galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 2.7
Σκευάζομεν δὲ καὶ τοῦτο παραπλησίως τῷ ὕδατι θερμήναντες γὰρ αὐτὸ πρότερον , οὕτως ἐνιστῶμεν ἀκραιφνεῖ ψυχρῷ . εἰ δὲ καὶ κρουνὸς ὑπερκείμενος ἐπ’ αὐτῷ καταράττων εἴη , προεστεγνωμένου δηλονότι τοῦ περιέχοντος ἀγγείου τοὔλαιον , ἔτι καὶ μᾶλλον ἂν οὕτω ψυχρότερον ἐργασθείη . ψυχρὸν δ’ ἱκανῶς γίνεται , κᾀπειδὰν προθερμανθὲν ἐν φρέατι κρεμασθὲν ψαῦον τοῦ ὕδατος . γίγνεται μὲν γὰρ καὶ τὸ μὴ ψαῦον ψυχρὸν , ἀλλ’ ἧττον . αἱ μὲν δὴ τοιαῦται παρασκευαὶ ψυχρὸν ἀποδεικνύουσι τοὔλαιον , αἱ δ’ ἐναντίαι θερμὸν . χρώμεθα δὲ κᾀκείναις , ἐπὶ τῶν κατεψυγμένων σωμάτων , εἰς δεξαμενὴν ἐμβιβάζοντες ἐλαίου θερμοῦ τοὺς ἀπονεναρκωμένους τι μέρος , ἢ τρομώδεις , ἢ σπασμώδεις , ἢ παλμώδεις , ἢ ἀκινήτους , ἢ ἀναισθήτους , ἢ δυσαισθήτους , ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον πάσχοντας . εἴ τις τοίνυν ἐξ ἁπάσης χρήσεως ἀποφαίνοιτο περὶ τῆς τῶν φαρμάκων δυνάμεως , οὐκ ἂν φθάνοι καὶ θερμαντικὸν ἡμῶν καὶ ψυκτικὸν οἰόμενος εἶναι τοὔλαιον , ὑγραντικόν τε καὶ ξηραντικὸν , ὥσπερ καὶ ὁ τοῦ Διοκλέους Ἀρχίδαμος , εἰ καὶ μὴ παρακολουθεῖ ταῖς ἐναντιολογίαις . ὅταν μὲν γὰρ ξηραίνεσθαι καὶ κραῦρα γίνεσθαι λέγῃ τὰ ἐν τῷ ἐλαίῳ ἑψόμενα , ξηραντικήν τινα καὶ διαφορητικὴν ἐπιδείκνυσιν αὐτοῦ τὴν δύναμιν · ὅταν δ’ εἴσω τῶν βυρσῶν δύεσθαι καὶ τοὺς ἡμετέρους ἐμπλάττειν πόρους καὶ κωλύειν τὰς φυσικὰς τῶν ὑγρῶν ἐκροὰς , ἐναντιωτάτην δήπου πάλιν ἐκ τούτων ἐπιδείκνυσι τὴν δύναμιν αὐτοῦ τοῖς διαφοροῦσί τε καὶ ξηραίνουσιν . ἀλλ’ ἐν τούτοις μὲν ἔτι τὰ γοῦν φαινόμενα λέγων οὐκ ὀρθῶς ὑπὲρ αὐτῶν συλλογίζεται . κατὰ δὲ τὸν περὶ τῆς δήξεως αὐτοῦ λόγον οὐδὲ ταῦτα διέρχεται πάντα . τὸ μὲν γὰρ τοὺς ὀφθαλμοὺς δάκνειν καὶ κερχνώδη τὴν φάρυγγα ποιεῖν καὶ καταξύειν τὴν γαστέρα καὶ τὰς διαχωρήσεις αἱματώδεις ἐπιφέρειν , ἱκανὰ μαρτύρια τοῦ δακνώδη δύναμιν ὑπάρχειν αὐτῷ . τὸ δὲ καὶ τοῖς ἕλκεσιν ἀνώδυνον εἶναι καὶ τὰς τῆς γαστρὸς δήξεις , ἐπιβρεχόμενόν τε καὶ ἐνιέμενον πάντως ἰᾶσθαι καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ὀδαξησμῶν ἐρεθισμοὺς πραΰνειν , οὐ σμικρὰ πάλιν οὐδ’ αὐτὰ τῆς ἐναντίας αὐτοῦ δυνάμεως γνωρίσματα , παραλέλειπται τελέως . εἰ δ’ ἀμφοτέρων λεχθέντων ἐφεξῆς ἐθέλοι τις συλλογίσασθαι δυοῖν θάτερον , ἢ ὡς ἐμπειρικὸς ἐν τῷ πρός τι φήσει τὴν δύναμιν ἑκάστου τῶν φαρμάκων ἐξ ἐμπειρίας γινώσκειν , αὐτοῦ δὲ καθ’ ἑαυτὸ τὴν οἰκείαν φύσιν ἀγνοεῖν , ἢ ὡς λογικὸς τὰς ἐναντίας δυνάμεις ὑπάρχειν ταὐτῷ φαρμάκῳ , δακνώδη τε καὶ πραϋντικὴν , εἶτ’ οἶμαι μεγίστην ἀπορίαν ἕξει τὴν αἰτίαν ἀποδιδοὺς τοῦ ποτὲ μὲν τὴν ἑτέραν αὐτῶν ἐνεργεῖν αἰσθητῶς , ποτὲ δὲ τὴν ἑτέραν , ἢ ἀπολωλυίας , ἢ μὴ σαφῶς γε φαινομένης τῆς ἑτέρας . εἰσὶ δὲ τῶν τοιούτων ἁπασῶν ἀποριῶν αἱ λύσεις , εἰ μὲν ὡς φυσικὰ προβλήματα προβάλλοιντο , παγχάλεποί τινες , εἰ δ’ ὡς πρὸς τὴν χρείαν τῆς τέχνης ἀναφέροιντο , πείρας μὲν πολλῆς , ἐπιλογισμῶν δὲ οὐ πολλῶν μὲν , ἀκριβῶν δὲ καὶ διωρισμένων δεόμεναι . πρῶτον μὲν γὰρ , εἰ πᾶν ἔλαιον τοῖς ὀφθαλμοῖς δακνῶδές ἐστιν ἢ μὴ τῇ πείρᾳ διορίσασθαι βέλτιον , οὐκ αὐτοσχεδιάζειν , ὥσπερ ῥήτορας ἐπιχειροῦντας εἰς ἑκάτερον . εἶθ’ ἑξῆς εἰ πᾶν ὁμοίως κερχνῶδες , ἢ γαστρὸς ὑπαγωγὸν ἢ καταξῦον αὐτὴν , ὡς αἱματώδεις ἐνίοτε κινεῖν ἐκκρίσεις , ἢ τὸ μέν τι ποιεῖ τῶν ἐλαίων ταῦτα , τὸ δ’ οὐ ποιεῖ , καὶ τὸ μὲν μᾶλλον , τὸ δ’ ἧττον . ἐλαίου δὲ διαφορὰς λέγω νῦν οὐχ ὡς ἄν τις ὑπονοήσῃ τὰς ἑτερογενεῖς , οἷον τοῦ κικίνου τε καὶ ῥαφανίνου καὶ καρυΐνου καὶ βαλανίνου καὶ τῶν ὁμοίων . εἰδέναι μὲν γὰρ χρὴ καὶ τὰς τούτων δυνάμεις τὸν ἰατρόν . ἀλλ’ οὐκ ἔν γε τῷ παρόντι προσήκει μνημονεύειν αὐτῶν . ἀρκεῖ γὰρ , οἶμαι , τήν γε πρώτην αὐτὸ τὸ κυριώτατον καὶ μάλιστα τὸ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων ὀνομαζόμενον ἔλαιον ἐπισκέψασθαι . καὶ γὰρ ὁ καρπὸς ἐξ οὗ γίγνεται τοῦτο , μόνος τῶν ἄλλων ἐλαία καὶ τὸ δένδρον ἐλαία προσαγορεύεται . καὶ τοῦτο ﻿ μὲν ἔλαιον ἁπλῶς γε καὶ πρώτως ὀνομάζεται , τὰ δ’ ἄλλα πάντα κατὰ μεταφοράν τινα καὶ κατάχρησιν .
Lemmas: σκευάζω δέ καί οὗτος παραπλήσιος ὁ ὕδωρ θερμαίνω γάρ αὐτός πρότερος , οὕτως ἐνίστημι ἀκραιφνής ψυχρός . εἰ δέ καί κρουνός ὑπέρκειμαι ἐπί αὐτός καταρράσσω εἰμί , προστεγνόω δηλονότι ὁ περιέχω ἀγγεῖον ἔλαιον , ἔτι καί μάλα ἄν οὕτως ψυχρός ἐργάζομαι . ψυχρός δέ ἱκανός γίγνομαι , ἐͅπειδάν προθερμαίνω ἐν φρέαρ κρεμάννυμι ψαύω ὁ ὕδωρ . γίγνομαι μέν γάρ καί ὁ μή ψαύω ψυχρός , ἀλλά ἥσσων . ὁ μέν δή τοιοῦτος παρασκευή ψυχρός ἀποδείκνυμι ἔλαιον , ὁ δέ ἐναντίος θερμός . χράω δέ κἀκείναι , ἐπί ὁ καταψύχω σῶμα , εἰς δεξαμενή ἐμβιβάζω ἔλαιον θερμός ὁ ἀποναρκόω τις μέρος , ἤ τρομώδης , ἤ σπασμώδης , ἤ παλμώδης , ἤ ἀκίνητος , ἤ ἀναίσθητος , ἤ δυσαίσθητος , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος πάσχω . εἰ τις τοίνυν ἐκ ἅπας χρῆσις ἀποφαίνω περί ὁ ὁ φάρμακον δύναμις , οὐ ἄν φθάνω καί θερμαντικός ἐγώ καί ψυκτικός οἴομαι εἰμί ἔλαιον , ὑγραντικός τε καί ξηραντικός , ὥσπερ καί ὁ ὁ Διοκλῆς Ἀρχίδαμος , εἰ καί μή παρακολουθέω ὁ ἐναντιολογία . ὅταν μέν γάρ ξηραίνω καί κραῦρος γίγνομαι λέγω ὁ ἐν ὁ ἔλαιον ἕψω , ξηραντικός τις καί διαφορητικός ἐπιδείκνυμι αὐτός ὁ δύναμις · ὅταν δέ εἴσω ὁ βύρσα δύω καί ὁ ἡμέτερος ἐμπλήσσω πόρος καί κωλύω ὁ φυσικός ὁ ὑγρός ἐκροή , ἐναντίος δήπου πάλιν ἐκ οὗτος ἐπιδείκνυμι ὁ δύναμις αὐτός ὁ διαφορέω τε καί ξηραίνω . ἀλλά ἐν οὗτος μέν ἔτι ὁ γοῦν φαίνω λέγω οὐ ὀρθός ὑπέρ αὐτός συλλογίζομαι . κατά δέ ὁ περί ὁ δῆξις αὐτός λόγος οὐδέ οὗτος διέρχομαι πᾶς . ὁ μέν γάρ ὁ ὀφθαλμός δάκνω καί κερχνώδης ὁ φάρυγξ ποιέω καί καταξύω ὁ γαστήρ καί ὁ διαχώρησις αἱματώδης ἐπιφέρω , ἱκανός μαρτύριον ὁ δακνώδης δύναμις ὑπάρχω αὐτός . ὁ δέ καί ὁ ἕλκος ἀνώδυνος εἰμί καί ὁ ὁ γαστήρ δῆξις , ἐπιβρέχω τε καί ἐνίημι πάντως ἰάομαι καί ὁ ἀπό ὁ ὀδαξησμός ἐρεθισμός πραύνω , οὐ μικρός πάλιν οὐδέ αὐτός ὁ ἐναντίος αὐτός δύναμις γνώρισμα , παραλείπω τέλειος . εἰ δέ ἀμφότερος λέγω ἐφεξῆς ἐθέλω τις συλλογίζομαι δύο ἕτερος , ἤ ὡς ἐμπειρικός ἐν ὁ πρός τις φημί ὁ δύναμις ἕκαστος ὁ φάρμακον ἐκ ἐμπειρία γιγνώσκω , αὐτός δέ κατά ἑαυτοῦ ὁ οἰκεῖος φύσις ἀγνοέω , ἤ ὡς λογικός ὁ ἐναντίος δύναμις ὑπάρχω αὐτός φάρμακον , δακνώδης τε καί πραυντικός , εἶτα οἴομαι μέγας ἀπορία ἔχω ὁ αἰτία ἀποδίδωμι ὁ ποτέ μέν ὁ ἕτερος αὐτός ἐνεργέω αἰσθητός , ποτέ δέ ὁ ἕτερος , ἤ ἀπόλλυμι , ἤ μή σαφής γε φαίνω ὁ ἕτερος . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος ἅπας ἀπορία ὁ λύσις , εἰ μέν ὡς φυσικός πρόβλημα προβάλλω , παγχάλεπος τις , εἰ δέ ὡς πρός ὁ χρεία ὁ τέχνη ἀναφέρω , πεῖρα μέν πολύς , ἐπιλογισμός δέ οὐ πολύς μέν , ἀκριβής δέ καί διορίζω δέω . πρῶτος μέν γάρ , εἰ πᾶς ἔλαιον ὁ ὀφθαλμός δακνώδης εἰμί ἤ μή ὁ πεῖρα διορίζω ἀγαθός , οὐ αὐτοσχεδιάζω , ὥσπερ ῥήτωρ ἐπιχειρέω εἰς ἑκάτερος . εἶτα ἑξῆς εἰ πᾶς ὅμοιος κερχνώδης , ἤ γαστήρ ὑπαγωγός ἤ καταξύω αὐτός , ὡς αἱματώδης ἐνίοτε κινέω ἔκκρισις , ἤ ὁ μέν τις ποιέω ὁ ἔλαιον οὗτος , ὁ δέ οὐ ποιέω , καί ὁ μέν μάλα , ὁ δέ ἥσσων . ἔλαιον δέ διαφορά λέγω νῦν οὐ ὡς ἄν τις ὑπονοέω ὁ ἑτερογενής , οἷος ὁ κίκινος τε καί ῥαφάνινος καί καρύϊνος καί βαλάνινος καί ὁ ὅμοιος . οἶδα μέν γάρ χρή καί ὁ οὗτος δύναμις ὁ ἰατρός . ἀλλά οὐ ἐν γε ὁ πάρειμι προσήκω μνημονεύω αὐτός . ἀρκέω γάρ , οἴομαι , ὁ γε πρῶτος αὐτός ὁ κύριος καί μάλα ὁ ὑπό πᾶς ἄνθρωπος ὀνομάζω ἔλαιον ἐπισκοπέω . καί γάρ ὁ καρπός ἐκ ὅς γίγνομαι οὗτος , μόνος ὁ ἄλλος ἔλαιον καί ὁ δένδρον ἔλαιον προσαγορεύω . καί οὗτος ﻿ μέν ἔλαιον ἁπλῶς γε καί πρῶτος ὀνομάζω , ὁ δέ ἄλλος πᾶς κατά μεταφορά τις καί κατάχρησις .