galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 9.2.1
Περὶ λίθων . [ α΄ . Περὶ ἐνεργουσῶν ποιοτήτων τῶν λίθων . ] Τῶν αὐτοφυῶν σωμάτων εἰσὶ καὶ αἱ λίθοι , διαφέρουσαι τῆς συνήθως ὀνομαζομένης γῆς τῷ μὴ τέγγεσθαι . δυνάμεις δ’ ἔχουσι τὰς μὲν κατὰ τὴν ἰδιότητα τῆς ὅλης οὐσίας , τὰς δὲ κατὰ τὰς δραστικὰς ποιότητας . ὅπως δ’ ἀλλήλων διαφέρει ταῦτα πρόσθεν εἴρηται . νῦν οὖν ὁ λόγος ἡμῖν ἔστω περὶ τῶν κατὰ τὰς δραστικὰς ποιότητας ἐνεργουσῶν , ἐν αἷς ἐστι καὶ ἡ τῆς χρήσεως αὐτῆς μέθοδος . ἐδείκνυντο γὰρ αἱ κατὰ τὴν ἰδιότητα τῆς ὅλης . οὐσίας δυνάμεις ἀμέθοδοί τ’ εἶναι καὶ ἄλογοι καὶ δι’ ἐμπειρίας μόνης γινωσκόμεναι . διὰ τί γὰρ ἥδε ἡ λίθος ἁψαμένη τραύματος αἱμοῤῥαγοῦντος ἐπέχει τὴν φορὰν οὐκ ἴσμεν · διὰ τὶ μέντοι τὸν αἱματίτην καλούμενον λίθον ἐμβάλλουσιν ὀφθαλμικαῖς δυνάμεσιν ἴσμεν , ἔστι γὰρ εὕρημα λόγου τὸ τοιοῦτον . ἐὰν γοῦν ἐπ’ ἀκόνης ὀφθαλμικῆς ἀποτρίψας μεθ’ ὕδατος αὐτὸν εἰς πάχος μέλιτος ἐθελήσῃς γεύσασθαι , στυφούσης αἰσθήσῃ δυνάμεως . ἔμαθες δ’ ὅτι τὰς αὐξανομένας ἔτι φλεγμονὰς , καὶ μάλιστα ἐν νευρώδεσι μορίοις , ἀποκρούεσθαι δεῖ τοῖς στύφουσι φαρμάκοις . ὅταν δὲ μηκέτ’ ἐπιῤῥέῃ τὸ αἷμα τῷ μέρει , προσμιγνύναι τοῖς στύφουσιν τὰ διαφοροῦντα , καὶ κατὰ βραχύ γε μεταβαίνειν ἐπ’ αὐτὰ μόνα . περὶ μὲν οὖν τῶν τοιούτων δυνάμεων ἐν ταῖς λίθοις ἐροῦμεν , ἀναμνήσαντες πρότερον ὧν ἐπὶ πλεῖστον διήλθομεν ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας τοῖς σολοικίζουσιν τῇ φωνῇ . τούτων γὰρ ἔνιοι λίθον ἀῤῥενικῶς οὐκ ἐπιτρέπουσι λέγειν , ἀλλ’ ἐὰν εἴπῃς , ἔμβαλλον τὸν λίθον ἐπὶ τὸν κύνα , κεκράγασιν ὡς αὐτοὶ πεπληγμένοι λίθῳ τὴν κεφαλήν · ὥσπερ γε καὶ ἂν τὸν δρῦν εἴπῃ τις , ὡς ξύλῳ πεπληγότος ἐκβοῶσιν . ἐὰν οὖν ἐκείνοις τις πειθόμενος τὰ συνήθη τοῖς ἰατροῖς ὀνόματα μεταῤῥυθμίζῃ , τὴν λίθον λέγων τὴν αἱματῖτιν καὶ τὴν πυρῖτιν καὶ τὴν γαλακτῖτιν καὶ τὴν σχιστὴν , ὡς περίεργός τε καὶ παράσημος καταγνωσθήσεται , ﻿ πάντων ἐξ ἔθους ἤδη παλαιῶν λεγόντων ἀῤῥενικῶς τὰς διαφορὰς αὐτῶν , αἱματίτην , πυρίτην , γαλακτῖτην , μελιτίτην , γαγάτην , σχιστὸν , Φρύγιον , Ἀράβιον , Μεμφίτην . ἔμπαλιν δὲ τὴν πέτραν λέγουσιν θηλυκῶς , οὐ τὸν πέτρον ἀῤῥενικῶς . Ἀσίαν οὖν πέτραν ὀνομάζουσιν , οὐκ Ἄσιον πέτρον , τὸν λίθον Ἄσιον . οὕτως δὲ καὶ Ἀσίας πέτρας ἄνθος , ἐκ πέτρας δὲ κεκαυμένης φασὶ γίνεσθαι τὴν τίτανον . ὅ γε μὴν Ταραντῖνος Ἡρακλείδης καὶ ἄλλοι τινὲς οὐκ ἐκ πάσης λίθου φασὶ γίγνεσθαι τὴν τίτανον , ἀλλ’ ἐκ μόνης γε τῆς πέτρας , ὀνομάζοντες οὕτως κατ’ ἐξοχὴν τῶν λίθων μίαν τὴν σκληροτάτην . ἐγὼ γοῦν ἐξεπίτηδες εἴωθα , μεταβάλλων τὰ ὀνόματα , λέγειν ἑκατέρως ἅπαντα τὰ τοιαῦτα , περὶ ὧν ἀχρήστως ἐρίζουσιν ἔνιοι , δεικνὺς ἔργῳ μηδὲν βλαπτομένην τὴν σαφήνειαν τῆς ἑρμηνείας , ὁποτέρως ἄν τις εἴπῃ . θαυμαστὸν δ’ οὐδὲν τοὺς ἀγνοοῦντας ὅτι τῆς κατὰ φύσιν ἑρμηνείας ἤτοι μίαν μόνην ἀρετὴν θετέον εἶναι τὴν σαφήνειαν , ἢ πρώτην γε τῶν ἄλλων ἁπασῶν καὶ ἀρίστην , εἰς τοσούτους λήρους ἐκτρέπεσθαι . περὶ πρώτων οὖν ἐρῶ λίθων ὅσοι παρατριβόμενοι θυίαις ἢ ἀκόναις εἰς χυλὸν ἀναλύονται .
Lemmas: περί λίθος . [ Α΄ . περι ἐνεργέω ποιότης ὁ λίθος . ] ὁ αὐτοφυής σῶμα εἰμί καί ὁ λίθος , διαφέρω ὁ συνήθης ὀνομάζω γῆ ὁ μή τέγγω . δύναμις δέ ἔχω ὁ μέν κατά ὁ ἰδιότης ὁ ὅλος οὐσία , ὁ δέ κατά ὁ δραστικός ποιότης . ὅπως δέ ἀλλήλων διαφέρω οὗτος πρόσθεν λέγω . νῦν οὖν ὁ λόγος ἐγώ εἰμί περί ὁ κατά ὁ δραστικός ποιότης ἐνεργέω , ἐν ὅς εἰμί καί ὁ ὁ χρῆσις αὐτός μέθοδος . δείκνυμι γάρ ὁ κατά ὁ ἰδιότης ὁ ὅλος . οὐσία δύναμις ἀμέθοδος τε εἰμί καί ἄλογος καί διά ἐμπειρία μόνος γιγνώσκω . διά τίς γάρ ὅδε ὁ λίθος ἅπτω τραῦμα αἱμορραγέω ἐπέχω ὁ φορά οὐ οἶδα · διά τίς μέντοι ὁ αἱματίτης καλέω λίθος ἐμβάλλω ὀφθαλμικός δύναμις οἶδα , εἰμί γάρ εὕρημα λόγος ὁ τοιοῦτος . ἐάν γοῦν ἐπί ἀκόνη ὀφθαλμικός ἀποτρίβω μετά ὕδωρ αὐτός εἰς πάχος μέλι ἐθέλω γεύω , στύφω αἰσθάνομαι δύναμις . μανθάνω δέ ὅτι ὁ αὐξάνω ἔτι φλεγμονή , καί μάλα ἐν νευρώδης μόριον , ἀποκρούω δέω ὁ στύφω φάρμακον . ὅταν δέ μηκέτι ἐπιρρέω ὁ αἷμα ὁ μέρος , προσμείγνυμι ὁ στύφω ὁ διαφορέω , καί κατά βραχύς γε μεταβαίνω ἐπί αὐτός μόνος . περί μέν οὖν ὁ τοιοῦτος δύναμις ἐν ὁ λίθος λέγω , ἀναμιμνῄσκω πρότερος ὅς ἐπί πολύς διέρχομαι ἐν ὁ πρός ὁ ἐπιτιμάω ὁ σολοικίζω ὁ φωνή . οὗτος γάρ ἔνιοι λίθος ἀρρενικός οὐ ἐπιτρέπω λέγω , ἀλλά ἐάν λέγω , ἐμβάλλω ὁ λίθος ἐπί ὁ κύων , κράζω ὡς αὐτός πλήσσω λίθος ὁ κεφαλή · ὥσπερ γε καί ἐάν ὁ δρῦς λέγω τις , ὡς ξύλον πλήσσω ἐκβοάω . ἐάν οὖν ἐκεῖνος τις πείθω ὁ συνήθης ὁ ἰατρός ὄνομα μεταρρυθμίζω , ὁ λίθος λέγω ὁ αἱματῖτις καί ὁ πυρῖτις καί ὁ γαλακτῖτις καί ὁ σχιστός , ὡς περίεργος τε καί παράσημος καταγιγνώσκω , ﻿ πᾶς ἐκ ἔθος ἤδη παλαιός λέγω ἀρρενικός ὁ διαφορά αὐτός , αἱματίτης , πυρίτης , γαλακτίτης , μελιτίτης , γαγάτης , σχιστός , Φρύγιος , Ἀράβιος , Μεμφίτης . ἔμπαλιν δέ ὁ πέτρα λέγω θηλυκός , οὐ ὁ πέτρος ἀρρενικός . Ἀσία οὖν πέτρα ὀνομάζω , οὐ Ἄσιος πέτρος , ὁ λίθος Ἄσιος . οὕτως δέ καί Ἀσία πέτρα ἄνθος , ἐκ πέτρα δέ καίω φημί γίγνομαι ὁ τίτανος . ὁ γε μήν Ταραντῖνος Ἡρακλείδης καί ἄλλος τις οὐ ἐκ πᾶς λίθος φημί γίγνομαι ὁ τίτανος , ἀλλά ἐκ μόνος γε ὁ πέτρα , ὀνομάζω οὕτως κατά ἐξοχή ὁ λίθος εἷς ὁ σκληρός . ἐγώ γοῦν ἐξεπίτηδες εἴωθα , μεταβάλλω ὁ ὄνομα , λέγω ἑκάτερος ἅπας ὁ τοιοῦτος , περί ὅς ἄχρηστος ἐρίζω ἔνιοι , δείκνυμι ἔργον μηδείς βλάπτω ὁ σαφήνεια ὁ ἑρμηνεία , ὁπότερος ἄν τις λέγω . θαυμαστός δέ οὐδείς ὁ ἀγνοέω ὅτι ὁ κατά φύσις ἑρμηνεία ἤτοι εἷς μόνος ἀρετή τίθημι εἰμί ὁ σαφήνεια , ἤ πρῶτος γε ὁ ἄλλος ἅπας καί ἀγαθός , εἰς τοσοῦτος λῆρος ἐκτρέπω . περί πρῶτος οὖν λέγω λίθος ὅσος παρατρίβω θυία ἤ ἀκόνη εἰς χυλός ἀναλύω .