galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.19
Περὶ δὲ τῶν πικρῶν χυμῶν τῆς δυνάμεως ἀφορισάμενοι καὶ τμητικοὺς αὐτοὺς εἰπόντες εἶναι καὶ λεπτυντικοὺς καὶ ῥυπτικοὺς , καὶ δηλονότι θερμοὺς εἰς τοσοῦτον ὡς μήπω καίειν , ἐπὶ τοὺς δριμεῖς αὖθις ἴωμεν τῷ λόγῳ . καὶ πρῶτον μὲν θερμοὺς ἀκριβῶς αὐτοὺς εἴπωμεν , εἶτα διαβρωτικούς τε καὶ καυστικοὺς καὶ ἐσχαρωτικοὺς καὶ συντηκτικούς · ἐπὶ μὲν τοῦ δέρματος ἐπιτιθεμένους ἅπαντας τοὺς τοιούτους εἶναι , εἴσω δὲ τοῦ σώματος λαμβανομένους , ὅσοι μὲν ὅλαις ταῖς οὐσίαις ἐναντιώτατα διάκεινται πρός τινα ζῶα , σηπτικούς τε πάντας εἶναι καὶ δηλητηρίους ἐκείνων τῶν ζώων . ὅσοι δὲ κατὰ τὴν ἀμετρίαν τῆς θερμότητος μόνον , εἰ μὲν παχυμερεῖς καὶ γεώδεις εἶεν , ἑλκωτικοὺς τῶν ἐντὸς , εἰ δὲ λεπτομερεῖς , διουρητικούς τε καὶ ἱδρωτικοὺς , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν τμητικούς τε καὶ διαφορητικούς . συναίρονται δέ τινες αὐτῶν ταῖς τε ἐκ τοῦ θώρακος ἀναπτύσεσι καὶ ταῖς τῶν καταμηνίων φοραῖς · ἀλλὰ πότε καὶ πῶς καὶ τίνι μεθόδῳ χρωμένων , οὐ τῆς νῦν ἐνεστώσης πραγματείας διελθεῖν . ὑπὲρ ἁπάντων γὰρ τῶν τοιούτων ἐν τῇ θεραπευτικῇ μεθόδῳ λεχθήσεται , ὥστε καὶ περὶ τῶν δριμέων χυμῶν τῆς φύσεως ἤδη παύσομαι τὰ πλείω γράφων . ἀρκεῖ δὲ μόνον ἔτι διορισμοὺς ἀκριβεστέρους αὐτοῖς προσθεῖναι , καθ’ οὓς διαφέρουσι τῶν πικρῶν . οὐ μόνον γὰρ ἰσχυρᾷ θερμότητι διαλλάττειν αὐτῶν πεφύκασιν , ἀλλὰ καὶ τῷ τοὺς πικροὺς μὲν ἅπαντας ὑπάρχειν οὐ θερμοὺς μόνον , ἀλλὰ καὶ ξηροὺς τὴν δύναμιν , ὡς ἄν τις μάλιστα σαφῶς εἰκάσειε , τέφρᾳ παραπλησίως , ἐν δὲ τοῖς δριμέσιν , ὅσοι γε οὐκ εἰσὶ πικροὶ , πολλὴν ἐνίοτε μεμίχθαι τὴν ὑγρότητα , καὶ διὰ τοῦτό γ’ ἐσθίειν ἡμᾶς οὐκ ὀλίγα τῶν τοιούτων σωμάτων . ὅτι δ’ οὐδὲ θερμὸς μόνον , ἀλλὰ καὶ ξηρός ἐστι τὴν κρᾶσιν ὁ πικρὸς ἅπας χυμὸς , ἥ τε διωρισμένη πεῖρα πρώτως καὶ μάλιστα διδάσκει , περὶ ἧς ἔμπροσθεν εἴρηταί μοι πολλάκις , ἔτι τε πρὸς τῇ πείρᾳ τῷ λόγῳ σκοπουμένοις ὡσαύτως συμβαίνει . θερμαινομένων γοῦν ἐπὶ πλέον τῶν γλυκέων , εἴθ’ ὑπὸ πυρὸς εἴθ’ ὑπὸ τῆς ἐμφύτου θερμότητος , ἡ τῶν πικρῶν σωμάτων ἐδείκνυτο γένεσις . εὐθὺς δὲ ταῦτα καὶ τῇ συστάσει μὲν ξηρότερα φαίνεται , καὶ τῷ δαπανᾶσθαι δ’ ἀεὶ καὶ ἀποῤῥεῖν αὐτῶν τὸ ὑγρὸν , ἐξατμιζόμενον ὑπὸ τῆς θερμότητος ἀναγκαῖόν ἐστι τὸ καταλειπόμενον ἀποδείκνυσθαι γεωδέστερόν τε καὶ ξηρότερον . αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ γλυκὺ πρὸς τῷ θερμὸν ὑπάρχειν ἢ μᾶλλον ἢ ἧττον , ἐξ ἀνάγκης δήπου καὶ ὑγρὸν ἢ μᾶλλον ἢ ἧττόν ἐστιν . εἰ δέ γε τῇ τοῦ σώματος ἡμῶν φύσει μάλιστα οἰκεῖον ὑπάρχει , αὕτη δ’ ἦν εὔκρατος , ὑγρὰ καὶ θερμὴ , τὸ δ’ οἷον ὑπεροπτηθέντος τούτου γιγνόμενον ὅμοιον τιτάνῳ καὶ τέφρᾳ , ξηρὸν καὶ θερμὸν ἐξ ἀνάγκης ἀποτελεῖται . καὶ μέντοι καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο ῥύπτειν τε πέφυκε καὶ καταθραύειν καὶ τέμνειν τοὺς γλίσχρους καὶ παχεῖς χυμοὺς , ὥσπερ ἡ τέφρα καὶ τὸ νίτρον . οὐδὲ γὰρ ἀερώδης αὐτῶν ἐστιν οὐδὲ λεπτομερὴς , ἀλλὰ οὐδὲ ὑδατώδης ἡ σύστασις , ἀλλ’ ὥσπερ καὶ μικρῷ πρόσθεν εἴρηται , γεωδεστέρα , κατειργασμένη ἀκριβῶς ὑπὸ τοῦ θερμοῦ καὶ οἷον ὑπερωπτημένης αὐτῶν τῆς οὐσίας . ὡς μὲν οὖν τοῖς στύφουσι παραβαλεῖν , εἴη ἂν οὐκ ὀλίγῳ τινὶ λεπτομερέστερα τὰ πικρὰ τῶν φαρμάκων , ὡς δὲ τοῖς δριμέσι , παχυμερέστερα καὶ διὰ τοῦτ’ οὔτε διεξέρχεται ῥᾳδίως τῶν γλίσχρων τε καὶ παχέων χυμῶν , ὥσπερ ὅσα λεπτομερέστερα ταῖς οὐσίαις ἐστὶν , οὔτ’ ἀδυνατεῖ τέμνειν ὁμοίως τοῖς παχυμερέσιν . ἐν δὲ τῷ μέσῳ χρὴ τετάχθαι τὸ μέλλον τέμνειν ἑκατέρας τῶν ὑπερβολῶν , ἵνα μήθ’ ἑτοίμως ὡς αὐτὴ ἡ φλὸξ διεξέρχηται μήτ’ ἐν τῷ μέλλειν καὶ βραδύνειν ἀδυνατῇ διαιρεῖν . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων κᾀν τῷ μετὰ ταῦτα λόγῳ ῥηθήσεται τῷ πέμπτῳ . νυνὶ δ’ ἀρκεῖ γινώσκειν τό γε τοσοῦτον , ὡς ἡ πικρὰ ποιότης ἅπασα θερμαῖς τε ἅμᾳ καὶ ξηραῖς οὐσίαις συμβέβηκε , καὶ πρὸς τούτοις γ’ ἔτι λεπτομερέσι καὶ γεώδεσιν . ἀκούειν δ’ ὅλου χρὴ τοῦ λεγομένου συνάπτοντας εἰς ταὐτὸ καὶ μὴ κατὰ μόνας ἑκάτερον ἀναγινώσκοντας . καὶ γὰρ ἂν μάχεσθαι δόξειεν οὕτω γε τῷ γεώδει τὸ λεπτομερὲς , ἀλλ’ οὐχ ἁπλῶς λεπτομερὲς , ἀλλ’ ὡς ἐν γεώδει συστάσει τοιοῦτο εἶναί φημι τὸ πικρὸν , οἷον τίτανος καὶ τέφρα καὶ πᾶν ὅ τι περ ἂν ἀκριβῶς κατοπτηθῇ , καὶ γένηται σποδιὰ , μᾶλλον δ’ ἂν ἴσως ἀληθέστερον εἰκάζοιτο λιγνύϊ τινὶ καὶ αἰθάλῃ φλογὸς , ἣ καὶ γευομένοις πικρὰ φαίνεται . παχυμερὲς μὲν οὖν σῶμα γεῶδες ὅ τε σίδηρός ἐστιν καὶ ὁ λίθος , αἰθάλη δὲ καὶ τέφρα λεπτομερές . ὁ μέντοι διάπυρος εἴτ’ οὖν λίθος ἢ σίδηρος παχυμερέστερός ἐστι τιτάνου καὶ τέφρας , καὶ πολὺ μᾶλλον αἰθάλης , καὶ πρὸς τούτοις γε θερμότερος . ἀλλὰ διαπύρῳ μὲν σιδήρῳ καὶ λίθῳ τὰ πατὰ διάβρωσιν ἀναιροῦντα φάρμακα προσέοικεν ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῷ σώματι θερμασίας , εἰς τοῦτ’ ἀγόμενα δηλονότι , καθάπερ ἥ τε χαλκῖτις καὶ τὸ μίσυ καὶ τὸ σῶρυ , καὶ πρὸς τούτοις ἀρσενικὸν , ὑδράργυρος , λιθάργυρος καὶ ἕτερα μυρία . παχυμερῆ μὲν γάρ ἐστιν τὰ τοιαῦτα πάντα καὶ δυνάμει θερμὰ , καὶ διὰ τοῦτ’ ἐκπυρούμενα τῷ χρόνῳ κατὰ τὴν ἐν τῷ ζώῳ μεταβολὴν ὁμοίως διαπύροις λίθοις ἢ σιδήροις ἑλκοῖ καὶ καίει τὰ κατὰ τὴν γαστέρα , μηδ’ ἀναδοθῆναι δυνάμενα διὰ τὸ βάρος . τούτων δ’ ἔτι λεπτομερέστερα , καί τοι γεώδη ταῖς συστάσεσιν ὑπάρχοντα , τίτανός τε καὶ κανθαρὶς καὶ ὁ θαλάττιος λαγωός · ὧν τινὰ μὲν ἄχρι τῶν καθ’ ἧπαρ ἀνέρχεται χωρίων , ἔνια δὲ καὶ μέχρι κύστεως καὶ θώρακος , ἐν τῷ τοσούτῳ διαστήματι ﻿ τῆς φορᾶς τὸ πυρῶδες προσκτώμενα , ἀριστολοχία δὲ καὶ ἴρις ἔτι καὶ τούτων αὐτῶν λεπτομερέστερά ἐστιν · καὶ γὰρ καὶ ὑγρᾶς οὐσίας μᾶλλον τούτων μετέχει καὶ ἀερώδους , δῆλον δ’ ἐκ τοῦ μήθ’ οὕτως εἶναι ξηρὰ καὶ κραῦρα μήθ’ οὕτως βαρέα καὶ διὰ τοῦτ’ ἐξέφυγε τὸ γένος τῶν δηλητηρίων . καὶ μὲν δὴ καὶ ἡ κανθαρὶς ὀλίγη ποτὲ ληφθεῖσα καὶ οἷς προσῆκε μιχθεῖσα πρὸς τῷ μηδὲν ἀδικεῖν τὴν κύστιν ἔτι καὶ διακαθαίρει νεφροὺς , καὶ τά γε δραστικώτερα τῶν οὐρητικῶν φαρμάκων ἔχει τι καὶ κανθαρίδος . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν τοιούτων ἕτερος λόγος .
Lemmas: περί δέ ὁ πικρός χυμός ὁ δύναμις ἀφορίζω καί τμητικός αὐτός λέγω εἰμί καί λεπτυντικός καί ῥυπτικός , καί δηλονότι θερμός εἰς τοσοῦτος ὡς μήπω καίω , ἐπί ὁ δριμύς αὖθις ἔρχομαι ὁ λόγος . καί πρῶτος μέν θερμός ἀκριβής αὐτός λέγω , εἶτα διαβρωτικός τε καί καυστικός καί ἐσχαρωτικός καί συντηκτικός · ἐπί μέν ὁ δέρμα ἐπιτίθημι ἅπας ὁ τοιοῦτος εἰμί , εἴσω δέ ὁ σῶμα λαμβάνω , ὅσος μέν ὅλος ὁ οὐσία ἐναντίος διάκειμαι πρός τις ζῷον , σηπτικός τε πᾶς εἰμί καί δηλητήριος ἐκεῖνος ὁ ζῷον . ὅσος δέ κατά ὁ ἀμετρία ὁ θερμότης μόνος , εἰ μέν παχυμερής καί γεώδης εἰμί , ἑλκωτικός ὁ ἐντός , εἰ δέ λεπτομερής , διουρητικός τε καί ἱδρωτικός , καί ἁπλῶς λέγω τμητικός τε καί διαφορητικός . συναίρω δέ τις αὐτός ὁ τε ἐκ ὁ θώραξ ἀνάπτυσις καί ὁ ὁ καταμήνιος φορά · ἀλλά πότε καί πῶς καί τίς μέθοδος χράω , οὐ ὁ νῦν ἐνίστημι πραγματεία διέρχομαι . ὑπέρ ἅπας γάρ ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ θεραπευτικός μέθοδος λέγω , ὥστε καί περί ὁ δριμύς χυμός ὁ φύσις ἤδη παύω ὁ πολύς γράφω . ἀρκέω δέ μόνος ἔτι διορισμός ἀκριβής αὐτός προστίθημι , κατά ὅς διαφέρω ὁ πικρός . οὐ μόνος γάρ ἰσχυρός θερμότης διαλλάσσω αὐτός φύω , ἀλλά καί ὁ ὁ πικρός μέν ἅπας ὑπάρχω οὐ θερμός μόνος , ἀλλά καί ξηρός ὁ δύναμις , ὡς ἄν τις μάλα σαφής εἰκάζω , τέφρα παραπλήσιος , ἐν δέ ὁ δριμύς , ὅσος γε οὐ εἰμί πικρός , πολύς ἐνίοτε μείγνυμι ὁ ὑγρότης , καί διά οὗτος γε ἐσθίω ἐγώ οὐ ὀλίγος ὁ τοιοῦτος σῶμα . ὅτι δέ οὐδέ θερμός μόνος , ἀλλά καί ξηρός εἰμί ὁ κρᾶσις ὁ πικρός ἅπας χυμός , ὁ τε διορίζω πεῖρα πρῶτος καί μάλα διδάσκω , περί ὅς ἔμπροσθεν λέγω ἐγώ πολλάκις , ἔτι τε πρός ὁ πεῖρα ὁ λόγος σκοπέω ὡσαύτως συμβαίνω . θερμαίνω γοῦν ἐπί πολύς ὁ γλυκύς , εἴτε ὑπό πῦρ εἴτε ὑπό ὁ ἔμφυτος θερμότης , ὁ ὁ πικρός σῶμα δείκνυμι γένεσις . εὐθύς δέ οὗτος καί ὁ σύστασις μέν ξηρός φαίνω , καί ὁ δαπανάω δέ ἀεί καί ἀπορρέω αὐτός ὁ ὑγρός , ἐξατμίζω ὑπό ὁ θερμότης ἀναγκαῖος εἰμί ὁ καταλείπω ἀποδείκνυμι γεώδης τε καί ξηρός . αὐτός μέν γάρ ὁ γλυκύς πρός ὁ θερμός ὑπάρχω ἤ μάλα ἤ ἥσσων , ἐκ ἀνάγκη δήπου καί ὑγρός ἤ μάλα ἤ ἥσσων εἰμί . εἰ δέ γε ὁ ὁ σῶμα ἐγώ φύσις μάλα οἰκεῖος ὑπάρχω , οὗτος δέ εἰμί εὔκρατος , ὑγρός καί θερμός , ὁ δέ οἷος ὑπεροπτάω οὗτος γίγνομαι ὅμοιος τίτανος καί τέφρα , ξηρός καί θερμός ἐκ ἀνάγκη ἀποτελέω . καί μέντοι καί διά αὐτός οὗτος ῥύπτω τε φύω καί καταθραύω καί τέμνω ὁ γλίσχρος καί παχύς χυμός , ὥσπερ ὁ τέφρα καί ὁ νίτρον . οὐδέ γάρ ἀερώδης αὐτός εἰμί οὐδέ λεπτομερής , ἀλλά οὐδέ ὑδατώδης ὁ σύστασις , ἀλλά ὥσπερ καί μικρός πρόσθεν λέγω , γεώδης , κατεργάζομαι ἀκριβής ὑπό ὁ θερμός καί οἷος ὑπεροπτάω αὐτός ὁ οὐσία . ὡς μέν οὖν ὁ στύφω παραβάλλω , εἰμί ἄν οὐ ὀλίγος τις λεπτομερής ὁ πικρός ὁ φάρμακον , ὡς δέ ὁ δριμύς , παχυμερής καί διά οὗτος οὔτε διεξέρχομαι ῥᾴδιος ὁ γλίσχρος τε καί παχύς χυμός , ὥσπερ ὅσος λεπτομερής ὁ οὐσία εἰμί , οὔτε ἀδυνατέω τέμνω ὅμοιος ὁ παχυμερής . ἐν δέ ὁ μέσος χρή τάσσω ὁ μέλλω τέμνω ἑκάτερος ὁ ὑπερβολή , ἵνα μήτε ἑτοῖμος ὡς αὐτός ὁ φλόξ διεξέρχομαι μήτε ἐν ὁ μέλλω καί βραδύνω ἀδυνατέω διαιρέω . ἀλλά περί μέν οὗτος εἰͅν ὁ μετά οὗτος λόγος λέγω ὁ πέμπτος . νυνί δέ ἀρκέω γιγνώσκω ὁ γε τοσοῦτος , ὡς ὁ πικρός ποιότης ἅπας θερμός τε ἄμη καί ξηρός οὐσία συμβαίνω , καί πρός οὗτος γε ἔτι λεπτομερής καί γεώδης . ἀκούω δέ ὅλος χρή ὁ λέγω συνάπτω εἰς αὐτός καί μή κατά μόνος ἑκάτερος ἀναγιγνώσκω . καί γάρ ἄν μάχομαι δοκέω οὕτως γε ὁ γεώδης ὁ λεπτομερής , ἀλλά οὐ ἁπλῶς λεπτομερής , ἀλλά ὡς ἐν γεώδης σύστασις τοιοῦτος εἰμί φημί ὁ πικρός , οἷος τίτανος καί τέφρα καί πᾶς ὅς τις περ ἄν ἀκριβής κατοπτάω , καί γίγνομαι σποδιά , μάλα δέ ἄν ἴσως ἀληθής εἰκάζω λιγνύς τις καί αἰθάλη φλόξ , ὅς καί γεύω πικρός φαίνω . παχυμερής μέν οὖν σῶμα γεώδης ὁ τε σίδηρος εἰμί καί ὁ λίθος , αἰθάλη δέ καί τέφρα λεπτομερής . ὁ μέντοι διάπυρος εἴτε οὖν λίθος ἤ σίδηρος παχυμερής εἰμί τίτανος καί τέφρα , καί πολύς μάλα αἰθάλη , καί πρός οὗτος γε θερμός . ἀλλά διάπυρος μέν σίδηρος καί λίθος ὁ πατά διάβρωσις ἀναιρέω φάρμακον προσέοικα ὑπό ὁ ἐν αὐτός σῶμα θερμασία , εἰς οὗτος ἄγω δηλονότι , καθά ὁ τε χαλκῖτις καί ὁ μίσυ καί ὁ σῶρυ , καί πρός οὗτος ἀρσενικόν , ὑδράργυρος , λιθάργυρος καί ἕτερος μυρίος . παχυμερής μέν γάρ εἰμί ὁ τοιοῦτος πᾶς καί δύναμις θερμός , καί διά οὗτος ἐκπυρόω ὁ χρόνος κατά ὁ ἐν ὁ ζῷον μεταβολή ὅμοιος διάπυρος λίθος ἤ σίδηρον ἑλκόω καί καίω ὁ κατά ὁ γαστήρ , μηδέ ἀναδίδωμι δύναμαι διά ὁ βάρος . οὗτος δέ ἔτι λεπτομερής , καί τοι γεώδης ὁ σύστασις ὑπάρχω , τίτανος τε καί κανθαρίς καί ὁ θαλάσσιος λαγώς · ὅς τις μέν ἄχρι ὁ κατά ἧπαρ ἀνέρχομαι χωρίον , ἔνιοι δέ καί μέχρι κύστις καί θώραξ , ἐν ὁ τοσοῦτος διάστημα ﻿ ὁ φορά ὁ πυρώδης προσκτάομαι , ἀριστολόχεια δέ καί ἶρις ἔτι καί οὗτος αὐτός λεπτομερής εἰμί · καί γάρ καί ὑγρός οὐσία μάλα οὗτος μετέχω καί ἀερώδης , δῆλος δέ ἐκ ὁ μήτε οὕτως εἰμί ξηρός καί κραῦρος μήτε οὕτως βαρύς καί διά οὗτος ἐκφεύγω ὁ γένος ὁ δηλητήριος . καί μέν δή καί ὁ κανθαρίς ὀλίγος ποτέ λαμβάνω καί ὅς προσήκω μείγνυμι πρός ὁ μηδείς ἀδικέω ὁ κύστις ἔτι καί διακαθαίρω νεφρός , καί ὁ γε δραστικός ὁ οὐρητικός φάρμακον ἔχω τις καί κανθαρίς . ἀλλά περί μέν ὁ τοιοῦτος ἕτερος λόγος .