galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 11.1.31
[ λα΄ . Περὶ τῆς τῶν ὠῶν δυνάμεως . ] Ἀκόλουθον ἂν εἴη τῇ περὶ τῶν μορίων διδασκαλίᾳ καὶ περὶ τῶν ὠῶν εἰπεῖν , ἀλλαχόθι γὰρ αὐτῶν οὐκ ἔχω μνημονεῦσαι . μέρη μὲν οὖν τῶν ζώων οὐκ ἔστι τὰ ὠὰ , καθάπερ οὐδὲ τῶν δένδρων ὁ καρπὸς , οὐδὲ τῶν κυουσῶν τὰ ἔμβρυα , τοῖς δ’ ἐπιφυομένοις ἀνάλογον ἔχει . φαίνεται δὲ τῶν ἐπιφυομένων τὰ μὲν οἰκεῖα πάντῃ ταῖς φύσεσιν τῶν φυτῶν ἢ ζώων εἶναι , τὰ δ’ οὐ πάντῃ τοιαῦτα , καθάπερ ὁ ἰξὸς ὁ ἐπιφυόμενος ταῖς δρυσὶν , οὐδ’ ἁπλῶς εἴ τι τοῖς δένδροις ἑτερογενὲς ἐπιφύεται δένδρον ἢ θάμνος ἢ καρπὸς ἢ πόα ἢ ὅλως ἐκβλάστημά τι , ﻿ καθάπερ οἱ μύκητες . ἐκ δ’ οὖν τῶν οἰκείων ἐστὶ καὶ τὸ ἔριον ἐπὶ τῶν προβάτων καὶ αἱ τρίχες ἐπὶ τῶν ἄλλων ζώων , καὶ τὰ κέρατα δὲ τὰ ἀποπίπτοντα καὶ πάλιν φυόμενα , καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀῤῥένων ἐλάφων , ἐκ τούτου τοῦ γένους ἐστί . τὰ δὲ κυούμενα τοῖς καρποῖς ἀνάλογον ἔχει , διαδοχῆς ἕνεκα τοῦ γένους ὑπὸ τῆς φύσεως γινόμενα . τούτων ἕν τι καὶ τὸ ὠόν ἐστιν , ἕνεκα τῆς τοῦ γένους διαμονῆς γεγονός . ἔστι δὲ καὶ ὡς τροφὴ χρήσιμον , ἀλλὰ νῦν οὐ πρόκειται περὶ τροφῆς λέγειν . ὅσα τοίνυν ὡς φάρμακα ἐνεργεῖ , ταῦτ’ εἰρήσεται κατὰ τόνδε τὸν λόγον , ἐξ ὀλίγων τῶν κατὰ μέρος χρήσεων εὑρισκόντων ἡμῶν τὴν δύναμιν αὐτοῦ , κατά τε τὰ μόρια καὶ τὴν ὅλην οὐσίαν , ἐμάθομεν γὰρ ὅπως εὑρεθείσης τῆς καθόλου δυνάμεως ἑκάστου τῶν ὄντων ἐπὶ πολλὰς κατὰ μέρος χρήσεις ἄγειν αὐτὴν δυνάμεθα . προμεμαθήκαμεν δὲ καὶ ὅπως ἐκ μιᾶς ἢ δευτέρας πείρας ἐστὶ περὶ τῆς καθόλου δυνάμεως συλλογίσασθαι . τὸ μὲν οὖν λευκὸν καὶ λεπτὸν τῶν ὠῶν , ᾧ καὶ πρὸς τὰς ὀφθαλμίας χρώμεθα , τῶν ἀδηκτοτάτων ἐστὶ φαρμάκων , οὐδ’ ἀποτυχίαν εἶχον ἐκ δυσκρασίας τοιαύτης , οἵαν ἔχει τὸ γάλα πολλάκις , ὡς ἔμπροσθεν ἐδείκνυμεν ἐπὶ τῶν ἠπεπτηκότων ζώων ἢ ὑπερπεπεινηκότων ἢ ὑπερδεδιψηκότων ἢ μοχθηροῖς ἐδέσμασι κεχρημένων , ἃ δὴ καὶ μᾶλλον ἐπὶ γυναικῶν εἴωθε γίνεσθαι διὰ τὴν τῆς διαίτης πλημμέλειαν . τὰ δ’ ὠὰ μίαν μόνην ἐπιδέχεται μοχθηρίαν τὴν ἐκ τῆς παλαιότητος , ἣν ῥᾷστον φυλάττεσθαι τοῖς προσφάτοις χρώμενον . ἔστι δὲ συνηθέστατον ἡμῖν εὐποριστώτατόν τε τὸ τῶν ἀλεκτορίδων , καὶ διὰ τοῦτο αὐτῷ χρώμεθα μὴ δεόμενοι τῶν ἄλλων , καίτοι τὴν αὐτὴν ἐχόντων φύσιν . τῇ κράσει δ’ ἐστὶ ψυχρότερον τοῦ συμμέτρου . χρηστέον οὖν τῷ λευκῷ τῶν ὠῶν οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὅσα τῶν ἀδηκτοτάτων δεῖται φαρμάκων , ὡς τὰ καθ’ ἕδραν τε καὶ αἰδοῖον ἕλκη κακοήθη πάντα . μίγνυται δὲ χρησίμως καὶ τοῖς τὰς ἐκ μηνίγγων αἱμοῤῥαγίας ἐπέχουσι φαρμάκοις , ἅπερ ἐστὶν ἀδήκτως ἐμπλαττόμενά τε καὶ στύφοντα . καὶ πρὸς τὰ κακοήθη δὲ τῶν ἑλκῶν μίγνυται τοῖς ξηραίνειν ἀδήκτως ταῦτα πεφυκόσιν , ὁποῖόν ἐστι φάρμακον ὅ τε πεπλυμένος πομφόλυξ καὶ τῶν μεταλλικῶν ἔνια πλυθέντα , περὶ ὧν προείρηται κατὰ τὸν ἴδιον λόγον . ἔστι δὲ καὶ ἡ λέκιθος τῶν ὠῶν ὁμοίας φύσεως , καὶ διὰ τοῦτο μίγνυται κηρωταῖς ἀδήκτοις ἑψηθέντων ἢ ὀπτηθέντων τῶν ὠῶν . εὔδηλον δ’ ὅτι διοίσουσιν ἀλλήλων αὗται βραχεῖαν διαφορὰν διὰ τὸ ξηραντικώτερα μὲν ἠρέμα γίγνεσθαι τὴν ὄπτησιν , ὅσον δὲ προσέλαβε τῆς δυνάμεως ταύτης τοσοῦτον ἀπολλύναι τοῦ παρηγορικοῦ . μίγνυται δὲ καὶ καταπλάσμασιν ἀφλεγμάντοις , ὥσπερ ἐν ἕδρᾳ τοῖς διὰ μελιλώτου . ὠμῷ δ’ ὅλῳ ὠῷ χρώμεθα , μιγνύντες ῥόδινον ἐπὶ τῶν κατὰ βλέφαρα καὶ ὦτα καὶ τιτθοὺς φλεγμονῶν , ὅσαι τε πληγέντων αὐτῶν ἢ καὶ ἄλλως γίγνονται καὶ κατὰ τῶν νευρωδῶν δὲ σωμάτων , οἷον ἀγκῶνός τε καὶ τῶν κατὰ τοὺς δακτύλους τενόντων ἢ ἄρθρων ἐν ποσί τε καὶ χερσίν . ἐν ὄξει δ’ ἑψηθὲν ὠὸν βρωθείη , ξηραίνει τὰ κατὰ γαστέρα ῥεύματα . καὶ εἰ μίξειας δ’ αὐτῷ τι τῶν πρὸς δυσεντερίαν ἢ κοιλιακὴν διάθεσιν ἁρμοττόντων , εἴτ’ ἐπ’ ἀκάπνου τε καὶ μετρίου πυρὸς , ὁποῖόν ἐστι τὸ ἐκ τῶν ἀνθράκων , ταγηνίσας δοίης φαγεῖν , οὐ σμικρότατα τοὺς κάμνοντας ὠφελήσεις . ἐπιτηδειότατα δὲ πρὸς τὴν τοιαύτην μίξιν ἐστὶν ὀμφάκιόν τε καὶ ῥοῦς ὅ τε τοῖς ὄψοις ἐπιπαττόμενος , ἐρυθρὸς ὀνομαζόμενος , ὅ τε χυλὸς αὐτοῦ κηκίς τε καὶ σίδια καὶ τέφρα τῶν ὀπτηθέντων ὅλων κοχλιῶν . ἐπιτήδεια δὲ καὶ γίγαρτα σταφυλῶν καὶ μύρτα καὶ μέσπιλα καὶ κράνα . φαρμακωδέστερα δὲ τούτων βαλαύστιόν τε καὶ ὑποκυστὶς καὶ κύτινοι . καὶ πρὸς κατακαύματα δὲ παραχρῆμα ὠμὸν ἐπιτιθέμενον ὠφέλιμόν ἐστιν , εἴτε τις ἀναλαβὼν ἐρίῳ μαλακῷ τὸ λευκὸν αὐτοῦ μόνον , εἴτε καὶ σὺν λεκίθῳ πᾶν ἀναδεύσας ἐπιθείη . καὶ γὰρ ἐμψύχει μετρίως καὶ ἀδήκτως ξηραίνει . τοιούτῳ δ’ ὄντι χρώμεθα αὐτῷ καὶ πρὸς τὰ κατὰ τοῦ μετώπου τῶν καλουμένων ἀνακολλημάτων ἐπιτιθέμενα καὶ τὰς ἐκ τῶν βλεφάρων δὲ τρίχας ἀνακολλῶμεν , ἐπιμιγνύντες τι τῶν ἐπιτηδείων , οἷός πέρ ἐστι καὶ ὁ λιβανωτὸς , καὶ μάλισθ’ ὅταν ᾖ λιπαρὸς καὶ μὴ παλαιὸς καὶ ξηρός . ἀλλ’ ἔν γε τοῖς τοιούτοις ἡ γλισχρότης τοῦ λευκοῦ τῶν ὠῶν ἐστι χρήσιμος , οὐχ ἡ κρᾶσις , εἰ μὴ καθ’ ὅσον οὐδὲν ἐναντιοῦται τῷ προσφερομένῳ φαρμάκῳ , χρήσιμον εἶναί τις αὐτὴν λέγοι . τινὰ γὰρ τῶν γλίσχρων ἐναντιοῦται , καθάπερ ὁ ἰξὸς δριμὺς καὶ θερμὸς ὢν εἰς τὰ μὴ δεόμενα θερμαίνεσθαι . καὶ λέλεκταί γε πολλάκις ὡς τὰ μηδεμίαν ἰσχυρὰν ἔχοντα δύναμιν φάρμακα μίγνυται τοῖς τὰς τοιαύτας ἔχουσιν δυνάμεις ὡς ὕλη καὶ διὰ τοῦτ’ ἔστι πολύχρηστα τοῖς ἰσχυρῶς ἐνεργοῦσιν ὑπηρετοῦντα . τοιοῦτον ὑπάρχον καὶ τὸ ὠὸν , ἅμα δὲ καὶ κατὰ τὴν τῆς ἑψήσεως ἢ ὀπτήσεως ποσότητα προσεπικτώμενον οὐ σμικρὰν διαφορὰν , πολύχρηστον γίνεται . τοῖς μὲν γὰρ ξηραίνουσι τὰς ὑγρότητας φαρμάκοις ἑψηθέν τε καὶ ὀπτηθὲν καὶ ταγηνισθὲν μίγνυται , τοῖς δὲ τὰ κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα τέμνουσιν τὸ καλούμενον ῥοφητὸν , ὃ μέχρι τοσούτου προσήκει δι’ ὕδατος ἕψειν , ὡς γενέσθαι θερμόν . κατὰ δὲ τὴν αὐτὴν φύσιν ἐπὶ τῶν τετραχυσμένων τὴν φάρυγγα διὰ κραυγὴν ἢ χυμοῦ δριμύτητα παραλαμβάνεται , περιπλαττόμενον μὲν τοῖς πεπονθόσι μέρεσι καὶ προσμένον ὥσπερ τι κατάπλασμα , τῷ δὲ τῆς οὐσίας ἀδήκτῳ παρηγοροῦν τε ἅμα καὶ ἐκθεραπεῦον αὐτά . τῷ δ’ αὐτῷ λόγῳ καὶ τὰς ﻿ κατὰ τὸν στόμαχον καὶ γαστέρα καὶ ἔντερα καὶ κύστιν ἰᾶται τραχύτητας .
Lemmas: [ ὅς . περι ὁ ὁ ᾠόν δύναμις . ] ἀκόλουθος ἄν εἰμί ὁ περί ὁ μόριον διδασκαλία καί περί ὁ ᾠόν λέγω , ἀλλαχόθι γάρ αὐτός οὐ ἔχω μνημονεύω . μέρος μέν οὖν ὁ ζῷον οὐ εἰμί ὁ ᾠόν , καθά οὐδέ ὁ δένδρον ὁ καρπός , οὐδέ ὁ κύω ὁ ἔμβρυον , ὁ δέ ἐπιφύω ἀνάλογος ἔχω . φαίνω δέ ὁ ἐπιφύω ὁ μέν οἰκεῖος πάντῃ ὁ φύσις ὁ φυτόν ἤ ζῷον εἰμί , ὁ δέ οὐ πάντῃ τοιοῦτος , καθά ὁ ἰξός ὁ ἐπιφύω ὁ δρῦς , οὐδέ ἁπλῶς εἰ τις ὁ δένδρον ἑτερογενής ἐπιφύω δένδρον ἤ θάμνος ἤ καρπός ἤ πόα ἤ ὅλος ἐκβλάστημα τις , ﻿ καθά ὁ μύκης . ἐκ δέ οὖν ὁ οἰκεῖος εἰμί καί ὁ ἔριον ἐπί ὁ πρόβατον καί ὁ θρίξ ἐπί ὁ ἄλλος ζῷον , καί ὁ κέρας δέ ὁ ἀποπίπτω καί πάλιν φύω , καθά ἐπί ὁ ἄρσην ἔλαφος , ἐκ οὗτος ὁ γένος εἰμί . ὁ δέ κυέω ὁ καρπός ἀνάλογος ἔχω , διαδοχή ἕνεκα ὁ γένος ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι . οὗτος εἷς τις καί ὁ ᾠόν εἰμί , ἕνεκα ὁ ὁ γένος διαμονή γίγνομαι . εἰμί δέ καί ὡς τροφή χρήσιμος , ἀλλά νῦν οὐ πρόκειμαι περί τροφή λέγω . ὅσος τοίνυν ὡς φάρμακον ἐνεργέω , οὗτος λέγω κατά ὅδε ὁ λόγος , ἐκ ὀλίγος ὁ κατά μέρος χρῆσις εὑρίσκω ἐγώ ὁ δύναμις αὐτός , κατά τε ὁ μόριον καί ὁ ὅλος οὐσία , μανθάνω γάρ ὅπως εὑρίσκω ὁ καθόλου δύναμις ἕκαστος ὁ εἰμί ἐπί πολύς κατά μέρος χρῆσις ἄγω αὐτός δύναμαι . προμανθάνω δέ καί ὅπως ἐκ εἷς ἤ δεύτερος πεῖρα εἰμί περί ὁ καθόλου δύναμις συλλογίζομαι . ὁ μέν οὖν λευκός καί λεπτός ὁ ᾠόν , ὅς καί πρός ὁ ὀφθαλμία χράω , ὁ ἄδηκτος εἰμί φάρμακον , οὐδέ ἀποτυχία ἔχω ἐκ δυσκρασία τοιοῦτος , οἷος ἔχω ὁ γάλα πολλάκις , ὡς ἔμπροσθεν δείκνυμι ἐπί ὁ ἀπεπτέω ζῷον ἤ ὑπερπεινάω ἤ ὑπερδιψάω ἤ μοχθηρός ἔδεσμα χράω , ὅς δή καί μάλα ἐπί γυνή εἴωθα γίγνομαι διά ὁ ὁ δίαιτα πλημμέλεια . ὁ δέ ᾠόν εἷς μόνος ἐπιδέχομαι μοχθηρία ὁ ἐκ ὁ παλαιότης , ὅς ῥᾴδιος φυλάσσω ὁ πρόσφατος χράω . εἰμί δέ συνήθης ἐγώ εὐπόριστος τε ὁ ὁ ἀλεκτορίς , καί διά οὗτος αὐτός χράω μή δέω ὁ ἄλλος , καίτοι ὁ αὐτός ἔχω φύσις . ὁ κρᾶσις δέ εἰμί ψυχρός ὁ σύμμετρος . χράω οὖν ὁ λευκός ὁ ᾠόν οὐ μόνος ἐπί ὁ ὀφθαλμός , ἀλλά καί ἐπί ὁ ἄλλος ἅπας ὅσος ὁ ἄδηκτος δέω φάρμακον , ὡς ὁ κατά ἕδρα τε καί αἰδοῖον ἕλκος κακοήθης πᾶς . μείγνυμι δέ χρήσιμος καί ὁ ὁ ἐκ μῆνιγξ αἱμορραγία ἐπέχω φάρμακον , ὅς εἰμί ἄδηκτος ἐμπλήσσω τε καί στύφω . καί πρός ὁ κακοήθης δέ ὁ ἕλκος μείγνυμι ὁ ξηραίνω ἄδηκτος οὗτος φύω , ὁποῖος εἰμί φάρμακον ὁ τε πλύνω πομφόλυξ καί ὁ μεταλλικός ἔνιοι πλύνω , περί ὅς προλέγω κατά ὁ ἴδιος λόγος . εἰμί δέ καί ὁ λέκιθος ὁ ᾠόν ὅμοιος φύσις , καί διά οὗτος μείγνυμι κηρωτή ἄδηκτος ἕψω ἤ ὀπτάω ὁ ᾠόν . εὔδηλος δέ ὅτι διαφέρω ἀλλήλων οὗτος βραχύς διαφορά διά ὁ ξηραντικός μέν ἠρέμα γίγνομαι ὁ ὄπτησις , ὅσος δέ προσλαμβάνω ὁ δύναμις οὗτος τοσοῦτος ἀπόλλυμι ὁ παρηγορικός . μείγνυμι δέ καί κατάπλασμα ἀφλέγμαντος , ὥσπερ ἐν ἕδρα ὁ διά μελίλωτον . ὠμός δέ ὅλος ᾠόν χράω , μείγνυμι ῥόδινος ἐπί ὁ κατά βλέφαρον καί οὖς καί τιτθός φλεγμονή , ὅσος τε πλήσσω αὐτός ἤ καί ἄλλος γίγνομαι καί κατά ὁ νευρώδης δέ σῶμα , οἷος ἀγκών τε καί ὁ κατά ὁ δάκτυλος τένων ἤ ἄρθρον ἐν πούς τε καί χείρ . ἐν ὄξος δέ ἕψω ᾠόν βιβρώσκω , ξηραίνω ὁ κατά γαστήρ ῥεῦμα . καί εἰ μείγνυμι δέ αὐτός τις ὁ πρός δυσεντερία ἤ κοιλιακός διάθεσις ἁρμόζω , εἴτε ἐπί ἄκαπνος τε καί μέτριος πῦρ , ὁποῖος εἰμί ὁ ἐκ ὁ ἄνθραξ , ταγηνίζω δίδωμι ἐσθίω , οὐ μικρός ὁ κάμνω ὠφελέω . ἐπιτήδειος δέ πρός ὁ τοιοῦτος μίξις εἰμί ὀμφάκιον τε καί ῥόος ὁ τε ὁ ὄψον ἐπιπάσσω , ἐρυθρός ὀνομάζω , ὁ τε χυλός αὐτός κηκίς τε καί σίδιον καί τέφρα ὁ ὀπτάω ὅλος κοχλιός . ἐπιτήδειος δέ καί γίγαρτον σταφυλή καί μύρτον καί μέσπιλον καί κράνον . φαρμακώδης δέ οὗτος βαλαύστιον τε καί ὑποκιστίς καί κύτινος . καί πρός κατάκαυμα δέ παραχρῆμα ὠμός ἐπιτίθημι ὠφέλιμος εἰμί , εἴτε τις ἀναλαμβάνω ἔριον μαλακός ὁ λευκός αὐτός μόνος , εἴτε καί σύν λέκιθος πᾶς ἀναδεύω ἐπιτίθημι . καί γάρ ἐμψύχω μέτριος καί ἄδηκτος ξηραίνω . τοιοῦτος δέ εἰμί χράω αὐτός καί πρός ὁ κατά ὁ μέτωπον ὁ καλέω ἀνακόλλημα ἐπιτίθημι καί ὁ ἐκ ὁ βλέφαρον δέ θρίξ ἀνακολλάω , ἐπιμείγνυμι τις ὁ ἐπιτήδειος , οἷος περ εἰμί καί ὁ λιβανωτός , καί μάλα ὅταν εἰμί λιπαρός καί μή παλαιός καί ξηρός . ἀλλά ἐν γε ὁ τοιοῦτος ὁ γλισχρότης ὁ λευκός ὁ ᾠόν εἰμί χρήσιμος , οὐ ὁ κρᾶσις , εἰ μή κατά ὅσος οὐδείς ἐναντιόομαι ὁ προσφέρω φάρμακον , χρήσιμος εἰμί τις αὐτός λέγω . τις γάρ ὁ γλίσχρος ἐναντιόομαι , καθά ὁ ἰξός δριμύς καί θερμός εἰμί εἰς ὁ μή δέω θερμαίνω . καί λέγω γε πολλάκις ὡς ὁ μηδείς ἰσχυρός ἔχω δύναμις φάρμακον μείγνυμι ὁ ὁ τοιοῦτος ἔχω δύναμις ὡς ὕλη καί διά οὗτος εἰμί πολύχρηστος ὁ ἰσχυρός ἐνεργέω ὑπηρετέω . τοιοῦτος ὑπάρχω καί ὁ ᾠόν , ἅμα δέ καί κατά ὁ ὁ ἕψησις ἤ ὄπτησις ποσότης προσεπικτάομαι οὐ μικρός διαφορά , πολύχρηστος γίγνομαι . ὁ μέν γάρ ξηραίνω ὁ ὑγρότης φάρμακον ἕψω τε καί ὀπτάω καί ταγηνίζω μείγνυμι , ὁ δέ ὁ κατά θώραξ καί πνεύμων τέμνω ὁ καλέω ῥοφητός , ὅς μέχρι τοσοῦτος προσήκω διά ὕδωρ ἕψω , ὡς γίγνομαι θερμός . κατά δέ ὁ αὐτός φύσις ἐπί ὁ τραχύνω ὁ φάρυγξ διά κραυγή ἤ χυμός δριμύτης παραλαμβάνω , περιπλάσσω μέν ὁ πάσχω μέρος καί προσμένω ὥσπερ τις κατάπλασμα , ὁ δέ ὁ οὐσία ἄδηκτος παρηγορέω τε ἅμα καί ἐκθεραπεύω αὐτός . ὁ δέ αὐτός λόγος καί ὁ ﻿ κατά ὁ στόμαχος καί γαστήρ καί ἔντερον καί κύστις ἰάομαι τραχύτης .