galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 3.18
Εἰς δὲ δὴ τὰ τοιαῦτα τῶν ἔργων καὶ ἡ τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἔμφυτος θερμότης οὐ σμικρὰ συνεργάζεται . καὶ γὰρ εἴσω τε πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπᾶται καὶ λεπτύνει καταθραύουσα ταύτῃ καὶ τὰ φύσει ψυχρὰ φάρμακα , τὰ δηλητήρια καλούμενα , κώνειον καὶ μήκων καὶ ὑοσκυάμου σπέρμα καὶ μανδραγόρας καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα , θᾶττόν τε καὶ μᾶλλον ἐν ταῖς θερμαῖς φύσεσιν ἐνεργεῖ . καί σοι καὶ τοῦτο τῶν ἀπόρων ὑποληφθὲν ἓν εἶναι προβλημάτων , εἰ μὴ ῥαθύμως προσέχοις τοῖς λεγομένοις , ἑτοίμως ἕξει τὴν λύσιν . εἰ γὰρ δὴ τὸ μὲν ἀποκτεῖναι τοῖς τοιούτοις ἀδύνατον , εἰ μὴ καὶ τὴν καρδίαν αὐτὴν καταψύξαιεν , εἴσω δήπου βαδίζειν αὐτὰ χρὴ καταθραυόμενα καὶ λεπτυνόμενα . τοῦτο δ’ ἐκ μὲν τῆς οἰκείας οὐκ ἔχει φύσεως , ἁδρομερῆ τε γάρ ἐστι καὶ δυσκίνητα καὶ τὴν εἰς λεπτὰ τομὴν καὶ πρόσω φορὰν ἐξ αὐτῶν οὐκ ἄν ποτε σχόντα , ἐπικτήτου τέ τινος δεῖται θερμότητος , τεμνούσης καὶ λεπτυνούσης καὶ καταθραυούσης εἰς μικρὰ καὶ οἷον ποδηγούσης τε καὶ παραγούσης , εἰς τοὺς κατὰ λεπτὸν πόρους ἁπάντων τῶν μορίων . ἔστ’ ἂν οὖν ἀπορῇ τοιαύτης , μέλλει καὶ βραδύνει , τοῖς τε μεγάλοις τῶν πόρων ἰσχόμενα καὶ ταῖς φλεψὶ καὶ ταῖς ἀρτηρίαις οἷον ἐννηχόμενα καί που τί κᾀν τῷ χρόνῳ κατὰ τὴν πολλὴν ἄλην ὑπὸ τῶν ἐν αὐταῖς χυμῶν ἀντιπάσχοντα . δέδεικται γὰρ ἤδη πολλάκις ὡς εἰς ἀλλήλας αἱ ποιότητες πᾶσαι δρῶσι κατά τι καὶ λίθος ἔπαθεν ὑπὸ συνεχοῦς πληγῆς ὕδατος σταλαγμοῦ καὶ ξίφος ἠμβλύνθη τέμνον κηρὸν , ἐπιδέδεικταί τε τὰς ἐν τοῖς ζώοις ἐνεργείας ὑπὸ τῶν στερεῶν σωμάτων ἐν αὐτοῖς γίγνεσθαι , ἐπειδὰν μηδέπω ταῦτ’ ᾖ κατεψυγμένα πρὸς τῶν ψυχόντων φαρμάκων , ἀναγκαῖόν ἐστι περιεῖναι τῷ ζώῳ · οὐ καταψύχεται δὲ πρὶν εἰς τοὺς οἰκείους αὐτῶν πόρους ἐνδῦναι . τοῦτο δ’ ἐξ αὐτῶν οὐχ ὑπάρχει τοῖς ἁδρομερέσι καὶ ψυχροῖς φαρμάκοις , εἰ μὴ τύχῃ τοῦ ποδηγοῦντος . ποδηγεῖ δὲ ὡς τὸ μὲν πρῶτον αἴτιον ἡ ὁλκὴ τῶν ἀρτηριῶν . ἐδείχθησαν γὰρ ἐν τῷ διαστέλλεσθαι πᾶν ἕλκουσαι τὸ πλησιάζον , ὡς δὲ τὸ δεύτερόν τε καὶ ὑλικὸν ἡ λεπτομέρεια τῆς οὐσίας , ἣν ἐξ ἑαυτῶν οὐκ ἔχοντα τὰ ψυχρότερα καὶ παχυμερέστερα φάρμακα , δεῖται τῶν παρεξόντων . ὅσα τοίνυν ἐστὶ τῶν σωμάτων ψυχρὰ ταῖς κράσεσι , τήν θ’ ὁλκὴν τῶν ἀρτηριῶν ἀσθενεστέραν ἔχει ταῦτα τῶν θερμῶν , ἐδείχθη γὰρ καὶ τοῦτο , καταθραύειν ταχέως εἰς μικρὰ τὰς τῶν φαρμάκων οὐσίας ἀδυνατεῖ . κᾀκ τούτου βραδῦνον τὸ φάρμακον ἐν τῷ χρόνῳ τι καὶ αὐτὸ πάσχειν εἰκὸς , ὥστ’ ἔστιν . ὅτε καὶ πεφθῆναι · καθάπερ καὶ ὁ τῆς θριδακίνης χυλός . ἐν γὰρ τῷ χρόνῳ καὶ οὗτος πέττεται · φθάσας δὲ εἰς τὴν καρδίαν ἀκραιφνὴς ἐξικέσθαι παραπλησίως ἀναιρεῖ κωνείῳ . πάσχουσι δὲ τοῦτο καὶ οἱ ἄλλοι πάντες σφοδρῶς ψύχοντες χυλοί . εἰ γὰρ μὴ δυνηθεῖεν ἐν τάχει διαφθεῖραι , τοὐντεῦθεν ἤδη παντάπασιν ἄπρακτοι καθίστανται . τοῖς δὲ κατὰ διάβρωσίν τε καὶ σῆψιν ἀναιροῦσιν ἰσχυροῖς ὑπάρχει γίγνεσθαι χρονίζουσι . σήπεται γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ πάντα καὶ ἔτι μᾶλλον ἐν ὑγρῷ καὶ θερμῷ χωρίῳ . δεόντως οὖν οἷς μὲν ἐκ τοῦ ψύχειν ἡ βλάβη , τὸ τάχος τῆς ἐνεργείας εἰς ὄλεθρον συντελεῖ . θερμαινόμενα γὰρ τῷ χρόνῳ τὴν δύναμιν ᾗ τὸ δρᾷν εἶχεν ἀπόλλυσιν . οἷς δ’ ἐκ τοῦ σήπεσθαι τὸ δρᾷν ἐστιν , αὐξάνει τὴν ἐνέργειαν ὁ χρόνος , ὅτι καὶ τὴν σῆψιν . ἀπολέσθαι μὲν γὰρ ζῶον οὐκ ἐγχωρεῖ οὐδὲν , ἄνευ τοῦ παύσασθαι τὴν καρδίαν ἐνεργοῦσαν , οὐκ ἐνδέχεται δὲ παύσασθαι ταύτην ἄνευ μεγίστης τινὸς δυσκρασίας . οὐ γὰρ δὴ ἁπλῶς θερμοτέρα τοῦ δέοντος εἰς ὅσον ἔτυχεν ἢ ψυχροτέρα γεννηθεῖσα παύσεται κινουμένη . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον οὐδ’ εἰ ξηρὰ μετρίως ἢ ὑγρὰ γένοιτο . χεῖρον μὲν γὰρ ἐνεργήσει διὰ τὰς τοιαύτας δυσκρασίας , ἀκίνητος δὲ οὐκ ἔσται , πρὶν ἐξαίσιόν τινα θερμασίαν , ἢ ψύξιν , ἢ τῶν ἄλλων τινὰ τῶν δραστικῶν ποιοτήτων ἀναδέξασθαι . παραπλήσιον δέ τι συμβαίνει τοῖς κατὰ ψύξιν ﻿ ἀναιροῦσι φαρμάκοις , ὅταν ἐν τῷ πρὸς μὲν καρδίαν ἔρχεσθαι βραδύνῃ , τῷ πολλάκις ἐπὶ τῶν ὑγρῶν τε καὶ χλωρῶν ξύλων γιγνομένῳ . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα , πολλὰ μὲν ἀθρόως ἐπιτιθέντα τῷ πυρὶ κατασβέννυσιν ἐν τάχει , περιτεθέντα δ’ ἐν κύκλῳ πάντα καὶ προξηρανθέντα καὶ προθερμανθέντα , κᾄπειτα τιθέμενα κατ’ ὀλίγον , οὐ μόνον οὐ κατασβέννυσιν , ἀλλὰ καὶ τροφὴ γίγνεται τοῦ πυρός . οὕτως οὖν καὶ τὸ κώνειον ἄνθρωπον μὲν ἀναιρεῖ , τῇ τε τῶν πόρων εὐρύτητι καὶ τῷ πλήθει τῆς θερμότητος καὶ τῇ ῥώμῃ τῆς τῶν ἀρτηριῶν ὁλκῆς , ἰσχυρὸν ἔτι πρὸς τὴν καρδίαν ἀφικνούμενον . οὐκ ἀναιρεῖ δὲ τοὺς ψάρας , ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις αἰτίοις ἐπεχόμενόν τε καὶ βραδῦνον καὶ φθάνον ἐν τῷ χρόνῳ προπέττεσθαι καὶ προπαρασκευάζεσθαι , καθάπερ ἑστίᾳ τινὶ τῇ καρδίᾳ προθερμαινόμενον , ὡς ἔξω τὸ ξύλον ὥστε οὐδὲ τοῦτο θαυμαστὸν οὐδὲ ἄπορον , ἀλλ’ οἷόν τι καὶ ταῖς θριδακίναις ὑπάρχει . τρέφουσι γὰρ αὗται τοὺς ἀνθρώπους ἐσθιόμεναι συμμέτρως . εἰ δὲ καὶ θλίψας αὐτῶν τὸν χυλὸν , καταῤῥοφήσειέ τις δαψιλῆ , τὸν αὐτὸν τρόπον τεθνήξεται τοῖς τὸ κώνειον , ἢ μηκώνειον προσενεγκαμένοις . ὡς οὖν ἡ θριδακίνη , φθάσασα μὲν ἀποψῦξαι τὴν καρδίαν ἀναιρεῖ , πεφθεῖσα δὲ τροφὴ γίνεται τοῦ ζώου , κατὰ τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον καὶ τὸ κώνειον ἄνθρωπον μὲν ἀνειρεῖ τῷ φθάνειν , ψάρας δὲ τρέφει τῷ βραδύνειν . ἀναιρήσει δὲ οὐδὲ ἄνθρωπον , ἂν ὀλίγον ληφθείη . καὶ τοῦτο καὶ ἡ Ἀττικὴ γραῦς ἔδειξεν , ἧς ἅπαντες μνημονεύουσιν , ἀπ’ ἐλαχίστου μὲν ἀρξαμένη κωνείου , προελθοῦσα δὲ ἀλύπως ἐπὶ πλῆθος ἱκανόν . ἐξ ἀρχῆς μὲν γὰρ ἐνικήθη τὸ βραχὺ δι’ αὐτὴν τὴν ὀλιγότητα , τῷ δὲ ἐθισμῷ σύμφυτον ἐγένετο . καὶ οὐ νῦν καιρὸς ἀποδιδόναι τὴν αἰτίαν τοῦ πλεῖστον δύνασθαι τὰ ἔθη καὶ φύσεις ἐπικτήτους , ὥσπερ οὖν εἴρηται πρὸς τῶν παλαιῶν ὑπάρχειν . οὕτω γὰρ ἄν μοι τὸ πάρεργον μεῖζον τοῦ ἔργου γένοιτο , πρὸς τῷ καὶ γεγράφθαι κατὰ μόνας ὑπὲρ αὐτοῦ . συνάπτειν δὲ χρὴ καὶ περαίνειν τὸν ἐνεστῶτα λόγον .
Lemmas: εἰς δέ δή ὁ τοιοῦτος ὁ ἔργον καί ὁ ὁ ἡμέτερος σῶμα ἔμφυτος θερμότης οὐ μικρός συνεργάζομαι . καί γάρ εἴσω τε πρός ἑαυτοῦ ἐπισπάω καί λεπτύνω καταθραύω οὗτος καί ὁ φύσις ψυχρός φάρμακον , ὁ δηλητήριος καλέω , κώνειον καί μήκων καί ὑοσκύαμος σπέρμα καί μανδραγόρας καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος , ταχύς τε καί μάλα ἐν ὁ θερμός φύσις ἐνεργέω . καί σύ καί οὗτος ὁ ἄπορος ὑπολαμβάνω εἷς εἰμί πρόβλημα , εἰ μή ῥάθυμος προσέχω ὁ λέγω , ἑτοῖμος ἔχω ὁ λύσις . εἰ γάρ δή ὁ μέν ἀποκτείνω ὁ τοιοῦτος ἀδύνατος , εἰ μή καί ὁ καρδία αὐτός καταψύχω , εἴσω δήπου βαδίζω αὐτός χρή καταθραύω καί λεπτύνω . οὗτος δέ ἐκ μέν ὁ οἰκεῖος οὐ ἔχω φύσις , ἁδρομερής τε γάρ εἰμί καί δυσκίνητος καί ὁ εἰς λεπτός τομή καί πρόσω φορά ἐκ αὐτός οὐ ἄν ποτέ ἔχω , ἐπίκτητος τε τις δέω θερμότης , τέμνω καί λεπτύνω καί καταθραύω εἰς μικρός καί οἷος ποδηγέω τε καί παράγω , εἰς ὁ κατά λεπτός πόρος ἅπας ὁ μόριον . ἔστε ἄν οὖν ἀφοράω τοιοῦτος , μέλλω καί βραδύνω , ὁ τε μέγας ὁ πόρος ἴσχω καί ὁ φλέψ καί ὁ ἀρτηρία οἷος ἐννήχω καί που τίς εἰͅν ὁ χρόνος κατά ὁ πολύς ἄλη ὑπό ὁ ἐν αὐτός χυμός ἀντιπάσχω . δείκνυμι γάρ ἤδη πολλάκις ὡς εἰς ἀλλήλων ὁ ποιότης πᾶς δράω κατά τις καί λίθος πάσχω ὑπό συνεχής πληγή ὕδωρ σταλαγμός καί ξίφος ἀμβλύνω τέμνω κηρός , ἐπιδείκνυμι τε ὁ ἐν ὁ ζῷον ἐνέργεια ὑπό ὁ στερεός σῶμα ἐν αὐτός γίγνομαι , ἐπειδάν μηδέπω οὗτος εἰμί καταψύχω πρός ὁ ψύχω φάρμακον , ἀναγκαῖος εἰμί περίειμι ὁ ζῷον · οὐ καταψύχω δέ πρίν εἰς ὁ οἰκεῖος αὐτός πόρος ἐνδύω . οὗτος δέ ἐκ αὐτός οὐ ὑπάρχω ὁ ἁδρομερής καί ψυχρός φάρμακον , εἰ μή τυγχάνω ὁ ποδηγέω . ποδηγέω δέ ὡς ὁ μέν πρῶτος αἴτιος ὁ ὁλκή ὁ ἀρτηρία . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ διαστέλλω πᾶς ἕλκω ὁ πλησιάζω , ὡς δέ ὁ δεύτερος τε καί ὑλικός ὁ λεπτομέρεια ὁ οὐσία , ὅς ἐκ ἑαυτοῦ οὐ ἔχω ὁ ψυχρός καί παχυμερής φάρμακον , δέω ὁ παρέχω . ὅσος τοίνυν εἰμί ὁ σῶμα ψυχρός ὁ κρᾶσις , ὁ τε ὁλκή ὁ ἀρτηρία ἀσθενής ἔχω οὗτος ὁ θερμός , δείκνυμι γάρ καί οὗτος , καταθραύω ταχύς εἰς μικρός ὁ ὁ φάρμακον οὐσία ἀδυνατέω . ἐͅκ οὗτος βραδύνω ὁ φάρμακον ἐν ὁ χρόνος τις καί αὐτός πάσχω ἔοικα , ὥστε εἰμί . ὅτε καί πέσσω · καθά καί ὁ ὁ θριδακίνη χυλός . ἐν γάρ ὁ χρόνος καί οὗτος πέσσω · φθάνω δέ εἰς ὁ καρδία ἀκραιφνής ἐξικνέομαι παραπλήσιος ἀναιρέω κώνειον . πάσχω δέ οὗτος καί ὁ ἄλλος πᾶς σφοδρός ψύχω χυλός . εἰ γάρ μή δύναμαι ἐν τάχος διαφθείρω , ἐντεῦθεν ἤδη παντάπασι ἄπρακτος καθίστημι . ὁ δέ κατά διάβρωσις τε καί σῆψις ἀναιρέω ἰσχυρός ὑπάρχω γίγνομαι χρονίζω . σήπω γάρ ἐν ὁ χρόνος πᾶς καί ἔτι μάλα ἐν ὑγρός καί θερμός χωρίον . δεόντως οὖν ὅς μέν ἐκ ὁ ψύχω ὁ βλάβη , ὁ τάχος ὁ ἐνέργεια εἰς ὄλεθρος συντελέω . θερμαίνω γάρ ὁ χρόνος ὁ δύναμις ὅς ὁ δράω ἔχω ἀπόλλυμι . ὅς δέ ἐκ ὁ σήπω ὁ δράω εἰμί , αὐξάνω ὁ ἐνέργεια ὁ χρόνος , ὅτι καί ὁ σῆψις . ἀπόλλυμι μέν γάρ ζῷον οὐ ἐγχωρέω οὐδείς , ἄνευ ὁ παύω ὁ καρδία ἐνεργέω , οὐ ἐνδέχομαι δέ παύω οὗτος ἄνευ μέγας τις δυσκρασία . οὐ γάρ δή ἁπλῶς θερμός ὁ δέω εἰς ὅσος τυγχάνω ἤ ψυχρός γεννάω παύω κινέω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος οὐδέ εἰ ξηρός μέτριος ἤ ὑγρός γίγνομαι . κακός μέν γάρ ἐνεργέω διά ὁ τοιοῦτος δυσκρασία , ἀκίνητος δέ οὐ εἰμί , πρίν ἐξαίσιος τις θερμασία , ἤ ψῦξις , ἤ ὁ ἄλλος τις ὁ δραστικός ποιότης ἀναδέχομαι . παραπλήσιος δέ τις συμβαίνω ὁ κατά ψῦξις ﻿ ἀναιρέω φάρμακον , ὅταν ἐν ὁ πρός μέν καρδία ἔρχομαι βραδύνω , ὁ πολλάκις ἐπί ὁ ὑγρός τε καί χλωρός ξύλον γίγνομαι . καί γάρ καί οὗτος , πολύς μέν ἀθρόος ἐπιτίθημι ὁ πῦρ κατασβέννυμι ἐν τάχος , περιτίθημι δέ ἐν κύκλος πᾶς καί προξηραίνω καί προθερμαίνω , ᾄπειτη τίθημι κατά ὀλίγος , οὐ μόνος οὐ κατασβέννυμι , ἀλλά καί τροφή γίγνομαι ὁ πῦρ . οὕτως οὖν καί ὁ κώνειον ἄνθρωπος μέν ἀναιρέω , ὁ τε ὁ πόρος εὐρύτης καί ὁ πλῆθος ὁ θερμότης καί ὁ ῥώμη ὁ ὁ ἀρτηρία ὁλκή , ἰσχυρός ἔτι πρός ὁ καρδία ἀφικνέομαι . οὐ ἀναιρέω δέ ὁ ψάρ , ἐπί ὁ ἐναντίος αἴτιος ἐπέχω τε καί βραδύνω καί φθάνω ἐν ὁ χρόνος προπέσσω καί προπαρασκευάζω , καθά ἑστία τις ὁ καρδία προθερμαίνω , ὡς ἔξω ὁ ξύλον ὥστε οὐδέ οὗτος θαυμαστός οὐδέ ἄπορος , ἀλλά οἷος τις καί ὁ θριδακίνη ὑπάρχω . τρέφω γάρ οὗτος ὁ ἄνθρωπος εἰσθέω σύμμετρος . εἰ δέ καί θλίβω αὐτός ὁ χυλός , καταρροφέω τις δαψιλής , ὁ αὐτός τρόπος θνῄσκω ὁ ὁ κώνειον , ἤ μηκώνειον προσφέρω . ὡς οὖν ὁ θριδακίνη , φθάνω μέν ἀποψύχω ὁ καρδία ἀναιρέω , πέσσω δέ τροφή γίγνομαι ὁ ζῷον , κατά ὁ αὐτός οἴομαι τρόπος καί ὁ κώνειον ἄνθρωπος μέν ἀναλέγω ὁ φθάνω , ψάρα δέ τρέφω ὁ βραδύνω . ἀναιρέω δέ οὐδέ ἄνθρωπος , ἐάν ὀλίγος λαμβάνω . καί οὗτος καί ὁ Ἀττικός γραῦς δείκνυμι , ὅς ἅπας μνημονεύω , ἀπό ἐλαχύς μέν ἄρχω κώνειον , προέρχομαι δέ ἄλυπος ἐπί πλῆθος ἱκανός . ἐκ ἀρχή μέν γάρ νικάω ὁ βραχύς διά αὐτός ὁ ὀλιγότης , ὁ δέ ἐθισμός σύμφυτος γίγνομαι . καί οὐ νῦν καιρός ἀποδίδωμι ὁ αἰτία ὁ πολύς δύναμαι ὁ ἔθος καί φύσις ἐπίκτητος , ὥσπερ οὖν λέγω πρός ὁ παλαιός ὑπάρχω . οὕτως γάρ ἄν ἐγώ ὁ πάρεργον μέγας ὁ ἔργον γίγνομαι , πρός ὁ καί γράφω κατά μόνος ὑπέρ αὐτός . συνάπτω δέ χρή καί περαίνω ὁ ἐνίστημι λόγος .