ χρεία . μάλα δέ εἰ χρή ἀληθής λέγω , εἰ μή τις οὕτως διορίζω , βλάπτω μάλα ἤ ὠφελέω ὁ ἀναγιγνώσκω . ὡς νῦν γε καί πρός ὁ ἄλλος ὅς ἁμαρτάνω ὁ πολύς ὁ ἰατρός ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις ἐξηγέομαι καί οὗτος εἰμί εὑρίσκω ὁ βλαβερός , ἐν μέν ὁ θερμαίνω εἰ τυγχάνω γράφω ἄνηθον τε καί τῆλις καί μίσυ καί τίτανος , ἐν δέ ὁ ψύχω ῥόδινος τε καί μανδραγόρας καί κώνειον , ὥσπερ ἐγγύς ὑπάρχω , ἤ ὁ τίτανος ὁ τῆλις ἤ ὁ κώνειον ὁ ῥόδινος , ἀλλά οὐ πολύς ὁ μεταξύ ὁ φάρμακον τάξις διορίζω . ἀλλά ἐγώ γε πειράω καθά οἷος τε εἰμί , οὕτως μέγας καί χαλεπός ἔργον εἰς τάξις τις καθίστημι καί γράφω ὁ τε πλησίον ἀλλήλων ὁ δύναμις καί ὁ πρόσω . καί οὗτος ποιέω οὐ λόγος πιθανός ἐπιτρέπω αὐτός ὁ κρίσις , ἀλλά ὁ διορίζω πεῖρα , καθότι καί οὗτος πολλάκις λέγω διά ὁ ἔμπροσθεν . εἰμί δέ δή που πρόδηλος ὡς ὁ τοιοῦτος κρίσις ἀσφαλής μέν εἰμί , ἀλλά μακρός τε ἅμα καί πόνος ἔχω πολύς ἐγώ ὁ μέλλω διά αὐτός ἐπί ὁ τέλος ἀφικνέομαι ὁ πρόκειμαι , ὁ μέντοι βούλομαι ἀναλέγω οὗτος ὁ γράμμα μόνος τεχνόω δύναμαι καί παρέχω οἷος ὀφθαλμός τις διαγνωστικός ὁ ἀλήθεια . ὅσος τοίνυν ἔτι λείπω πρός ὁ ὅλος στοιχείωσις , ἐν ὅδε ὁ λόγος προστίθημι , ἐν μέν ὁ τέταρτος περί ὁ ὁ χυλός δύναμις λέγω , ἐπειδή καί οὗτος ὁ ἑταῖρος δοκέω · ἐν δέ ὁ πέμπτος περί ὁ ἐν ἅπας καθόλου ὁ ἁπλόος φάρμακον δεύτερος τε καί σύνθετος δύναμις , εἶτα οὕτως ἐπί ὁ κατά μέρος ἐν ὁ ἐφεξῆς ὑπόμνημα μεταβαίνω .