galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 6.1.2
[ β΄ . Περὶ ἄγνου ἢ λύγου . ] Ἄγνος δὲ ἢ λύγος , τὸ θαμνῶδες φυτὸν , θερμὸς μέν ἐστι καὶ ξηραντικὸς κατὰ τὴν τρίτην που ἀπόστασιν , λεπτομερὴς δὲ ἱκανῶς καὶ γευόμενος δριμύς τε ἅμα καὶ στύφων ἄγνος , ἢ λύγος . αὐτὰς μὲν δὴ τὰς λύγους ἀχρήστους ἔχει πρὸς ἰατρείαν , τὰ δὲ φύλλα καὶ τὸ σπέρμα ξηρὰ καὶ θερμὰ τὴν δύναμίν ἐστι καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν λεπτομερῆ . καὶ γὰρ χρωμένων οὕτω φαίνεται καὶ γευομένων δριμύ τε ἅμα καὶ ὑποστῦφόν ἐστι καὶ τὸ φύλλον καὶ τὸ ἄνθος καὶ ὁ καρπός . ἔστι δὲ καὶ ἐδώδιμος ὁ καρπὸς καὶ θερμαίνει σαφῶς μετὰ τοῦ κεφαλαλγὴς ὑπάρχειν . εἰ δὲ φρυχθείη , καὶ γὰρ καὶ οὕτως ἐσθίεται μετὰ τραγημάτων , ἧττον ἅπτεται τῆς κεφαλῆς . ἄφυσος δὲ κατὰ γαστέρα καὶ ὁ ἄφρυκτος μὲν , ἐπὶ μᾶλλον δὲ πεφρυγμένος . ἐπέχει δὲ καὶ τὰς πρὸς ἀφροδίσια ὁρμὰς ὅ τε πεφρυγμένος καὶ ὁ ἄφρυκτος καρπὸς , καὶ τὰ φύλλα καὶ τὰ ἄνθη τοῦ θάμνου ταὐτὸ τοῦτο δύναται δρᾷν , ὥστε οὐ μόνον ἐσθιόμενα καὶ πινόμενα πρὸς ἁγνείαν πεπίστευται συντελεῖν , ἀλλὰ καὶ ὑποστρωννύμενα . ταῦτ’ ἄρα καὶ τοῖς Θεσμοφορίοις αἱ γυναῖκες Ἀθήνῃσιν ὑποστρωννύουσιν ἑαυταῖς ὅλον τὸν θάμνον , ἐντεῦθεν δὲ καὶ τοὔνομα αὐτῷ . ἐξ ὧν ἁπάντων δῆλον , εἴ γε τῶν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὑπομνήμασιν εἰρημένων μεμνήμεθα , θερμαίνειν τε ἅμα καὶ ξηραίνειν καὶ ἀφυσότατον ὑπάρχειν ἄγνον . ὅτι δὲ λεπτομερὴς ἀκριβῶς ἐστιν ἡ δύναμις αὐτοῦ τεκμήριον . καὶ γὰρ τὸ πρὸς κεφαλὴν . ἅπτειν οὐ διὰ πλῆθος ἀτμώδους πνεύματος ὑπ’ αὐτοῦ γεννωμένου μᾶλλον ἤπερ διὰ θερμότητα καὶ λεπτομέρειαν εὔλογον γίνεται . εἴ περ γὰρ ἦν φυσώδους πνεύματος γεννητικὸν , ἐνεφύσησέ τε ἂν τὴν γαστέρα καὶ τὰς πρὸς ἀφροδίσια παρώξυνεν ὁρμὰς ὥσπερ εὔζωμον . ἐπεὶ δὲ οὐ μόνον οὐ παροξύνει , ἀλλὰ καὶ καταστέλλειν πέφυκεν , εἴη ἂν κατὰ τὴν πηγάνου μάλιστα δύναμιν ἐν τῷ θερμαίνειν καὶ ξηραίνειν , οὐ μὴν ἶσόν γ’ ἐστὶν αὐτῷ . βραχὺ γὰρ ἀπολείπεται κατ’ ἄμφω · καὶ γὰρ θερμαντικώτερον αὐτοῦ καὶ ξηραντικώτερόν ἐστι τὸ πήγανον . διενήνοχε δὲ καὶ τῷ τῆς ποιότητος καὶ δυνάμεως ἐπιμίκτῳ . τὸ γὰρ τοῦ ἄγνου σπέρμα καὶ οἱ βλαστοὶ στύψιν τινὰ μετρίαν ἐπεισφέρουσι . τὸ δὲ πήγανον ὅταν μὲν ξηρὸν ᾖ , πικρὸν ἀκριβῶς ἐστι καὶ δριμὺ , ὅταν δὲ ὑγρὸν , ὑπόπικρον . οὐ μὴν αὐστηρόν γε ἢ στρυφνόν τι πρόσεστιν αὐτῷ , ἢ εἰ καὶ προσεῖναί τῳ δόξειεν , ἀμυδρὸν παντάπασιν οἶδ’ ὅτι δόξει , καὶ οὐδαμῶς ἶσον τῷ τοῦ ἄγνου . ταῦτ’ ἄρα καὶ πρὸς ἧπαρ καὶ σπλῆνα σκληρούμενά τε καὶ ἐμφραττόμενα τὸ τοῦ ἄγνου σπέρμα μᾶλλον ἢ πήγανον ἁρμόττει . τῆς θεραπευτικῆς δέ ἐστιν ἤδη ταῦτα μεθόδου , ἧς τὸ μὲν μηδ’ ὅλως προσάπτεσθαι φαρμάκων δυνάμεως ἀποφαινόμενον ἀδύνατόν ἐστι , τὸ δὲ ταχέως ἀπολείποντα πάλιν ἐπανέρχεσθαι πρὸς τὸ προκείμενον ἀνδρὸς ἔργον ἂν εἴη σώφρονος . ἔτι δὲ μᾶλλον ἐπὶ τῶν ἑξῆς φαρμάκων αὐτὸ δὴ τοῦτο πρᾶξαι πειράσομαι , λέγω δὴ τὸ τὴν καθόλου δύναμιν ἔκ τινων ὀλίγων ἐναργῶν ἐπιλογισάμενος ἀποχωρεῖν τῶν κατὰ μέρος ἐνεργειῶν . ἀρκεῖ γὰρ τοῦτο μόνον εἰς τὰ παρόντα γινώσκειν , ὡς θερμὸς μὲν καὶ ξηρὸς ἄγνος τὴν δύναμίν ἐστιν οὐ μετρίως , ἀλλὰ κατὰ τὴν τρίτην που τῶν ἀποστάσεων , λεπτομερὴς δὲ ἱκανῶς . ὁ γὰρ ταῦτα εἰδὼς , εἶτα προσμαθὼν τὴν θεραπευτικὴν μέθοδον , αὐτὸς ἐξευρήσει πῶς μὲν καταμήνια κινήσει δι’ αὐτοῦ , πῶς δὲ τὰ σκληρυνόμενα μόρια διαφορήσει , πῶς δὲ ἄκοπον ἢ θερμαντικὸν ἄλειμμα δι’ αὐτοῦ κατασκευάσει .
Lemmas: [ Β΄ . περι ἄγνος ἤ λύγος . ] ἄγνος δέ ἤ λύγος , ὁ θαμνώδης φυτόν , θερμός μέν εἰμί καί ξηραντικός κατά ὁ τρίτος που ἀπόστασις , λεπτομερής δέ ἱκανός καί γεύω δριμύς τε ἅμα καί στύφω ἄγνος , ἤ λύγος . αὐτός μέν δή ὁ λύγος ἄχρηστος ἔχω πρός ἰατρεία , ὁ δέ φύλλον καί ὁ σπέρμα ξηρός καί θερμός ὁ δύναμις εἰμί καί κατά ὁ οὐσία λεπτομερής . καί γάρ χράω οὕτως φαίνω καί γεύω δριμύς τε ἅμα καί ὑποστύφω εἰμί καί ὁ φύλλον καί ὁ ἄνθος καί ὁ καρπός . εἰμί δέ καί ἐδώδιμος ὁ καρπός καί θερμαίνω σαφής μετά ὁ κεφαλαλγής ὑπάρχω . εἰ δέ φρύγω , καί γάρ καί οὕτως ἐσθίω μετά τράγημα , ἥσσων ἅπτω ὁ κεφαλή . ἄφυσος δέ κατά γαστήρ καί ὁ ἄφρυκτος μέν , ἐπί μάλα δέ φρύγω . ἐπέχω δέ καί ὁ πρός ἀφροδίσιος ὁρμή ὁ τε φρύγω καί ὁ ἄφρυκτος καρπός , καί ὁ φύλλον καί ὁ ἄνθος ὁ θάμνος αὐτός οὗτος δύναμαι δράω , ὥστε οὐ μόνος εἰσθέω καί πίνω πρός ἁγνεία πιστεύω συντελέω , ἀλλά καί ὑποστόρεννυμι . οὗτος ἄρα καί ὁ Θεσμοφόρια ὁ γυνή Ἀθῆναι ὑποστρώννυμι ἑαυτοῦ ὅλος ὁ θάμνος , ἐντεῦθεν δέ καί ὄνομα αὐτός . ἐκ ὅς ἅπας δῆλος , εἰ γε ὁ ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὑπόμνημα λέγω μιμνῄσκω , θερμαίνω τε ἅμα καί ξηραίνω καί ἄφυσος ὑπάρχω ἄγνος . ὅτι δέ λεπτομερής ἀκριβής εἰμί ὁ δύναμις αὐτός τεκμήριον . καί γάρ ὁ πρός κεφαλή . ἅπτω οὐ διά πλῆθος ἀτμώδης πνεῦμα ὑπό αὐτός γεννάω μάλα ἤ διά θερμότης καί λεπτομέρεια εὔλογος γίγνομαι . εἰ περ γάρ εἰμί φυσώδης πνεῦμα γεννητικός , ἐμφυσάω τε ἄν ὁ γαστήρ καί ὁ πρός ἀφροδίσιος παροξύνω ὁρμή ὥσπερ εὔζωμος . ἐπεί δέ οὐ μόνος οὐ παροξύνω , ἀλλά καί καταστέλλω φύω , εἰμί ἄν κατά ὁ πήγανον μάλα δύναμις ἐν ὁ θερμαίνω καί ξηραίνω , οὐ μήν ἴσος γε εἰμί αὐτός . βραχύς γάρ ἀπολείπω κατά ἄμφω · καί γάρ θερμαντικός αὐτός καί ξηραντικός εἰμί ὁ πήγανον . διαφέρω δέ καί ὁ ὁ ποιότης καί δύναμις ἐπίμικτος . ὁ γάρ ὁ ἄγνος σπέρμα καί ὁ βλαστός στῦψις τις μέτριος ἐπεισφέρω . ὁ δέ πήγανον ὅταν μέν ξηρός εἰμί , πικρός ἀκριβής εἰμί καί δριμύς , ὅταν δέ ὑγρός , ὑπόπικρος . οὐ μήν αὐστηρός γε ἤ στρυφνός τις πρόσειμι αὐτός , ἤ εἰ καί πρόσειμι τις δοκέω , ἀμυδρός παντάπασι οἶδα ὅτι δοκέω , καί οὐδαμῶς ἴσος ὁ ὁ ἄγνος . οὗτος ἄρα καί πρός ἧπαρ καί σπλήν σκληρόω τε καί ἐμφράσσω ὁ ὁ ἄγνος σπέρμα μάλα ἤ πήγανον ἁρμόζω . ὁ θεραπευτικός δέ εἰμί ἤδη οὗτος μέθοδος , ὅς ὁ μέν μηδέ ὅλος προσάπτω φάρμακον δύναμις ἀποφαίνω ἀδύνατος εἰμί , ὁ δέ ταχύς ἀπολείπω πάλιν ἐπανέρχομαι πρός ὁ πρόκειμαι ἀνήρ ἔργον ἄν εἰμί σώφρων . ἔτι δέ μάλα ἐπί ὁ ἑξῆς φάρμακον αὐτός δή οὗτος πράσσω πειράω , λέγω δή ὁ ὁ καθόλου δύναμις ἐκ τις ὀλίγος ἐναργής ἐπιλογίζομαι ἀποχωρέω ὁ κατά μέρος ἐνέργεια . ἀρκέω γάρ οὗτος μόνος εἰς ὁ πάρειμι γιγνώσκω , ὡς θερμός μέν καί ξηρός ἄγνος ὁ δύναμις εἰμί οὐ μέτριος , ἀλλά κατά ὁ τρίτος που ὁ ἀπόστασις , λεπτομερής δέ ἱκανός . ὁ γάρ οὗτος οἶδα , εἶτα προσμανθάνω ὁ θεραπευτικός μέθοδος , αὐτός ἐξευρίσκω πῶς μέν καταμήνιος κινέω διά αὐτός , πῶς δέ ὁ σκληρύνω μόριον διαφορέω , πῶς δέ ἄκοπος ἤ θερμαντικός ἄλειμμα διά αὐτός κατασκευάζω .