galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 5.23
Ὥσπερ δὲ γάλακτος , οὕτω καὶ σπέρματος εἰώθασιν ὀνομάζειν ἔνια μὲν γεννητικὰ , καὶ τούτοις ἐναντία τὰ σβεστικὰ , προκλητικὰ δ’ ἕτερα , καὶ τούτοις ἐναντία τὰ ἐπισχετικά . γεννητικὰ μὲν οὖν ἐστι τὰ γεννῶντα τὸ μὴ πρότερον ὑπάρχον , σβεστικὰ δὲ τὰ φθείροντα · προκλητικὰ δὲ τὰ τὸ συνηθροισμένον ἐν βάθει πρὸς τοὐμφανὲς ἄγοντα , καὶ τούτοις ἐναντία τὰ ἐπισχετικά . γεννητικὰ μὲν οὖν σπέρματός ἐστιν ἐδέσματα ὅσα τρόφιμά τε ἅμα καὶ φυσώδη καὶ ταῖς ὅλαις οὐσίαις ἐστὶν οἰκεῖα · φάρμακα δ’ ὅσα πνευματώδη καὶ θερμά · σβεστικὰ δὲ τὰ ξηραίνοντα πάντα καὶ τὰ ψύχοντα πάντα καὶ ταῖς οὐσίαις ἐναντία , καὶ μὲν δὴ καὶ προκλητικὰ μὲν ὅσα φυσώδη τ’ ἐστὶ καὶ θερμὰ χωρὶς τοῦ ξηραίνειν , ἐπισχετικὰ δὲ τὰ ἐναντία . τῆς γὰρ τοῦ σπέρματος οὐσίας ἐκ χρηστοῦ περιττώματος ἐχούσης τὴν γένεσιν , οὔσης δὲ καὶ πνευματώδους , τρόφιμά τε ἅμα καὶ πνευματώδη χρὴ πάνθ’ ὑπάρχειν ὅσα γεννᾷν καὶ προκαλεῖσθαι δύνηται σπέρμα . βολβοὶ μὲν οὖν ἐρέβινθοί τε καὶ κύαμοι καὶ πολύποδες καὶ κῶνος ἐδέσματα πολύσπερμα λέγεται καὶ ἔστι · σκίγκος δὲ καὶ σατύριον φάρμακα . τροφαὶ δ’ ἅμα καὶ φάρμακα πολύσπερμα τό τε τῆς λίνου σπέρμα καὶ τὸ εὔζωμον . ὅσα δὲ ψύχειν πέφυκεν ἐδέσματά τε καὶ φάρμακα , παχύνοντά τε καὶ πηγνύντα , καὶ στάσιμον ἐργαζόμενα τὸ σπέρμα , τὴν τῶν ἐπισχόντων αὐτὰ δύναμιν , οὐ τὴν τῶν φθειρόντων ἔχει . θριδακίναι μὲν γὰρ καὶ βλίτα καὶ ἀτραφάξυες καὶ κολοκυνθὶς καὶ μόρα καὶ μηλοπέπονές τε καὶ σίκυοι , ἤν τε καὶ πέπονες , ἤν τε καὶ μὴ πέπονες ὦσιν . ὅσα δὲ ξηραίνει , τὴν ἀρχὴν οὐδ’ ἐπιτρέπει γενέσθαι τὸ σπέρμα , κᾂν θερμὰ τὴν φύσιν ὑπάρχῃ , καθάπερ τὸ πήγανον . εἰ δὲ καὶ μὴ θερμαίνει , πολὺ μᾶλλον , ὡς ἡ νυμφαία . ταῦτα μέν γε καὶ κατὰ τὴν ἰδιότητα τῆς οὐσίας εὔλογον ἐναντίως ἔχειν σπέρματι . τὴν δ’ αὐτὴν ἀναλογίαν ἐδεσμάτων τε καὶ φαρμάκων ἐπί τε γάλακτός ἐστιν εὑρεῖν καὶ καταμηνίων . καθ’ ἕτερον δὲ τρόπον ὑπὸ ταὐτὸ πέπτωκε γένος αὐτοῖς ὅσα ταῖς ἐκ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων ἀναπτύσεσι τιμωρεῖται καὶ ὅσα κινεῖν οὔρησιν πέφυκεν . ἅπαντα γὰρ ταῦτα λεπτυντικῆς ἐστι δυνάμεως , ὥσπερ οὖν τὰ ἐναντία παχυντικῆς . ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς λεπτυντικῆς διαίτης ἰδίᾳ γέγραπται δηλουμένων οὐδὲν ἧττον ἐν ταὐτῷ βιβλίῳ καὶ τῶν παχυνόντων . τὰ δὲ λεπτύνοντα καὶ παχύνοντα φάρμακα τῶν ἐφεξῆς τῶνδε τριῶν βιβλίων ἐκλέγου , ἐπὶ μὲν τῶν λεπτυνόντων σκοπὸν ἔχων τὰ θερμότητα καὶ λεπτομέρειαν ἔχοντα , ἐπὶ δὲ τῶν παχυνόντων τὰ ἐναντία . δέδεικται γὰρ ἡμῖν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὡς ἰδία τίς ἐστιν ἡ τῶν λεπτομερῶν φαρμάκων φύσις οὐ μόνον τοῖς θερμαίνουσιν ὑπάρχουσα . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ ἡ τῶν παχυμερῶν οὐ μόνον τοῖς ψύχουσιν · ὥσπερ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀναλογία τις ἐν ταῖς δυνάμεσιν ὑπάρχει , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπὶ πάντων ζητεῖν , εἰ καὶ μὴ κείμενον ὄνομα τύχῃ . λέγονται γοῦν τινες ὀξυδορκικαὶ δυνάμεις αἱ τοὺς ὀφθαλμοὺς , ἐπειδὰν μηδὲν ﻿ ἔχοντες αἰσθητὸν πάθημα φαύλως ἐνεργῶσιν , ἐπανορθούμεναι . καὶ χρὴ δηλονότι καὶ κατὰ τὰ ὦτα καὶ τὰς ῥῖνας ἑκάστην τε τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ἀνάλογον ὑπάρχειν τινὰ τοιαύτην δύναμιν , οὐ μὴν ὠνόμασταί γε ὀξυήκοός τις δύναμις , ὥσπερ οὐδὲ κατὰ τὴν ὄσφρησιν ἢ τὴν γεῦσιν ἢ τὴν ἁφὴν , καίτοι γε ἐν αὐτοῖς τοῖς αἰσθητοῖς πράγμασιν ἀναλόγως ὑπαρχούσης . εἰ δ’ ἐπὶ πλέον ἐκτείνοι τις τὴν ὁμοιότητα , καὶ καθ’ ἕκαστον ἡμῶν μόριον ἀναγκαῖον εἶναι τοιαύτην τινὰ δύναμιν φαρμάκων , ὑφ’ ἧς δηλονότι βέλτιον γίγνεται τὸ τοῦ μέρους ἔργον , ὥσπερ , εἰ οὕτως ἔτυχε , τὸ τῆς γαστρός . ἔστι γὰρ οὖν κᾀνταῦθα πολλάκις εὑρεῖν ἀτονίαν τινὰ τοιαύτην αὐτῆς , οἵα κατ’ ὀφθαλμούς ἐστιν ἡ ἀμβλυωπία , μήτε φλεγμαίνοντας μήτε ῥευματιζομένους μήθ’ ἡλκωμένους μήτ’ ἄλλο τι φανερὸν ἔχοντας κακόν . καὶ δὴ καὶ τὰ φάρμακα τὴν τοιαύτην διάθεσιν τῆς γαστρὸς ἐπανορθούμενα κέκληται πεπτικὰ , τῷ μὲν σχήματι τῆς προσηγορίας οὐκ ἀνάλογον ἔχοντα τοῖς ὀξυδορκικοῖς , τῷ δ’ ἔργῳ καὶ τῇ δυνάμει παραπλήσια .
Lemmas: ὥσπερ δέ γάλα , οὕτως καί σπέρμα εἴωθα ὀνομάζω ἔνιοι μέν γεννητικός , καί οὗτος ἐναντίος ὁ σβεστικός , προκλητικός δέ ἕτερος , καί οὗτος ἐναντίος ὁ ἐπισχετικός . γεννητικός μέν οὖν εἰμί ὁ γεννάω ὁ μή πρότερος ὑπάρχω , σβεστικός δέ ὁ φθείρω · προκλητικός δέ ὁ ὁ συναθροίζω ἐν βάθος πρός ἐμφανής ἄγω , καί οὗτος ἐναντίος ὁ ἐπισχετικός . γεννητικός μέν οὖν σπέρμα εἰμί ἔδεσμα ὅσος τρόφιμος τε ἅμα καί φυσώδης καί ὁ ὅλος οὐσία εἰμί οἰκεῖος · φάρμακον δέ ὅσος πνευματώδης καί θερμός · σβεστικός δέ ὁ ξηραίνω πᾶς καί ὁ ψύχω πᾶς καί ὁ οὐσία ἐναντίος , καί μέν δή καί προκλητικός μέν ὅσος φυσώδης τε εἰμί καί θερμός χωρίς ὁ ξηραίνω , ἐπισχετικός δέ ὁ ἐναντίος . ὁ γάρ ὁ σπέρμα οὐσία ἐκ χρηστός περίσσωμα ἔχω ὁ γένεσις , εἰμί δέ καί πνευματώδης , τρόφιμος τε ἅμα καί πνευματώδης χρή πᾶς ὑπάρχω ὅσος γεννάω καί προκαλέω δύναμαι σπέρμα . βολβός μέν οὖν ἐρέβινθος τε καί κύαμος καί πολύπους καί κῶνος ἔδεσμα πολύσπερμος λέγω καί εἰμί · σκίγκος δέ καί σατύριον φάρμακον . τροφή δέ ἅμα καί φάρμακον πολύσπερμος ὁ τε ὁ λίνος σπέρμα καί ὁ εὔζωμος . ὅσος δέ ψύχω φύω ἔδεσμα τε καί φάρμακον , παχύνω τε καί πήγνυμι , καί στάσιμος ἐργάζομαι ὁ σπέρμα , ὁ ὁ ἐπέχω αὐτός δύναμις , οὐ ὁ ὁ φθείρω ἔχω . θριδακίνη μέν γάρ καί βλίτον καί ἀτράφαξυς καί κολοκυνθίς καί μόρα καί μηλοπέπων τε καί σίκυος , ἐάν τε καί πέπων , ἐάν τε καί μή πέπων εἰμί . ὅσος δέ ξηραίνω , ὁ ἀρχή οὐδέ ἐπιτρέπω γίγνομαι ὁ σπέρμα , ἔͅν θερμός ὁ φύσις ὑπάρχω , καθά ὁ πήγανον . εἰ δέ καί μή θερμαίνω , πολύς μάλα , ὡς ὁ νυμφαῖος . οὗτος μέν γε καί κατά ὁ ἰδιότης ὁ οὐσία εὔλογος ἐναντίος ἔχω σπέρμα . ὁ δέ αὐτός ἀναλογία ἔδεσμα τε καί φάρμακον ἐπί τε γάλα εἰμί εὑρίσκω καί καταμήνιος . κατά ἕτερος δέ τρόπος ὑπό αὐτός πίπτω γένος αὐτός ὅσος ὁ ἐκ ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον ἀνάπτυσις τιμωρέω καί ὅσος κινέω οὔρησις φύω . ἅπας γάρ οὗτος λεπτυντικός εἰμί δύναμις , ὥσπερ οὖν ὁ ἐναντίος παχυντικός . ἀλλά περί μέν ὁ λεπτυντικός δίαιτα ἴδιος γράφω δηλέομαι οὐδείς ἥσσων ἐν αὐτός βιβλίον καί ὁ παχύνω . ὁ δέ λεπτύνω καί παχύνω φάρμακον ὁ ἐφεξῆς ὅδε τρεῖς βιβλίον ἐκλέγω , ἐπί μέν ὁ λεπτύνω σκοπός ἔχω ὁ θερμότης καί λεπτομέρεια ἔχω , ἐπί δέ ὁ παχύνω ὁ ἐναντίος . δείκνυμι γάρ ἐγώ ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὡς ἴδιος τις εἰμί ὁ ὁ λεπτομερής φάρμακον φύσις οὐ μόνος ὁ θερμαίνω ὑπάρχω . κατά αὐτός δέ καί ὁ ὁ παχυμερής οὐ μόνος ὁ ψύχω · ὥσπερ δέ καί ἐπί ὁ τοιοῦτος ἀναλογία τις ἐν ὁ δύναμις ὑπάρχω , κατά ὁ αὐτός τρόπος ἐπί πᾶς ζητέω , εἰ καί μή κεῖμαι ὄνομα τυγχάνω . λέγω γοῦν τις ὀξυδορκικός δύναμις ὁ ὁ ὀφθαλμός , ἐπειδάν μηδείς ﻿ ἔχω αἰσθητός πάθημα φαῦλος ἐνεργέω , ἐπανορθόω . καί χρή δηλονότι καί κατά ὁ οὖς καί ὁ ῥίς ἕκαστος τε ὁ ἄλλος αἴσθησις ἀνάλογος ὑπάρχω τις τοιοῦτος δύναμις , οὐ μήν ὀνομάζω γε ὀξυήκοος τις δύναμις , ὥσπερ οὐδέ κατά ὁ ὄσφρησις ἤ ὁ γεῦσις ἤ ὁ ἁφή , καίτοι γε ἐν αὐτός ὁ αἰσθητός πρᾶγμα ἀνάλογος ὑπάρχω . εἰ δέ ἐπί πολύς ἐκτείνω τις ὁ ὁμοιότης , καί κατά ἕκαστος ἐγώ μόριον ἀναγκαῖος εἰμί τοιοῦτος τις δύναμις φάρμακον , ὑπό ὅς δηλονότι ἀγαθός γίγνομαι ὁ ὁ μέρος ἔργον , ὥσπερ , εἰ οὕτως τυγχάνω , ὁ ὁ γαστήρ . εἰμί γάρ οὖν ᾀνταῦθη πολλάκις εὑρίσκω ἀτονία τις τοιοῦτος αὐτός , οἷος κατά ὀφθαλμός εἰμί ὁ ἀμβλυωπία , μήτε φλεγμαίνω μήτε ῥευματίζομαι μήτε ἑλκόω μήτε ἄλλος τις φανερός ἔχω κακός . καί δή καί ὁ φάρμακον ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὁ γαστήρ ἐπανορθόω καλέω πεπτικός , ὁ μέν σχῆμα ὁ προσηγορία οὐ ἀνάλογος ἔχω ὁ ὀξυδορκικός , ὁ δέ ἔργον καί ὁ δύναμις παραπλήσιος .