galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.37
Ἑκάστη τις φύσις τῶν αἰσθητῶν ἰδίᾳ ὑποβέβληται · θερμότης μὲν καὶ ψυχρότης καὶ σκληρότης καὶ μαλακότης ἁφῇ , λευκότης δὲ καὶ μελανότης καὶ ξανθότης , ἐρυθρότης τε καὶ συλλήβδην εἰπεῖν ἅπαν τὸ τῶν χρωμάτων γένος ὄψει , πικρότης τε καὶ γλυκύτης , αὐστηρότης τε καὶ στρυφνότης , ὀξύτης τε καὶ ἁλυκότης καὶ δριμύτης , γεύσει καὶ μαίνεσθαι δόξει σαφῶς , εἴ τις ἤ τὰς χροιὰς τῇ γεύσει κρίνειν ἐπιχειρήσειεν , ἢ τοὺς χυμοὺς τῇ ὄψει . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ περὶ τῆς ἁφῆς χρὴ γινώσκειν καὶ περὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , ὡς τὰς μὲν ἁπτὰς διαφορὰς ἁφῇ κριτέον ἐστὶ , τὰς δ’ ἀκουστὰς ἀκοῇ , τὰς δ’ ἐν ἀτμοῖς ὀσφρήσει . τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων ἀκούσωμεν εἰ βούλεσθε καὶ Πλάτωνος ὑπὲρ τῶν γευστῶν διαφορῶν ἐξηγουμένου . χρὴ δὲ οὐ τῇ φυσιολογίᾳ προσέχειν αὐτοῦ τὸν νοῦν . οὐ γὰρ ἂν ἐν καιρῷ μοι νῦν εἴη μνημονεύειν αὐτῆς , οὐδ’ εἰς τοῦτο καλῶ μάρτυρα τὸν ἄνδρα , μόνον δ’ ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι κατὰ τίνος πράγματος ἕκαστον τῶν ὀνομάτων ἔθος ἐστὶν ἐπιφέρειν τοῖς Ἕλλησιν . ἄκουε τοίνυν τοῦ Πλάτωνος λέγοντος · ὅσα μὲν γὰρ εἰσιόντα περὶ τὰ φλεβία , οἷόν περ δοκίμια τῆς γλώττης , τεταμένα δ’ ἐπὶ τὴν καρδίαν εἰς τὰ νοτερὰ τῆς σαρκὸς καὶ ἁπαλὰ ἐμπίπτοντα γήϊνά τινα μέρη κατατηκόμενα ξυνάγει τὰ φλεβία καὶ ἀποξηραίνει , τραχύτερα μὲν ὄντα στρυφνὰ , ἧττον δὲ τραχύνοντα αὐστηρὰ λέγεται . τὰ δὲ τούτων ῥυπτικὰ καὶ πᾶν τὸ περὶ τὴν γλῶτταν ἀποπλύνοντα πέραν μὲν τοῦ μετρίου τοῦτο δρῶντα καὶ προσεπιλαμβανόμενα , ὥστε ἀποτήκειν αὐτῆς τι τῆς φύσεως , οἷον ἡ τῶν νίτρων δύναμις , πικρὰ πάνθ’ οὕτως ὠνόμασται . τὰ δὲ ὑποδεέστερα τῆς νιτρώδους ἕξεως , ἐπὶ τὸ μέτριόν τε τῇ ῥύψει χρώμενα , ἁλυκὰ ἄνευ πικρότητος τραχείας καὶ φίλα μᾶλλον ἡμῖν φαντάζεται . τὰ δὲ τῇ τοῦ στόματος θερμότητι κοινωνήσαντα καὶ λεαινόμενα ὑπ’ αὐτοῦ συνεκπυρούμενα καὶ πάλιν αὐτὰ ἀντικάοντα τὸ διαθερμῆναν , φερόμενά τε καὶ ὑπὸ κουφότητος ἄνω πρὸς τὰς τῆς κεφαλῆς αἰσθήσεις , τέμνοντά τε πάνθ’ ὁπόσα ἂν προσπίπτῃ διὰ ταύτας τὰς δυνάμεις , δριμέα πάντα τὰ τοιαῦτα ἐλέχθη . τῶν δὲ αὐτῶν προλελεπτυσμένων μὲν ὑπὸ σηπεδόνος , εἰς δὲ τὰς στενὰς φλέβας ἐνδυομένων καὶ ἐνοῦσιν αὐτόθι μέρεσι γεώδεσιν καὶ ὅσα ἀέρος συμμετρίαν ἔχοντα , ὥστε κινήσαντα περὶ ἄλληλα ποιεῖν κυκᾶσθαι , κυκώμενα δὲ περιπίπτειν τε καὶ εἰς ἕτερα ἐνδυόμενα ἕτερα κοῖλα ἀπεργάζεσθαι περιτεινόμενα τοῖς εἰσιοῦσιν , ἃ δὴ νοτίδος περὶ ἀέρα κοίλης περιταθείσης ποτὲ μὲν γεώδους , ποτὲ δὲ καὶ καθαρᾶς , νοτερὰ ἀγγεῖα ἀέρος ὕδατα κοῖλα περιφερῆ τε γενέσθαι καὶ τὰ μὲν τῆς καθαρᾶς εἰς διαφανεῖς περιστῆναι , κληθείσας ὄνομα πομφόλυγας , τὰ δὲ τῆς γεώδους , ὁμοῦ κινουμένης τε καὶ αἰρομένης , ζέσιν τε καὶ ζύμωσιν ἐπίκλην λεχθῆναι . τὸ τούτων αἴτιον τῶν παθημάτων ὀξὺ προσρηθῆναι . ξύμπασι δὲ τοῖς περὶ ταῦτα εἰρημένοις πάθος ἐναντίον ἀπ’ ἐναντίας ἐστὶ προφάσεως , ὁπόταν ἡ τῶν εἰσιόντων ξύστασις ἐν ὑγροῖς , οἰκεία τῇ τῆς γλώττης ἕξει πεφυκυῖα , λεαίνῃ μὲν ἐπαλείφουσα τὰ τραχυνθέντα , τὰ δὲ παρὰ φύσιν συνεστῶτα ἢ κεχυμένα , τὰ μὲν συνάγῃ , τὰ δὲ χαλῇ καὶ πάνθ’ ὅτι μάλιστα ἱδρύῃ κατὰ φύσιν , ἡδὺ καὶ προσφιλὲς παντὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον ἴαμα τῶν βιαίων παθημάτων γιγνόμενον , κέκληται γλυκύ . διὰ ταύτης ἁπάσης τῆς ῥήσεως ὁ Πλάτων ἐξηγήσατο τίνα μὲν ἔθος ἐστὶν ὀνομάζειν αὐστηρὰ , τίνα δὲ στρυφνὰ , καὶ τίνα μὲν ἁλυκὰ καὶ νιτρώδη , τίνα δὲ πικρὰ , καὶ τίνα μὲν δριμέα , τίνα δὲ ὀξέα , τίνα δὲ γλυκέα . τὸ δὲ πρὸς ἡμῶν στῦφον αὐστηρὸν δηλονότι προσαγορεύων , οὕτω γὰρ ὠνομάζετο παρὰ τοῖς παλαιοῖς Ἕλλησιν . οὐ μὴν εἰς ταὐτόν γε συγχεῖ πάντα , καθάπερ οὗτοι , καὶ τὸ πέπερι στύφειν φάσκοντες ἐκ τῆς τῶν δριμέων φύσεως ὑπάρχον καὶ τὸ ὄξος ἐκ τῆς τῶν ὀξέων , οὐκ αἰδούμενοι δὲ καὶ τῶν γλυκυτάτων ἔνια τοῖς στύφουσι προσνέμειν . ἅτ’ οὖν ἁπάντων αὐτοῖς συγκεχυμένων , εὐθὺς κατ’ ἀρχὰς οὐδὲ δυνάμεις εὑρεθῆναι δύνανται . πάσης γὰρ εὑρέσεώς τε καὶ ἀποδείξεως ἀρχαὶ τὰ πρὸς αἴσθησίν τε καὶ νόησίν ἐστιν ἐναργῆ . ταράττουσι δὲ οὗτοι ταῦτα ἀμφότερα καὶ συγχέουσιν εἰς ταὐτὸν ἅπαντα , τά τε τῶν αἰσθήσεων ἔργα τε καὶ πάθη καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον ἔτι τὰ τῆς νοήσεως , ἅτε μὴ γεγυμνασμένα κατὰ λογικὴν θεωρίαν , ὥστ’ ἔργον εἶναι φυλάξασθαι τὴν ἀδολεσχίαν αὐτῶν καὶ μὴ συναπολαῦσαί τι τῆς αὐτῶν οὕτω πολλῆς καὶ ματαίας φλυαρίας ἔργον δ’ οὐ σμικρὸν καὶ τὸ μεταδιδάξαι καὶ μεταλλάξαι τοὺς διεστραμμένους ὑπ’ αὐτῶν εἰς τοσοῦτον , ὡς καταφρονεῖν τε τῶν αἰσθήσεων , ἀγυμνάστους τε κατὰ λογικὴν εἶναι θεωρίαν , ἀνηκόους δὲ καὶ τῶν περὶ φύσεως λογισμῶν , οὓς οἱ φιλόσοφοι διασκέπτονται . πάντως γὰρ ἄν που τό γε τοσοῦτον ἐπεγίνωσκον , ὧς δεδιέναι χρὴ καὶ φυλάττεσθαι τὰς ἐν αὐτοῖς ἀπορίας καὶ ταῖς αἰσθήσεσιν ἐπιτρέπειν μᾶλλον ἢ λόγοις κιβδήλοις ὑπὲρ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως .
Lemmas: ἕκαστος τις φύσις ὁ αἰσθητός ἴδιος ὑποβάλλω · θερμότης μέν καί ψυχρότης καί σκληρότης καί μαλακότης ἁφή , λευκότης δέ καί μελανότης καί ξανθότης , ἐρυθρότης τε καί συλλήβδην λέγω ἅπας ὁ ὁ χρῶμα γένος ὄψις , πικρότης τε καί γλυκύτης , αὐστηρότης τε καί στρυφνότης , ὀξύτης τε καί ἁλυκότης καί δριμύτης , γεῦσις καί μαίνομαι δοκέω σαφής , εἰ τις ἤ ὁ χροιά ὁ γεῦσις κρίνω ἐπιχειρέω , ἤ ὁ χυμός ὁ ὄψις . κατά αὐτός δέ καί περί ὁ ἁφή χρή γιγνώσκω καί περί ὁ ἄλλος αἴσθησις , ὡς ὁ μέν ἁπτός διαφορά ἁφή κρίνω εἰμί , ὁ δέ ἀκουστός ἀκοή , ὁ δέ ἐν ἀτμός ὄσφρησις . οὗτος οὖν οὕτως ἔχω ἀκούω εἰ βούλομαι καί Πλάτων ὑπέρ ὁ γευστός διαφορά ἐξηγέομαι . χρή δέ οὐ ὁ φυσιολογία προσέχω αὐτός ὁ νόος . οὐ γάρ ἄν ἐν καιρός ἐγώ νῦν εἰμί μνημονεύω αὐτός , οὐδέ εἰς οὗτος καλέω μάρτυς ὁ ἀνήρ , μόνος δέ ὑπέρ ὁ δείκνυμι κατά τίς πρᾶγμα ἕκαστος ὁ ὄνομα ἔθος εἰμί ἐπιφέρω ὁ Ἕλλην . ἀκούω τοίνυν ὁ Πλάτων λέγω · ὅσος μέν γάρ εἰσέρχομαι περί ὁ φλέβιον , οἷος περ δοκίμιος ὁ γλῶσσα , τείνω δέ ἐπί ὁ καρδία εἰς ὁ νοτερός ὁ σάρξ καί ἁπαλός ἐμπίπτω γήϊνος τις μέρος κατατήκω συνάγω ὁ φλέβιον καί ἀποξηραίνω , τραχύς μέν εἰμί στρυφνός , ἥσσων δέ τραχύνω αὐστηρός λέγω . ὁ δέ οὗτος ῥυπτικός καί πᾶς ὁ περί ὁ γλῶσσα ἀποπλύνω πέραν μέν ὁ μέτριος οὗτος δράω καί προσεπιλαμβάνομαι , ὥστε ἀποτήκω αὐτός τις ὁ φύσις , οἷος ὁ ὁ νίτρον δύναμις , πικρός πᾶς οὕτως ὀνομάζω . ὁ δέ ὑποδεής ὁ νιτρώδης ἕξις , ἐπί ὁ μέτριος τε ὁ ῥύψις χράω , ἁλυκός ἄνευ πικρότης τραχύς καί φίλος μάλα ἐγώ φαντάζω . ὁ δέ ὁ ὁ στόμα θερμότης κοινωνέω καί λεαίνω ὑπό αὐτός συνεκπυρόω καί πάλιν αὐτός ἀντικαίω ὁ διαθερμαίνω , φέρω τε καί ὑπό κουφότης ἄνω πρός ὁ ὁ κεφαλή αἴσθησις , τέμνω τε πᾶς ὁπόσος ἄν προσπίπτω διά οὗτος ὁ δύναμις , δριμύς πᾶς ὁ τοιοῦτος λέγω . ὁ δέ αὐτός προλεπτύνω μέν ὑπό σηπεδών , εἰς δέ ὁ στενός φλέψ ἐνδύω καί ἔνειμι αὐτόθι μέρος γεώδης καί ὅσος ἀήρ συμμετρία ἔχω , ὥστε κινέω περί ἀλλήλων ποιέω κυκάω , κυκάω δέ περιπίπτω τε καί εἰς ἕτερος ἐνδύω ἕτερος κοῖλος ἀπεργάζομαι περιτείνω ὁ εἰσέρχομαι , ὅς δή νοτίς περί ἀήρ κοῖλος περιτείνω ποτέ μέν γεώδης , ποτέ δέ καί καθαρός , νοτερός ἀγγεῖον ἀήρ ὕδωρ κοῖλος περιφερής τε γίγνομαι καί ὁ μέν ὁ καθαρός εἰς διαφανής περιίστημι , καλέω ὄνομα πομφόλυξ , ὁ δέ ὁ γεώδης , ὁμοῦ κινέω τε καί ἀείρω , ζέσις τε καί ζύμωσις ἐπίκλην λέγω . ὁ οὗτος αἴτιος ὁ πάθημα ὀξύς προσλέγω . σύμπας δέ ὁ περί οὗτος λέγω πάθος ἐναντίος ἀπό ἐναντίος εἰμί πρόφασις , ὁπόταν ὁ ὁ εἰσέρχομαι σύστασις ἐν ὑγρός , οἰκεῖος ὁ ὁ γλῶσσα ἕξις φύω , λέαινα μέν ἐπαλείφω ὁ τραχύνω , ὁ δέ παρά φύσις συνίστημι ἤ χέω , ὁ μέν συνάγω , ὁ δέ χαλάω καί πᾶς ὅστις μάλα ἱδρύω κατά φύσις , ἡδύς καί προσφιλής πᾶς πᾶς ὁ τοιοῦτος ἴαμα ὁ βίαιος πάθημα γίγνομαι , καλέω γλυκύς . διά οὗτος ἅπας ὁ ῥῆσις ὁ Πλάτων ἐξηγέομαι τίς μέν ἔθος εἰμί ὀνομάζω αὐστηρός , τίς δέ στρυφνός , καί τίς μέν ἁλυκός καί νιτρώδης , τίς δέ πικρός , καί τίς μέν δριμύς , τίς δέ ὀξύς , τίς δέ γλυκύς . ὁ δέ πρός ἐγώ στύφω αὐστηρός δηλονότι προσαγορεύω , οὕτως γάρ ὀνομάζω παρά ὁ παλαιός Ἕλλην . οὐ μήν εἰς αὐτός γε συγχέω πᾶς , καθά οὗτος , καί ὁ πέπερι στύφω φάσκω ἐκ ὁ ὁ δριμύς φύσις ὑπάρχω καί ὁ ὄξος ἐκ ὁ ὁ ὀξύς , οὐ αἰδέομαι δέ καί ὁ γλυκύς ἔνιοι ὁ στύφω προσνέμω . ὅστε οὖν ἅπας αὐτός συγχέω , εὐθύς κατά ἀρχή οὐδέ δύναμις εὑρίσκω δύναμαι . πᾶς γάρ εὕρεσις τε καί ἀπόδειξις ἀρχή ὁ πρός αἴσθησις τε καί νόησις εἰμί ἐναργής . ταράσσω δέ οὗτος οὗτος ἀμφότερος καί συγχέω εἰς αὐτός ἅπας , ὁ τε ὁ αἴσθησις ἔργον τε καί πάθος καί πολύς δή μάλα ἔτι ὁ ὁ νόησις , ἅτε μή γυμνάζω κατά λογικός θεωρία , ὥστε ἔργον εἰμί φυλάσσω ὁ ἀδολεσχία αὐτός καί μή συναπολαύω τις ὁ αὐτός οὕτως πολύς καί μάταιος φλυαρία ἔργον δέ οὐ μικρός καί ὁ μεταδιδάσκω καί μεταλλάσσω ὁ διαστρέφω ὑπό αὐτός εἰς τοσοῦτος , ὡς καταφρονέω τε ὁ αἴσθησις , ἀγύμναστος τε κατά λογικός εἰμί θεωρία , ἀνήκοος δέ καί ὁ περί φύσις λογισμός , ὅς ὁ φιλόσοφος διασκοπέω . πάντως γάρ ἄν που ὁ γε τοσοῦτος ἐπιγιγνώσκω , ὡς δείδω χρή καί φυλάσσω ὁ ἐν αὐτός ἀπορία καί ὁ αἴσθησις ἐπιτρέπω μάλα ἤ λόγος κίβδηλος ὑπέρ ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις .