galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.23
Ὅθεν οὐδ’ ἀσφαλὲς ἐξ ὀσμῆς τεκμαίρεσθαι περὶ τῆς κράσεως τῶν αἰσθητῶν , ὥσπερ ἐκ τῆς γεύσεως . τὰ μὲν γὰρ ἄοσμα παχυμερῆ ταῖς οὐσίαις , ἀλλ’ οὔπω δῆλον ὅπως ἔχῃ θερμότητος καὶ ψύξεως , τὰ δ’ ὀσμώδη λεπτομερῆ τέ πώς ἐστι καὶ θερμά . τὸ μέντοι ποσὸν τῆς λεπτομερείας ἢ τῆς θερμότητος οὐκέτ’ ἐνδείκνυται . τὸ δὲ δὴ μέγιστον ἅπασι τοῖς ὀσμώδεσιν εἰς τὸ μηδὲν ἐνδείκνυσθαι σαφὲς ὑπὲρ τῆς κράσεως ἡ ἀνωμαλία τῆς οὐσίας ἐστὶν , ὑπὲρ ἧς εἴρηταί μοι πολλάκις ἤδη , δεικνύοντι τὰ πλεῖστα τῶν σωμάτων ἀνομοιομερῆ ταῖς ὑποστάσεσιν ὑπάρχοντα . λεχθήσεται δὲ καὶ νῦν ἕνεκα σαφηνείας ἕν τι παράδειγμα . τὸ ῥόδον τοίνυν οὐ ταύτῃ μόνον ἀνομοιομερές ἐστιν , ᾗ τὸ μέν τι περιέχον ἐν αὐτῷ , τὸ δέ τι περιεχόμενόν ἐστι , περιέχον μὲν τὸ σκληρὸν καὶ γεῶδες , ἐν τούτῳ δὲ περιεχόμενος ὑγρός τις χυλός . ἀλλ’ ὅτι καὶ αὐτοῦ τοῦ χυλοῦ τρία περιττώματα , καθότι καὶ πρόσθεν ἐδείκνυμεν , ἀναγκαῖον ὑπάρχειν , ἓν μὲν γεῶδες , οἷόν περ ἐν τοῖς οἴνοις ἡ τρὺξ , ἕτερον δὲ ἀερῶδες , ἀνάλογον δὲ καὶ τοῦτο τῷ κατὰ τοὺς οἴνους ἄνθει , τὸ τρίτον ὑδατῶδες , ὅπερ ἐν ἅπασι τὴν ζέσιν αὐτῶν ἔφαμεν ἐργάζεσθαι · καὶ τὴν φθορὰν , ἐπειδὰν μὲν μὴ κρατηθῇ μηδ’ ἀλλοιωθῇ τελέως ἐν τῷ χρόνῳ τῆς ζέσεως . ἕνεκά γε τοιούτου τοῦ περιττώματος ἔνιοι μὲν ἑψήσαντες ἀποτίθενται τοὺς χυλοὺς , ἔνιοι δ’ ἐν ἡλίῳ σφοδρῷ προξηράναντες . ἕνεκα μὲν γὰρ τοῦ γεώδους τε καὶ ἀερώδους οὐ πάνυ τι δεδίασι φθαρῆναι τοὺς χυλοὺς , ὁρῶντες αὐτὰ καὶ διακρινόμενα καὶ δύσσηπτα ταῖς οὐσίαις ὑπάρχοντα , διότι καὶ ξηρὰ ταῖς κράσεσιν . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἱκανῶς εἴρηται πρόσθεν . ἐν δὲ τῇ τοῦ ῥόδου φύσει τὸ μέν ἐστι στρυφνὸν γευομένοις , ὅπερ ἀναγκαῖον εἶναι γεῶδές τε καὶ παχυμερὲς καὶ ψυχρὸν , ἕτερον δὲ πικρὸν , ὃ δὴ λεπτομερές τ’ ἐστὶ καὶ θερμὸν , καὶ τρίτον ἐπὶ τούτοις τὸ ὑδατῶδες , ψυχρὸν μὲν ἐξ ἀνάγκης , ἀλλ’ ἐν τῇ κατὰ τὸ λεπτομερές τε καὶ παχυμερὲς ἀντιθέσει μέσον πως ὑπάρχον τῶν ἄκρων , οὗ τῇ μίξει καὶ τὸ στρυφνὸν καὶ τὸ πικρὸν οὐκ ἔστιν ἄκρως τοιοῦτον ἑκάτερον οἷόν περ λέγεται · πάσας γὰρ ἐκλύει τὰς ποιότητας ἡ τοῦ ὑδατώδους ἐπιμιξία . τοῦτ’ οὖν αὐτὸ τὸ ὑδατῶδες ἔοικέ πως ἤδη τε καὶ κατειργάσθαι καὶ λελεπτύνθαι καὶ τεθερμάνθαι , καὶ διὰ τοῦτο ῥᾳδίως εἰς ἀτμοὺς ἄγεσθαι καὶ ταύτῃ τὸ ῥόδον ὀσμῶδές τε εἶναι καὶ ξηραίνεσθαι τάχιστα . καὶ ταῦθ’ ὑπὲρ αὐτοῦ πάντα διὰ μὲν τῆς γεύσεως ἔνεστι τεκμήρασθαι , διὰ δὲ τῆς ὀσμῆς οὐχ οἷόν τε τῷ μήθ’ ὁμοίως ἀτμίζειν ἅπαντ’ αὐτοῦ τὰ μόρια μήθ’ ὁμοίως κινεῖν τὴν αἴσθησιν . ἐπὶ δὲ τῆς γεύσεως ἅπανθ’ ὁμοίως τὰ μόρια τῶν γευστῶν σωμάτων προσπίπτει τῇ γλώττῃ καὶ κινεῖ τὴν αἴσθησιν ἕκαστον αὐτῶν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν , ὥστ’ οὐκ ἀσφαλὲς , ὡς εἴρηται , περὶ τῆς τῶν φαρμάκων δυνάμεως ἁπάσης ἐξ ὀσμῆς τεκμαίρεσθαι . ταυτὶ γὰρ μόνα διαγνῶναι δυνατὸν , ὅσα περ εἴρηται νῦν . ἔτι δὲ μᾶλλον οὐδ’ ἐκ τῶν χρωμάτων ἔνεστι στοχάσασθαί τι περὶ τῆς τῶν φαρμάκων δυνάμεως . καθ’ ἑκάστην γὰρ χρόαν εὑρίσκεται καὶ θερμὰ καὶ ψυχρὰ καὶ ξηρὰ καὶ ὑγρὰ , καθότι κᾀν τοῖς πρώτοις ὑπομνήμασι τῆσδε τῆς πραγματείας ἀποδέδεικταί μοι . καθ’ ἕκαστον μέντοι γένος ἢ σπέρματος ἢ ῥίζης ἢ χυλοῦ δυνατόν ἐστι κᾀκ τῆς χρόας ἔνδειξίν τινα λαβεῖν τῆς κράσεως , οἷον αὐτίκα καὶ κρόμμυον καὶ σκίλλα καὶ οἶνος , εἰς ὅσον ἂν ᾖ λευκότερα καὶ ἧττόν ἐστι θερμά . τὰ δ’ ὑπόξανθά τε καὶ κιῤῥὰ θερμότερα , καὶ πυροὶ δὲ καὶ κέγχροι καὶ ὦχροι καὶ φάσηλοι καὶ ἐρέβινθοι καὶ ἡ τῆς ἴρεως ῥίζα καὶ ἡ τοῦ ἀσφοδέλου καὶ πολλῶν ἄλλων ὅμοιόν τι πεπόνθασιν . ἐν ἑκάστῳ γὰρ γένει τοὐπίπαν , ὅσα κιῤῥὰ καὶ ξανθὰ καὶ ἐρυθρὰ , θερμότερα τῶν λευκῶν ἐστιν , ὥστ’ εἴ τι κᾀντεῦθεν ἐγχωρεῖ περὶ φαρμάκων δυνάμεως τεκμαίρεσθαι , προσκείσθω τῷ λόγῳ κάλλιστον μὲν , ὡς εἴρηταί τε καὶ λέλεκται πολλάκις , ἐκ τῆς διωρισμένης πείρας ἐξευρίσκειν τὰς δυνάμεις . οὐ γὰρ ἂν σφαλείης οὐδὲ ἐν τῇδε , πρὶν μέντοι τῇ πείρᾳ διαγνῶναι τὴν δύναμιν , ἡ γεῦσις ἐκδείκνυται τὰ πολλὰ , συνεπιμαρτυρούσης , ὡς εἴρηται , βραχέα καὶ τῆς ὀσμῆς .
Lemmas: ὅθεν οὐδέ ἀσφαλής ἐκ ὀσμή τεκμαίρομαι περί ὁ κρᾶσις ὁ αἰσθητός , ὥσπερ ἐκ ὁ γεῦσις . ὁ μέν γάρ ἄοσμος παχυμερής ὁ οὐσία , ἀλλά οὔπω δῆλος ὅπως ἔχω θερμότης καί ψῦξις , ὁ δέ ὀσμώδης λεπτομερής τε πως εἰμί καί θερμός . ὁ μέντοι ποσός ὁ λεπτομέρεια ἤ ὁ θερμότης οὐκέτι ἐνδείκνυμι . ὁ δέ δή μέγας ἅπας ὁ ὀσμώδης εἰς ὁ μηδείς ἐνδείκνυμι σαφής ὑπέρ ὁ κρᾶσις ὁ ἀνωμαλία ὁ οὐσία εἰμί , ὑπέρ ὅς λέγω ἐγώ πολλάκις ἤδη , δείκνυμι ὁ πολύς ὁ σῶμα ἀνομοιομερής ὁ ὑπόστασις ὑπάρχω . λέγω δέ καί νῦν ἕνεκα σαφήνεια εἷς τις παράδειγμα . ὁ ῥόδος τοίνυν οὐ ταύτῃ μόνος ἀνομοιομερής εἰμί , ᾗ ὁ μέν τις περιέχω ἐν αὐτός , ὁ δέ τις περιέχω εἰμί , περιέχω μέν ὁ σκληρός καί γεώδης , ἐν οὗτος δέ περιέχω ὑγρός τις χυλός . ἀλλά ὅτι καί αὐτός ὁ χυλός τρεῖς περίσσωμα , καθότι καί πρόσθεν δείκνυμι , ἀναγκαῖος ὑπάρχω , εἷς μέν γεώδης , οἷος περ ἐν ὁ οἶνος ὁ τρύξ , ἕτερος δέ ἀερώδης , ἀνάλογος δέ καί οὗτος ὁ κατά ὁ οἶνος ἄνθος , ὁ τρίτος ὑδατώδης , ὅς ἐν ἅπας ὁ ζέσις αὐτός φημί ἐργάζομαι · καί ὁ φθορά , ἐπειδάν μέν μή κρατέω μηδέ ἀλλοιόω τέλειος ἐν ὁ χρόνος ὁ ζέσις . ἕνεκα γε τοιοῦτος ὁ περίσσωμα ἔνιοι μέν ἕψω ἀποτίθημι ὁ χυλός , ἔνιοι δέ ἐν ἥλιος σφοδρός προξηραίνω . ἕνεκα μέν γάρ ὁ γεώδης τε καί ἀερώδης οὐ πάνυ τις δείδω φθείρω ὁ χυλός , ὁράω αὐτός καί διακρίνω καί δύσσηπτος ὁ οὐσία ὑπάρχω , διότι καί ξηρός ὁ κρᾶσις . ἀλλά περί μέν οὗτος ἱκανός λέγω πρόσθεν . ἐν δέ ὁ ὁ ῥόδος φύσις ὁ μέν εἰμί στρυφνός γεύω , ὅς ἀναγκαῖος εἰμί γεώδης τε καί παχυμερής καί ψυχρός , ἕτερος δέ πικρός , ὅς δή λεπτομερής τε εἰμί καί θερμός , καί τρίτος ἐπί οὗτος ὁ ὑδατώδης , ψυχρός μέν ἐκ ἀνάγκη , ἀλλά ἐν ὁ κατά ὁ λεπτομερής τε καί παχυμερής ἀντίθεσις μέσος πως ὑπάρχω ὁ ἄκρος , ὅς ὁ μίξις καί ὁ στρυφνός καί ὁ πικρός οὐ εἰμί ἄκρος τοιοῦτος ἑκάτερος οἷος περ λέγω · πᾶς γάρ ἐκλύω ὁ ποιότης ὁ ὁ ὑδατώδης ἐπιμιξία . οὗτος οὖν αὐτός ὁ ὑδατώδης ἔοικα πως ἤδη τε καί κατεργάζομαι καί λεπτύνω καί θερμαίνω , καί διά οὗτος ῥᾴδιος εἰς ἀτμός ἄγω καί οὗτος ὁ ῥόδος ὀσμώδης τε εἰμί καί ξηραίνω ταχύς . καί οὗτος ὑπέρ αὐτός πᾶς διά μέν ὁ γεῦσις ἔνειμι τεκμαίρομαι , διά δέ ὁ ὀσμή οὐ οἷος τε ὁ μήτε ὅμοιος ἀτμίζω ἅπας αὐτός ὁ μόριον μήτε ὅμοιος κινέω ὁ αἴσθησις . ἐπί δέ ὁ γεῦσις ἅπας ὅμοιος ὁ μόριον ὁ γευστός σῶμα προσπίπτω ὁ γλῶσσα καί κινέω ὁ αἴσθησις ἕκαστος αὐτός κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις , ὥστε οὐ ἀσφαλής , ὡς λέγω , περί ὁ ὁ φάρμακον δύναμις ἅπας ἐκ ὀσμή τεκμαίρομαι . οὗτος γάρ μόνος διαγιγνώσκω δυνατός , ὅσος περ λέγω νῦν . ἔτι δέ μάλα οὐδέ ἐκ ὁ χρῶμα ἔνειμι στοχάζομαι τις περί ὁ ὁ φάρμακον δύναμις . κατά ἕκαστος γάρ χροιά εὑρίσκω καί θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός , καθότι εἰͅν ὁ πρῶτος ὑπόμνημα ὅδε ὁ πραγματεία ἀποδείκνυμι ἐγώ . κατά ἕκαστος μέντοι γένος ἤ σπέρμα ἤ ῥίζα ἤ χυλός δυνατός εἰμί ἐͅκ ὁ χροιά ἔνδειξις τις λαμβάνω ὁ κρᾶσις , οἷος αὐτίκα καί κρόμμυον καί σκίλλα καί οἶνος , εἰς ὅσος ἄν εἰμί λευκός καί ἥσσων εἰμί θερμός . ὁ δέ ὑπόξανθος τε καί κιρρός θερμός , καί πυρός δέ καί κέγχρος καί ὦχρος καί φάσηλος καί ἐρέβινθος καί ὁ ὁ ἶρις ῥίζα καί ὁ ὁ ἀσφόδελος καί πολύς ἄλλος ὅμοιος τις πάσχω . ἐν ἕκαστος γάρ γένος ἐπίπαν , ὅσος κιρρός καί ξανθός καί ἐρυθρός , θερμός ὁ λευκός εἰμί , ὥστε εἰ τις ἐͅντεῦθα ἐγχωρέω περί φάρμακον δύναμις τεκμαίρομαι , πρόσκειμαι ὁ λόγος καλός μέν , ὡς λέγω τε καί λέγω πολλάκις , ἐκ ὁ διορίζω πεῖρα ἐξευρίσκω ὁ δύναμις . οὐ γάρ ἄν σφάλλω οὐδέ ἐν ὅδε , πρίν μέντοι ὁ πεῖρα διαγιγνώσκω ὁ δύναμις , ὁ γεῦσις ἐκδείκνυμι ὁ πολύς , συνεπιμαρτυρέω , ὡς λέγω , βραχύς καί ὁ ὀσμή .