galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 3.4
Διττῶν δ’ οὐσῶν τῶν ἀλλοιώσεων κατὰ γένος , τῶν μὲν εἰδοποιῶν , αἳ δὴ καὶ κυρίως καὶ πρώτως ἀλλοιώσεις ὀνομάζονται , τῶν δὲ καταθραυουσῶν τε καὶ συναγουσῶν τὰ μόρια τοῦ σώματος ἡμῶν , ἃς καταχρώμενοι μᾶλλον ἢ κυρίως ὀνομάζοντες ἀλλοιώσεις καλοῦσιν , τὰς τῶν φαρμάκων δυνάμεις ἐν ταῖς πρώταις φαμὲν περιέχεσθαι . μηδενὶ γὰρ δύνασθαι μεταβάλλειν ἐξ εἴδους εἰς εἶδος ἄνευ τοῦ θερμανθῆναί τε καὶ ψυχρανθῆναι καὶ ξηρανθῆναι καὶ ὑγρανθῆναι . λέγω δὲ ἐξ εἴδους εἰς εἶδος , ὅταν ἐξ ἄρτου καὶ πτισάνης καὶ φακῆς αἷμα καὶ φλέγμα καὶ χολὴ γίγνηται ξανθή τε καὶ μέλαινα , κᾀκ τούτων πάλιν ὀστοῦν καὶ πιμελὴ καὶ νεῦρον καὶ σὰρξ , ἀρτηρία τε καὶ φλὲψ , ἕκαστόν τε τῶν ἄλλων τοῦ ζώου μορίων . εἰ δέ τι τέμνον ἡμᾶς , ὥσπερ ὕαλος ἢ ξίφος , ἢ θλῶν , ὡς λίθος καὶ μόλυβδος , ἢ συνάγων τὰ κεχρισμένα , καθάπερ ἐπίδεσις ἀλλοιοῖ πως τὰ μόρια ταῦτα , οὐκ εἶναι φάρμακα · μηδὲ γὰρ τὴν τοιαύτην ἀλλοίωσιν ἐξιστάναι τῆς οἰκείας φύσεως ἕκαστον τῶν ὄντων . ἄν τε γὰρ θραύσῃς εἰς πολλὰ καὶ κατατέμῃς ἄρτον , ἄν τε ἐκ πολλῶν καὶ σμικρῶν ἀθροίσῃς εἰς ἓν , οὐκ ἐξίσταται τῆς οἰκείας ἰδέας , οὐδὲ σάρξ μὲν ἄν τ’ ἄρτου γίγνεται καταθραυόμενος , ὀστοῦν οὐδ’ εἰ οὕτως ἔτυχε συναγόμενος , ἀλλ’ ἐν τῷ πέττεσθαι κατά τε τὴν γαστέρα καὶ τὰς φλέβας εἰς αἷμα καὶ φλέγμα μεταβάλλων , εἶτ’ ἐκ τούτων εἰς ὀστοῦν καὶ σάρκα καὶ τἄλλα τοῦ σώματος μόρια , κατὰ τὴν οὐσίαν ὅλην ἀλλοιοῦται καὶ τῆς ἀρχαίας ἐξίσταται φύσεως , εἰς ἕτερον εἶδος μεθιστάμενος . οὐ μὴν ἐξ ἄλλου τινὸς ἢ ἐκ τοῦ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ τὰς εἰς ἕτερον εἶδος οὐσίας ἀλλοιώσεις τε καὶ μεταβολὰς ἐδείχθη δεχόμενα τὰ πάθη τοῦ σώματος σύμπαντα . καὶ κατὰ τοῦτο τὰς πρώτας τε καὶ στοιχειώδεις εἰδοποιοὺς ποιότητας ἔφαμεν εἶναι τέτταρας , ὑγρότητα , ξηρότητα , θερμότητα , ψυχρότητα , καὶ ζητοῦμεν ἕκαστον τῶν φαρμάκων , ἥντινά ποτε καὶ τούτων ἐν τῇ κράσει κέκτηται πλεονεκτοῦσαν . εὐθέως οὖν ἐν τούτῳ πρώτῳ οἱ πλεῖστοι τῶν ζητησάντων αὐτὰς ἐσφάλθαι μοι δοκοῦσιν , ἐν τῷ τὴν πλεονεκτοῦσαν ἁπλῶς ἐπισκέπτεσθαι , καθάπερ τινες φυσικοὶ φιλόσοφοι . καὶ δὴ καὶ παραλογίζεσθαί τε πολλοὺς αὐτῶν ἀμεθόδως ἀναγινώσκοντας τὰ Θεοφράστου καὶ Ἀριστοτέλους συγγράμματα .
Lemmas: δισσός δέ εἰμί ὁ ἀλλοίωσις κατά γένος , ὁ μέν εἰδοποιός , ὅς δή καί κύριος καί πρῶτος ἀλλοίωσις ὀνομάζω , ὁ δέ καταθραύω τε καί συνάγω ὁ μόριον ὁ σῶμα ἐγώ , ὅς καταχράομαι μάλα ἤ κύριος ὀνομάζω ἀλλοίωσις καλέω , ὁ ὁ φάρμακον δύναμις ἐν ὁ πρῶτος φημί περιέχω . μηδείς γάρ δύναμαι μεταβάλλω ἐκ εἶδος εἰς εἶδος ἄνευ ὁ θερμαίνω τε καί ψυχραίνω καί ξηραίνω καί ὑγραίνω . λέγω δέ ἐκ εἶδος εἰς εἶδος , ὅταν ἐκ ἄρτος καί πτισάνη καί φακῆ αἷμα καί φλέγμα καί χολή γίγνομαι ξανθός τε καί μέλας , ἐͅκ οὗτος πάλιν ὀστέον καί πιμελή καί νεῦρον καί σάρξ , ἀρτηρία τε καί φλέψ , ἕκαστος τε ὁ ἄλλος ὁ ζῷον μόριον . εἰ δέ τις τέμνω ἐγώ , ὥσπερ ὕαλος ἤ ξίφος , ἤ θλάω , ὡς λίθος καί μόλυβδος , ἤ συνάγω ὁ χρίω , καθά ἐπίδεσις ἀλλοιόω πως ὁ μόριον οὗτος , οὐ εἰμί φάρμακον · μηδέ γάρ ὁ τοιοῦτος ἀλλοίωσις ἐξίστημι ὁ οἰκεῖος φύσις ἕκαστος ὁ εἰμί . ἐάν τε γάρ θραύω εἰς πολύς καί κατατέμνω ἄρτος , ἐάν τε ἐκ πολύς καί μικρός ἀθροίζω εἰς εἷς , οὐ ἐξίστημι ὁ οἰκεῖος ἰδέα , οὐδέ σάρξ μέν ἐάν τε ἄρτος γίγνομαι καταθραύω , ὀστέον οὐδέ εἰ οὕτως τυγχάνω συνάγω , ἀλλά ἐν ὁ πέσσω κατά τε ὁ γαστήρ καί ὁ φλέψ εἰς αἷμα καί φλέγμα μεταβάλλω , εἶτα ἐκ οὗτος εἰς ὀστέον καί σάρξ καί ἄλλος ὁ σῶμα μόριον , κατά ὁ οὐσία ὅλος ἀλλοιόω καί ὁ ἀρχαῖος ἐξίστημι φύσις , εἰς ἕτερος εἶδος μεθίστημι . οὐ μήν ἐκ ἄλλος τις ἤ ἐκ ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ὁ εἰς ἕτερος εἶδος οὐσία ἀλλοίωσις τε καί μεταβολή δείκνυμι δέχομαι ὁ πάθος ὁ σῶμα σύμπας . καί κατά οὗτος ὁ πρῶτος τε καί στοιχειώδης εἰδοποιός ποιότης φημί εἰμί τέσσαρες , ὑγρότης , ξηρότης , θερμότης , ψυχρότης , καί ζητέω ἕκαστος ὁ φάρμακον , ὅστις ποτέ καί οὗτος ἐν ὁ κρᾶσις κτάομαι πλεονεκτέω . εὐθύς οὖν ἐν οὗτος πρῶτος ὁ πολύς ὁ ζητέω αὐτός σφάλλω ἐγώ δοκέω , ἐν ὁ ὁ πλεονεκτέω ἁπλῶς ἐπισκοπέω , καθά τις φυσικός φιλόσοφος . καί δή καί παραλογίζομαι τε πολύς αὐτός ἀμέθοδος ἀναγιγνώσκω ὁ Θεόφραστος καί Ἀριστοτέλης σύγγραμμα .