galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 6.5.4
[ δ΄ . Περὶ ἐλαίου . ] Ἔλαιον τὸ μὲν ἐκ τῆς ἐλαίας , ὅπερ καὶ κυριώτατον καλοῦμεν ἔλαιον , ὁποῖόν τι τὴν κρᾶσίν ἐστιν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν λόγοις διώρισται . ὑγραντικόν τε γὰρ ἐδείκνυτο καὶ συμμέτρως θερμόν . τοιοῦτο δ’ ἐστὶν τὸ γλυκύτατον , ἐκ δρυπετοῦς μάλιστα τοῦ καρποῦ γενόμενον . τὸ δ’ ὠμοτριβὲς καὶ ὀμφάκινον ὀνομαζόμενον εἰς ὅσον στύψεως μετείληφεν , εἰς τοσοῦτον καὶ ψύξεως . τὸ δὲ παλαιὸν ἔλαιον τὸ μὲν ἐκ τοῦ γλυκέος παλαιουμένου γιγνόμενον θερμότερόν τε καὶ διαφορητικώτερόν ἐστι , τὸ δ’ ἐξ ὠμοτριβοῦς , ἄχρι μὲν ἀποσώζει τι τῆς στύψεως , μικτῆς ὑπάρχει δυνάμεως , ἐπειδὰν δ’ ἀποβάλλῃ τελέως αὐτὴν , ὁμοιοῦται τῷ ἄλλῳ καὶ μὲν δὴ καὶ ὅσοι κατὰ τὴν σκευασίαν ἐπεμβάλλουσι θαλλὸν , καὶ οὗτοι παραπλήσιον ὀμφακίνῳ τὸ ἔλαιον ἀπεργάζονται . χρὴ δ’ οὐχ ὅπως ἐσκεύασται πυνθανόμενον , ἀλλ’ αὐτοῦ γευόμενον , εἰ μὲν ἐμφαίνοι τι στύψεως , εἰς ὅσον ταύτης μετείληφεν , εἰς τοσοῦτον καὶ ψύξεως αὐτὸ μετέχειν ὑπολαμβάνειν , ὥσπερ καὶ τὸ ἀπὸ τῆς Ἰβηρίας κομιζόμενον , ὅπερ Σπανὸν ὀνομάζουσιν . εἰ δὲ μηδ’ ὅλως γευόμενον φαίνοιτο στύφειν , ἀλλ’ ἀκριβῶς εἴη γλυκὺ , θερμὸν ἡγεῖσθαι τοῦθ’ ὑπάρχειν συμμέτρως . εἰ δὲ καὶ λεπτομερὲς φαίνοιτο , τοιοῦτο δ’ ἐστὶ τό τε καθαρὸν καὶ διαυγὲς ὁρῶντι , κᾀπειδὰν ὀλίγον ληφθὲν ἐπιπλεῖστον ἐκτείνηται τοῦ σώματος καὶ ἑαυτῷ μένῃ συνεχὲς , ἀναπίνηταί τε πρὸς τοῦ χρωτὸς , ἡγεῖσθαι τοῦτο κάλλιστόν τε καὶ τὴν ἐλαίου μάλιστα κεκτημένον ἀρετὴν , οἷόν πέρ ἐστι τὸ Σαβῖνον . ὅτι δὲ τὸ πεπλυμένον ἔλαιον ἀδηκτότατόν ἐστιν εἴρηται καὶ πρόσθεν . ὅπως δ’ ἄν τις κάλλιστα πλύνοι , διὰ τῆς ἐφεξῆς ἐρῶ πραγματείας τῆς περὶ συνθέσεως φαρμάκων · ἔνθα καὶ περὶ Σικυωνίου καὶ εἴ τι τοιοῦτόν ἐστιν ἔλαιον εἰρήσεται . νυνὶ δὲ περὶ τῶν ἁπλῶν διέξειμι καὶ προσθήσω ἤδη τὸν περὶ τῶν ἄλλων ἐλαίων λόγον . ὀνομάζεται γὰρ δή τι καὶ κίκινον ἔλαιον , ἐν Αἰγύπτῳ μάλιστα γιγνόμενον , ἐκ τοῦ καρποῦ τοῦ κίκεως , καὶ ῥαφάνινον δὴ καὶ σησάμινον , ἀμυγδάλινόν τε καὶ καρύϊνον , ἔτι τε σινάπινον , σχίνινον , δάφνινον , μελάνθινον , τερμίνθινον , μαστίχινον , μύρσινον , βαλάνινον , ὑοσκυάμινον , ἄλλα τε πρὸς τούτοις οὐκ ὀλίγα τῶν καρπῶν ἐκθλιβόμενα πάντα . διαφέρει δ’ ἀλλήλων ταῦτα τὰς αὐτὰς διαφορὰς ἅσπερ καὶ οἱ καρποί . τὸ μὲν γὰρ κίκινον λεπτομερέστερόν τε καὶ διαφορητικώτερόν ἐστιν , ὅμοιον μάλιστα τῷ ἐκ τῆς ἐλαίας ἐλαίῳ τῷ παλαιῷ . διὸ καὶ χρηστέον ἔνθ’ ἂν ᾖ κίκινον ἔλαιον γεγραμμένον ἔν τινι συνθέσει φαρμάκου , μὴ παρόντος αὐτοῦ , τῷ κοινῷ ἐλαίῳ , καὶ μάλιστ’ εἰ Σαβῖνον εἴη . τὸ δὲ ῥαφάνινον ὅμοιον μὲν τἄλλα τῷδε , θερμότερον δὲ , καὶ τούτου μᾶλλον ἔτι τὸ σινάπινον . ὅμοιον δὲ αὐτῷ τὸ ἐκ τοῦ μελανθίου . ἔμπαλιν δὲ τούτοις τὸ μύρσινόν τε καὶ σησάμινον , τὸ μὲν τῷ στύφειν , τὰ δ’ ὅτι παχυμερῆ . μικτῆς δέ ἐστι δυνάμεως τό τε σχίνινον καὶ τὸ τερμίνθινον καὶ τὸ μαστίχινον , οὐ γὰρ μαλάττει μόνον , ἀλλὰ καὶ στύφει . τὸ δ’ ἀμυγδάλινον ἐπικρατοῦσαν μὲν ἔχει τὴν πικρότητα , μετέχει δέ τινος καὶ στύψεως , οὐ μὴν τό γε καρύϊνον , ἀλλ’ ἁπλῆς μάλιστα δυνάμεώς ἐστι τοῦτο τῆς διαφορητικῆς . θερμότερον δ’ αὐτοῦ καὶ διαφορητικώτερον ὑπάρχει τὸ δάφνινον , καὶ τούτου μᾶλλον ἔτι τὸ κέδρινον . ἐγγὺς δ’ αὐτῷ τὸ ἀπὸ τῆς ὑγρᾶς πίττης τὸ δάδινον , ἧττον μὲν τοῦ δαφνίνου θερμὸν , ξηραίνει δὲ μᾶλλον . τὸ δ’ ὑοσκυάμινον μικτῆς ἐστι δυνάμεως , μαλακτικῆς τε ἅμα καὶ ψυκτικῆς . τὸ δὲ κίκινον ἔλαιον ὑπάγει γαστέρα . τοῦτου δ’ ἔτι μᾶλλον τὸ ἐκ τοῦ κνιδίου κόκκου , καὶ τοσούτῳ γε μᾶλλον ὅσῳ ὁ κόκκος αὐτοῦ τοῦ κίκους καθαρτικώτερος ὑπάρχει . ἔστι δὲ καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀγρίας ἐλαίας ἔλαιον οὐχ ἁπλῆς κράσεως , ἀλλὰ ῥυπτικόν τε ἅμα καὶ στυπτικόν . αὐχμηρότερον δ’ ὡς ἐν ἐλαίοις τοῦτο καὶ μετὰ τοῦτο τὸ Ἰστρικόν . ἐφεξῆς δ’ αὐτοῖς τὸ Σπανόν . λιπαρώτατον δὲ τό τε Λιβυκόν ἐστι καὶ τὸ Κιλίκιον , ἅμα δὲ λιπαρόν τε καὶ λεπτομερὲς τὸ Σαβῖνον . ἐν τῷ μέσῳ δὲ τῶν εἰρημένων ἁπάντων τό τε κατὰ τὰς Κυκλάδας νήσους ἐστὶ καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἀσίαν . κρίνεται δὲ τὸ μὲν λιπαρὸν ἔλαιον τῇ γλισχρότητι , τὸ δὲ λεπτομερὲς τῷ τε διαυγεῖ καὶ καθαρῷ , καὶ τῷ πλεῖστον ἀλείφεσθαι τοῦ σώματος ὑπ’ ἐλαχίστου καὶ τῷ πρὸς τοῦ χρωτὸς ἀναπίνεσθαι ῥᾳδίως . ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων ἔνεστί σοι καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐλαίων , ὁπόσα τοῖς μύροις ὁμωνύμως λέγεται , γιγνώσκειν ἤδη , λέγω δὲ ῥοδίνου τε καὶ μηλίνου καὶ κρινίνου καὶ ὅσα τοιαῦτα καρπῶν ἢ ἀνθῶν ἢ βλαστῶν ἢ φύλλων ἐναποβρεχομένων ἐν ἐλαίῳ γίγνεται . τούτων γὰρ ἕκαστον , ὅταν ἅμα τοῖς ἀρώμασι σκευασθῇ , μύρον ἀποτελεῖται . λεχθήσεται δ’ ἐπιπλέον ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τῆ περὶ συνθέσεως φαρμάκων πραγματείᾳ . τὸ δ’ εἰς τὸν παρόντα χρήσιμον εἰπὼν ἀπαλλάξομαι . κατὰ φύσιν ἑκάστου τῶν ἐμβληθέντων ἀλλοιωθήσεται τὸ ἔλαιον . ἐξ ὧν οὖν ὑπὲρ ἑκάστου τῶν ἐμβαλλομένων ἐν τῷδε τῷ λόγῳ παντὶ καθόλου μανθάνεις , ἐκ τούτων ἂν εἴη σοι καὶ περὶ τοῦ καθέκαστον αὐτῶν ἐλαίου γιγνώσκειν .
Lemmas: [ Δ΄ . περι ἔλαιον . ] ἔλαιον ὁ μέν ἐκ ὁ ἐλαία , ὅς καί κύριος καλέω ἔλαιον , ὁποῖος τις ὁ κρᾶσις εἰμί ἐν ὁ ἔμπροσθεν λόγος διορίζω . ὑγραντικός τε γάρ δείκνυμι καί σύμμετρος θερμός . τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ γλυκύς , ἐκ δρυπετώ μάλα ὁ καρπός γίγνομαι . ὁ δέ ὠμοτριβής καί ὀμφάκινος ὀνομάζω εἰς ὅσος στῦψις μεταλαμβάνω , εἰς τοσοῦτος καί ψῦξις . ὁ δέ παλαιός ἔλαιον ὁ μέν ἐκ ὁ γλυκύς παλαιόω γίγνομαι θερμός τε καί διαφορητικός εἰμί , ὁ δέ ἐκ ὠμοτριβής , ἄχρι μέν ἀποσῴζω τις ὁ στῦψις , μικτός ὑπάρχω δύναμις , ἐπειδάν δέ ἀποβάλλω τέλειος αὐτός , ὁμοιόω ὁ ἄλλος καί μέν δή καί ὅσος κατά ὁ σκευασία ἐπεμβάλλω θαλλός , καί οὗτος παραπλήσιος ὀμφάκινος ὁ ἔλαιον ἀπεργάζομαι . χρή δέ οὐ ὅπως σκευάζω πυνθάνομαι , ἀλλά αὐτός γεύω , εἰ μέν ἐμφαίνω τις στῦψις , εἰς ὅσος οὗτος μεταλαμβάνω , εἰς τοσοῦτος καί ψῦξις αὐτός μετέχω ὑπολαμβάνω , ὥσπερ καί ὁ ἀπό ὁ Ἰβηρία κομίζω , ὅς Σπανόν ὀνομάζω . εἰ δέ μηδέ ὅλος γεύω φαίνω στύφω , ἀλλά ἀκριβής εἰμί γλυκύς , θερμός ἡγέομαι οὗτος ὑπάρχω σύμμετρος . εἰ δέ καί λεπτομερής φαίνω , τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ τε καθαρός καί διαυγής ὁράω , ἐͅπειδάν ὀλίγος λαμβάνω ἐπιπλεῖστον ἐκτείνω ὁ σῶμα καί ἑαυτοῦ μένω συνεχής , ἀναπίνω τε πρός ὁ χρώς , ἡγέομαι οὗτος καλός τε καί ὁ ἔλαιον μάλα κτάομαι ἀρετή , οἷος περ εἰμί ὁ Σαβῖνος . ὅτι δέ ὁ πλύνω ἔλαιον ἄδηκτος εἰμί λέγω καί πρόσθεν . ὅπως δέ ἄν τις καλός πλύνω , διά ὁ ἐφεξῆς λέγω πραγματεία ὁ περί σύνθεσις φάρμακον · ἔνθα καί περί Σικυώνιος καί εἰ τις τοιοῦτος εἰμί ἔλαιον λέγω . νυνί δέ περί ὁ ἁπλόος διεξέρχομαι καί προστίθημι ἤδη ὁ περί ὁ ἄλλος ἔλαιον λόγος . ὀνομάζω γάρ δή τις καί κίκινος ἔλαιον , ἐν Αἴγυπτος μάλα γίγνομαι , ἐκ ὁ καρπός ὁ κ́ικις , καί ῥαφάνινος δή καί σησάμινος , ἀμυγδάλινος τε καί καρύϊνον , ἔτι τε σινάπινος , σχίνινος , δάφνινος , μελάνθινος , τερμίνθινος , μαστίχινος , μύρσινος , βαλάνινος , ὑοσκυάμινον , ἄλλος τε πρός οὗτος οὐ ὀλίγος ὁ καρπός ἐκθλίβω πᾶς . διαφέρω δέ ἀλλήλων οὗτος ὁ αὐτός διαφορά ὅς καί ὁ καρπός . ὁ μέν γάρ κίκινος λεπτομερής τε καί διαφορητικός εἰμί , ὅμοιος μάλα ὁ ἐκ ὁ ἐλαία ἔλαιον ὁ παλαιός . διό καί χράω ἔνθα ἄν εἰμί κίκινος ἔλαιον γράφω ἐν τις σύνθεσις φάρμακον , μή πάρειμι αὐτός , ὁ κοινός ἔλαιον , καί μάλα εἰ Σαβῖνος εἰμί . ὁ δέ ῥαφάνινος ὅμοιος μέν ἄλλος ὅδε , θερμός δέ , καί οὗτος μάλα ἔτι ὁ σινάπινος . ὅμοιος δέ αὐτός ὁ ἐκ ὁ μελάνθιος . ἔμπαλιν δέ οὗτος ὁ μύρσινος τε καί σησάμινος , ὁ μέν ὁ στύφω , ὁ δέ ὅτι παχυμερής . μικτός δέ εἰμί δύναμις ὁ τε σχίνινος καί ὁ τερμίνθινος καί ὁ μαστίχινος , οὐ γάρ μαλάσσω μόνος , ἀλλά καί στύφω . ὁ δέ ἀμυγδάλινος ἐπικρατέω μέν ἔχω ὁ πικρότης , μετέχω δέ τις καί στῦψις , οὐ μήν ὁ γε καρύϊνος , ἀλλά ἁπλόος μάλα δύναμις εἰμί οὗτος ὁ διαφορητικός . θερμός δέ αὐτός καί διαφορητικός ὑπάρχω ὁ δάφνινος , καί οὗτος μάλα ἔτι ὁ κέδρινος . ἐγγύς δέ αὐτός ὁ ἀπό ὁ ὑγρός πίσσα ὁ δάδινον , ἥσσων μέν ὁ δάφνινος θερμός , ξηραίνω δέ μάλα . ὁ δέ ὑοσκυάμινον μικτός εἰμί δύναμις , μαλακτικός τε ἅμα καί ψυκτικός . ὁ δέ κίκινος ἔλαιον ὑπάγω γαστήρ . οῦτὁ δέ ἔτι μάλα ὁ ἐκ ὁ κνίδιον κόκκος , καί τοσοῦτος γε μάλα ὅσος ὁ κόκκος αὐτός ὁ κίκης καθαρτικός ὑπάρχω . εἰμί δέ καί ὁ ἐκ ὁ ἄγριος ἐλαία ἔλαιον οὐ ἁπλόος κρᾶσις , ἀλλά ῥυπτικός τε ἅμα καί στυπτικός . αὐχμηρός δέ ὡς ἐν ἔλαιον οὗτος καί μετά οὗτος ὁ Ἰστρικός . ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ Σπανόν . λιπαρός δέ ὁ τε Λιβυκός εἰμί καί ὁ Κίλιξ , ἅμα δέ λιπαρός τε καί λεπτομερής ὁ Σαβῖνος . ἐν ὁ μέσος δέ ὁ λέγω ἅπας ὁ τε κατά ὁ Κυκλάδες νῆσος εἰμί καί ὁ Ἑλλάς καί ὁ Ἀσία . κρίνω δέ ὁ μέν λιπαρός ἔλαιον ὁ γλισχρότης , ὁ δέ λεπτομερής ὁ τε διαυγής καί καθαρός , καί ὁ πολύς ἀλείφω ὁ σῶμα ὑπό ἐλαχύς καί ὁ πρός ὁ χρώς ἀναπίνω ῥᾴδιος . ἐκ δέ ὁ λέγω ἔνειμι σύ καί περί ὁ ἄλλος ἔλαιον , ὁπόσος ὁ μύρον ὁμώνυμος λέγω , γιγνώσκω ἤδη , λέγω δέ ῥόδινος τε καί μήλινος καί κρίνινος καί ὅσος τοιοῦτος καρπός ἤ ἄνθος ἤ βλαστός ἤ φύλλον ἐναποβρέχω ἐν ἔλαιον γίγνομαι . οὗτος γάρ ἕκαστος , ὅταν ἅμα ὁ ἄρωμα σκευάζω , μύρον ἀποτελέω . λέγω δέ ἐπιπολύ ὑπέρ αὐτός ἐν ὁ περί σύνθεσις φάρμακον πραγματεία . ὁ δέ εἰς ὁ πάρειμι χρήσιμος λέγω ἀπαλλάσσω . κατά φύσις ἕκαστος ὁ ἐμβάλλω ἀλλοιόω ὁ ἔλαιον . ἐκ ὅς οὖν ὑπέρ ἕκαστος ὁ ἐμβάλλω ἐν ὅδε ὁ λόγος πᾶς καθόλου μανθάνω , ἐκ οὗτος ἄν εἰμί σύ καί περί ὁ καθέκαστος αὐτός ἔλαιον γιγνώσκω .