galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 2.5
Φανεῖται δὲ καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον ἡ φύσις αὐτῆς τε τῆς ἐπαγωγῆς καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον ἡ τοῦ παραδείγματος . ἅπαντα γὰρ ἐπελθεῖν ἔγνωκα διὰ κεφαλαίων ὅσα τοῖς ἰατροῖς εἴρηται περὶ δυνάμεως ἐλαίου , πιθανῶς μὲν τῷ δοκεῖν , οὐ μὴν ἀληθῶς γε . καὶ πρῶτον τὸ ὑπὸ Διοκλέους ἐν Ἀρχιδάμῳ λελεγμένον , ὡς σκληρύνεσθαι καὶ ἐπικαίεσθαι τὸ δέρμα τοῖς ἐν ἐλαίῳ τριβομένοις , ὑπελάμβανεν ὁ Ἀρχίδαμος καὶ διὰ τοῦτο τὴν ξηροτριβίαν προὔκρινε . συνεκπυροῦσθαί τε γὰρ , φησὶ , καὶ ἐπικαίειν τὸ ἔλαιον ὑπὸ τῆς τρίψεως θερμαινόμενον ἐνόμιζεν καὶ κατὰ τοῦτο ἐξικμάζειν καὶ ξηραίνειν ἱκανῶς , ὥσπερ τῶν ὀπτωμένων τὰ χριόμενα . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα σκληρύνεσθαι μᾶλλον ἢ εἰ χωρὶς ἐλαίου τις ὀπτήσειεν . αὐτὴν δὲ ἴσως ἄμεινον ὅλην παραγράψαι τοῦ Διοκλέους τὴν ῥῆσιν . ἔχει δὲ ᾧδε · τὸ δὲ μετ’ ἐλαίου τρίβειν οὐχ ὁμοίως ἐδοκίμαζε . πρῶτον μὲν γὰρ ἀνώμαλον ᾤετο γίνεσθαι τὴν τοιαύτην τρίψιν παρὰ τὸ τὰς χεῖρας ὀλισθαίνειν καὶ μὴ δύνασθαι τῆς σαρκὸς ὁμοίως ἀντιλαμβάνεσθαι διὰ τὸ λίπος . ἔτι δὲ καὶ σκληρύνεσθαι καὶ ἐπικαίεσθαι τὸ δέρμα τοῖς οὕτω τριβομένοις ἔφη μᾶλλον ἢ τοῖς ξηροῖς . συνεκπυροῦσθαι γὰρ καὶ ἐπικαίειν τὸ ἔλαιον θερμαινόμενον ὑπὸ τῆς τρίψεως , καθάπερ τῶν ὀπτωμένων τὰ χριόμενα τῶν μὴ χριομένων , ἐκπυρουμένου τοῦ ἐλαίου θερμαινόμενα καὶ ἐξικμαζόμενα λίαν σκληρύνεσθαι μᾶλλον . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἐν τῷ ἐλαίῳ ἑψόμενα κραῦρα καὶ καπυρὰ γίνεσθαι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν . πρὸς δὲ τούτοις , ὥσπερ τὰ ξύλα καὶ τὰ δέρματα καὶ τὰ ἄλλα τὰ μετ’ ἐλαίου τριβόμενα συνδιαδίδωσιν εἴσω τὸ ἔλαιον , οὕτως ᾤετο καὶ τὰ σώματα . τούτου δὲ γιγνομένου πολλὰ τῶν εἰθισμένων διὰ τῆς σαρκὸς μετὰ τοῦ πνεύματος ῥεῖν καὶ ἔξω διαπίπτειν ἀποστέγεσθαι , ὥσπερ καὶ διὰ τῶν ἠθμῶν καὶ τῶν ὀθονίων καὶ ἐρίων καὶ πάντων δι’ ὧν ἠθεῖταί τι ἐγχεόμενον καὶ χριόμενον , οὐ δύνασθαι τὰ ὑγρὰ ῥεῖν ὁμοίως . ἀπολαμβανομένης δὲ τῆς τοιαύτης ἐκκρίσεως τὰ μὲν παλιῤῥοεῖν εἴσω , συμπληροῦν ἀθροιζόμενα τοὺς πόρους ἀλλήλοις πλεκόμενα καὶ ὑπὸ τοῦ ἐλαίου περιλαμβανόμενα διὰ τὸ ἔχειν τι ἰξῶδες τὸ ἔλαιον , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων φαίνεται τὸ λιπαρὸν τοὺς κονιορτοὺς καὶ τὰ κάρφη καὶ τὰ ἄλλα τὰ τοιαῦτα συνθηρεύειν . ἐμφραττομένων δὲ τῶν πόρων ἀεὶ καὶ κατὰ μικρὸν ἀναγκαῖον εἶναι πολλὰ χεῖρον ἀποτελεῖσθαι τῶν εἰθισμένων γίγνεσθαι κατὰ φύσιν . ὑπελάμβανε δέ τι καὶ δηκτικὸν ἔχειν αὐτὸ , παρ’ ὃ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς δακρύειν καὶ τὴν φάρυγγα κέρχνειν καὶ τὴν κοιλίαν ξύειν καὶ αἱματώδεις ποιεῖν διαχωρήσεις πινόμενον . ἄνευ μὲν οὖν τρίψεως ἀλειφομένους οὐδὲν λυπεῖν · ἀσθενεστέραν γὰρ εἶναι τὴν δῆξιν ἢ ὥστε ποιεῖν τινα αἴσθησιν · μετὰ δὲ τῆς τρίψεως ﻿ εἰσδυόμενον εἰς τὴν σάρκα , κακουργεῖν μᾶλλον τῇ δήξει καθάπερ πολλὰ τῶν φαρμάκων , οὕτω μὲν ἐπιχρισθέντα ἧττον ἰσχύειν , προσπιεζόμενα δὲ καὶ εἰσδυόμενα εἴσω μᾶλλον ἐνεργεῖν . καὶ δὴ καὶ ταῖς ἀκαλήφαις καὶ ἄλλοις πολλοῖς ἡσυχῇ μὲν ψαύοντας οὐδὲν ἐνοχλεῖν , τύπτοντας δὲ καὶ προσπιέζοντας λυπεῖν . ἃ μὲν οὖν ὁ Διοκλῆς ἐν Ἀρχιδάμῳ λέγει ταῦτ’ ἔστιν . πάρεστι δὲ σκοπεῖν ἅμα τό τε πιθανὸν αὐτῶν καὶ μοχθηρόν . ὅτι μὲν γὰρ ἐν ἐλαίῳ πᾶν ὁτιοῦν ἑψόμενον ἀπόλλυσι τὴν οἰκείαν ὑγρότητα καὶ ψαθυρὸν καὶ κραῦρον γίγνεται ταχέως , οὐδὲν τοιοῦτον πάσχον ἐν ὕδατι πρὸς τῆς ἐμπειρίας ἐδιδάχθημεν , ὥστε ταύτῃ μὲν οὐδὲν ὁ Ἀρχίδαμος ἐψεύσατο . δέον δὲ ὥσπερ ὁ Ἀριστοτέλης καὶ Θεόφραστος , ἕτεροί τέ τινες ἄνδρες φιλόσοφοι , τὰ τοιαῦτα τῶν προβλημάτων ἐν τοῖς φυσικοῖς ζητήμασιν προβάλλουσί τε καὶ λύουσι , καὶ αὐτὸς , εἴπερ ἐβούλετο τὰς αἰτίας ἁπάντων τῶν γιγνομένων ζητεῖν , ὁμοίως ἐκείνοις προβάλλειν τε καὶ λύειν . εἰ δ’ οὐ φαίνεται τοῦτο ποιῶν , ἐν τούτῳ καὶ μάλιστα δοκεῖ μοι σφάλλεσθαι . τὸ μὲν γὰρ φαινόμενον ἐναργῶς ἀεὶ χρὴ τίθεσθαι πρῶτον , ἐπισκέπτεσθαι δὲ ἐφεξῆς , εἴ τις ἐθέλοι , τὴν αἰτίαν αὐτοῦ , φυσικὰ προβλήματα συντιθέντα τρόπῳ τοιῷδε . διὰ τί τὸ μὲν ἔλαιον ξηρὰ καὶ ψαθυρὰ καὶ κραῦρα τὰ ἐν αὐτῷ καθεψόμενα ποιεῖ , τὸ δὲ ὕδωρ ὑγρὰ καὶ μαλακά ; ἢ διὰ τί τὰ μὲν ἑψόμενα κατὰ τοὔλαιον ἀποξηραίνεται , τὰ δ’ ἄλλως ἐν αὐτῷ βρεχόμενα φυλάττει τὴν οἰκείαν ὑγρότητα μᾶλλον ἢ εἰ μηδ’ ὅλως ἐβρέχετο ; διὰ τί δὲ τὰς ἀπὸ σκίλλης καὶ ἀκαλήφης δήξεις ἰᾶται ; διὰ τί δὲ τούτων μὲν ἰατρικόν ἐστιν , αὐτὸ δὲ δάκνει τοὺς ὀφθαλμούς ; διὰ τί τὸ μὲν ἄλλο σῶμα πᾶν οὐ δάκνει , τοὺς ὀφθαλμοὺς δὲ δάκνει ; διὰ τί τὴν μὲν φάρυγγα τραχύνει , τὰ δὲ ἕλκη παρηγορεῖ ; διὰ τί γαστρὸς ὑπαγωγόν ἐστι ; διὰ τί κόπων ἰατικόν ; διὰ τί τοὺς ἀλειψομένους ἀπεριψύκτους τηρεῖ ; διὰ τί τῶν ἐντόμων ζώων ἀναιρετικόν ἐστι ; διὰ τί τῶν ἱμάντων καὶ βυρσῶν μαλακτικὸν ὑπάρχει , τῶν δ’ ἑψομένων ἐν αὐτῷ σχεδὸν ἁπάντων σκληρυντικόν ; ἓν μὲν εἶδός σοι προβλημάτων τοῦτο , φυσικῷ προσῆκον μόνῳ . τὸ δ’ ἕτερον , ὃ κοινὸν ἤδη καὶ τοῖς ἀπὸ τῶν τεχνῶν , ἔστι τοιόνδε . διὰ τίνα αἰτίαν ἐπαλείφουσιν ἐλαίῳ πρότερον ὀπτῶντες οἱ μάγειροι τοὺς ἰχθῦς καὶ τὰ κρέα ; διὰ τί τρίβουσιν ἐλαίῳ τοὺς ἀθλητὰς οἱ γυμνασταί ; διὰ τί δὲ καὶ οἱ παιδοτρίβαι τοὺς παῖδας ; ἔνεστι γὰρ ἑκάστου τῶν τοιούτων προβλημάτων ἐμπειρικὴν αἰτίαν ἀποδοῦναι , τοὺς μὲν ἰχθὺς καὶ τὰ κρέα διὰ τοῦτο ἐπαλείφειν τῶν μαγείρων ἐρούντων ἂν , ὅτι ξηρὰ καὶ περικεκαυμένα τὰ ἐκτὸς αὐτῶν γίγνεται , χωρὶς τοῦ λίπους ὀπτωμένων · τοὺς δ’ ἀθλητὰς ἐν ἐλαίῳ τρίβειν τῶν γυμναστῶν φησόντων ἂν , ὅτι καὶ τοὺς προϋπάρχοντας κόπους λύει τοῦτο καὶ τοὺς μέλλοντας πραΰνει καὶ αὐτὴν τὴν τρίψιν ὁμαλὴν καὶ πραεῖαν τελέως ἀπεργάζεται καὶ πρὸς τὰς μελλούσας κινήσεις παρασκευάζει τὸ σῶμα . διὰ τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ οἱ παιδοτρίβαι τοὺς παῖδας ἀλείφειν ἐροῦσι καὶ πρὸ τῶν γυμνασίων καὶ μετὰ τὰ γυμνάσια . διὰ τί μέντοι τὸ ἔλαιον ἴαμα κόπων ἐστὶν , οὐκ ἔτι οὔτε γυμναστὴς οὔτε παιδοτρίβης οὔτ’ ἰατρὸς ἐμπειρικὸς ἐπίσταται . οὐ μὴν οὐδ’ ὅτι μὴ γινώσκουσιν ἀφίστανται τῶν ἐναργῶς φαινομένων . οὐδὲ γὰρ διὰ τί λευκὸς μὲν ἐλλέβορος ἄνω καθαίρει , μέλας δὲ κάτω γινώσκοντες , οὐδὲ διὰ τί κνίκος μὲν φλέγματος ἀγωγόν ἐστιν , ἐπίθυμον δὲ μελάνων οὐκ εἰδότες , ὅμως χρῶνται τοῖς φαρμάκοις εἰς ἅπερ ἐδίδαξεν ἡ πεῖρα καὶ θεραπεύουσι τοὺς δεομένους καὶ πιστεύουσι τοῖς ἐναργῶς φαινομένοις καὶ καταγελῶσι τῶν τῷ λόγῳ τἀναντία κατασκευαζόντων .
Lemmas: φαίνω δέ καί νῦν οὐδείς ἥσσων ὁ φύσις αὐτός τε ὁ ἐπαγωγή καί πολύς δή μάλα ὁ ὁ παράδειγμα . ἅπας γάρ ἐπέρχομαι γιγνώσκω διά κεφάλαιος ὅσος ὁ ἰατρός λέγω περί δύναμις ἔλαιον , πιθανός μέν ὁ δοκέω , οὐ μήν ἀληθής γε . καί πρῶτος ὁ ὑπό Διοκλῆς ἐν Ἀρχίδαμος λέγω , ὡς σκληρύνω καί ἐπικαίω ὁ δέρμα ὁ ἐν ἔλαιον τρίβω , ὑπολαμβάνω ὁ Ἀρχίδαμος καί διά οὗτος ὁ ξηροτριβία προκρίνω . συνεκπυρόω τε γάρ , φημί , καί ἐπικαίω ὁ ἔλαιον ὑπό ὁ τρῖψις θερμαίνω νομίζω καί κατά οὗτος ἐξικμάζω καί ξηραίνω ἱκανός , ὥσπερ ὁ ὀπτάω ὁ χράω . καί γάρ καί οὗτος σκληρύνω μάλα ἤ εἰ χωρίς ἔλαιον τις ὀπτάω . αὐτός δέ ἴσως ἀγαθός ὅλος παραγράφω ὁ Διοκλῆς ὁ ῥῆσις . ἔχω δέ ὧδε · ὁ δέ μετά ἔλαιον τρίβω οὐ ὅμοιος δοκιμάζω . πρῶτος μέν γάρ ἀνώμαλος οἴομαι γίγνομαι ὁ τοιοῦτος τρῖψις παρά ὁ ὁ χείρ ὀλισθάνω καί μή δύναμαι ὁ σάρξ ὅμοιος ἀντιλαμβάνω διά ὁ λίπος . ἔτι δέ καί σκληρύνω καί ἐπικαίω ὁ δέρμα ὁ οὕτως τρίβω φημί μάλα ἤ ὁ ξηρός . συνεκπυρόω γάρ καί ἐπικαίω ὁ ἔλαιον θερμαίνω ὑπό ὁ τρῖψις , καθά ὁ ὀπτάω ὁ χράω ὁ μή χράω , ἐκπυρόω ὁ ἔλαιον θερμαίνω καί ἐξικμάζω λίαν σκληρύνω μάλα . ὅμοιος δέ καί ὁ ἐν ὁ ἔλαιον ἕψω κραῦρος καί καπυρός γίγνομαι διά ὁ αὐτός αἰτία . πρός δέ οὗτος , ὥσπερ ὁ ξύλον καί ὁ δέρμα καί ὁ ἄλλος ὁ μετά ἔλαιον τρίβω συνδιαδίδωμι εἴσω ὁ ἔλαιον , οὕτως οἴομαι καί ὁ σῶμα . οὗτος δέ γίγνομαι πολύς ὁ ἐθίζω διά ὁ σάρξ μετά ὁ πνεῦμα ῥέω καί ἔξω διαπίπτω ἀποστέγω , ὥσπερ καί διά ὁ ἠθμός καί ὁ ὀθόνιον καί ἔριον καί πᾶς διά ὅς ἠθέω τις ἐγχέω καί χρίω , οὐ δύναμαι ὁ ὑγρός ῥέω ὅμοιος . ἀπολαμβάνω δέ ὁ τοιοῦτος ἔκκρισις ὁ μέν παλιρροέω εἴσω , συμπληρόω ἀθροίζω ὁ πόρος ἀλλήλων πλέκω καί ὑπό ὁ ἔλαιον περιλαμβάνω διά ὁ ἔχω τις ἰξώδης ὁ ἔλαιον , ὥσπερ ἐπί ὁ ἄλλος φαίνω ὁ λιπαρός ὁ κονιορτός καί ὁ κάρφος καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος συνθηρεύω . ἐμφράσσω δέ ὁ πόρος ἀεί καί κατά μικρός ἀναγκαῖος εἰμί πολύς κακός ἀποτελέω ὁ ἐθίζω γίγνομαι κατά φύσις . ὑπολαμβάνω δέ τις καί δηκτικός ἔχω αὐτός , παρά ὅς καί ὁ ὀφθαλμός δακρύω καί ὁ φάρυγξ κέρχνω καί ὁ κοιλία ξύω καί αἱματώδης ποιέω διαχώρησις πίνω . ἄνευ μέν οὖν τρῖψις ἀλείφω οὐδείς λυπέω · ἀσθενής γάρ εἰμί ὁ δῆξις ἤ ὥστε ποιέω τις αἴσθησις · μετά δέ ὁ τρῖψις ﻿ εἰσδύνω εἰς ὁ σάρξ , κακουργέω μάλα ὁ δῆξις καθά πολύς ὁ φάρμακον , οὕτως μέν ἐπιχρίω ἥσσων ἰσχύω , προσπιέζω δέ καί εἰσδύνω εἴσω μάλα ἐνεργέω . καί δή καί ὁ ἀκαλήφη καί ἄλλος πολύς ἡσυχῇ μέν ψαύω οὐδείς ἐνοχλέω , τύπτω δέ καί προσπιέζω λυπέω . ὅς μέν οὖν ὁ Διοκλῆς ἐν Ἀρχίδαμος λέγω οὗτος εἰμί . πάρειμι δέ σκοπέω ἅμα ὁ τε πιθανός αὐτός καί μοχθηρός . ὅτι μέν γάρ ἐν ἔλαιον πᾶς ὁστισοῦν ἕψω ἀπόλλυμι ὁ οἰκεῖος ὑγρότης καί ψαθυρός καί κραῦρος γίγνομαι ταχύς , οὐδείς τοιοῦτος πάσχω ἐν ὕδωρ πρός ὁ ἐμπειρία διδάσκω , ὥστε οὗτος μέν οὐδείς ὁ Ἀρχίδαμος ψεύδω . δέω δέ ὥσπερ ὁ Ἀριστοτέλης καί Θεόφραστος , ἕτερος τε τις ἀνήρ φιλόσοφος , ὁ τοιοῦτος ὁ πρόβλημα ἐν ὁ φυσικός ζήτημα προβάλλω τε καί λύω , καί αὐτός , εἴπερ βούλομαι ὁ αἰτία ἅπας ὁ γίγνομαι ζητέω , ὅμοιος ἐκεῖνος προβάλλω τε καί λύω . εἰ δέ οὐ φαίνω οὗτος ποιέω , ἐν οὗτος καί μάλα δοκέω ἐγώ σφάλλω . ὁ μέν γάρ φαίνω ἐναργής ἀεί χρή τίθημι πρῶτος , ἐπισκοπέω δέ ἐφεξῆς , εἰ τις ἐθέλω , ὁ αἰτία αὐτός , φυσικός πρόβλημα συντίθημι τρόπος τοιόσδε . διά τίς ὁ μέν ἔλαιον ξηρός καί ψαθυρός καί κραῦρος ὁ ἐν αὐτός καθέπομαι ποιέω , ὁ δέ ὕδωρ ὑγρός καί μαλακός ; ἤ διά τίς ὁ μέν ἕψω κατά ἔλαιον ἀποξηραίνω , ὁ δέ ἄλλος ἐν αὐτός βρέχω φυλάσσω ὁ οἰκεῖος ὑγρότης μάλα ἤ εἰ μηδέ ὅλος βρέχω ; διά τίς δέ ὁ ἀπό σκίλλα καί ἀκαλήφη δῆξις ἰάομαι ; διά τίς δέ οὗτος μέν ἰατρικός εἰμί , αὐτός δέ δάκνω ὁ ὀφθαλμός ; διά τίς ὁ μέν ἄλλος σῶμα πᾶς οὐ δάκνω , ὁ ὀφθαλμός δέ δάκνω ; διά τίς ὁ μέν φάρυγξ τραχύνω , ὁ δέ ἕλκος παρηγορέω ; διά τίς γαστήρ ὑπαγωγός εἰμί ; διά τίς κόπος ἰατικός ; διά τίς ὁ ἀλείφω ἀπερίψυκτος τηρέω ; διά τίς ὁ ἔντομος ζῷον ἀναιρετικός εἰμί ; διά τίς ὁ ἱμάς καί βύρσα μαλακτικός ὑπάρχω , ὁ δέ ἕψω ἐν αὐτός σχεδόν ἅπας σκληρυντικός ; εἷς μέν εἶδος σύ πρόβλημα οὗτος , φυσικός προσήκω μόνος . ὁ δέ ἕτερος , ὅς κοινός ἤδη καί ὁ ἀπό ὁ τέχνη , εἰμί τοιόσδε . διά τίς αἰτία ἐπαλείφω ἔλαιον πρότερος ὀπτάω ὁ μάγειρος ὁ ἰχθῦς καί ὁ κρέας ; διά τίς τρίβω ἔλαιον ὁ ἀθλητής ὁ γυμναστής ; διά τίς δέ καί ὁ παιδοτρίβης ὁ παῖς ; ἔνειμι γάρ ἕκαστος ὁ τοιοῦτος πρόβλημα ἐμπειρικός αἰτία ἀποδίδωμι , ὁ μέν ἰχθῦς καί ὁ κρέας διά οὗτος ἐπαλείφω ὁ μάγειρος ἐρέω ἄν , ὅτι ξηρός καί περικαίω ὁ ἐκτός αὐτός γίγνομαι , χωρίς ὁ λίπος ὀπτάω · ὁ δέ ἀθλητής ἐν ἔλαιον τρίβω ὁ γυμναστής φημί ἄν , ὅτι καί ὁ προϋπάρχω κόπος λύω οὗτος καί ὁ μέλλω πραύνω καί αὐτός ὁ τρῖψις ὁμαλός καί πρᾶος τέλειος ἀπεργάζομαι καί πρός ὁ μέλλω κίνησις παρασκευάζω ὁ σῶμα . διά ὁ αὐτός δέ οὗτος καί ὁ παιδοτρίβης ὁ παῖς ἀλείφω λέγω καί πρό ὁ γυμνάσιον καί μετά ὁ γυμνάσιον . διά τίς μέντοι ὁ ἔλαιον ἴαμα κόπος εἰμί , οὐ ἔτι οὔτε γυμναστής οὔτε παιδοτρίβης οὔτε ἰατρός ἐμπειρικός ἐπίσταμαι . οὐ μήν οὐδέ ὅτι μή γιγνώσκω ἀφίστημι ὁ ἐναργής φαίνω . οὐδέ γάρ διά τίς λευκός μέν ἑλλέβορος ἄνω καθαίρω , μέλας δέ κάτω γιγνώσκω , οὐδέ διά τίς κνίκος μέν φλέγμα ἀγωγός εἰμί , ἐπίθυμος δέ μέλας οὐ οἶδα , ὅμως χράω ὁ φάρμακον εἰς ὅς διδάσκω ὁ πεῖρα καί θεραπεύω ὁ δέω καί πιστεύω ὁ ἐναργής φαίνω καί καταγελάω ὁ ὁ λόγος ἐναντίος κατασκευάζω .