galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.18
Ὅτι μὲν οὖν ὁ πικρὸς χυμὸς θερμός ἐστιν ἀρτίως μοι δέδεικται . περὶ δὲ τοῦ δριμέος ἰδίως ὀνομαζομένου τὴν ἀρχὴν οὐδ’ ἀποδείξεώς ἐστι χρεία . φθάνει μὲν γὰρ ἡ ἐκ τῆς αἰσθήσεως ἐνέργεια τὴν ἐκ τοῦ λόγου πίστιν , ὥστ’ οὐδ’ ἠμφισβήτησεν οὐδεὶς ὑπὲρ αὐτοῦ , ἀλλὰ καὶ Πλάτων ὡς περὶ θερμοτάτου πάντων ἀποφαίνεται καὶ Ἀριστοτέλης καὶ Θεόφραστος καὶ τῶν ἰατρῶν οὐδείς ἐστιν οὔτε τῶν παλαιῶν οὔτε τῶν νεωτέρων , ὃς ἕτερόν τι γιγνώσκει . κατὰ γὰρ τὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ λόγον ἐστὶ τὸ θερμαίνειν , ὥστ’ εἰ καὶ τῶν ἰδιωτῶν ὁντιναοῦν ἔροιο , τί καλεῖ δριμὺ βρῶμα , φαίη ἂν , οἶμαι , τὸ θερμαῖνον ἰσχυρῶς ἐν τῷ γεύεσθαι , καθάπερ τὸ πέπερι καὶ τὸ πύρεθρον καὶ τὸ κάρδαμον καὶ τὰ σκόροδα καὶ τὰ κρόμμυα καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα . καί μοι δοκεῖ μόνον τοῦτο τὸ γένος τῶν χυμῶν ἰδίας ἀπορῆσαν προσηγορίας τῇ κοινῇ συγχρήσασθαι καθ’ ὑπεροχήν . ὄντος γὰρ καὶ τοῦ πικροῦ χυμοῦ καὶ τοῦ ὀξέος δριμέων ἀμφοῖν , ἐν ᾧπερ ἂν σώματι σφοδρὰν εὑρίσκομεν τὴν δριμύτητα , κᾂν μήτε πικρὸν ᾖ κᾂν μήτε ὀξὺ , δριμὺ προσαγορεύειν εἰθίσμεθα , καίτοι πολλῶν ὄντων κατ’ εἶδος τῶν τοιούτων σωμάτων . τὰ μὲν γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἐδώδιμα , τὰ δ’ οὔ . τὰ μὲν οὖν ἐδώδιμα γλυκεῖαν ἐξ ἀνάγκης ἔχει τινὰ μεμιγμένην ἀμυδρὰν ποιότητα . καὶ διὰ τοῦτο πολλοῖς ἐξ αὐτῶν ὡς ὄψῳ χρώμεθα , πολλοῖς δ’ ὡς ἡδύσματι μόνῳ . ὡς σιτίοις μὲν γὰρ αὐτῶν οὐδενὶ , διὰ τὸ σφοδρὸν τῆς δυνάμεως . τῶν δ’ οὐκ ἐσθιομένων τὰ μέν ἐστι θανάσιμα , τὰ δ’ ἁπλῶς φάρμακα , πάντα δ’ οὖν ἐπιτιθέμενα κατὰ τοῦ δέρματος ἡμῶν ἕλκος ἐργάζεται ῥᾳδίως . ἐμφαίνει δὲ καὶ τούτων ἔνια πικρὰν ποιότητα , ὥσπερ τῶν ἐδωδίμων οὐκ ὀλίγα γλυκεῖαν , οὐ μὴν ὀνομάζεταί γε πικρὰ , διότι βραχεῖα μὲν αὕτη καὶ ἀσθενής ἐστιν ἐν αὐτοῖς , ἰσχυρὰ δὲ ἡ τῆς δριμύτητος . ἐνίων δ’ οὐδὲ γεύσασθαι τολμῶμεν , οἷον ἤτοι θαψίας , ἢ κανθαρίδων , ἤ τινος ἑτέρου τῶν κατὰ διάβρωσιν ἢ σῆψιν ἀναιρούντων · ἀλλ’ ἔστι καὶ τούτων εἰκάσαι δριμεῖαν εἶναι τὴν γεῦσιν ἐξ ὧν ἐργάζεται περὶ τὸ σύμπαν σῶμα . πολλὰ δὲ καὶ ταῖς ὀσμαῖς εὐθύς ἐστιν ἀλλόκοτα καὶ σαφῶς ἐνδεικνύμενα τὴν πρὸς ἄνθρωπον ἐναντιότητα , καθάπερ αὐτά γε ταῦτα τὰ προειρημένα , καὶ ὁ τοῦ κωνείου καὶ ὁ τοῦ μήκωνος , ἔτι τε μανδραγόρου καὶ ὑοσκυάμου χυλός . καὶ γὰρ δὴ νῦν ἐθεασάμεθα ἔναγχος βοτάνης χυλὸν , ὃν ἑκατόνταρχός τις ἐκ τῆς πρὸς Αἴγυπτον βαρβάρου χώρας ἐκόμισεν . οὕτως δ’ ἦν βαρὺς καὶ ἀηδὴς τὴν ὀσμὴν ὡς μηδὲ γεύεσθαι τολμᾷν , ἀλλ’ εἰκάζειν θανάσιμον ὑπάρχειν · ἐχρῆτο δ’ αὐτῷ πρὸς τὰς ἀρθριτικὰς ὀδύνας ἀκμαζούσας , καὶ σαφῶς ἐδόκει καὶ αὐτοῖς . τοῖς κάμνουσιν ψυκτικὴν ἔχειν τὴν δύναμιν . ἔστι δ’ ὑπόξανθος μὲν τὴν χρόαν , οὕτως δὲ βαρὺς κατὰ τὴν ὀσμὴν ὡς τοῦ κωνείου , πλὴν ὅσα βραχείας ἀρωματιζούσης τινὸς εὐωδίας προσβάλλει . τὸ δ’ ὄνομα τῆς βοτάνης ἐξ ἧς ὁ χυλὸς γίγνεται λυκοπέρσιον ἔφασκεν εἶναι . ἀλλὰ περὶ μέν τῶν δηλητηρίων φαρμάκων αὖθις εἰρήσεται . τοὺς δὲ δριμεῖς ἅπαντας χυμοὺς , περὶ τούτων γὰρ ἦν ὁ λόγος , ἄκρως θερμοὺς χρὴ γινώσκειν ὄντας . ἐφεξῆς δ’ αὐτῶν τοὺς πικροὺς , εἶτα τούτων ἑξῆς τοὺς γλυκεῖς . ἐν ἅπασι δ’ αὐτοῖς ἱκανοῦ τοῦ πλάτοις ὑπάρχοντος , ὁ μὲν μᾶλλον δριμὺς καὶ πικρὸς καὶ γλυκὺς μᾶλλον δηλονότι καὶ θερμός ἐστιν , ὁ δ’ ἧττον εἰς τοσοῦτον ἀπολείπεται θερμότητος , εἰς ὅσον καὶ τῆς ἀκριβοῦς κατὰ τὴν γεῦσιν ποιότητος . ὅρος δὲ τοῦ μὲν πικροῦ χυμοῦ τὸ ῥύπτειν ἐστὶν , τοῦ δὲ δριμέος τὸ καίειν , τοῦ δὲ γλυκέος τὸ τρέφειν , ὅταν γε τελέως ἔχωσι κατὰ τὴν ἑαυτῶν ἕκαστον φύσιν , τουτέστιν ὅταν ὡς οἶόν τε μάλιστα ὑπάρχωσιν ἑτέραις ποιότησιν ἄμικτοι , οἷον ὁ πικρὸς ἔστι μὲν πάντως θερμὸς , ἀλλ’ ὁ μὲν ἄρτι γενόμενος ἐκ τῆς τοῦ γλυκέος μεταβολῆς ἧττόν τε πικρός ἐστι καὶ ἧττον θερμὸς , ὁ δὲ ἐπὶ πλεῖστον ἐξηλλαγμένος ἐσχάτως τε πικρός ἐστι καὶ ἤδη πλησίον ἥκει τοῦ δριμέος , ὡς μὴ ῥύπτειν ἔτι μόνον , ἀλλὰ καὶ διαβιβρώσκειν καὶ δάκνειν , οἷον ἀριστολοχία μὲν καὶ ἴρις καὶ πάναξ αὐτὸ τοῦτο μόνον , ἀποῤῥύπτουσί τε καὶ καθαροποιοῦσι τὰ ἕλκη . ἀγρία δὲ σταφὶς οὐδὲν μὲν ἧττον τούτων δριμεῖά ἐστιν , εἰ μὴ ἄρα καὶ μᾶλλόν ἐστι πικρά · δριμεῖα γὰρ ἤδη καὶ μάλα καὶ θερμὴ σφοδρῶς , ὅθεν οὐδὲ τὸν ῥύπον ἀφαιρεῖ τῶν ἑλκῶν μόνον , ἀλλὰ καὶ αὐτὴν κατατήκειν πέφυκε τὴν σάρκα . τοιοῦτο δέ τι καὶ τοῦ σώματος εἴσω λαμβανόμενοι πεφύκασι δρᾷν οἱ πικροὶ χυμοὶ πάντες , οἷόν τι καὶ κατὰ τὰ ἕλκη · ῥύπτουσί τε γὰρ καὶ διακαθαίρουσιν αὐτὰ καὶ τὴν ἐν ταῖς φλεψὶ τῶν χυμῶν παχύτητα τέμνουσιν , ὅθεν ἐπιμήνιά τε κινοῦσι καὶ ταῖς ἐκ θώρακός τε καὶ πνεύμονος ἀναγωγαῖς τοῦ πύου συναίρονται , καὶ ὅλως , εἴτε παχὺ φλέγμα περιεχόμενον ἐν αὐτοῖς εἴτε πῦον εἴτ’ ἄλλο τοιοῦτο εἴη , διακαθαίρουσιν , ἐπιληψίαις τε κατὰ τοῦτο βοηθοῦσιν , ὅσοι γε μὴ δηλητήριοι τὴν φύσιν ὑπάρχουσιν . ἐκεῖνοι γὰρ ὅλῳ τῷ γένει παρὰ φύσιν εἰσίν . οὕτω δὲ καὶ τοὺς πτύοντας αἷμα βλάπτειν πεφύκασιν . ﻿ τῶν στυφόντων γὰρ ἐκεῖνοι καὶ γλίσχρων , οὐ τῶν τεμνόντων καὶ διαιρούντων δέονται . ταυτὶ μὲν οὖν ἤδη πως ἅπτεται τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου .
Lemmas: ὅτι μέν οὖν ὁ πικρός χυμός θερμός εἰμί ἄρτιος ἐγώ δείκνυμι . περί δέ ὁ δριμύς ἴδιος ὀνομάζω ὁ ἀρχή οὐδέ ἀπόδειξις εἰμί χρεία . φθάνω μέν γάρ ὁ ἐκ ὁ αἴσθησις ἐνέργεια ὁ ἐκ ὁ λόγος πίστις , ὥστε οὐδέ ἀμφισβητέω οὐδείς ὑπέρ αὐτός , ἀλλά καί Πλάτων ὡς περί θερμός πᾶς ἀποφαίνω καί Ἀριστοτέλης καί Θεόφραστος καί ὁ ἰατρός οὐδείς εἰμί οὔτε ὁ παλαιός οὔτε ὁ νέος , ὅς ἕτερος τις γιγνώσκω . κατά γάρ ὁ ὁ οὐσία αὐτός λόγος εἰμί ὁ θερμαίνω , ὥστε εἰ καί ὁ ἰδιώτης ὅστις ἔρομαι , τίς καλέω δριμύς βρῶμα , φημί ἄν , οἴομαι , ὁ θερμαίνω ἰσχυρός ἐν ὁ γεύω , καθά ὁ πέπερι καί ὁ πύρεθρον καί ὁ κάρδαμον καί ὁ σκόροδον καί ὁ κρόμμυον καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος . καί ἐγώ δοκέω μόνος οὗτος ὁ γένος ὁ χυμός ἴδιος ἀπορέω προσηγορία ὁ κοινός συγχράομαι κατά ὑπεροχή . εἰμί γάρ καί ὁ πικρός χυμός καί ὁ ὀξύς δριμύς ἄμφω , ἐν ὅς ἄν σῶμα σφοδρός εὑρίσκω ὁ δριμύτης , ἔͅν μήτε πικρός εἰμί ἔͅν μήτε ὀξύς , δριμύς προσαγορεύω ἐθίζω , καίτοι πολύς εἰμί κατά εἶδος ὁ τοιοῦτος σῶμα . ὁ μέν γάρ αὐτός εἰμί ἐδώδιμος , ὁ δέ οὐ . ὁ μέν οὖν ἐδώδιμος γλυκύς ἐκ ἀνάγκη ἔχω τις μείγνυμι ἀμυδρός ποιότης . καί διά οὗτος πολύς ἐκ αὐτός ὡς ὄψον χράω , πολύς δέ ὡς ἥδυσμα μόνος . ὡς σιτίον μέν γάρ αὐτός οὐδείς , διά ὁ σφοδρός ὁ δύναμις . ὁ δέ οὐ εἰσθέω ὁ μέν εἰμί θανάσιμος , ὁ δέ ἁπλῶς φάρμακον , πᾶς δέ οὖν ἐπιτίθημι κατά ὁ δέρμα ἐγώ ἕλκος ἐργάζομαι ῥᾴδιος . ἐμφαίνω δέ καί οὗτος ἔνιοι πικρός ποιότης , ὥσπερ ὁ ἐδώδιμος οὐ ὀλίγος γλυκύς , οὐ μήν ὀνομάζω γε πικρός , διότι βραχύς μέν οὗτος καί ἀσθενής εἰμί ἐν αὐτός , ἰσχυρός δέ ὁ ὁ δριμύτης . ἔνιοι δέ οὐδέ γεύω τολμάω , οἷος ἤτοι θαψία , ἤ κανθαρίς , ἤ τις ἕτερος ὁ κατά διάβρωσις ἤ σῆψις ἀναιρέω · ἀλλά εἰμί καί οὗτος εἰκάζω δριμύς εἰμί ὁ γεῦσις ἐκ ὅς ἐργάζομαι περί ὁ σύμπας σῶμα . πολύς δέ καί ὁ ὀσμή εὐθύς εἰμί ἀλλόκοτος καί σαφής ἐνδείκνυμι ὁ πρός ἄνθρωπος ἐναντιότης , καθά αὐτός γε οὗτος ὁ προλέγω , καί ὁ ὁ κώνειον καί ὁ ὁ μήκων , ἔτι τε μανδραγόρας καί ὑοσκύαμος χυλός . καί γάρ δή νῦν θεάομαι ἔναγχος βοτάνη χυλός , ὅς ἑκατόνταρχος τις ἐκ ὁ πρός Αἴγυπτος βάρβαρος χώρα κομίζω . οὕτως δέ εἰμί βαρύς καί ἀηδής ὁ ὀσμή ὡς μηδέ γεύω τολμάω , ἀλλά εἰκάζω θανάσιμος ὑπάρχω · χράω δέ αὐτός πρός ὁ ἀρθριτικός ὀδύνη ἀκμάζω , καί σαφής δοκέω καί αὐτός . ὁ κάμνω ψυκτικός ἔχω ὁ δύναμις . εἰμί δέ ὑπόξανθος μέν ὁ χροιά , οὕτως δέ βαρύς κατά ὁ ὀσμή ὡς ὁ κώνειον , πλήν ὅσος βραχύς ἀρωματίζω τις εὐωδία προσβάλλω . ὁ δέ ὄνομα ὁ βοτάνη ἐκ ὅς ὁ χυλός γίγνομαι λυκοπέρσιον φάσκω εἰμί . ἀλλά περί μέν ὁ δηλητήριος φάρμακον αὖθις λέγω . ὁ δέ δριμύς ἅπας χυμός , περί οὗτος γάρ εἰμί ὁ λόγος , ἄκρος θερμός χρή γιγνώσκω εἰμί . ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ πικρός , εἶτα οὗτος ἑξῆς ὁ γλυκύς . ἐν ἅπας δέ αὐτός ἱκανός ὁ πλάτος ὑπάρχω , ὁ μέν μάλα δριμύς καί πικρός καί γλυκύς μάλα δηλονότι καί θερμός εἰμί , ὁ δέ ἥσσων εἰς τοσοῦτος ἀπολείπω θερμότης , εἰς ὅσος καί ὁ ἀκριβής κατά ὁ γεῦσις ποιότης . ὅρος δέ ὁ μέν πικρός χυμός ὁ ῥύπτω εἰμί , ὁ δέ δριμύς ὁ καίω , ὁ δέ γλυκύς ὁ τρέφω , ὅταν γε τέλειος ἔχω κατά ὁ ἑαυτοῦ ἕκαστος φύσις , τουτέστι ὅταν ὡς οἷος τε μάλα ὑπάρχω ἕτερος ποιότης ἄμικτος , οἷος ὁ πικρός εἰμί μέν πάντως θερμός , ἀλλά ὁ μέν ἄρτι γίγνομαι ἐκ ὁ ὁ γλυκύς μεταβολή ἥσσων τε πικρός εἰμί καί ἥσσων θερμός , ὁ δέ ἐπί πολύς ἐξαλλάσσω ἔσχατος τε πικρός εἰμί καί ἤδη πλησίον ἥκω ὁ δριμύς , ὡς μή ῥύπτω ἔτι μόνος , ἀλλά καί διαβιβρώσκω καί δάκνω , οἷος ἀριστολόχεια μέν καί ἶρις καί πάναξ αὐτός οὗτος μόνος , ἀπορρύπτω τε καί καθαροποιέω ὁ ἕλκος . ἄγριος δέ σταφίς οὐδείς μέν ἥσσων οὗτος δριμύς εἰμί , εἰ μή ἄρα καί μάλα εἰμί πικρός · δριμύς γάρ ἤδη καί μάλα καί θερμός σφοδρός , ὅθεν οὐδέ ὁ ῥύπος ἀφαιρέω ὁ ἕλκος μόνος , ἀλλά καί αὐτός κατατήκω φύω ὁ σάρξ . τοιοῦτος δέ τις καί ὁ σῶμα εἴσω λαμβάνω φύω δράω ὁ πικρός χυμός πᾶς , οἷος τις καί κατά ὁ ἕλκος · ῥύπτω τε γάρ καί διακαθαίρω αὐτός καί ὁ ἐν ὁ φλέψ ὁ χυμός παχύτης τέμνω , ὅθεν ἐπιμήνιος τε κινέω καί ὁ ἐκ θώραξ τε καί πνεύμων ἀναγωγή ὁ πύον συναίρω , καί ὅλος , εἴτε παχύς φλέγμα περιέχω ἐν αὐτός εἴτε πυός εἴτε ἄλλος τοιοῦτος εἰμί , διακαθαίρω , ἐπιληψία τε κατά οὗτος βοηθέω , ὅσος γε μή δηλητήριος ὁ φύσις ὑπάρχω . ἐκεῖνος γάρ ὅλος ὁ γένος παρά φύσις εἰμί . οὕτως δέ καί ὁ πτύω αἷμα βλάπτω φύω . ﻿ ὁ στύφω γάρ ἐκεῖνος καί γλίσχρος , οὐ ὁ τέμνω καί διαιρέω δέω . οὗτος μέν οὖν ἤδη πως ἅπτω ὁ θεραπευτικός μέθοδος .