galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 10.2.8
[ η΄ . Περὶ ὀῤῥοῦ γάλακτος . ] Ὁ δὲ ὀῤῥὸς , ὡς εἴρηται , ῥυπτικὴν ἔχει δύναμιν , ὑπαγωγῆς τε γαστρὸς ἕνεκα λαμβάνεται καὶ διὰ κλυστήρων ἐνίεται , περιῤῥύπτων τε καὶ περιπλύνων ἀδήκτως τὰς ἐν τοῖς ἐντέροις δριμύτητας . ἕλκη τε τὰ δριμεῖς ἰχῶρας ἔχοντα κατακλύζων ἄν τις ἀνθ’ ὕδατος ὀῤῥῷ κάλλιστα ποιήσειεν . ὅσα τε διαφορητικὰ φάρμακα τῶν ἐκχυμωμάτων τε καὶ μελασμάτων ἐστὶν καὶ ταῦτα δι’ ὀῤῥοῦ περιπλύνειν ἄμεινον , οὐ δι’ ὕδατος . οὕτως οὖν αὐτῷ καὶ πρὸς ὑπώπια καὶ ὑποσφάγματα χρώμεθα , μιγνύντες τοῖς οἰκείοις πρὸς ταῦτα φαρμάκοις . τὸ δὲ τυρῶδες καὶ παχὺ τοῦ γάλακτος ἐμπλάττεται μᾶλλον , καὶ κατὰ τοῦτο τὰς δριμύτητας ἀμβλύνει . ὅταν δὲ προσλάβῃ τινὸς ἑτέρας ξηραντικῆς δυνάμεως , ἄριστον γίγνεται φάρμακον ἐπί τε δυσεντερικῶν καὶ πάντων τῶν κατὰ γαστέρα δριμέων ῥευμάτων , προσλαμβάνει δὲ διὰ τῶν ἐμβαλλομένων αὐτῷ προαφεψημένων διαπύρων λίθων . εἶναι δὲ χρὴ τούτους οὓς ὀνομάζουσιν κάχληκας , ἑψῆσθαί τε τὸ γάλα , μέχρις ἂν ἐκδαπανηθῇ τὸ πλεῖστον ἐξ αὐτοῦ τῆς ὀῤῥώδους ὑγρότητος . ἡμεῖς δὲ καὶ διὰ σιδηρῶν κυλίνδρων διαπύρων ἐμβαλλομένων αὐτῷ τὴν αὐτὴν ἢ καὶ βελτίονα δύναμιν ἐργαζόμεθα . μετέχει γὰρ ὁ σίδηρος , ὡς εἴρηται , στυπτικῆς δυνάμεως , καὶ τούτου γε χάριν τοὺς κυλίνδρους αὐτὸς παρεσκευασάμην πλείονας ἐπὶ πέρασιν ὀβελῶν προσκειμένους , ἵνα τις ἐκ τῆς λαβῆς εὐκόλως ἐπαίρῃ πυρωθέντα τὸν σίδηρον . ὥσπερ δὲ τῶν καυστηρίων , οὕτω καὶ τούτων τὰς λαβὰς ἐνελίττω ῥάκεσιν . ὅλον δὲ τὸ γάλα πρός τε τὰ κατ’ ὀφθαλμοὺς ῥεύματα δριμέα κατὰ μόνας τε καὶ μετὰ τῶν ἁπλῶν κολλυρίων ἐστὶ χρήσιμον , ἔτι τε πρὸς ὑποσφάγματα καὶ ὑπώπια , καὶ μέντοι καὶ κατὰ τῶν βλεφάρων ἔξωθεν , ὑπνοῦν μελλόντων τῶν ὀφθαλμιώντων ἐπιτιθέμενον ἅμα ῥοδίνῳ καὶ ὠῷ , πέττει τὰς φλεγμονὰς αὐτῶν , γυναικὸς δ’ ἔστω τὸ γάλα τοῦτο , πρόσφατον ἐκ τῶν τιτθῶν ἐπισταζόμενον . ἐνίεμεν δὲ αὐτὸ καὶ μήτραις ἡλκωμέναις καὶ κατὰ μόνας μὲν , ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀδήκτως θεραπεύουσι φαρμάκοις μιγνύντες οἷς μίγνυται , κᾀπειδὰν τὰ κατὰ τὴν ἕδραν ἕλκη παρηγορῶμεν , ὀδυνώμενα διὰ δριμεῖς ἰχῶρας ἢ φλεγμονὰς ἢ στολίδας ἀνεξαμένας . οὕτως δὲ καὶ πρὸς τὰ κατὰ τὰ αἰδοῖα χρώμεθα καὶ πάνθ’ ἁπλῶς τὰ παρηγορίας δεόμενα διὰ φλεγμονὴν ἢ δῆξιν ἢ κακοήθειαν . διὰ τοῦτο οὖν καὶ τοῖς καρκινώδεσιν ἕλκεσιν προσφέρεται μιγνύμενον ἀνωδύνοις φαρμάκοις , οἷα μάλιστα τὰ διὰ πομφόλυγός ἐστι . καὶ τί δεῖ λέγειν ὅτι καὶ διάκλυσμα καὶ διακράτημα τῶν ἐν τῷ στόματι φλεγμαινόντων ἀνωδυνώτατόν ἐστιν ἀνακογχυλιζόμενον ; καὶ φλεγμαίνοντα παρίσθμια κατὰ σταφυλὴν καὶ ἀντιάδας ἱκανῶς παρηγορεῖ , καὶ διὰ τοῦτο καὶ συνάγχην , ἁπλῶς δ’ εἰπεῖν , ὡς ἔφην , παρηγορικόν ἐστι φάρμακον , ἄδηκτον μὲν ἔχον καὶ τὴν ὅλην οὐσίαν , πολὺ δὲ μᾶλλον ὅταν ἐκδαπανήσωμεν αὐτῆς ἑψήσει μετρίᾳ τὸ πλέον τῆς ὀῤῥώδους ὑγρότητος . οὕτως γοῦν μοι δοκοῦσιν οἱ ἰατροὶ καὶ πρὸς τὰ κατὰ διάβρωσιν ἀναιροῦντα θανάσιμα φάρμακα , προτραπῆναι διδόναι τὸ γάλα , καθάπερ ὅ τε θαλάττιος λαγωὸς ἀναιρεῖ καὶ ἡ κανθαρίς . ἔνιοι δὲ καὶ τοῖς ἀκόνιτον ἢ θαψίαν εἰληφόσι διδόασιν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν εὐλόγως ἐπενόησαν , ἕτερα δ’ ἐψεύσαντο φανερῶς , ὥσπερ καὶ τὸ περὶ τὸ τῆς κυνὸς γάλακτος ὡς κωλύοντος ἀνιέναι τρίχα ἐκ τῶν βλεφάρων , εἰ ἐξαιρεθεισῶν αὐτῶν ἐπιχρισθείη τῷ τόπῳ , ὅθεν αἱ ῥίζαι τῶν τριχῶν ἀνεσπάσθησαν . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον οἱ γράψαντες εἴργειν αὐτὸ τῆς ἐπὶ τῶν αἰδοίων ἐκφύσεως ταχείας τὰς τρίχας , εἰ περιχρισθείη πρὶν ἡβᾷν , ἐκβάλλειν τε τὰ νεκρὰ τῶν ἐμβρύων ποθὲν , οὐκ ἀληθεύουσιν . ἕτερα δέ τινα γοητείας ἐχόμενα γράφουσιν περί τε τούτων καὶ ἄλλων τινῶν ζώων γάλακτος , ἃ καταρχὰς εὐθέως ἠρνησάμην αὐτὸς ἐρεῖν , εἰ καὶ πεῖραν αὐτῶν εἶχον ὡς ἀληθῶς λεγομένων .
Lemmas: [ Η΄ . περι ορός γάλα . ] ὁ δέ ὀρός , ὡς λέγω , ῥυπτικός ἔχω δύναμις , ὑπαγωγή τε γαστήρ ἕνεκα λαμβάνω καί διά κλυστήρ ἐνίημι , περιρρύπτω τε καί περιπλύνω ἄδηκτος ὁ ἐν ὁ ἔντερον δριμύτης . ἕλκος τε ὁ δριμύς ἰχώρ ἔχω κατακλύζω ἄν τις ἀντί ὕδωρ ὀρός καλός ποιέω . ὅσος τε διαφορητικός φάρμακον ὁ ἐκχύμωμα τε καί μέλασμα εἰμί καί οὗτος διά ὀρός περιπλύνω ἀγαθός , οὐ διά ὕδωρ . οὕτως οὖν αὐτός καί πρός ὑπώπιον καί ὑπόσφαγμα χράω , μείγνυμι ὁ οἰκεῖος πρός οὗτος φάρμακον . ὁ δέ τυρώδης καί παχύς ὁ γάλα ἐμπλήσσω μάλα , καί κατά οὗτος ὁ δριμύτης ἀμβλύνω . ὅταν δέ προσλαμβάνω τις ἕτερος ξηραντικός δύναμις , ἀγαθός γίγνομαι φάρμακον ἐπί τε δυσεντερικός καί πᾶς ὁ κατά γαστήρ δριμύς ῥεῦμα , προσλαμβάνω δέ διά ὁ ἐμβάλλω αὐτός προαφεψάω διάπυρος λίθος . εἰμί δέ χρή οὗτος ὅς ὀνομάζω κάχληξ , ἕψω τε ὁ γάλα , μέχρι ἄν ἐκδαπανάω ὁ πολύς ἐκ αὐτός ὁ ὀρρώδης ὑγρότης . ἐγώ δέ καί διά σιδήρεος κύλινδρος διάπυρος ἐμβάλλω αὐτός ὁ αὐτός ἤ καί ἀγαθός δύναμις ἐργάζομαι . μετέχω γάρ ὁ σίδηρος , ὡς λέγω , στυπτικός δύναμις , καί οὗτος γε χάριν ὁ κύλινδρος αὐτός παρασκευάζω πολύς ἐπί πέρας ὀβελός πρόσκειμαι , ἵνα τις ἐκ ὁ λαβή εὔκολος ἐπαίρω πυρόω ὁ σίδηρος . ὥσπερ δέ ὁ καυστήριον , οὕτως καί οὗτος ὁ λαβή ἐνελίσσω ῥάκος . ὅλος δέ ὁ γάλα πρός τε ὁ κατά ὀφθαλμός ῥεῦμα δριμύς κατά μόνος τε καί μετά ὁ ἁπλόος κολλύριον εἰμί χρήσιμος , ἔτι τε πρός ὑπόσφαγμα καί ὑπώπιον , καί μέντοι καί κατά ὁ βλέφαρον ἔξωθεν , ὑπνόω μέλλω ὁ ὀφθαλμιάω ἐπιτίθημι ἅμα ῥόδινος καί ᾠόν , πέσσω ὁ φλεγμονή αὐτός , γυνή δέ εἰμί ὁ γάλα οὗτος , πρόσφατος ἐκ ὁ τιτθός ἐπιστάζω . ἐνίημι δέ αὐτός καί μήτρα ἑλκόω καί κατά μόνος μέν , ἀλλά καί ὁ ἄδηκτος θεραπεύω φάρμακον μείγνυμι ὅς μείγνυμι , ἐͅπειδάν ὁ κατά ὁ ἕδρα ἕλκος παρηγορέω , ὀδυνάω διά δριμύς ἰχώρ ἤ φλεγμονή ἤ στολίς ἄνειμι . οὕτως δέ καί πρός ὁ κατά ὁ αἰδοῖον χράω καί πᾶς ἁπλῶς ὁ παρηγορία δέω διά φλεγμονή ἤ δῆξις ἤ κακοήθεια . διά οὗτος οὖν καί ὁ καρκινώδης ἕλκος προσφέρω μείγνυμι ἀνώδυνος φάρμακον , οἷος μάλα ὁ διά πομφόλυξ εἰμί . καί τίς δέω λέγω ὅτι καί διάκλυσμα καί διακράτημα ὁ ἐν ὁ στόμα φλεγμαίνω ἀνώδυνος εἰμί ἀνακογχυλίζω ; καί φλεγμαίνω παρίσθμιον κατά σταφυλή καί ἀντιάς ἱκανός παρηγορέω , καί διά οὗτος καί συνάγχη , ἁπλῶς δέ λέγω , ὡς φημί , παρηγορικός εἰμί φάρμακον , ἄδηκτος μέν ἔχω καί ὁ ὅλος οὐσία , πολύς δέ μάλα ὅταν ἐκδαπανάω αὐτός ἕψησις μέτριος ὁ πολύς ὁ ὀρρώδης ὑγρότης . οὕτως γοῦν ἐγώ δοκέω ὁ ἰατρός καί πρός ὁ κατά διάβρωσις ἀναιρέω θανάσιμος φάρμακον , προσράπτω δίδωμι ὁ γάλα , καθά ὁ τε θαλάσσιος λαγώς ἀναιρέω καί ὁ κανθαρίς . ἔνιοι δέ καί ὁ ἀκόνιτος ἤ θαψία λαμβάνω δίδωμι . ἀλλά οὗτος μέν εὔλογος ἐπινοέω , ἕτερος δέ ψεύδω φανερός , ὥσπερ καί ὁ περί ὁ ὁ κύων γάλα ὡς κωλύω ἀνίημι θρίξ ἐκ ὁ βλέφαρον , εἰ ἐξαιρέω αὐτός ἐπιχρίω ὁ τόπος , ὅθεν ὁ ῥίζα ὁ θρίξ ἀνασπάω . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος ὁ γράφω ἔργω αὐτός ὁ ἐπί ὁ αἰδοῖον ἔκφυσις ταχύς ὁ θρίξ , εἰ περιχρίω πρίν ἡβάω , ἐκβάλλω τε ὁ νεκρός ὁ ἔμβρυον ποθεν , οὐ ἀληθεύω . ἕτερος δέ τις γοητεία ἔχω γράφω περί τε οὗτος καί ἄλλος τις ζῷον γάλα , ὅς καταρχή εὐθύς ἀρνέομαι αὐτός λέγω , εἰ καί πεῖρα αὐτός ἔχω ὡς ἀληθής λέγω .