galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 3.6
Οὐ μόνον γὰρ , ὡς ἀρτίως εἴρηται , τὸ μὲν ἁπλῶς , τὸ δ’ ἐπικρατείᾳ λέγεται πρὸς αὐτῶν . ἁπλῶς μὲν γὰρ τὸ πῦρ θερμὸν , ἐπικρατείᾳ δ’ ἄνθρωπος , ἀλλὰ καὶ τὸ κατ’ ἐπικράτειαν αὐτὸ διχῶς λέγεσθαι νομίζουσιν , τὸ μὲν κατὰ τοὺς ὄγκους τῆς οὐσίας , ὡς κᾀν τοῖς περὶ κράσεων ὑπομνήμασιν ἡμεῖς διῃροῦμεν , οἷον εἰ δύο χοὰς ὕδατος ἄκρως ζέοντος ἀναμίξαις ἑνὶ χοῒ ψυχροῦ παντάπασιν ὕδατος , ἕτερον δὲ τὸ κατὰ τὴν τῶν ποιοτήτων ἐνέργειαν . τοῦτο δ’ ἤδη δόγματος ἐχόμενον λέγουσιν , οὐκ ἔτ’ ἐκ τῶν ἐναργῶς φαινομένων λαμβάνοντες . ὑποθέμενοι γὰρ τὸ μὲν ψυχρὸν συνάγειν καὶ πιλεῖν καὶ ἀκίνητον ἐργάζεσθαι τὴν οὐσίαν , τὸ δὲ θερμὸν ἀραιοῦν καὶ διαχεῖν καὶ πέττειν καὶ ﻿ κινεῖν εὐλόγως ἐν ἅπασι τοῖς φυτοῖς κρατεῖν ἀποφαίνονται τὸ θερμόν . μηδὲ γὰρ ἂν μήτε τὴν ἐκ τῆς γῆς ἀνάδοσιν τῆς τροφῆς ἐπὶ μήκιστον ἄλλως γενέσθαι , μήτ’ ἀλλοίωσιν αὐτοῦ μήτε πέψιν , ἀλλὰ μηδὲ τὴν αὔξησιν ὅλως τῶν φυτῶν ἢ τὴν βλάστησιν , ἢ τῶν καρπῶν τὴν γένεσιν , εἰ μὴ τὸ θερμὸν ἐκράτει · καὶ οὕτως ἤδη πάλιν ἐν αὐτοῖς τοῖς φυτοῖς τὸ μὲν θερμότερον ἀποφαίνουσιν , τὸ δὲ ψυχρότερον . ἐκ ταύτης οὖν τῆς ὑποθέσεως ἤρτηται καὶ ὁ περὶ τῶν ῥόδων αὐτῶν λόγος ὅτι θερμά . κρατεῖ γὰρ ἐπὶ πλέον ἐν αὐτοῖς τὸ θερμὸν ἢ ἐν ἄλλοις τισὶ φυτοῖς . ἐξ ἑτέρας δ’ αὖ πάλιν ὑποθέσεως ὁ περὶ ἐλαίου τε καὶ πιμελῆς . ὅτι γὰρ ἂν ἐκφλογοῦται τάχιστα , διὰ τοῦτο θερμὰ τὴν δύναμιν εἶναί φασιν αὐτά . καὶ καθ’ ἕτερον δ’ αὖ τρόπον ὅσα γλυκέα , διότι γὰρ οἰκειότατα καὶ ὁμοιότατα ταῖς κράσεσιν ἡμῶν φύσει θερμῶν ὑπαρχόντων , διὰ τοῦτο καὶ ταῦτα θερμὰ εἶναί φασι . τοῖς μὲν οὖν φιλοσόφοις , ὡς ἂν περὶ τῆς ὅλης φύσεως ἀποφαινομένοις , ὀρθῶς τὰ τοιαῦτα ζητεῖται καὶ λέγεται · τοῖς δ’ ἰατροῖς , ἕτερον ἔχουσι σκοπὸν , οὐκ ὀρθῶς · οὔτε γὰρ ὅτι ἐν ταῖς ἐνεργείαις ἐπικρατεῖ τὸ θερμὸν ἐν τοῖς ῥόδοις οὔθ’ ὅλως ὅτι τῷ γένει φυτὸν ὑπάρχει , θερμὸν ἤδη διά τι τούτων ἐστίν . οὐ γὰρ οὕτως ἐζητοῦμεν ἡμεῖς τὸ θερμὸν , ἀλλ’ ὡς πρὸς ἄνθρωπον , ἐπεὶ κατά τε τὸ κρατεῖν ἐν ταῖς ἐνεργείαις τὸ θερμὸν ἅπαν φυτὸν ἔσται θερμὸν , ἔτι δὲ μᾶλλον τὰ ζῶα πάντα . καὶ μήκωνα τοίνυν καὶ μανδραγόραν καὶ κώνειον καὶ σαλαμάνδραν θερμὰ λεγόντων ὑπάρχειν , ἀλλ’ οὐ λέγουσιν , ἀλλ’ ὥσπερ ἐξ ἑνὸς στόματος ἅπαντες ἀποφαίνονται ψυχρὰ ταῦτ’ εἶναι πάντα . καίτοι ζῶόν τ’ ἐστὶν ἡ σαλαμάνδρα , τρεφόμενον δήπου καὶ αὐξόμενον καὶ κινούμενον , ἅπερ δὴ τοῦ θερμοῦ κρατοῦντος ἐν τῇ κράσει γίνεσθαί φασι . πῶς οὖν ἐν τούτοις μὲν ὡς πρὸς ἄνθρωπον ἀποβλέπουσιν , ἐν ἄλλοις δὲ ὡς πρὸς τὴν ὅλην φύσιν , ἢ τὰς τῶν πρώτων ποιοτήτων ἐνεργείας ; ἐγὼ μὲν οὖν φημι μὴ σαλαμάνδραν μόνην , ἢ κώνειον ἀποφαίνεσθαι χρῆναι ψυχρὰ ταῖς δυνάμεσιν ὑπάρχειν , ὡς πρὸς ἄνθρωπον , ἀλλὰ καὶ τἄλλα πάντα κρίνειν ὡσαύτως . ἐπεὶ τό γε κώνειον οὐ μόνον οὐ καταψύξει τοὺς ψάρας οὐδ’ ἀναιρεῖ καθάπερ ἡμᾶς , ἀλλὰ καὶ τρέφει καὶ θερμαίνει δηλονότι πᾶν γὰρ τὸ τρέφον οὐσίαν θερμὴν ἐπαύξει δήπου τὸ θερμὸν αὐτῆς καὶ φυλάττει . θερμὴ δέ ἐστιν ἡ τοῦ σώματος οὐσία τῶν ψάρων οὐχ ὡς ζώων μόνον , ἀλλὰ καὶ ὡς ἐναίμων . ἐμοὶ μὲν οὖν ἐπιδέδεικται πολλάκις ἐν πολλαῖς ἤδη πραγματείαις ὡς οἰκειότητές τινές εἰσι καὶ μάχαι ποιοτήτων ἐν ἅπασι τοῖς οὖσι , καὶ τὸ μὲν οἰκεῖον ἑτοίμως ἐξομοιοῦται , τὸ δ’ ἐναντίον εἰς φθορὰν ἐνίοτε μεταβάλλει τά τε φυτὰ καὶ τὰ ζῶα . καὶ μὲν δὴ καὶ ὡς αἱ οἰκειότητες αὐτῶν κατὰ τὴν ἰδιότητα τῆς ὅλης οὐσίας γίνονται , καὶ τοῦτο εἴρηταί μοι καὶ δέδεικται πολλάκις . οἱ δὲ οὐ δύνανται κατιδεῖν αὐτὸ καὶ διὰ τοῦτο ῥᾳθύμως τε ἅμα καὶ ψευδῶς περὶ τῶν πλείστων ἀποφαίνονται φαρμάκων . ἓν γάρ ἐστι μόνον ἀσφαλὲς κριτήριον ἐν αὐτοῖς , ἡ πρὸς ἄνθρωπον πεῖρα , διοριζομένων ἡμῶν ἐν αὐτῇ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς τοῦ καθ’ αὑτό . καὶ ταύτῃ προσέχων τὸν νοῦν οὔτ’ ὄξος , οὔτε ῥόδινον ἐρεῖ τις θερμόν · ψύχει γὰρ ἡμᾶς ἀμφότερα πρώτως καὶ καθ’ ἑαυτὰ , τὸ μὲν ὄξος ἰσχυρῶς , ἐπ’ ὀλίγον δὲ τὸ ῥόδινον . οἷον δέ τι τοῦτ’ ἐστιν τὸ ἐπ’ ὀλίγον , ἐγὼ διηγήσομαι . συγκατοφθήσεται γὰρ αὐτῷ καὶ ὁ περὶ τῆς μέσης κράσεως ἁπάντων τῶν φαρμάκων λόγος , οὗ κᾀν τῷ πρὸ τούτου βιβλίῳ μνήμην ἐποιησάμην ὑπὲρ ἐλαίου διαλεγόμενος .
Lemmas: οὐ μόνος γάρ , ὡς ἄρτιος λέγω , ὁ μέν ἁπλῶς , ὁ δέ ἐπικράτεια λέγω πρός αὐτός . ἁπλῶς μέν γάρ ὁ πῦρ θερμός , ἐπικράτεια δέ ἄνθρωπος , ἀλλά καί ὁ κατά ἐπικράτεια αὐτός διχῶς λέγω νομίζω , ὁ μέν κατά ὁ ὄγκος ὁ οὐσία , ὡς εἰͅν ὁ περί κρᾶσις ὑπόμνημα ἐγώ διαιρέω , οἷος εἰ δύο χοή ὕδωρ ἄκρος ζέω ἀναμίσγω εἷς χοῦς ψυχρός παντάπασι ὕδωρ , ἕτερος δέ ὁ κατά ὁ ὁ ποιότης ἐνέργεια . οὗτος δέ ἤδη δόγμα ἔχω λέγω , οὐ ἔτι ἐκ ὁ ἐναργής φαίνω λαμβάνω . ὑποτίθημι γάρ ὁ μέν ψυχρός συνάγω καί πιλέω καί ἀκίνητος ἐργάζομαι ὁ οὐσία , ὁ δέ θερμός ἀραιόω καί διαχέω καί πέσσω καί ﻿ κινέω εὔλογος ἐν ἅπας ὁ φυτόν κρατέω ἀποφαίνω ὁ θερμός . μηδέ γάρ ἄν μήτε ὁ ἐκ ὁ γῆ ἀνάδοσις ὁ τροφή ἐπί μήκιστος ἄλλος γίγνομαι , μήτε ἀλλοίωσις αὐτός μήτε πέψις , ἀλλά μηδέ ὁ αὔξησις ὅλος ὁ φυτόν ἤ ὁ βλάστησις , ἤ ὁ καρπός ὁ γένεσις , εἰ μή ὁ θερμός κρατέω · καί οὕτως ἤδη πάλιν ἐν αὐτός ὁ φυτόν ὁ μέν θερμός ἀποφαίνω , ὁ δέ ψυχρός . ἐκ οὗτος οὖν ὁ ὑπόθεσις ἀρτέομαι καί ὁ περί ὁ ῥόδον αὐτός λόγος ὅτι θερμός . κρατέω γάρ ἐπί πολύς ἐν αὐτός ὁ θερμός ἤ ἐν ἄλλος τις φυτόν . ἐκ ἕτερος δέ αὖ πάλιν ὑπόθεσις ὁ περί ἔλαιον τε καί πιμελή . ὅτι γάρ ἄν ἐκφλογόω ταχύς , διά οὗτος θερμός ὁ δύναμις εἰμί φημί αὐτός . καί κατά ἕτερος δέ αὖ τρόπος ὅσος γλυκύς , διότι γάρ οἰκεῖος καί ὅμοιος ὁ κρᾶσις ἐγώ φύσις θερμός ὑπάρχω , διά οὗτος καί οὗτος θερμός εἰμί φημί . ὁ μέν οὖν φιλόσοφος , ὡς ἄν περί ὁ ὅλος φύσις ἀποφαίνω , ὀρθός ὁ τοιοῦτος ζητέω καί λέγω · ὁ δέ ἰατρός , ἕτερος ἔχω σκοπός , οὐ ὀρθός · οὔτε γάρ ὅτι ἐν ὁ ἐνέργεια ἐπικρατέω ὁ θερμός ἐν ὁ ῥόδον οὔτε ὅλος ὅτι ὁ γένος φυτόν ὑπάρχω , θερμός ἤδη διά τις οὗτος εἰμί . οὐ γάρ οὕτως ζητέω ἐγώ ὁ θερμός , ἀλλά ὡς πρός ἄνθρωπος , ἐπεί κατά τε ὁ κρατέω ἐν ὁ ἐνέργεια ὁ θερμός ἅπας φυτόν εἰμί θερμός , ἔτι δέ μάλα ὁ ζῷον πᾶς . καί μήκων τοίνυν καί μανδραγόρας καί κώνειον καί σαλαμάνδρα θερμός λέγω ὑπάρχω , ἀλλά οὐ λέγω , ἀλλά ὥσπερ ἐκ εἷς στόμα ἅπας ἀποφαίνω ψυχρός οὗτος εἰμί πᾶς . καίτοι ζῷον τε εἰμί ὁ σαλαμάνδρα , τρέφω δήπου καί αὐξάνω καί κινέω , ὅς δή ὁ θερμός κρατέω ἐν ὁ κρᾶσις γίγνομαι φημί . πῶς οὖν ἐν οὗτος μέν ὡς πρός ἄνθρωπος ἀποβλέπω , ἐν ἄλλος δέ ὡς πρός ὁ ὅλος φύσις , ἤ ὁ ὁ πρῶτος ποιότης ἐνέργεια ; ἐγώ μέν οὖν φημί μή σαλαμάνδρα μόνος , ἤ κώνειον ἀποφαίνω χρή ψυχρός ὁ δύναμις ὑπάρχω , ὡς πρός ἄνθρωπος , ἀλλά καί ἄλλος πᾶς κρίνω ὡσαύτως . ἐπεί ὁ γε κώνειον οὐ μόνος οὐ καταψύχω ὁ ψάρ οὐδέ ἀναιρέω καθά ἐγώ , ἀλλά καί τρέφω καί θερμαίνω δηλονότι πᾶς γάρ ὁ τρέφω οὐσία θερμός ἐπαυξάνω δήπου ὁ θερμός αὐτός καί φυλάσσω . θερμός δέ εἰμί ὁ ὁ σῶμα οὐσία ὁ ψᾶρος οὐ ὡς ζῷον μόνος , ἀλλά καί ὡς ἔναιμος . ἐγώ μέν οὖν ἐπιδείκνυμι πολλάκις ἐν πολύς ἤδη πραγματεία ὡς οἰκειότης τις εἰμί καί μάχη ποιότης ἐν ἅπας ὁ εἰμί , καί ὁ μέν οἰκεῖος ἑτοῖμος ἐξομοιόω , ὁ δέ ἐναντίος εἰς φθορά ἐνίοτε μεταβάλλω ὁ τε φυτόν καί ὁ ζῷον . καί μέν δή καί ὡς ὁ οἰκειότης αὐτός κατά ὁ ἰδιότης ὁ ὅλος οὐσία γίγνομαι , καί οὗτος λέγω ἐγώ καί δείκνυμι πολλάκις . ὁ δέ οὐ δύναμαι κατοράω αὐτός καί διά οὗτος ῥᾴθυμος τε ἅμα καί ψευδής περί ὁ πολύς ἀποφαίνω φάρμακον . εἷς γάρ εἰμί μόνος ἀσφαλής κριτήριον ἐν αὐτός , ὁ πρός ἄνθρωπος πεῖρα , διορίζω ἐγώ ἐν αὐτός ὁ κατά συμβαίνω ὁ κατά ἑαυτοῦ . καί οὗτος προσέχω ὁ νόος οὔτε ὄξος , οὔτε ῥόδινος λέγω τις θερμός · ψύχω γάρ ἐγώ ἀμφότερος πρῶτος καί κατά ἑαυτοῦ , ὁ μέν ὄξος ἰσχυρός , ἐπί ὀλίγος δέ ὁ ῥόδινος . οἷος δέ τις οὗτος εἰμί ὁ ἐπί ὀλίγος , ἐγώ διηγέομαι . συγκαθοράω γάρ αὐτός καί ὁ περί ὁ μέσος κρᾶσις ἅπας ὁ φάρμακον λόγος , ὅς εἰͅν ὁ πρό οὗτος βιβλίον μνήμη ποιέω ὑπέρ ἔλαιον διαλέγω .