galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 9.prooemium
Προοίμιον . Ὅσα μὲν τῶν φυτῶν ἐστι μόρια καὶ καρποὶ καὶ χυλοὶ καὶ ὀποὶ πρόσθεν εἴρηται · νυνὶ δὲ τῶν ὑπολοίπων φαρμάκων ὅσα μεταλλεύεται καὶ ὅσα τῆς γῆς αὐτῆς ἐστιν εἴδη πρόκειται διελθεῖν . ἐφεξῆς δ’ αὐτῷ εἰρήσεταί τι καὶ περὶ τῶν ἐν τοῖς ζώοις μορίων , οἷς ἐν λόγῳ φαρμάκων χρώμεθα πρὸς τὰς ἰάσεις . κοινὸν δὲ τινα περὶ πάντων αὐτῶν λόγον ἄμεινον εἶναί μοι δοκεῖ προτάξαι σαφηνείας τε ἅμα καὶ τοῦ διηρθρωμένως ἀκούειν ἕνεκα τῶν εἰρημένων . ἐὰν γὰρ ἕποιτό τις τὰ πάντα τοῖς γεγραφόσιν ἤτοι τὰς περὶ τῶν φαρμάκων πραγματείας ἢ τὰς περὶ ὕλης ἢ τὰς περὶ σκευασίας αὐτῶν , ἐν πολλοῖς σφαλήσεται μέγιστα καὶ παρακούσει τῶν ὑπ’ ἐμοῦ διωρισμένως λεγομένων . δυοῖν δ’ ὄντων κεφαλαίων τοῦ μέλλοντος λεχθήσεσθαι λόγου κοινοῦ , τὸ μὲν ἕτερόν ἐστιν εἰ τῶν αὐτοφυῶν φαρμάκων τὰ κεκαυμένα θερμότερα χρὴ νομίζειν ἢ ψυχρότερα , τὸ δ’ ἕτερον ὑπὲρ τῶν στυφόντων φαρμάκων , ὧν ἐν εἴδει πρόσθεν ἐδείχθη τὰ αὐστηρὰ καὶ τὰ στρυφνά . λέλεκται μὲν οὖν ἤδη περὶ τούτων ἐν τῷ τετάρτῳ τῶνδε τῶν βιβλίων , ἀναμνῆσαι δὲ καὶ νῦν ἄμεινον ὡς ἐναντιωτάτη φαίνεται ποιότης καὶ δύναμις εἶναι τοῖς στύφουσι φαρμάκοις πρὸς τὰ δριμέα . στύφει μὲν γὰρ ἀκακία καὶ βαλαύστιον , ὑπόκυστίς τε καὶ κύτινοι καὶ κηκὶς καὶ ῥῆον καὶ ῥοῦς , ὀμφάκιόν τε καὶ μέσπιλα , καὶ κρανία καὶ ῥοιᾶς λέμματα καὶ μύρτα . δριμέα δ’ ἐστὶν εὐφόρβιον καὶ σκόροδα καὶ κρόμμυα καὶ πράσα καὶ νᾶπυ καὶ πέπερι καὶ γιγγίβερι καὶ σμύρνιον , ὀρίγανόν τε καὶ γλήχων , καὶ καλαμίνθη καὶ θύμος . χρὴ τοίνυν ἀναμνησθῆναι μόνον ἡμᾶς ὁποίαν αἴσθησιν ἔχομεν ἑκάστου τῶν εἰρημένων . ἀκολουθήσει γὰρ εὐθέως ἡ διαφορὰ τῆς ποιότητος αὐτῶν , ἣν ἐν τῷ τετάρτῳ λόγῳ διῆλθον ἅμα ταῖς ἄλλαις γευσταῖς ἁπάσαις διαφοραῖς . συνάγει μὲν οὖν καὶ σφίγγει καὶ πιλεῖ τὴν οὐσίαν ἡμῶν τὰ στύφοντα , καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτιθέμενα , καθ’ ὅ τι ἂν ἐθελήσῃς μέλος ἔξωθεν , εὐθέως ἀποδείκνυσιν αὐτὸ ῥυσόν τε καὶ προσεσταλμένον . ἔμπαλιν δὲ τούτοις τὰ δριμέα κατὰ τοῦ δέρματος ἐπιτιθέμενα θερμαίνει τε σαφῶς αὐτὸ καὶ εἰς ὄγκον συναίρει σὺν ἐρυθρῷ χρώματι , καὶ εἰ χρονίσειεν , ἑλκοῖ . ταῦτα μὲν οὖν ἐναργῶς φαίνεται τέμνοντά τε καὶ θερμαίνοντα , καὶ διὰ τοῦθ’ ἕλκοντα πρὸς ἑαυτὰ τὸ ἐκ τῶν πλησιαζόντων μορίων αἷμα . τὰ στύφοντα δ’ ἀποκρουόμενα τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτοῖς τῷ ψύχειν τε καὶ συνάγειν καὶ πιλεῖν πέφυκεν . ἡ δύναμίς τε οὖν ἐναντιωτάτη τοῖς στύφουσίν ἐστι πρὸς τὰ δριμέα , καὶ ἡ κατὰ τὴν γεῦσιν ποιότης οὐδὲν ὅμοιον ἔχουσα . πῶς οὖν ἔνιοι καὶ τὸ πέπερι καὶ τὰ σκόροδα καὶ πάντα τὰ δριμέα στύφειν λέγουσιν οὐδ’ ἐπινοῆσαι δυνατόν . εἰ μὲν γὰρ ὥσπερ ταῦτα στύφειν , οὕτω καὶ ῥοῦν καὶ βαλαύστιον ὀμφάκιόν τε καὶ μέσπιλον ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα δριμέα προσηγόρευον , ὑπαλλάττοντες τὸ τῶν Ἑλλήνων ἔθος ἐν τοῖς ὀνόμασιν , ἀγνοεῖν μὲν ἂν αὐτοὺς ὑπολάβοιμεν τὰς φωνὰς τῶν Ἑλλήνων ἅμα τοῖς ὑπ’ αὐτῶν σημαινομένοις , οὐ μὴν ἀναισθήτους γε κατὰ τὴν γευστικὴν εἶναι δύναμιν , ἢ τὴν ὀσφρητικήν · ἐπεὶ δ’ ἑνὶ προσαγορεύουσιν ὀνόματι πράγματα δύο , καὶ τῇ κατὰ τὴν ὄσφρησιν αἰσθήσει καὶ τῇ κατὰ τὴν γεῦσιν , οἷς τε φαίνονται πράττοντα φύσιν ἐναντιωτάτην ἀλλήλοις ἔχοντα , θαυμάσαι προσήκει τοὺς ἀνθρώπους ἢ ἕνεκεν τῆς ἀναισθησίας ἤ τῆς ἀνοίας ἢ καὶ ἀμφοτέρου ἅμα . παραπλήσιον γάρ τοι ποιοῦσιν τῷ λέγοντι τὴν χιόνα τῷ πυρὶ τὴν αὐτὴν αἴσθησιν ἐργάζεσθαι , καί τις ὑπὸ συνηθείας τῆς εἰς τοσοῦτον ἀλλοκότου χρήσεως τῶν ὀνομάτων , ἔφη μοί ποτε μηδὲν κωλύειν φάναι τὴν αὐτὴν ἔχειν ποιότητά τε καὶ δύναμιν τῷ πυρὶ τὴν χιόνα · καὶ γὰρ καὶ ταύτην ὦφθαι πολλάκις ἀποκαίουσαν τοὺς πόδας τῶν δι’ αὐτῆς ἐπιπολὺ βαδισάντων · τῶν μὲν δὴ τοιούτων ἀνθρώπων οὐ σμικροῦ χρόνου χρεία τὸν ῥύπον ἀποκαθῆραι τῆς ψυχῆς . ὅσοι δ’ οὐχ οὕτως ἠτύχησαν ὡς ἐν ἀμαθίᾳ τελέᾳ διαβιῶναι , προανεγνωκόσι τὸ τέταρτον τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων , ἀρκεῖ τούτοις ἀναμνήσεως ἕνεκα τὰ μέχρι δεῦρο λελεγμένα , χάριν τοῦ διηρθρωμένως ἀκούειν τῶν ὀνομάτων ἐφ’ ἑκάστου τῶν οἰκείων πραγμάτων , ὡς ἅπαντες Ἕλληνες εἰώθασιν χρῆσθαι . μεταβήσομαι δ’ ἐπὶ τὸ δεύτερον ἤδη σκέμμα , μηκέθ’ ὑπὲρ ὀνόματός τε καὶ τοῦ κατ’ αὐτὸ σημαινομένου γιγνόμενον , ἀλλὰ περὶ φύσεως πράγματος . οἱ μὲν γὰρ πλεῖστοι νομίζουσι τὰ καυθέντα πάντα ψυχρότερα γίγνεσθαι σφῶν αὐτῶν , ἔνιοι δ’ ἔμπαλιν αὐξάνεσθαι τὴν θερμασίαν οἴονται τῶν καυθέντων ἁπάντων , ἁμαρτάνοντες ἑκάτεροι . φανίονται γὰρ ἐναργῶς ἔνια μὲν θερμότερα γινόμενα , κατά τε τὴν γεῦσιν καὶ τὴν ἁφὴν καὶ τὴν ἐν τῇ χρήσει θεωρουμένην δύναμιν , ὡς ἔμπροσθεν εἶπον ἐπί τε τῶν δριμέων καὶ τῶν στυφόντων , ἔνια δ’ ἔμπαλιν ἧττον θερμὰ φαινόμενα μετὰ τὸ καυθῆναι · καὶ τοῦτο διαγινώσκομεν σαφῶς τῇ τε αἰσθήσει καὶ τῇ χρήσει . λέγω δὲ χρῆσιν , ﻿ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἔμπροσθεν εἶπον , ὅταν ἐπιτιθέντα τῷ δέρματι τὰ μὲν ἐρυθρότερά τε καὶ θερμότερα αὐτὰ ποιῇ , τὰ δὲ ἄναιμά τε καὶ ψυχρὰ , καὶ τὰ μὲν εἰς ὄγκον ἐξαίρῃ , τὰ δὲ προστέλλῃ . τὰ μὲν οὖν δριμέα πολὺ τῆς θερμότητος ἀπόλλυσι καυθέντα , τὰ δὲ μὴ τοιαῦτα προσλαμβάνει , τελέως δὲ ψυχρὸν οὐδὲν τῶν καυθέντων ἐστίν . ἐγκαταλείπεται γὰρ αὐτοῖς οἷον ἐμπύρευμά τι · καὶ γὰρ προσηγόρευεν οὕτως Ἀριστοτέλης αὐτὸ , καὶ τοῦτ’ ἔστι τὸ κατὰ τὰς πλύσεις ἀποῤῥυπτόμενον . ἔστι δὲ τὸ λεπτομερέστατον τῆς τῶν καυθέντων οὐσίας , οὗ συναπελθόντος τῷ ὕδατι τὸ λοιπὸν τοῦ καυθέντος οὐσία γεώδης ἐστί . τὸ μὲν γὰρ ὑγρὸν ἅπαν ἡ καῦσις ἐκδαπανᾷ , τὸ δ’ ὑπολειπόμενον γεῶδές ἐστιν ἅμα τῷ πρὸς Ἀριστοτέλους ἐμπυρεύματι κληθέντι . τοῦτ’ οὖν ὅταν τις ἀφέληται καὶ χωρίσῃ τῇ πλύσει , τὸ μὲν ὕδωρ , ᾧ τὸ φάρμακον ἐπλύθη , θερμὴν δύναμιν ἐπεκτήσατο λεπτομερῆ , τὸ δ’ ὑπόλοιπον γίνεται γεῶδες ψυχρὸν , ξηραίνειν ἀδήκτως δυνάμενον . εἴρηται μὲν οὖν μοι καὶ περὶ τούτων ἔμπροσθεν , ἀλλ’ οὐδὲν χεῖρον ἀναμνῆσαι καὶ νῦν , ἵνα τις ὑπόγυον ἐσχηκὼς τὴν ἀνάμνησιν αὐτῶν ἕπηται τοῖς λεχθησομένοις ἀκριβέστερον .
Lemmas: προοίμιον . ὅσος μέν ὁ φυτόν εἰμί μόριον καί καρπός καί χυλός καί ὀπός πρόσθεν λέγω · νυνί δέ ὁ ὑπόλοιπος φάρμακον ὅσος μεταλλεύω καί ὅσος ὁ γῆ αὐτός εἰμί εἶδος πρόκειμαι διέρχομαι . ἐφεξῆς δέ αὐτός λέγω τις καί περί ὁ ἐν ὁ ζῷον μόριον , ὅς ἐν λόγος φάρμακον χράω πρός ὁ ἴασις . κοινός δέ τις περί πᾶς αὐτός λόγος ἀγαθός εἰμί ἐγώ δοκέω προτάσσω σαφήνεια τε ἅμα καί ὁ διηρθρωμένως ἀκούω ἕνεκα ὁ λέγω . ἐάν γάρ ἕπομαι τις ὁ πᾶς ὁ γράφω ἤτοι ὁ περί ὁ φάρμακον πραγματεία ἤ ὁ περί ὕλη ἤ ὁ περί σκευασία αὐτός , ἐν πολύς σφάλλω μέγας καί παρακούω ὁ ὑπό ἐγώ διωρισμένως λέγω . δύο δέ εἰμί κεφάλαιος ὁ μέλλω λέγω λόγος κοινός , ὁ μέν ἕτερος εἰμί εἰ ὁ αὐτοφυής φάρμακον ὁ καίω θερμός χρή νομίζω ἤ ψυχρός , ὁ δέ ἕτερος ὑπέρ ὁ στύφω φάρμακον , ὅς ἐν εἶδος πρόσθεν δείκνυμι ὁ αὐστηρός καί ὁ στρυφνός . λέγω μέν οὖν ἤδη περί οὗτος ἐν ὁ τέταρτος ὅδε ὁ βιβλίον , ἀναμιμνῄσκω δέ καί νῦν ἀγαθός ὡς ἐναντίος φαίνω ποιότης καί δύναμις εἰμί ὁ στύφω φάρμακον πρός ὁ δριμύς . στύφω μέν γάρ ἀκακία καί βαλαύστιον , ὑπόκυστις τε καί κύτινος καί κηκίς καί ῥῆον καί ῥόος , ὀμφάκιον τε καί μέσπιλον , καί κρανίον καί ῥοιά λέμμα καί μύρτον . δριμύς δέ εἰμί εὐφόρβιον καί σκόροδον καί κρόμμυον καί πράσον καί νᾶπυ καί πέπερι καί γιγγίβερι καί σμύρνιον , ὀρίγανον τε καί βλήχων , καί καλαμίνθη καί θύμος . χρή τοίνυν ἀναμιμνῄσκω μόνος ἐγώ ὁποῖος αἴσθησις ἔχω ἕκαστος ὁ λέγω . ἀκολουθέω γάρ εὐθύς ὁ διαφορά ὁ ποιότης αὐτός , ὅς ἐν ὁ τέταρτος λόγος διέρχομαι ἅμα ὁ ἄλλος γευστός ἅπας διαφορά . συνάγω μέν οὖν καί σφίγγω καί πιλέω ὁ οὐσία ἐγώ ὁ στύφω , καί διά οὗτος ἐπιτίθημι , κατά ὅς τις ἄν ἐθέλω μέλος ἔξωθεν , εὐθύς ἀποδείκνυμι αὐτός ῥυσός τε καί προσστέλλω . ἔμπαλιν δέ οὗτος ὁ δριμύς κατά ὁ δέρμα ἐπιτίθημι θερμαίνω τε σαφής αὐτός καί εἰς ὄγκος συναίρω σύν ἐρυθρός χρῶμα , καί εἰ χρονίζω , ἑλκόω . οὗτος μέν οὖν ἐναργής φαίνω τέμνω τε καί θερμαίνω , καί διά οὗτος ἕλκω πρός ἑαυτοῦ ὁ ἐκ ὁ πλησιάζω μόριον αἷμα . ὁ στύφω δέ ἀποκρούω ὁ περιέχω ἐν αὐτός ὁ ψύχω τε καί συνάγω καί πιλέω φύω . ὁ δύναμις τε οὖν ἐναντίος ὁ στύφω εἰμί πρός ὁ δριμύς , καί ὁ κατά ὁ γεῦσις ποιότης οὐδείς ὅμοιος ἔχω . πῶς οὖν ἔνιοι καί ὁ πέπερι καί ὁ σκόροδον καί πᾶς ὁ δριμύς στύφω λέγω οὐδέ ἐπινοέω δυνατός . εἰ μέν γάρ ὥσπερ οὗτος στύφω , οὕτως καί ῥόος καί βαλαύστιον ὀμφάκιον τε καί μέσπιλον ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος δριμύς προσαγορεύω , ὑπαλλάσσω ὁ ὁ Ἕλλην ἔθος ἐν ὁ ὄνομα , ἀγνοέω μέν ἄν αὐτός ὑπολαμβάνω ὁ φωνή ὁ Ἕλλην ἅμα ὁ ὑπό αὐτός σημαίνω , οὐ μήν ἀναίσθητος γε κατά ὁ γευστικός εἰμί δύναμις , ἤ ὁ ὀσφρητικός · ἐπεί δέ εἷς προσαγορεύω ὄνομα πρᾶγμα δύο , καί ὁ κατά ὁ ὄσφρησις αἴσθησις καί ὁ κατά ὁ γεῦσις , ὅς τε φαίνω πράσσω φύσις ἐναντίος ἀλλήλων ἔχω , θαυμάζω προσήκω ὁ ἄνθρωπος ἤ ἕνεκα ὁ ἀναισθησία ἤ ὁ ἄνοια ἤ καί ἀμφότερος ἅμα . παραπλήσιος γάρ τοι ποιέω ὁ λέγω ὁ χιών ὁ πῦρ ὁ αὐτός αἴσθησις ἐργάζομαι , καί τις ὑπό συνήθεια ὁ εἰς τοσοῦτος ἀλλόκοτος χρῆσις ὁ ὄνομα , φημί ἐγώ ποτέ μηδείς κωλύω φημί ὁ αὐτός ἔχω ποιότης τε καί δύναμις ὁ πῦρ ὁ χιών · καί γάρ καί οὗτος ὁράω πολλάκις ἀποκαίω ὁ πούς ὁ διά αὐτός ἐπιπολύ βαδίζω · ὁ μέν δή τοιοῦτος ἄνθρωπος οὐ μικρός χρόνος χρεία ὁ ῥύπος ἀποκαθαίρω ὁ ψυχή . ὅσος δέ οὐ οὕτως ἀτυχέω ὡς ἐν ἀμαθία τέλειος διαβιόω , προαναγιγνώσκω ὁ τέταρτος ὅδε ὁ ὑπόμνημα , ἀρκέω οὗτος ἀνάμνησις ἕνεκα ὁ μέχρι δεῦρο λέγω , χάριν ὁ διηρθρωμένως ἀκούω ὁ ὄνομα ἐπί ἕκαστος ὁ οἰκεῖος πρᾶγμα , ὡς ἅπας Ἕλλην εἴωθα χράω . μεταβαίνω δέ ἐπί ὁ δεύτερος ἤδη σκέμμα , μηκέτι ὑπέρ ὄνομα τε καί ὁ κατά αὐτός σημαίνω γίγνομαι , ἀλλά περί φύσις πρᾶγμα . ὁ μέν γάρ πολύς νομίζω ὁ καίω πᾶς ψυχρός γίγνομαι σφεῖς αὐτός , ἔνιοι δέ ἔμπαλιν αὐξάνω ὁ θερμασία οἴομαι ὁ καίω ἅπας , ἁμαρτάνω ἑκάτερος . φανάω γάρ ἐναργής ἔνιοι μέν θερμός γίγνομαι , κατά τε ὁ γεῦσις καί ὁ ἁφή καί ὁ ἐν ὁ χρῆσις θεωρέω δύναμις , ὡς ἔμπροσθεν λέγω ἐπί τε ὁ δριμύς καί ὁ στύφω , ἔνιοι δέ ἔμπαλιν ἥσσων θερμός φαίνω μετά ὁ καίω · καί οὗτος διαγιγνώσκω σαφής ὁ τε αἴσθησις καί ὁ χρῆσις . λέγω δέ χρῆσις , ﻿ ὥσπερ ἐπί ὁ ἔμπροσθεν λέγω , ὅταν ἐπιτίθημι ὁ δέρμα ὁ μέν ἐρυθρός τε καί θερμός αὐτός ποιέω , ὁ δέ ἄναιμος τε καί ψυχρός , καί ὁ μέν εἰς ὄγκος ἐξαίρω , ὁ δέ προστέλλω . ὁ μέν οὖν δριμύς πολύς ὁ θερμότης ἀπόλλυμι καίω , ὁ δέ μή τοιοῦτος προσλαμβάνω , τέλειος δέ ψυχρός οὐδείς ὁ καίω εἰμί . ἐγκαταλείπω γάρ αὐτός οἷος ἐμπύρευμα τις · καί γάρ προσαγορεύω οὕτως Ἀριστοτέλης αὐτός , καί οὗτος εἰμί ὁ κατά ὁ πλύσις ἀπορρύπτω . εἰμί δέ ὁ λεπτομερής ὁ ὁ καίω οὐσία , ὅς συναπέρχομαι ὁ ὕδωρ ὁ λοιπός ὁ καίω οὐσία γεώδης εἰμί . ὁ μέν γάρ ὑγρός ἅπας ὁ καῦσις ἐκδαπανάω , ὁ δέ ὑπολείπω γεώδης εἰμί ἅμα ὁ πρός Ἀριστοτέλης ἐμπύρευμα καλέω . οὗτος οὖν ὅταν τις ἀφαιρέω καί χωρίζω ὁ πλύσις , ὁ μέν ὕδωρ , ὅς ὁ φάρμακον πλύνω , θερμός δύναμις ἐπικτάομαι λεπτομερής , ὁ δέ ὑπόλοιπος γίγνομαι γεώδης ψυχρός , ξηραίνω ἄδηκτος δύναμαι . λέγω μέν οὖν ἐγώ καί περί οὗτος ἔμπροσθεν , ἀλλά οὐδείς κακός ἀναμιμνῄσκω καί νῦν , ἵνα τις ὑπόγυος ἔχω ὁ ἀνάμνησις αὐτός ἕπομαι ὁ λέγω ἀκριβής .