galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 5.26
Τὰς μὲν οὖν ἐναντίας δυνάμεις ἐκ τῶν ἔργων κριτέον , ὥσπερ ἐν ὅλῳ τῷδε τῷ γράμματι πολλάκις ἐδείξαμεν , ἐμπλαστικάς τέ τινας εἰπόντες εἶναι δυνάμεις ἐναντίας ταῖς ῥυπτικαῖς , ἐκφρακτικάς τε ταῖς ἐμφρακτικαῖς , καὶ μαλακτικὰς ταῖς σκληρυνούσαις , καὶ χαλαστικὰς ταῖς συντεινούσαις . στυπτικὰς γὰρ , ἢ δριμείας ἢ πικρὰς ἢ γλυκείας ἢ ὀξείας οὐ δυνάμεις φαρμάκων , ἀλλὰ γευστὰς ποιότητας ἐδείκνυμεν οὔσας , ὥστε ἢ οὐ ζητητέον ὅλως ἐν ταύταις τὴν ἐναντίωσιν , ἢ οὐχ ὡς ἐν δυνάμεσι ζητητέον . ὁ σκοπὸς δὲ κᾀν ταύταις διττὸς , αἵ τ’ ἐνέργειαι καὶ αἱ κράσεις αὐτῶν . ἐνέργειαι μὲν ἐν τῷ πυκνοῦν καὶ ἀραιοῦν ἢ ἐπισπᾶσθαί τι τῶν ἐκ τοῦ βάθους , ἢ ἀπωθεῖσθαι , παχύνειν τε τὰς ὕλας , ἢ λεπτύνειν , ἢ φράττειν τε τοὺς πόρους ἢ ἐκφράττεν . αἱ κράσεις δὲ κατὰ τὸ θερμόν τε καὶ ψυχρὸν , ὑγρόν τε καὶ ξηρὸν , ὑπὲρ ὧν αὐτάρκως ἁπάντων τῷ τετάρτῳ βιβλίῳ διῄρηται , δεικνύντων ἡμῶν ὡς τὸ μὲν στῦφον γεῶδές τέ ἐστι καὶ ψυχρὸν , τὸ δὲ ὀξὺ λεπτομερὲς ψυχρὸν , τὸ δὲ πικρὸν γεῶδες λεπτομερὲς , τὸ δὲ ἄνευ τινὸς ἐπισήμου ποιότητος ψυχρὸν ὑδατῶδες . οὕτω μὲν καὶ τὸ μὲν δριμὺ πυρῶδες ἐδείκνυτο , τὸ δ’ ἁλυκὸν γεῶδες θερμὸν , οὐ μὴν ἤδη γέ πω πυρῶδες . ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ γλυκὺ θερμὸν μὲν , ἀλλ’ οὐδέπω καυστικόν . ὅσα δ’ ἐλαιώδη πάνθ’ ὑδατώδη τε ἐστι καὶ ἀερώδη , εἵπετο δὲ δήπου καὶ τὰ ἔργα ταῖς κράσεσιν αὐτῶν . τὸ μὲν γὰρ στῦφον συνάγειν καὶ πιλεῖν καὶ πυκνοῦν καὶ ἀποκρούεσθαι καὶ παχύνειν , ἔτι τε πρὸ τούτων ἁπάντων ψύχειν καὶ ξηραίνειν πέφυκεν , τὸ δ’ ὀξὺ τέμνειν καὶ διαιρεῖν καὶ λεπτύνειν , ἐκφράττειν τε καὶ διακαθαίρειν ἄνευ τοῦ θερμαίνειν , τὸ δὲ δριμὺ παραπλησίως μὲν ὀξεῖ δρᾷν , κατά γε τὸ διαλεπτύνειν τε καὶ διακαθαίρειν . διαφέρει δὲ τῷ τὸ μὲν ὀξὺ ψύχειν , τὸ δὲ δριμὺ θερμαίνειν , καὶ προσέτι τῷ τὸ μὲν ἀποκρούεσθαι , τὸ δ’ ἐπισπᾶσθαι καὶ διαφορεῖν . οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν πικρὸν διακαθαίρει τε τοὺς πόρους καὶ διαῤῥύπτει καὶ λεπτύνει καὶ τέμνει τὸ πάχος τῶν χυμῶν ἄνευ φανερᾶς θερμότητος . τὸ δ’ ὑδατῶδες ψυχρὸν παχύνει καὶ συνίστησι καὶ συνάγει καὶ πιλεῖ καὶ νεκροῖ καὶ ναρκοῖ . τὸ δὲ δριμὺ λεπτύνει , διακαθαίρει , διαφορεῖ καὶ ἐκρήσσει καὶ ἐπισπᾶται καὶ ἐσχαροῖ . τὸ δὲ ἁλυκὸν συνάγει καὶ σφίγγει , ταριχεύει , ξηραίνει χωρὶς ἐπισήμου θερμότητος ἢ ψύξεως . τὸ δὲ γλυκὺ πέττει , χαλᾷ , ἀραιοῖ . τὸ δ’ ἐλαιῶδες ὑγραίνει , μαλάττει , χαλᾷ . ῥᾴδιον οὖν ἤδη τοῖς εἰρημένοις σταθμώμενον ἐξευρίσκειν , τῶν χυμῶν ὅσοι τε ταῖς κράσεσιν καὶ ὅσοι τοῖς ἔργοις εἰσὶν ἐναντίοι .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ἐναντίος δύναμις ἐκ ὁ ἔργον κρίνω , ὥσπερ ἐν ὅλος ὅδε ὁ γράμμα πολλάκις δείκνυμι , ἐμπλαστικός τε τις λέγω εἰμί δύναμις ἐναντίος ὁ ῥυπτικός , ἐκφρακτικός τε ὁ ἐμφρακτικός , καί μαλακτικός ὁ σκληρύνω , καί χαλαστικός ὁ συντείνω . στυπτικός γάρ , ἤ δριμύς ἤ πικρός ἤ γλυκύς ἤ ὀξύς οὐ δύναμις φάρμακον , ἀλλά γευστός ποιότης δείκνυμι εἰμί , ὥστε ἤ οὐ ζητέω ὅλος ἐν οὗτος ὁ ἐναντίωσις , ἤ οὐ ὡς ἐν δύναμις ζητέω . ὁ σκοπός δέ εἰͅν οὗτος δισσός , ὁ τε ἐνέργεια καί ὁ κρᾶσις αὐτός . ἐνέργεια μέν ἐν ὁ πυκνόω καί ἀραιόω ἤ ἐπισπάω τις ὁ ἐκ ὁ βάθος , ἤ ἀπωθέω , παχύνω τε ὁ ὕλη , ἤ λεπτύνω , ἤ φράσσω τε ὁ πόρος ἤ ἐκφράσσω . ὁ κρᾶσις δέ κατά ὁ θερμός τε καί ψυχρός , ὑγρός τε καί ξηρός , ὑπέρ ὅς αὔταρκος ἅπας ὁ τέταρτος βιβλίον διαιρέω , δείκνυμι ἐγώ ὡς ὁ μέν στύφω γεώδης τε εἰμί καί ψυχρός , ὁ δέ ὀξύς λεπτομερής ψυχρός , ὁ δέ πικρός γεώδης λεπτομερής , ὁ δέ ἄνευ τις ἐπίσημος ποιότης ψυχρός ὑδατώδης . οὕτως μέν καί ὁ μέν δριμύς πυρώδης δείκνυμι , ὁ δέ ἁλυκός γεώδης θερμός , οὐ μήν ἤδη γε πω πυρώδης . ὡσαύτως δέ καί ὁ γλυκύς θερμός μέν , ἀλλά οὐδέπω καυστικός . ὅσος δέ ἐλαιώδης πᾶς ὑδατώδης τε εἰμί καί ἀερώδης , ἕπομαι δέ δήπου καί ὁ ἔργον ὁ κρᾶσις αὐτός . ὁ μέν γάρ στύφω συνάγω καί πιλέω καί πυκνόω καί ἀποκρούω καί παχύνω , ἔτι τε πρό οὗτος ἅπας ψύχω καί ξηραίνω φύω , ὁ δέ ὀξύς τέμνω καί διαιρέω καί λεπτύνω , ἐκφράσσω τε καί διακαθαίρω ἄνευ ὁ θερμαίνω , ὁ δέ δριμύς παραπλήσιος μέν ὀξύς δράω , κατά γε ὁ διαλεπτύνω τε καί διακαθαίρω . διαφέρω δέ ὁ ὁ μέν ὀξύς ψύχω , ὁ δέ δριμύς θερμαίνω , καί προσέτι ὁ ὁ μέν ἀποκρούω , ὁ δέ ἐπισπάω καί διαφορέω . οὕτως δέ καί ὁ μέν πικρός διακαθαίρω τε ὁ πόρος καί διαρρύπτω καί λεπτύνω καί τέμνω ὁ πάχος ὁ χυμός ἄνευ φανερός θερμότης . ὁ δέ ὑδατώδης ψυχρός παχύνω καί συνίστημι καί συνάγω καί πιλέω καί νεκρόω καί ναρκόω . ὁ δέ δριμύς λεπτύνω , διακαθαίρω , διαφορέω καί ἐκρήσσω καί ἐπισπάω καί ἐσχαρόω . ὁ δέ ἁλυκός συνάγω καί σφίγγω , ταριχεύω , ξηραίνω χωρίς ἐπίσημος θερμότης ἤ ψῦξις . ὁ δέ γλυκύς πέσσω , χαλάω , ἀραιόω . ὁ δέ ἐλαιώδης ὑγραίνω , μαλάσσω , χαλάω . ῥᾴδιος οὖν ἤδη ὁ λέγω σταθμόομαι ἐξευρίσκω , ὁ χυμός ὅσος τε ὁ κρᾶσις καί ὅσος ὁ ἔργον εἰμί ἐναντίος .