galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.4
Ἔστω δὴ πρῶτον ἡμῖν ὕδωρ εἰς σκέψιν προβεβλημένον , ὅτι καὶ κοινότατον ἅπασιν ἀνθρώποις ἐστὶν ὑγιαίνουσί τε καὶ νοσοῦσιν καὶ ἀναγκαιότατον εἰς τὴν ζωήν . καὶ πρῶτον μὲν εὐκράτῳ σώματι προσφερέσθω μήτε ψυχρὸν ἐπισήμως μήτε θερμόν . ἐφεξῆς δὲ καὶ τοῖς δυσκράτοις φύσει καὶ τρίτοις τοῖς κατὰ πάθος · οὕτω γὰρ ἀκριβῶς ἐπὶ πάντων ἐξετάσαιμεν ἂν αὐτοῦ τὴν οἰκείαν δύναμιν . τῷ μὲν οὖν εὐκράτῳ προσφερόμενον ἐν χρόνῳ πλείονι καταψύξει πάντως αὐτὸ , τῷ δὲ δυσκράτῳ θᾶττον μὲν τὸ ψυχρότερον ψύξει , βραδύτερον δὲ τὸ θερμότερον . ἀεὶ δὲ πάντα ψύξει , κᾂν εἰ μὴ πολλαῖς ἐφεξῆς ἡμέραις , ἀλλὰ μιᾷ τις αὐτῷ χρήσαιτο ἢ πλείοσιν ὥραις οὐδὲ γὰρ ἐπανάκλησιν ἐπ’ οὐδενὸς αὐτῶν τόγε τοιοῦτον ποιήσεται θερμότητος . ἀκραιφνὲς γὰρ ψυχρὸν , εὐσάρκῳ καὶ νέᾳ φύσει σώματος ὀλιγοχρονίως ὁμιλῆσαι ἀνακαλεῖται θερμασίαν · ἄλλως δὲ χρωμένων ἀεὶ καταψύξει . καὶ μὲν δὴ κᾂν εἰ τοῖς ἁπλῷ τινι νοσήματι νοσοῦσιν ἤτοι θερμῷ τὴν κρᾶσιν ἤ ψυχρῷ προσαχθείη τὸ τοιοῦτον ὕδωρ , ἐμψύξει καὶ τούτους σαφῶς · ἁπλοῦν γὰρ εἶναι χρὴ τὸ πάθος , ὡς κᾀν τῷ τρίτῳ περὶ κράσεων διώριστο , χάριν τοῦ μὴ κατὰ συμβεβηκὸς , ἀλλὰ διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἐμψύχειν τὸ προσαγόμενον . ἐπείτοι πολλάκις συνθέτου τῆς διαθέσεως οὔσης πρώτως μὲν ἄλλο τι γίνεται πρὸς τοῦ φαρμάκου , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ ἄλλο , καθάπερ ἐν ταῖς φλεγμοναῖς . ἔγγονον μὲν γάρ ἐστι θερμοῦ ῥεύματος καὶ πολλοῦ τὸ πάθος . ὅσα δὲ θερμαίνει μετρίως φάρμακα κενοῦντα τὸ περιττὸν , εὐθὺς οἶμαι καὶ ψυχρότερον τὸ πεπονθὸς ἐργάζεται . ἀλλ’ ὅταν ἁπλῆ καὶ μία διάθεσις ᾖ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς , ἐπ’ αὐτῆς οὐκ ἐγχωρεῖ γενέσθαι . οὕτω γοῦν ἐξετάζοντί σοι πανταχόθεν φανεῖται τὸ πότιμον ὕδωρ ψυχρόν . οὐ μὴν τῶν ἄλλων γε ὑδάτων τῶν αὐτοφυῶν , ὅσα δὴ θειώδη τε καὶ ἀσφαλτώδη καὶ νιτρώδη ταῖς ποιότησίν ἐστιν , ἡ αὐτὴ δύναμις · οὐδὲν γὰρ αὐτῶν ὅταν ἐπικτήτου θερμότητος ἤ φυχρότητος χωρισθὲν προσφέρηται , ψύχειν φαίνεται . καὶ μέν γε καὶ ἡ θάλαττα καὶ αὐτὴ , πρὶν ἐπίκτητον ψύξιν ἀκραιφνῆ προσλάβῃ , οὐ πάνυ τι φαίνεται ψύχουσα . κατὰ μὲν γὰρ τὸ πότιμον ὕδωρ , εἴ τις δι’ ὅλης ἡμέρας ἐννήχοιτο , μὴ πάνυ ψυχρὸν ὑπάρχον , ἀλλ’ ὡς ἐξ ἡλίου χλιαρὸν ἐξ ἀνάγκης ψυγήσεται . θάλατταν δ’ ἀλύπως ἤνεγκαν , οὐ δι’ ὅλης ἡμέρας μόνον , ἀλλὰ καὶ διὰ νυκτὸς ἐνίοτε πάμπολλοι τῶν νέων . ᾧ δῆλον ὡς τὸ μὲν ὕδωρ τὸ γοῦν πότιμον καὶ γλυκὺ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀεὶ ψυχρόν ἐστιν , ἡ θάλαττα δ’ οὐχ ὁμοίως · εἰ δὲ καὶ μὴ προσθείη μέν ποτε ἐν τῷ λόγῳ τὸ πότιμον , ἀλλ’ ἁπλῶς εἴποιμεν ὅσον ἐφ’ ἑαυτὸ ψυχρὸν εἶναι τὸ ὕδωρ , οὐ χρὴ συκοφαντεῖν ὡς ἐλλιπῶς ἢ ἀδιορίστως εἰρηκότας . ὅ τι γὰρ ἂν ἀκριβῶς τε καὶ εἰλικρινῶς ὕδωρ ᾖ πάσης ἑτέρας οὐσίας ἄμικτον , ἐξ ἀνάγκης ἐκεῖνο ψυχρόν ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν · εἰ δ’ ἤτοι δι’ ἀσφαλτώδους , ἢ θειώδους , ἢ νιτρώδους , ἢ στυπτηριώδους χωρίου διηθούμενον ῥύπτοιτό τι τῆς οὐσίας αὐτοῦ καὶ ἅμα ἑαυτῷ παρασύροι , μικτὸν ἤδη τὸ τοιοῦτόν ἐστι καὶ οὐκ ἀκριβῶς ὕδωρ , ὥσπερ εἰ καὶ σὺ βουληθείης αὐτὸς ἢ ἁλῶν , ἢ στυπτηρίας , ἤ τινος ἑτέρου τοιούτου μῖξαι συχνὸν ὕδατι ποτίμῳ , καθάπερ καὶ ποιοῦμεν πολλάκις , ὅταν ἀποροῦντες θαλάττης ἅλμην σκευάσαι βουληθῶμεν . ἐμβάλλομεν γὰρ τηνικαῦτα τῶν ἁλῶν τῷ ὕδατι , καὶ τοσοῦτον ἄρα τὸ διαλλάττον ἐστὶν τῆς δυνάμεως , ὥστε τὸ μὲν ὕδωρ αὐτὸ τὸ γλυκὺ δηλονότι , τὸ μήτε ψυχρὸν ἐπιφανῶς μήτε θερμὸν , ἀλλ’ οἷον τὸ καλούμενον εἱληθερὲς , εἰ προσφέρεις ἐρυσιπέλατι , βλάβην οὐδεμίαν ἐργάσῃ περὶ τὸ σῶμα τἀνθρώπου . θάλατταν δὲ ἢ ἅλμην ἤ τι τοιοῦτον ὕδωρ ἐπίμικτον , ἀσφαλτῶδες ἢ θειῶδες εἰ προσενέγκῃς , οὕτως βλάψαις τὸν ἄνθρωπον , ὡς ἐπικαῦσαι τὸ μέρος . ὕδωρ μὲν οὖν αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ψυχρὸν τὴν δύναμίν ἐστιν · εἰ δ’ ἐπίκτητον αὐτῷ θερμότητα προσάψας ἐθέλοις καταντλεῖν ἀνθρώπου σῶμα , νομιεῖς μὲν ἴσως ἁπλοῦν τι καὶ φυσικὸν προσενηνοχέναι , τὸ δ’ ἄρα σύνθετόν πώς ἐστιν , ἤτοι μοῖράν τινα τῆς οὐσίας τοῦ πυρὸς , ἢ τήν γε ποιότητα πάντως προσειληφώς . ὡς γὰρ εἰ καὶ τῶν ἁλῶν ἐμεμίχεις αὐτῷ , σύνθετον ἂν ἦν ὁμολογουμένως , οὕτω καὶ μᾶλλον ἐπειδὴ πυρὸς ἔμιξας εἴτ’ οὖν ποιότητος εἴτ’ οὐσίας εἰργάσω πως καὶ νῦν σύνθετον . ἔστι δὲ δήπου καὶ τὸ ἰλυῶδες ὕδωρ σύνθετον ὡς καὶ τὸ τοῦ Νείλου καὶ κατ’ Αἴγυπτον , ἀλλὰ διὰ τῶν κεραμίων ἀγγείων διηθούμενον ἀκριβῶς γίνεται καθαρὸν . χρὴ δὲ μὴ ἅπαξ , ἀλλὰ καὶ δὶς ἢ τρὶς διηθεῖν αὐτὸ , καίτοι καὶ οὕτως ἴσως ἀδύνατον ἀκριβῶς ἐργάσασθαι καθαρόν · ἀλλ’ ὅταν ἐκφύγῃ πᾶσαν αἴσθησιν ἡ ἐπιφερομένη τοῖς ὕδασιν ἰλὺς , ἀρκεῖ πρὸς γε τὴν τοιαύτην χρείαν τὰ τοιαῦτα καθαρὰ καὶ εἰλικρινῆ λέγειν ὕδατα .
Lemmas: εἰμί δή πρῶτος ἐγώ ὕδωρ εἰς σκέψις προβάλλω , ὅτι καί κοινός ἅπας ἄνθρωπος εἰμί ὑγιαίνω τε καί νοσέω καί ἀναγκαῖος εἰς ὁ ζωή . καί πρῶτος μέν εὔκρατος σῶμα προσφέρω μήτε ψυχρός ἐπίσημος μήτε θερμός . ἐφεξῆς δέ καί ὁ δύσκρατος φύσις καί τρίτος ὁ κατά πάθος · οὕτως γάρ ἀκριβής ἐπί πᾶς ἐξετάζω ἄν αὐτός ὁ οἰκεῖος δύναμις . ὁ μέν οὖν εὔκρατος προσφέρω ἐν χρόνος πολύς καταψύχω πάντως αὐτός , ὁ δέ δύσκρατος ταχύς μέν ὁ ψυχρός ψύχω , βραδύς δέ ὁ θερμός . ἀεί δέ πᾶς ψύχω , ἔͅν εἰ μή πολύς ἐφεξῆς ἡμέρα , ἀλλά εἷς τις αὐτός χράω ἤ πολύς ὥρα οὐδέ γάρ ἐπανάκλησις ἐπί οὐδείς αὐτός τόγε τοιοῦτος ποιέω θερμότης . ἀκραιφνής γάρ ψυχρός , εὔσαρκος καί νέος φύσις σῶμα ὀλιγοχρόνιος ὁμιλέω ἀνακαλέω θερμασία · ἄλλος δέ χράω ἀεί κατάψυξις . καί μέν δή ᾄν εἰ ὁ ἁπλόος τις νόσημα νοσέω ἤτοι θερμός ὁ κρᾶσις ἤ ψυχρός προσάγω ὁ τοιοῦτος ὕδωρ , ἐμψύχω καί οὗτος σαφής · ἁπλόος γάρ εἰμί χρή ὁ πάθος , ὡς εἰͅν ὁ τρίτος περί κρᾶσις διορίζω , χάριν ὁ μή κατά συμβαίνω , ἀλλά διά ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἐμψύχω ὁ προσάγω . ἐπείτοι πολλάκις σύνθετος ὁ διάθεσις εἰμί πρῶτος μέν ἄλλος τις γίγνομαι πρός ὁ φάρμακον , κατά συμβαίνω δέ ἄλλος , καθά ἐν ὁ φλεγμονή . ἔγγονος μέν γάρ εἰμί θερμός ῥεῦμα καί πολύς ὁ πάθος . ὅσος δέ θερμαίνω μέτριος φάρμακον κενόω ὁ περισσός , εὐθύς οἴομαι καί ψυχρός ὁ πάσχω ἐργάζομαι . ἀλλά ὅταν ἁπλόος καί εἷς διάθεσις εἰμί ὁ κατά συμβαίνω , ἐπί αὐτός οὐ ἐγχωρέω γίγνομαι . οὕτως γοῦν ἐξετάζω σύ πανταχόθεν φαίνω ὁ πότιμος ὕδωρ ψυχρός . οὐ μήν ὁ ἄλλος γε ὕδωρ ὁ αὐτοφυής , ὅσος δή θειώδης τε καί ἀσφαλτώδης καί νιτρώδης ὁ ποιότης εἰμί , ὁ αὐτός δύναμις · οὐδείς γάρ αὐτός ὅταν ἐπίκτητος θερμότης ἤ φυχρότης χωρίζω προσφέρω , ψύχω φαίνω . καί μέν γε καί ὁ θάλασσα καί αὐτός , πρίν ἐπίκτητος ψῦξις ἀκραιφνής προσλαμβάνω , οὐ πάνυ τις φαίνω ψύχω . κατά μέν γάρ ὁ πότιμος ὕδωρ , εἰ τις διά ὅλος ἡμέρα ἐννήχω , μή πάνυ ψυχρός ὑπάρχω , ἀλλά ὡς ἐκ ἥλιος χλιαρός ἐκ ἀνάγκη ψύχω . θάλασσα δέ ἄλυπος φέρω , οὐ διά ὅλος ἡμέρα μόνος , ἀλλά καί διά νύξ ἐνίοτε πάμπολυς ὁ νέος . ὅς δῆλος ὡς ὁ μέν ὕδωρ ὁ γοῦν πότιμος καί γλυκύς κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἀεί ψυχρός εἰμί , ὁ θάλασσα δέ οὐ ὅμοιος · εἰ δέ καί μή προστίθημι μέν ποτέ ἐν ὁ λόγος ὁ πότιμος , ἀλλά ἁπλῶς λέγω ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ ψυχρός εἰμί ὁ ὕδωρ , οὐ χρή συκοφαντέω ὡς ἐλλιπής ἤ ἀδιόριστος λέγω . ὅς τις γάρ ἄν ἀκριβής τε καί εἰλικρινής ὕδωρ εἰμί πᾶς ἕτερος οὐσία ἄμικτος , ἐκ ἀνάγκη ἐκεῖνος ψυχρός εἰμί κατά ὁ ἑαυτοῦ δύναμις · εἰ δέ ἤτοι διά ἀσφαλτώδης , ἤ θειώδης , ἤ νιτρώδης , ἤ στυπτηριώδης χωρίον διηθέω ῥύπτω τις ὁ οὐσία αὐτός καί ἅμα ἑαυτοῦ παρασύρω , μικτός ἤδη ὁ τοιοῦτος εἰμί καί οὐ ἀκριβής ὕδωρ , ὥσπερ εἰ καί σύ βούλομαι αὐτός ἤ ἅλς , ἤ στυπτηρία , ἤ τις ἕτερος τοιοῦτος μείγνυμι συχνός ὕδωρ πότιμος , καθά καί ποιέω πολλάκις , ὅταν ἀπορέω θάλασσα ἅλμη σκευάζω βούλομαι . ἐμβάλλω γάρ τηνικαῦτα ὁ ἅλς ὁ ὕδωρ , καί τοσοῦτος ἄρα ὁ διαλλάσσω εἰμί ὁ δύναμις , ὥστε ὁ μέν ὕδωρ αὐτός ὁ γλυκύς δηλονότι , ὁ μήτε ψυχρός ἐπιφανής μήτε θερμός , ἀλλά οἷος ὁ καλέω εἱληθερής , εἰ προσφέρω ἐρυσίπελας , βλάβη οὐδείς ἐργάζομαι περί ὁ σῶμα ἄνθρωπος . θάλασσα δέ ἤ ἅλμη ἤ τις τοιοῦτος ὕδωρ ἐφέμικτος , ἀσφαλτώδης ἤ θειώδης εἰ προσφέρω , οὕτως βλάπτω ὁ ἄνθρωπος , ὡς ἐπικαίω ὁ μέρος . ὕδωρ μέν οὖν αὐτός κατά ἑαυτοῦ ψυχρός ὁ δύναμις εἰμί · εἰ δέ ἐπίκτητος αὐτός θερμότης προσάπτω ἐθέλω καταντλέω ἄνθρωπος σῶμα , νομίζω μέν ἴσως ἁπλόος τις καί φυσικός προσφέρω , ὁ δέ ἄρα σύνθετος πως εἰμί , ἤτοι μοῖρα τις ὁ οὐσία ὁ πῦρ , ἤ ὁ γε ποιότης πάντως προσλαμβάνω . ὡς γάρ εἰ καί ὁ ἅλς ἐμμιχέω αὐτός , σύνθετος ἄν εἰμί ὁμολογουμένως , οὕτως καί μάλα ἐπειδή πῦρ μείγνυμι εἴτε οὖν ποιότης εἴτε οὐσία ἐργάζομαι πως καί νῦν σύνθετος . εἰμί δέ δήπου καί ὁ ἰλυώδης ὕδωρ σύνθετος ὡς καί ὁ ὁ Νεῖλος καί κατά Αἴγυπτος , ἀλλά διά ὁ κεράμιον ἀγγεῖον διηθέω ἀκριβής γίγνομαι καθαρός . χρή δέ μή ἅπαξ , ἀλλά καί δίς ἤ τρίς διηθέω αὐτός , καίτοι καί οὕτως ἴσως ἀδύνατος ἀκριβής ἐργάζομαι καθαρός · ἀλλά ὅταν ἐκφεύγω πᾶς αἴσθησις ὁ ἐπιφέρω ὁ ὕδωρ ἰλύς , ἀρκέω πρός γε ὁ τοιοῦτος χρεία ὁ τοιοῦτος καθαρός καί εἰλικρινής λέγω ὕδωρ .