galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.11
Φαίνεται τοίνυν οὐδὲν τῶν ὁμολογουμένων θερμῶν ταῖς δυνάμεσιν ἡμᾶς θερμαῖνον , πρὶν εἰς λεπτὰ καταθραυσθῆναι . πέπερι οὖν ἁδρομερὲς εἴ τις ἐπιπάττοι τῷ δέρματι , θερμότητος οὐκ ἂν οὐδεμιᾶς αἴσθοιτο . κατὰ ταὐτὰ δὲ κᾂν εἰ κατὰ γλώττης ἐπιθείη , κᾂν εἰ καταπίοι , κᾂν ὁπωσοῦν ἄλλως ἁδρομερεῖ χρήσαιτο , μὴ λειώσας ἀκριβῶς καὶ διασήσας καὶ πάνυ λειώσας , ὡς χνοῶδες γενέσθαι . τὸ μὲν γὰρ ὡς χνοῦς λεπτὸν κατὰ τοῦ δέρματος ἐπιπαττόμενον θερμαίνει , καὶ μᾶλλον , εἰ ἀνατρίψαις αὐτὸ καὶ κατὰ τὴν γλῶτταν ἐπιβαλλόμενον καὶ εἰς τὴν γαστέρα καταπινόμενον · ὁλοσχερὲς δὲ καὶ ἁδρομερὲς ἐπιτιθέμενον οὔτε δέρμα θερμαίνει καὶ τῇ γλώττῃ καὶ τῇ γαστρὶ βραχεῖαν θερμότητος αἴσθησιν ἐπιφέρει . ἐπεὶ τοίνυν λεπτομερὲς μὲν καλεῖται τὸ ῥᾳδίως εἰς λεπτὰ καταθραυόμενον , ἁδρομερὲς δὲ τὸ ἐναντίον , ὑπάρχει δὲ τοῖς μὲν σκληροῖς καὶ γλίσχροις ἢ μόγις καὶ χαλεπῶς ἤ οὐδ’ ὅλως εἰς λεπτὰ καταθραύεσθαι , τοῖς δὲ κραύροις καὶ μαλακοῖς ἄνευ γλισχρότητος ἑτοίμως εἰς λεπτότατα λύεσθαι , πρόδηλον , οἶμαι , τοὐντεῦθεν ὡς πολλὰ δυνάμει μέν ἐστι θερμὰ καὶ ῥᾳδίως ἐκπυροῦται , θερμαίνει δὲ οὐ ῥᾳδίως ἡμᾶς . τὸ μὲν γὰρ πῦρ ἁπάντων λεπτομερέστατόν τε ἅμα καὶ θερμότατον ὑπάρχον εἴς τε τὸ βάθος αὐτὸ διικνεῖται ῥᾳδίως καὶ καταθραύει καὶ λεπτύνει καὶ μεταβάλλει καὶ νικᾷ καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ μεθίστησι φύσιν , ὁμιλοῦν πάντῃ καὶ κρατοῦν τοῦ πλησιάζοντος , ἡ δ’ ἡμετέρα θερμασία πρὸς τῷ παχυμερὴς εἶναι καὶ ἀτμώδης ἔτι καὶ ἀσθενής ἐστιν , ὡς μὴ ῥᾳδίως μεταβάλλειν τὸ πλησιάζον . ἐδείχθη δὲ ἐν τῷ τρίτῳ περὶ κράσεων , οὗ χωρὶς ἕπεσθαι τοῖς ἐν τῷδε λεγομένοις ἀδύνατον , ὡς οὐδὲν τῶν θερμαίνειν ἡμᾶς φαινομένων ὁμοίως τῷ πυρὶ θερμαίνειν πέφυκεν , ἀλλ’ ὡς εὐέξαπτος ὕλη . τὴν γὰρ ἀρχὴν τῆς μεταβολῆς ἐκ τῆς ἐν ἡμῖν θερμότητος λαμβάνοντα , καθάπερ οἱ ξηροὶ κάλαμοι παρὰ τοῦ πυρὸς ἀντιθερμαίνει τε ἡμᾶς καὶ οἷον μόρια ἄττα τῆς ἐμφύτου γίνεται θερμασίας , ὡς ἐκεῖνοι τοῦ πυρός . ὃ γὰρ ἦν πρότερον κάλαμος , τοῦτο νῦν γίνεται πῦρ , ὥστε καὶ τὴν οὐσίαν ὅλην αὐξάνειν τοῦ μεταβάλλοντος αὐτὸ πυρός . ἐδείχθη δὲ καὶ ὡς ἔνια βραχείας μεταβολῆς ἔξωθεν τυχόντα κατὰ τὴν ἑαυτῶν ἤδη φύσιν ἐπὶ πλεῖστον ἀλλοιώσεως προέρχεται . ὥστ’ οὐδὲν θαυμαστὸν , εἰ τὴν μὲν ἀρχήν τι τῶν φαρμάκων τῆς πρώτης μεταβολῆς ἐκ τῆς ἐν ἡμῖν ἴσχει θερμασίας , ἐπὶ πλέον δ’ ἐντεῦθεν καὶ αὐτοῦ τοῦ μεταβάλλοντος προέρχεται . ἡ γὰρ ἰδιότης ἑκάστου τῶν σωμάτων ἡ μὲν εὐφυὴς , ἡ δὲ ἀφυὴς εἰς θερμασίαν ὑπάρχουσα ταῖς ἴσαις ἀρχαῖς οὐκ ἴσην τὴν αὔξησιν ἑπομένην ἴσχει .
Lemmas: φαίνω τοίνυν οὐδείς ὁ ὁμολογέω θερμός ὁ δύναμις ἐγώ θερμαίνω , πρίν εἰς λεπτός καταθραύω . πέπερι οὖν ἁδρομερής εἰ τις ἐπιπάσσω ὁ δέρμα , θερμότης οὐ ἄν οὐδείς αἰσθάνομαι . κατά αὐτός δέ ᾄν εἰ κατά γλῶσσα ἐπιτίθημι , ᾄν εἰ καταπίνω , ᾄν ὁπωσοῦν ἄλλος ἁδρομερής χράω , μή λειόω ἀκριβής καί διασέω καί πάνυ λειόω , ὡς χνοώδης γίγνομαι . ὁ μέν γάρ ὡς χνόος λεπτός κατά ὁ δέρμα ἐπιπάσσω θερμαίνω , καί μάλα , εἰ ἀνατρίβω αὐτός καί κατά ὁ γλῶσσα ἐπιβάλλω καί εἰς ὁ γαστήρ καταπίνω · ὁλοσχερής δέ καί ἁδρομερής ἐπιτίθημι οὔτε δέρμα θερμαίνω καί ὁ γλῶσσα καί ὁ γαστήρ βραχύς θερμότης αἴσθησις ἐπιφέρω . ἐπεί τοίνυν λεπτομερής μέν καλέω ὁ ῥᾴδιος εἰς λεπτός καταθραύω , ἁδρομερής δέ ὁ ἐναντίος , ὑπάρχω δέ ὁ μέν σκληρός καί γλίσχρος ἤ μόγις καί χαλεπός ἤ οὐδέ ὅλος εἰς λεπτός καταθραύω , ὁ δέ κραῦρος καί μαλακός ἄνευ γλισχρότης ἑτοῖμος εἰς λεπτός λύω , πρόδηλος , οἴομαι , ἐντεῦθεν ὡς πολύς δύναμις μέν εἰμί θερμός καί ῥᾴδιος ἐκπυρόω , θερμαίνω δέ οὐ ῥᾴδιος ἐγώ . ὁ μέν γάρ πῦρ ἅπας λεπτομερής τε ἅμα καί θερμός ὑπάρχω εἰς τε ὁ βάθος αὐτός διϊκνέομαι ῥᾴδιος καί καταθραύω καί λεπτύνω καί μεταβάλλω καί νικάω καί πρός ὁ ἑαυτοῦ μεθίστημι φύσις , ὁμιλέω πάντῃ καί κρατέω ὁ πλησιάζω , ὁ δέ ἡμέτερος θερμασία πρός ὁ παχυμερής εἰμί καί ἀτμώδης ἔτι καί ἀσθενής εἰμί , ὡς μή ῥᾴδιος μεταβάλλω ὁ πλησιάζω . δείκνυμι δέ ἐν ὁ τρίτος περί κρᾶσις , ὅς χωρίς ἕπομαι ὁ ἐν ὅδε λέγω ἀδύνατος , ὡς οὐδείς ὁ θερμαίνω ἐγώ φαίνω ὅμοιος ὁ πῦρ θερμαίνω φύω , ἀλλά ὡς εὐέξαπτος ὕλη . ὁ γάρ ἀρχή ὁ μεταβολή ἐκ ὁ ἐν ἐγώ θερμότης λαμβάνω , καθά ὁ ξηρός κάλαμος παρά ὁ πῦρ ἀντιθερμαίνω τε ἐγώ καί οἷος μόριον τις ὁ ἔμφυτος γίγνομαι θερμασία , ὡς ἐκεῖνος ὁ πῦρ . ὅς γάρ εἰμί πρότερος κάλαμος , οὗτος νῦν γίγνομαι πῦρ , ὥστε καί ὁ οὐσία ὅλος αὐξάνω ὁ μεταβάλλω αὐτός πῦρ . δείκνυμι δέ καί ὡς ἔνιοι βραχύς μεταβολή ἔξωθεν τυγχάνω κατά ὁ ἑαυτοῦ ἤδη φύσις ἐπί πολύς ἀλλοίωσις προέρχομαι . ὥστε οὐδείς θαυμαστός , εἰ ὁ μέν ἀρχή τις ὁ φάρμακον ὁ πρῶτος μεταβολή ἐκ ὁ ἐν ἐγώ ἴσχω θερμασία , ἐπί πολύς δέ ἐντεῦθεν καί αὐτός ὁ μεταβάλλω προέρχομαι . ὁ γάρ ἰδιότης ἕκαστος ὁ σῶμα ὁ μέν εὐφυής , ὁ δέ ἀφυής εἰς θερμασία ὑπάρχω ὁ ἴσος ἀρχή οὐ ἴσος ὁ αὔξησις ἕπομαι ἴσχω .