galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 9.3.1
Περὶ τῶν μεταλλικῶν φαρμάκων . [ α΄ . Περὶ κοινῶν τῶν μετάλλων λόγων τε καὶ συστάσεων καὶ δυνάμεων . ] Μεταλλικὰ φάρμακα προσαγορεύειν ἔθος ἐστὶν τοῖς ἰατροῖς ὧν ἡ γένεσις ἐν τοῖς μετάλλοις ἐστὶν , ἤτοι γε αὐτοφυὴς ἢ διὰ καμίνου γινομένη . καὶ τρίτα γε πρὸς αὐτοῖς ἐστιν ὅσα πάλιν ἐκ τούτων αὐτῶν οἱ ἄνθρωποι συσκευάζουσιν καθ’ ὁντιναοῦν τρόπον , οἷον ψιμμύθιον , ψωρικὸν , σάνδικα , φύκον . ἐφεξῆς οὖν ὑπὲρ ἁπάντων εἰρήσεται ﻿ κατὰ τὴν τῶν γραμμάτων τάξιν , ἀφ’ ὧν ἄρχεται τῶν ὀνομάτων ἕκαστον , ἐκεῖνο πρότερον ὑπὲρ ἁπάντων αὐτῶν κοινῇ προειποῦσιν ἡμῖν , ὥσπερ ἐπί τε τῶν λίθων ἐποιήσαμεν ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐπί τε τούτων ἀνώτερον περὶ τῆς φαρμακώδους γῆς . ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνα , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰ μεταλλικὰ πάντα φάρμακα κοινὸν ἔχει τὸ ξηραίνειν . γεώδης γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἡ οὐσία , κατὰ τὸ τῆς στοιχειώδους γῆς σημαινόμενον ὀνομάζοντός μου νῦν . ἀλλ’ ὥσπερ ὑφ’ ἡμῶν ἐκ τῆς κεραμίτιδος γῆς οἱ πίθοι τε καὶ αἱ κεραμίδες αἵ τε χύτραι καὶ τἄλλα τὰ τοιαῦτα γίνεται , διὰ πυρὸς ἐκφρυγέντος αὐτῆς τοῦ νοτεροῦ σκληρυνθέντας , τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν τῇ γῇ θερμασίας πολυχρονίου τὴν μικτὴν οὐσίαν ἐκ γῆς καὶ ὕδατος , ἐνίοτε δὲ καὶ ἀέρος ἑνοῦντός τε καὶ κεραννύντος , εἶτα ξηραίνοντος , αἱ συστάσεις γίνονται τῶν μεταλλικῶν φαρμάκων . ἡ δὲ τῶν χωρίων φύσις ἐν οἷς ταῦτα συνίσταται παρὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον εἶναι ψυχρὰ τὰ μὲν μᾶλλον πήγνυσι , τὰ δ’ ἧττον . ὥσπερ οὖν ἐν ταῖς τῆς γῆς διαφοραῖς πλείστη μὲν ἡ οὐσία τῆς στοιχειώδους γῆς , ὀλίγη δὲ ἡ τοῦ ἀερώδους , οὕτως ἐν τοῖς μεταλλευτοῖς πολὺ τῆς πυρώδους ἐγκέκραται . μεταξὺ δ’ αὐτῶν εἰσιν αἱ λίθοι , διὸ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν μεταλλικῶν φαρμάκων πλυνόμενα τὰ μὲν ἅπαξ ἢ δὶς , τὰ δὲ πλεονάκις , εἰς τὰς ἀδήκτως ξηραινούσας δυνάμεις γίγνεται χρήσιμα . οὕτω μὲν οὖν οἱ κοινοὶ λόγοι , οὓς περὶ πάντων αὐτῶν ἀναγκαῖον προεγνῶσθαι · λεχθήσονται δ’ ἐφεξῆς οἱ καθ’ ἕκαστον ἴδιον κατὰ τὴν τῶν γραμμάτων τάξιν , ἀφ’ ὧν αἱ προσηγορίαι τῶν φαρμάκων ἄρχονται .
Lemmas: περί ὁ μεταλλικός φάρμακον . [ Α΄ . περι κοινός ὁ μέταλλον λόγος τε καί σύστασις καί δύναμις . ] μεταλλικός φάρμακον προσαγορεύω ἔθος εἰμί ὁ ἰατρός ὅς ὁ γένεσις ἐν ὁ μέταλλον εἰμί , ἤτοι γε αὐτοφυής ἤ διά κάμινος γίγνομαι . καί τρίτος γε πρός αὐτός εἰμί ὅσος πάλιν ἐκ οὗτος αὐτός ὁ ἄνθρωπος συσκευάζω κατά ὅστις τρόπος , οἷος ψιμύθιον , ψωρικός , σάνδυξ , φύκον . ἐφεξῆς οὖν ὑπέρ ἅπας λέγω ﻿ κατά ὁ ὁ γράμμα τάξις , ἀπό ὅς ἄρχω ὁ ὄνομα ἕκαστος , ἐκεῖνος πρότερος ὑπέρ ἅπας αὐτός κοινῇ προλέγω ἐγώ , ὥσπερ ἐπί τε ὁ λίθος ποιέω ὀλίγος ἔμπροσθεν ἐπί τε οὗτος ἀνώτερος περί ὁ φαρμακώδης γῆ . ὥσπερ γάρ ἐκεῖνος , κατά ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ μεταλλικός πᾶς φάρμακον κοινός ἔχω ὁ ξηραίνω . γεώδης γάρ αὐτός εἰμί ὁ οὐσία , κατά ὁ ὁ στοιχειώδης γῆ σημαίνω ὀνομάζω ἐγώ νῦν . ἀλλά ὥσπερ ὑπό ἐγώ ἐκ ὁ κεραμῖτις γῆ ὁ πίθος τε καί ὁ κεραμίς ὁ τε χύτρα καί ἄλλος ὁ τοιοῦτος γίγνομαι , διά πῦρ ἐκφρύγω αὐτός ὁ νοτερός σκληρύνω , ὁ αὐτός τρόπος ἐν ὁ γῆ θερμασία πολυχρόνιος ὁ μικτός οὐσία ἐκ γῆ καί ὕδωρ , ἐνίοτε δέ καί ἀήρ ἑνόω τε καί κεράννυμι , εἶτα ξηραίνω , ὁ σύστασις γίγνομαι ὁ μεταλλικός φάρμακον . ὁ δέ ὁ χωρίον φύσις ἐν ὅς οὗτος συνίστημι παρά ὁ μάλα τε καί ἥσσων εἰμί ψυχρός ὁ μέν μάλα πήγνυμι , ὁ δέ ἥσσων . ὥσπερ οὖν ἐν ὁ ὁ γῆ διαφορά πολύς μέν ὁ οὐσία ὁ στοιχειώδης γῆ , ὀλίγος δέ ὁ ὁ ἀερώδης , οὕτως ἐν ὁ μεταλλευτός πολύς ὁ πυρώδης ἐγκεράννυμι . μεταξύ δέ αὐτός εἰμί ὁ λίθος , διό καί ὁ πολύς ὁ μεταλλικός φάρμακον πλύνω ὁ μέν ἅπαξ ἤ δίς , ὁ δέ πλεονάκις , εἰς ὁ ἄδηκτος ξηραίνω δύναμις γίγνομαι χρήσιμος . οὕτως μέν οὖν ὁ κοινός λόγος , ὅς περί πᾶς αὐτός ἀναγκαῖος προγιγνώσκω · λέγω δέ ἐφεξῆς ὁ κατά ἕκαστος ἴδιος κατά ὁ ὁ γράμμα τάξις , ἀπό ὅς ὁ προσηγορία ὁ φάρμακον ἄρχω .