galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 3.8
Μὴ τοίνυν θαυμάζειν , εἴ τι τῶν ἰδίᾳ τε καὶ καθ’ αὑτὰ θερμῶν ἑτέρῳ θερμοτέρῳ προσαγόμενον ἐμψύχειν αὐτὸ δύναται . φύσις γὰρ αὕτη κοινὴ πάντων ἐστὶν τῶν ἀλλοιωτῶν σωμάτων , ὡς εἰς ἄδηλα δρᾷν καὶ πάσχειν πλησιάζοντα , τὸ μὲν ἧττον θερμὸν ὑπὸ τοῦ μᾶλλον θερμοῦ θερμότερον γιγνόμενον , τὸ δὲ μᾶλλον θερμὸν ὑπὸ τοῦ ἧττον ἔμπαλιν διατιθέμενον . ἐναργῶς γὰρ αὐτὸ καὶ δι’ αὐτῆς καταμάθοις τῆς ἁφῆς . φαίνεται γὰρ αὐτῇ πολλάκις τὰ αὐτὰ ποτὲ μὲν θερμὰ , ποτὲ δὲ ψυχρά · θερμοτέρᾳ μὲν γιγνομένῃ ψυχρὰ , ψυχροτέρᾳ δὲ θερμά . καί τις ἔναγχος ἡμῖν προὔβαλε διὰ τί ψυχρὸν μὲν ἐν τοῖς βαλανείοις οὐροῦμεν , ἔξω δὲ θερμὸν , οὐ παρακολουθῶν ὅτι τὸ μὲν οὖρον αὐτὸ χλιαρὸν ὁμοίως ἐστὶν ἔν τε τοῖς βαλανείοις κᾀκτὸς , ἡμεῖς δὲ οὐχ ὡσαύτως διακείμεθα τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ σώματος ἔν τε τῷ λούεσθαι καὶ πρὸ τούτου . λουόμενοι μὲν γὰρ θερμοτέραν ﻿ ἔχομεν αὐτὴν ἢ κατὰ τὸ οὖρον , ἔξω δὲ ψυχροτέραν · ὥστε εὐλόγως αὐτῇ καὶ τὸ οὖρον ἔξω μὲν τοῦ βαλανείου θερμὸν , ἔνδον δὲ ψυχρὸν φαίνεται . τοῦ μὲν γὰρ ἧττον ἑαυτῆς θερμοῦ τὴν αἴσθησιν ὡς ἀποκαταψύχοντος ἴσχει , τοῦ δὲ μᾶλλον ἢ καθ’ ἑαυτὴν ὡς ἐκθερμαίνοντος . ἔξεστι δέ σοι πείρας ἕνεκα τοῦ λελεγμένου καδίσκον τινὰ χλιαροῦ μετρίως ὕδατος , ἐπειδὴ ἱκανῶς ἤδη τεθερμασμένος ᾖς , λουόμενος εἰσενεχθῆναι κελεύσαντι καὶ θεῖναι τὰς χεῖρας ἢ τοὺς πόδας εἰς αὐτό . φανεῖται γάρ σοι τὸ ὕδωρ οὐ χλιαρὸν , ἀλλ’ ἱκανῶς ψυχρόν . εἰ δὲ εὐθὺς εἰσελθὼν εἰς τὸ βαλανεῖον ἅπτοιο τοῦ κατὰ τὸν καδίσκον ὕδατος , ἧττόν σοι φανεῖται ψυχρόν . ἀεὶ γὰρ εἰς ὅσον ἂν ᾖς προτεθερμασμένος , εἰς τοσοῦτον ψυχρὸν φανεῖται . καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν , εἴ γε καὶ τὰ πολλὰ τῶν φρεατιαίων ὑδάτων , ὅσα βαθείας ἔχει τὰς πηγὰς ἐν τῷ χειμῶνι ψαυόμενα , χλιαρὰ φαίνεται . ἀλλ’ εἰ λελουμένος ἅψαιο θερμαῖς ταῖς χερσὶν , οὐκ ἄν σοι φανείη χλιαρὰ , καὶ πολὺ μᾶλλον εἰ λουόμενος ἔτι . γνώμονα τοίνυν ἔχοντες τὴν ἁφὴν ἐν ταῖς τῶν θερμῶν καὶ ψυχρῶν διαγνώσεσι καὶ πρὸς τὴν ἐκείνης διάθεσιν ἀναφέροντες αὐτῶν τὰς κρίσεις εὐλόγως παραλογιζόμεθα πολλάκις , ὡς καὶ τὸ μὴ ψυχρὸν ὅσον ἐφ’ ἑαυτὸ ψυχρὸν εἰπεῖν καὶ τὸ μὴ θερμὸν ὅσον ἐφ’ ἑαυτὸ θερμόν . καὶ διὰ τοῦτο λουόμενοι μὲν ψυχρὸν τὸ οὖρον , ἐῤῥιγωκότες δ’ ἐν κρύει , τὸ φρεατιαῖον ὕδωρ θερμὸν εἶναι νομίζομεν . καὶ εἴπερ τῶν διαθέσεων ἐν αἷς ὄντες ἀμφοτέρων ἐψαύσαμεν ἐπιλαθοίμεθα , μόνης τῆς γεγενημένης ἡμῖν αἰσθήσεως μεμνημένοι , τάχ’ ἀποφηναίμεθα ἄν ποτε τὸ μὲν ὕδωρ ἁπλῶς θερμὸν εἶναι , τὸ δ’ οὖρον ψυχρόν . ἔστι δ’ οὐδέτερον ἁπλῶς οὔτε θερμὸν οὔτε ψυχρὸν , ἀλλ’ ὡς πρὸς ἡμᾶς · καὶ οὐδὲ πρὸς ἡμᾶς αὖ πάλιν ἁπλῶς , ἀλλ’ ὡδί πως ἔχοντας . ἁπλῶς δ’ ἂν πρὸς ἡμᾶς ὁποῖόν ἐστιν ἑκάτερον λέγοιτο πρὸς τὴν μέσην καὶ ἁρίστην ἡμῶν κρᾶσιν ἐξεταζόμενον , ὥσπερ εἰ καὶ πρὸς ἄνθρωπον ἁπλῶς ἐδοκιμάζετο , πάντως ἄν που πρός τε τὸν εὔκρατον ἡ ἐξέτασις ἐγίγνετο . ἤρτηται τοίνυν καὶ ταῦτα πάντα τὰ σφάλματα τῆς τῶν ὀνομάτων διαιρέσεως , ἧς ὀλίγου δεῖν ἅπαντες καταφρονοῦσιν . ἐπεὶ γὰρ ψυχρὸν καὶ θερμὸν τὸ μὲν ἁπλῶς λέγεται , τὸ δ’ ἐπικρατείᾳ , τὸ δὲ τῇ πρὸς τὸ σύμμετρον ὁμογενὲς παραβολῇ , τὸ δὲ πρὸς ὁτιοῦν τὸ ἐπιτυχὸν εὐλόγως ἐν ταῖς ὁμωνυμίαις σφαλλόμεθα πολλάκις , ἐπιλανθανόμενοι μὲν ὁποῖόν τι θερμὸν κρίνομεν , ἐφ’ ἕτερον δὲ μεταβαίνοντες . ἀλλὰ μυριάκις ἤδη λέλεκταί τε καὶ λεχθήσεται κατὰ τὸ τέταρτόν τε καὶ ὕστατον τῶν εἰρημένων ἄρτι σημαινομένων ἐπισκέπτεσθαι χρῆναι περὶ τῆς τῶν φαρμάκων δυνάμεως .
Lemmas: μή τοίνυν θαυμάζω , εἰ τις ὁ ἴδιος τε καί κατά ἑαυτοῦ θερμός ἕτερος θερμός προσάγω ἐμψύχω αὐτός δύναμαι . φύσις γάρ οὗτος κοινός πᾶς εἰμί ὁ ἀλλοιωτός σῶμα , ὡς εἰς ἄδηλος δράω καί πάσχω πλησιάζω , ὁ μέν ἥσσων θερμός ὑπό ὁ μάλα θερμός θερμός γίγνομαι , ὁ δέ μάλα θερμός ὑπό ὁ ἥσσων ἔμπαλιν διατίθημι . ἐναργής γάρ αὐτός καί διά αὐτός καταμανθάνω ὁ ἁφή . φαίνω γάρ αὐτός πολλάκις ὁ αὐτός ποτέ μέν θερμός , ποτέ δέ ψυχρός · θερμός μέν γίγνομαι ψυχρός , ψυχρός δέ θερμός . καί τις ἔναγχος ἐγώ προβάλλω διά τίς ψυχρός μέν ἐν ὁ βαλανεῖον οὐρέω , ἔξω δέ θερμός , οὐ παρακολουθέω ὅτι ὁ μέν οὖρος αὐτός χλιαρός ὅμοιος εἰμί ἐν τε ὁ βαλανεῖον ἐͅκτός , ἐγώ δέ οὐ ὡσαύτως διάκειμαι ὁ ἐπιφάνεια ὁ σῶμα ἐν τε ὁ λούω καί πρό οὗτος . λούω μέν γάρ θερμός ﻿ ἔχω αὐτός ἤ κατά ὁ οὖρος , ἔξω δέ ψυχρός · ὥστε εὔλογος αὐτός καί ὁ οὖρος ἔξω μέν ὁ βαλανεῖον θερμός , ἔνδον δέ ψυχρός φαίνω . ὁ μέν γάρ ἥσσων ἑαυτοῦ θερμός ὁ αἴσθησις ὡς ἀποκαταψύχω ἴσχω , ὁ δέ μάλα ἤ κατά ἑαυτοῦ ὡς ἐκθερμαίνω . ἔξεστι δέ σύ πεῖρα ἕνεκα ὁ λέγω καδίσκος τις χλιαρός μέτριος ὕδωρ , ἐπειδή ἱκανός ἤδη θερμαίνω εἰμί , λούω εἰσφέρω κελεύω καί τίθημι ὁ χείρ ἤ ὁ πούς εἰς αὐτός . φαίνω γάρ σύ ὁ ὕδωρ οὐ χλιαρός , ἀλλά ἱκανός ψυχρός . εἰ δέ εὐθύς εἰσέρχομαι εἰς ὁ βαλανεῖον ἅπτω ὁ κατά ὁ καδίσκος ὕδωρ , ἥσσων σύ φαίνω ψυχρός . ἀεί γάρ εἰς ὅσος ἄν εἰμί προθερμαίνω , εἰς τοσοῦτος ψυχρός φαίνω . καί οὐδείς θαυμαστός , εἰ γε καί ὁ πολύς ὁ φρεατιαῖος ὕδωρ , ὅσος βαθύς ἔχω ὁ πηγή ἐν ὁ χειμών ψαύω , χλιαρός φαίνω . ἀλλά εἰ λούω ἅπτω θερμός ὁ χείρ , οὐ ἄν σύ φαίνω χλιαρός , καί πολύς μάλα εἰ λούω ἔτι . γνώμων τοίνυν ἔχω ὁ ἁφή ἐν ὁ ὁ θερμός καί ψυχρός διάγνωσις καί πρός ὁ ἐκεῖνος διάθεσις ἀναφέρω αὐτός ὁ κρίσις εὔλογος παραλογίζομαι πολλάκις , ὡς καί ὁ μή ψυχρός ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ ψυχρός λέγω καί ὁ μή θερμός ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ θερμός . καί διά οὗτος λούω μέν ψυχρός ὁ οὖρος , ῥιγόω δέ ἐν κρύος , ὁ φρεατιαῖος ὕδωρ θερμός εἰμί νομίζω . καί εἴπερ ὁ διάθεσις ἐν ὅς εἰμί ἀμφότερος ψαύω ἐπιλανθάνομαι , μόνος ὁ γίγνομαι ἐγώ αἴσθησις μιμνῄσκω , τάχα ἀποφαίνω ἄν ποτέ ὁ μέν ὕδωρ ἁπλῶς θερμός εἰμί , ὁ δέ οὖρος ψυχρός . εἰμί δέ οὐδέτερος ἁπλῶς οὔτε θερμός οὔτε ψυχρός , ἀλλά ὡς πρός ἐγώ · καί οὐδέ πρός ἐγώ αὖ πάλιν ἁπλῶς , ἀλλά ὡδί πως ἔχω . ἁπλῶς δέ ἄν πρός ἐγώ ὁποῖος εἰμί ἑκάτερος λέγω πρός ὁ μέσος καί ἀγαθός ἐγώ κρᾶσις ἐξετάζω , ὥσπερ εἰ καί πρός ἄνθρωπος ἁπλῶς δοκιμάζω , πάντως ἄν που πρός τε ὁ εὔκρατος ὁ ἐξέτασις γίγνομαι . ἀρτέομαι τοίνυν καί οὗτος πᾶς ὁ σφάλμα ὁ ὁ ὄνομα διαίρεσις , ὅς ὀλίγος δέω ἅπας καταφρονέω . ἐπεί γάρ ψυχρός καί θερμός ὁ μέν ἁπλῶς λέγω , ὁ δέ ἐπικράτεια , ὁ δέ ὁ πρός ὁ σύμμετρος ὁμογενής παραβολή , ὁ δέ πρός ὁστισοῦν ὁ ἐπιτυγχάνω εὔλογος ἐν ὁ ὁμωνυμία σφάλλω πολλάκις , ἐπιλανθάνομαι μέν ὁποῖος τις θερμός κρίνω , ἐπί ἕτερος δέ μεταβαίνω . ἀλλά μυριάκις ἤδη λέγω τε καί λέγω κατά ὁ τέταρτος τε καί ὕστερος ὁ λέγω ἄρτι σημαίνω ἐπισκοπέω χρή περί ὁ ὁ φάρμακον δύναμις .