galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 9.3.34
[ λδ΄ . Περὶ χαλκάνθου . ] Χάλκανθος . ἱστόρηταί μοι καὶ περὶ χαλκάνθου κατὰ τύχην εἰς χαλκῖτιν μεταβάλλοντι . ἐκόμισα γὰρ καὶ τοῦτο τὸ φάρμακον ἐκ τῆς Κύπρου πάμπολυ . τὸ δ’ ἔξωθεν αὐτοῦ πᾶν , ὡς μετὰ ἔτη σχεδὸν κ΄ χαλκῖτις ἐγένετο , τοῦ ἔνδον ὄντος ἔτι χαλκάνθου . διὸ καὶ φυλάττω μέχρι νῦν ἔτι τὸ μεταβάλλον οὕτως ἐπιτηρῶν , ὅπως ἄχρι τοῦ βάθους ἡ μεταβολὴ προσέρχηται καθ’ ἕκαστον ἔτος , ὥσπερ τῆς χαλκίτεως εἰς τὸ μίσυ , ὡς προείρηται . θαυμάσαι δ’ ἔστιν ἐπὶ τοῦ φαρμάκου τούτου πῶς ἰσχυροτάτῃ στύψει μέμικται θερμότης οὐκ ἀγεννής . δῆλον οὖν ὅτι ταριχεῦσαι μάλιστα πάντων δύναται τὰς ὑγρὰς σάρκας ἐκδαπανῶν μὲν τῇ θερμότητι τὴν ὑγρότητα , τῇ στύψει δὲ συνάγον καὶ πιλοῦν τὴν οὐσίαν . ἐν τούτῳ γάρ τοι τῷ ἔργῳ προσεκθλίβει μέν τι καὶ αὐτῆς τῆς ὑγρότητος , σφίγγει δὲ καὶ ξηραίνει καὶ συνάγει πρὸς ἑαυτὴν ὅλης τῆς σαρκὸς τὴν ﻿ οὐσίαν . ἐν δ’ οὖν τῇ Κύπρῳ , καθ’ ὃν ἐγὼ καιρὸν ἐγενόμην ἐν αὐτῇ , τὸ φάρμακον τοῦτο τόνδε τὸν τρόπον ἐθεασάμην ἀθροιζόμενον . οἶκος ἦν μέγας μὲν , οὐ μὴν ὑψηλός γε προκείμενος τῆς εἰς τὸ μέταλλον εἰσόδου . καὶ τούτου τοῦ οἴκου κατὰ τὸν ἀριστερὸν τοῖχον , ὅστις ἦν τοῖς εἰσιοῦσιν κατὰ χεῖρα δεξιὰν , ἐξεκεκόλαπτο διῶρυξ εἰς τὸν συνεχῆ λόφον , εὖρος μὲν ὡς ψαύειν ἀλλήλων τρεῖς ἄνδρας , ὕψος δὲ ὡς τὸν μακρότατον ἄνθρωπον ὀρθὸν δύνασθαι βαδίζειν . ἡ δὲ διῶρυξ αὕτη κατάντης μὲν , οὐ μὴν ὀξεῖά γε καὶ κριμνώδης . ἐπὶ τῷ τέλει δ’ αὐτῆς οὔσης ὡς σταδιαίας λάκκος ὕδατος χλωροῦ τε καὶ παχέος χλιαροῦ μεστὸς ἦν . ἐν ἁπάσῃ δὲ τῇ καταβάσει θερμασία παραπλησία τῇ κατὰ τοὺς πρώτους οἴκους τῶν βαλανείων , οὓς εἰώθασιν προμαλακτήρια καλεῖν . τὸ δὲ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀθροιζόμενον ὕδωρ πλῆθος ἦν ἀμφορέων Ῥωμαϊκῶν ὡς ὀκτὼ , κατὰ σταγόνας μικρὰς , ἐν ταῖς τέτταρσιν καὶ εἴκοσιν ὥραις ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἐκ τοῦ διατιτραμένου λόφου καταφερόμενον . ἀναφέροντες οὖν τὸ ὕδωρ τοῦτο πεδῆταί τινες ἐνέβαλον πυέλοις τετραγώνοις κατὰ τὸν προκείμενον οἶκον , ἐκ κεραμίων γεγονυίαις , ἐν αἷς πηγνύμενος ἡμέραις ὀλίγαις ἐγίνετο χάλκανθος . ἐμοὶ δ’ , ὁπότε κατέβην ἐπὶ τὸ πέρας τοῦ ὀρύγματος , ἔνθα τὸ χλιαρόν τε καὶ χλωρὸν ὕδωρ ἠθροίζετο , καὶ ἡ ὀδμὴ τοῦ ἀέρος ἐφαίνετο πνιγώδης καὶ δύσφορος , ὄζουσα χαλκίτεώς τε καὶ ἰοῦ . τοιαύτην δ’ εἶχε ποιότητα καὶ αὐτὸ τὸ ὕδωρ γευόμενον . ταῦτ’ ἄρα καὶ γυμνοὶ καὶ μετὰ σπουδῆς τοὺς ἀμφορέας ἀνεκόμιζον οἱ πεδῆται καὶ πλείω χρόνον οὐχ ὑπέμενον ἐνδιατρίβειν , ἀλλὰ ταχέως ἀνέτρεχον , ἑκατέρωθεν ἐν τοῖς τοίχοις τοῦ ὀρύγματος , λύχνων καιομένων ἐκ συμμέτρου διαστήματος , οἵτινες οὐδ’ αὐτοὶ χρόνον ἐξήρκουν μακρὸν , ἀλλ’ ἐσβέννυντο τάχιστα . τὸ δ’ οὖν ὄρυγμα τοῦτο κατὰ βραχὺ διωρύχθαι παρ’ αὐτῶν ἤκουον σὺν ἔτεσι πολλοῖς . τουτὶ γὰρ ἔφασαν , ὃ νῦν ὁρᾷς , ἀπὸ τοῦ λόφου καταφερόμενον εἰς τὸν λάκκον ὕδωρ χλωρὸν ἔλαττον εἴωθεν αὑτοῦ γίγνεσθαι κατὰ βραχὺ , κᾀπειδὰν ἐγγὺς ᾖ τοῦ παύσασθαι , πάλιν ὑπορύττουσιν οἱ πεδῆται τὸ συνεχὲς τοῦ λόφου . καί ποτε πρόσθεν ἔπεσεν ἀθρόως τὸ διορυττόμενον , ὡς ἀποκτεῖναι μὲν πάντας αὐτοὺς , ὅλην δὲ διαφθεῖραι τὴν ὁδόν . ὅταν οὖν τοῦτο γένηται , πάλιν ἄλλην ὀπὴν ποιησάμενοι διορύττουσιν , ἄχρις ἂν ὑπακούσῃ τὸ ὕδωρ . ταῦτά σοι περὶ χαλκάνθου λέγειν εἶχον , ἴσως μὲν οὖν οὐκ ἀναγκαῖα , γινώσκεσθαι μέντοι μᾶλλον ἢ ἀγνοεῖσθαι βελτίω . μέμνησο δ’ ὅτι κατὰ τὴν ἀριστερὰν εἰσιόντων χεῖρα τὸ τοῦ σώρεως καὶ χαλκίτεως καὶ μίσυος ἔφην ἑωρᾶσθαί μοι μέταλλον , ὥστ’ ἐκ τούτων ἐπινοῆσαί μοι δύνασθαι τὸ διηθούμενον ὕδωρ ὄμβριον ἐν τῷ λόφῳ περικλύζειν τε καὶ περιπλύνειν ὅλην ἐκείνην τὴν γῆν , ἐξ ἧς αὐτοφυῶς μὲν ἐγένετο τὸ σῶρυ καὶ μίσυ καὶ χαλκῖτις καὶ καμινευόμενος δὲ χαλκὸς καὶ καδμεία καὶ πομφόλυξ καὶ , σπόδιον καὶ διφρυγές .
Lemmas: [ λδ΄ . περι χάλκανθος . ] χάλκανθος . ἱστορέω ἐγώ καί περί χάλκανθον κατά τύχη εἰς χαλκῖτις μεταβάλλω . κομίζω γάρ καί οὗτος ὁ φάρμακον ἐκ ὁ Κύπρος πάμπολυς . ὁ δέ ἔξωθεν αὐτός πᾶς , ὡς μετά ἔτος σχεδόν ἄν χαλκῖτις γίγνομαι , ὁ ἔνδον εἰμί ἔτι χάλκανθος . διό καί φυλάσσω μέχρι νῦν ἔτι ὁ μεταβάλλω οὕτως ἐπιτηρέω , ὅπως ἄχρι ὁ βάθος ὁ μεταβολή προσέρχομαι κατά ἕκαστος ἔτος , ὥσπερ ὁ χαλκῖτις εἰς ὁ μίσυ , ὡς προλέγω . θαυμάζω δέ εἰμί ἐπί ὁ φάρμακον οὗτος πῶς ἰσχυρός στῦψις μείγνυμι θερμότης οὐ ἀγεννής . δῆλος οὖν ὅτι ταριχεύω μάλα πᾶς δύναμαι ὁ ὑγρός σάρξ ἐκδαπανάω μέν ὁ θερμότης ὁ ὑγρότης , ὁ στῦψις δέ συνάγω καί πιλέω ὁ οὐσία . ἐν οὗτος γάρ τοι ὁ ἔργον προσεκθλίβω μέν τις καί αὐτός ὁ ὑγρότης , σφίγγω δέ καί ξηραίνω καί συνάγω πρός ἑαυτοῦ ὅλος ὁ σάρξ ὁ ﻿ οὐσία . ἐν δέ οὖν ὁ Κύπρος , κατά ὅς ἐγώ καιρός γίγνομαι ἐν αὐτός , ὁ φάρμακον οὗτος ὅδε ὁ τρόπος θεάομαι ἀθροίζω . οἶκος εἰμί μέγας μέν , οὐ μήν ὑψηλός γε πρόκειμαι ὁ εἰς ὁ μέταλλον εἴσοδος . καί οὗτος ὁ οἶκος κατά ὁ ἀριστερός τοῖχος , ὅστις εἰμί ὁ εἰσέρχομαι κατά χείρ δεξιός , ἐκκολάπτω διῶρυξ εἰς ὁ συνεχής λόφος , εὖρος μέν ὡς ψαύω ἀλλήλων τρεῖς ἀνήρ , ὕψος δέ ὡς ὁ μακρός ἄνθρωπος ὀρθός δύναμαι βαδίζω . ὁ δέ διῶρυξ οὗτος κατάντης μέν , οὐ μήν ὀξύς γε καί κριμνώδης . ἐπί ὁ τέλος δέ αὐτός εἰμί ὡς σταδιαῖος λάκκος ὕδωρ χλωρός τε καί παχύς χλιαρός μεστός εἰμί . ἐν ἅπας δέ ὁ κατάβασις θερμασία παραπλήσιος ὁ κατά ὁ πρῶτος οἶκος ὁ βαλανεῖον , ὅς εἴωθα προμαλακτήριον καλέω . ὁ δέ κατά ἕκαστος ἡμέρα ἀθροίζω ὕδωρ πλῆθος εἰμί ἀμφορεύς Ῥωμαῖος ὡς ὀκτώ , κατά σταγών μικρός , ἐν ὁ τέσσαρες καί εἴκοσι ὥρα ὅλος ὁ ἡμέρα καί νύξ ἐκ ὁ δίατιτρημι λόφος καταφέρω . ἀναφέρω οὖν ὁ ὕδωρ οὗτος πεδήτης τις ἐμβάλλω πυέλος τετράγωνος κατά ὁ πρόκειμαι οἶκος , ἐκ κεράμιος γίγνομαι , ἐν ὅς πήγνυμι ἡμέρα ὀλίγος γίγνομαι χάλκανθος . ἐγώ δέ , ὁπότε καταβαίνω ἐπί ὁ πέρας ὁ ὄρυγμα , ἔνθα ὁ χλιαρός τε καί χλωρός ὕδωρ ἀθροίζω , καί ὁ ὀσμή ὁ ἀήρ φαίνω πνιγώδης καί δύσφορος , ὄζω χαλκῖτις τε καί ἰός . τοιοῦτος δέ ἔχω ποιότης καί αὐτός ὁ ὕδωρ γεύω . οὗτος ἄρα καί γυμνός καί μετά σπουδή ὁ ἀμφορεύς ἀνακομίζω ὁ πεδήτης καί πολύς χρόνος οὐ ὑπομένω ἐνδιατρίβω , ἀλλά ταχύς ἀνατρέχω , ἑκατέρωθεν ἐν ὁ τοῖχος ὁ ὄρυγμα , λύχνος καίω ἐκ σύμμετρος διάστημα , ὅστις οὐδέ αὐτός χρόνος ἐξαρκέω μακρός , ἀλλά σβέννυμι ταχύς . ὁ δέ οὖν ὄρυγμα οὗτος κατά βραχύς διωρύγω παρά αὐτός ἀκούω σύν ἔτος πολύς . οὗτος γάρ φημί , ὅς νῦν ὁράω , ἀπό ὁ λόφος καταφέρω εἰς ὁ λάκκος ὕδωρ χλωρός ἐλαχύς εἴωθα ἑαυτοῦ γίγνομαι κατά βραχύς , ἐͅπειδάν ἐγγύς εἰμί ὁ παύω , πάλιν ὑπορύσσω ὁ πεδήτης ὁ συνεχής ὁ λόφος . καί ποτέ πρόσθεν πίπτω ἀθρόος ὁ διορύσσω , ὡς ἀποκτείνω μέν πᾶς αὐτός , ὅλος δέ διαφθείρω ὁ ὁδός . ὅταν οὖν οὗτος γίγνομαι , πάλιν ἄλλος ὀπή ποιέω διορύσσω , ἄχρι ἄν ὑπακούω ὁ ὕδωρ . οὗτος σύ περί χάλκανθος λέγω ἔχω , ἴσως μέν οὖν οὐ ἀναγκαῖος , γιγνώσκω μέντοι μάλα ἤ ἀγνοέω ἀγαθός . μιμνῄσκω δέ ὅτι κατά ὁ ἀριστερός εἰσέρχομαι χείρ ὁ ὁ σώρευς καί χαλκῖτις καί μίσυ φημί ὁράω ἐγώ μέταλλον , ὥστε ἐκ οὗτος ἐπινοέω ἐγώ δύναμαι ὁ διηθέω ὕδωρ ὄμβριος ἐν ὁ λόφος περικλύζω τε καί περιπλύνω ὅλος ἐκεῖνος ὁ γῆ , ἐκ ὅς αὐτοφυής μέν γίγνομαι ὁ σῶρυ καί μίσυ καί χαλκῖτις καί καμινεύω δέ χαλκός καί καδμία καί πομφόλυξ καί , σπόδιον καί διφρυγής .