galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.18
Τούτων οὖν μεμνῆσθαι χρὴ , καὶ ὡς οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ ψύχεσθαι τῷ πήγνυσθαι , κᾂν ὅτι μάλιστα διὰ τὸ ψύχεσθαι γίγνηται . τὸ μὲν γὰρ ψύχεσθαι ψυχράν ἐστιν ἐπιδέχεσθαι ποιότητα , τὸ δὲ πήγνυσθαι σκληρύνεσθαι διὰ ψύξιν . ὅσα τοίνυν ἐστὶ λεπτομερῆ σώματα , τῷ πάσχειν ῥᾳδίως ἑτοίμως μὲν θερμαίνεταί τε καὶ ψύχεται , πήγνυται δὲ οὐκ ἔθ’ ἑτοίμως , ὥσπερ ἀήρ τε καὶ πῦρ . τὸ μὲν γὰρ ὅλως οὐ πήγνυται , ὁ δ’ οὐχ ὁμοίως ὑάλῳ καὶ πίττῃ καὶ κηρῷ καὶ ῥητίνῃ καὶ ἀσφάλτῳ , καίτοι θερμοτάτη γε ἡ ἄσφαλτος , ἀλλὰ τὸ παχυμερὲς αὐτῆς καὶ γεῶδες εἰς τὸ πάχος τῆς πήξεως συντελεῖ . καὶ ἁψάμενος ἂν εὕρῃς ἔτι θερμὴν ἤδη πεπηγυῖαν τελέως , ὥσπερ , οἶμαι , καὶ ὁ μόλυβδος καὶ ὁ κασσίτερος ἔτι ζέοντα πέπηγεν ὁμοίως . οὕτω τοι καὶ τὸ ὕδωρ Ἱπποκράτης ἔλεγεν , τὸ ταχέως θερμαινόμενον καὶ ταχέως ψυχόμενον ἀεὶ κουφότατον . ὅσῳ γὰρ ἂν ᾖ λεπτομερέστερον , τοσούτῳ ῥᾷον πάσχει . λεπτομερέστερον δὲ τὸ γεώδους ἰλύος ἥκιστα μετέχον . οὐχ ἁπλῶς οὖν οὐδ’ ὡς ἔτυχεν ἐκ τῶν πρὸς τὸ πῦρ παθῶν τῆς ὕλης τεκμαίρεσθαι χρὴ τὴν πρὸς ἡμᾶς δύναμιν αὐτῆς , ἀλλὰ μετὰ τῶν εἰρημένων διορισμῶν . ὅθεν οὐδ’ ἀσφαλὴς ἡ κρίσις ὁμοίως τῆς πρὸς ἡμᾶς αὐτούς . ἡ δὲ καὶ ταύτης ἔτι προσωτέρω μετάβασις παντάπασιν σφαλερά · καίτοι γε χρῶνται ταύτῃ πάμπολλοι τῶν ἰατρῶν , οἱ μὲν πᾶν τὸ γλίσχρον θερμὸν εἶναι λέγοντες , οἱ δὲ πᾶν τὸ στῦφον , οἱ δὲ πᾶν τὸ γλυκὺ , τὸ δ’ αὐστηρὸν ἢ τὸ στρύφνὸν ἕτεροι . τινὲς δὲ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν τἀναντία τιθέμενοι . περὶ μὲν δὴ τῶν ἐν τούτοις σφαλμάτων ἐφεξῆς ἐρῶ . νυνὶ δὲ συντελέσαι βούλομαι τὸν ἐνεστῶταστρυφνὸν λόγον , ὡς εἰ κᾀκ τῆς πρὸς τὸ πῦρ κοινωνίας ἐθέλοι τις κρίνειν τὴν ὕλην , οὐχ ἁπλῶς οὐδ’ ἀορίστως προσήκει κρίνειν , οὐδ’ ὡσαύτως ἔχειν ἡγεῖσθαι τῶν κρινομένων ἕκαστον , πρὸς ἄνθρωπόν τε καὶ πῦρ . ὕδωρ μὲν οὖν ἐναντιώτατόν ἐστιν πυρὶ , ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν ὑπάρχον τὴν δύναμιν . ἅλμη δὲ καὶ θάλαττα καὶ τὸ ἀσφαλτῶδες ὕδωρ καὶ τὸ θειῶδες οὐκ ἔθ’ ὡσαύτως . ἀποκεχώρηκε γὰρ ἅπαντα τὰ τοιαῦτα τοῦ ὕδατος ἐπὶ τὸ θερμότερον . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν αὐτοφυῶν ὑδάτων ἱκανὰ καὶ ταῦτα . καθ’ ἕκαστον γὰρ τῶν φαρμάκων , ὧν τὰς ποιότητας αὐτὸ τὸ ὕδωρ δέδεκται , τὸν λόγον ποιούμενοι , κᾂν εἴ τι νῦν ὑπὲρ αὐτῶν ἀσαφέστερον ἢ ἐλλιπέστερον εἴρηται προσθήσομεν .
Lemmas: οὗτος οὖν μιμνῄσκω χρή , καί ὡς οὐ αὐτός εἰμί ὁ ψύχω ὁ πήγνυμι , ἔͅν ὅτι μάλα διά ὁ ψύχω γίγνομαι . ὁ μέν γάρ ψύχω ψυχρός εἰμί ἐπιδέχομαι ποιότης , ὁ δέ πήγνυμι σκληρύνω διά ψῦξις . ὅσος τοίνυν εἰμί λεπτομερής σῶμα , ὁ πάσχω ῥᾴδιος ἑτοῖμος μέν θερμαίνω τε καί ψύχω , πήγνυμι δέ οὐ ἔτι ἑτοῖμος , ὥσπερ ἀήρ τε καί πῦρ . ὁ μέν γάρ ὅλος οὐ πήγνυμι , ὁ δέ οὐ ὅμοιος ὕαλος καί πίσσα καί κηρός καί ῥητίνη καί ἄσφαλτος , καίτοι θερμός γε ὁ ἄσφαλτος , ἀλλά ὁ παχυμερής αὐτός καί γεώδης εἰς ὁ πάχος ὁ πῆξις συντελέω . καί ἅπτω ἐάν εὑρίσκω ἔτι θερμός ἤδη πήγνυμι τέλειος , ὥσπερ , οἴομαι , καί ὁ μόλυβδος καί ὁ κασσίτερος ἔτι ζέω πήγνυμι ὅμοιος . οὕτως τοι καί ὁ ὕδωρ Ἱπποκράτης λέγω , ὁ ταχύς θερμαίνω καί ταχύς ψύχω ἀεί κοῦφος . ὅσος γάρ ἄν εἰμί λεπτομερής , τοσοῦτος ῥᾴδιος πάσχω . λεπτομερής δέ ὁ γεώδης ἰλύς ἦκα μετέχω . οὐ ἁπλῶς οὖν οὐδέ ὡς τυγχάνω ἐκ ὁ πρός ὁ πῦρ πάθος ὁ ὕλη τεκμαίρομαι χρή ὁ πρός ἐγώ δύναμις αὐτός , ἀλλά μετά ὁ λέγω διορισμός . ὅθεν οὐδέ ἀσφαλής ὁ κρίσις ὅμοιος ὁ πρός ἐγώ αὐτός . ὁ δέ καί οὗτος ἔτι πρόσω μετάβασις παντάπασι σφαλερός · καίτοι γε χράω οὗτος πάμπολυς ὁ ἰατρός , ὁ μέν πᾶς ὁ γλίσχρος θερμός εἰμί λέγω , ὁ δέ πᾶς ὁ στύφω , ὁ δέ πᾶς ὁ γλυκύς , ὁ δέ αὐστηρός ἤ ὁ στρύφνον ἕτερος . τις δέ κατά ἕκαστος αὐτός ἐναντίος τίθημι . περί μέν δή ὁ ἐν οὗτος σφάλμα ἐφεξῆς λέγω . νυνί δέ συντελέω βούλομαι ὁ ἐνεστῶταστρυφνος λόγος , ὡς εἰ ἐͅκ ὁ πρός ὁ πῦρ κοινωνία ἐθέλω τις κρίνω ὁ ὕλη , οὐ ἁπλῶς οὐδέ ἀόριστος προσήκω κρίνω , οὐδέ ὡσαύτως ἔχω ἡγέομαι ὁ κρίνω ἕκαστος , πρός ἄνθρωπος τε καί πῦρ . ὕδωρ μέν οὖν ἐναντίος εἰμί πῦρ , ψυχρός καί ὑγρός ὑπάρχω ὁ δύναμις . ἅλμη δέ καί θάλασσα καί ὁ ἀσφαλτώδης ὕδωρ καί ὁ θειώδης οὐ ἔτι ὡσαύτως . ἀποχωρέω γάρ ἅπας ὁ τοιοῦτος ὁ ὕδωρ ἐπί ὁ θερμός . ἀλλά περί μέν ὁ αὐτοφυής ὕδωρ ἱκανός καί οὗτος . κατά ἕκαστος γάρ ὁ φάρμακον , ὅς ὁ ποιότης αὐτός ὁ ὕδωρ δέχομαι , ὁ λόγος ποιέω , ἔͅν εἰ τις νῦν ὑπέρ αὐτός ἀσαφής ἤ ἐλλιπής λέγω προστίθημι .