galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 2.24
Ἀλλὰ πρὸς μὲν τούτους ἔν τε τῷ περὶ κράσεων εἴρηται τὰ προσήκοντα κᾀν τοῖς ἐφεξῆς οὐδὲν ἧττον εἰρήσεται . τέλος δ’ ἐπιθεῖναι σπεύδων τῷ παρόντι λόγῳ πάλιν ἐπὶ τοὔλαιον ἐπάνειμι . συμβέβηκεν γὰρ αὐτῷ καὶ ὡς τροφῇ μὲν ἴσως θερμαίνειν ἡμᾶς , ἐπειδὰν εἴσω τοῦ σώματος λαμβάνηται . δοκεῖ γάρ τισιν οὐκ ἀδοκίμοις ἰατροῖς καὶ φιλοσόφοις γίγνεσθαί τις ὥσπερ ἐκ τῶν σιτίων , οὕτω καὶ ἐξ ἐλαίου πρόσθεσις τοῦ σώματος . συμβέβηκε δὲ καὶ ὡς φαρμάκῳ μέσῳ πως εἶναι τῶν θερμαινόντων τε καὶ ψυχόντων ἡμᾶς , ὑπάρχει δ’ αὐτῷ καὶ ὡς σκεπάσματι θερμαίνειν ἡμᾶς , καὶ ἥ γε κυριωτάτη μάλιστα εἰκὼν τῆς φύσεως αὐτοῦ τοιαύτη τις εἶναί μοι δοκεῖ . ὡς γὰρ καὶ τῶν ἀμφιεσμάτων ἕκαστον ὑφ’ ἡμῶν αὐτῶν θερμαινόμενον ἀντιθερμαίνειν ἡμᾶς πέφυκεν , οὕτω καὶ τοὔλαιον . ἀλλ’ ὥσπερ ἐκείνων οὐδὲν αὐτοῦ τοῦ θερμαίνοντος σώματος γίγνεται θερμότερον , οὕτως οὐδὲ τοὔλαιον . ὅλον δ’ ἄν σοι τὸ πρᾶγμα νοηθείη καλῶς οὐκ εἰς τὰ παρόντα μόνον , ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μέλλοντα σύμπαντα χρήσιμον ἐσόμενον , εἰ ἀναμνησθείης αὐτοῦ τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος , ποτὲ μὲν ψυχροτέρου γιγνομένου τῆς ἐν ἡμῖν θερμότητος εἰς τοσοῦτον ὡς προβλημάτων τέ τινων καὶ σκεπασμάτων δεῖσθαι πρὸς αὐτὸν , ἐνίοτε δὲ θερμοτέρου πάλιν εἰς τοσοῦτον ὡς μὴ δύνασθαι φέρειν , ἀλλ’ ὑποφεύγειν εἰς σκέπην τέ τινα καὶ σκιάν . ἔστι δ’ ὅτε οὕτως ἔχοντος συμμέτρως , ὡς μήτε τῶν θαλψόντων ἡμᾶς μήτε ψυχόντων ἐπιθυμεῖν , ἀλλ’ ἄλυπόν τε καὶ ἀναίσθητον εἶναι τὴν ὁμιλίαν αὐτοῦ . τὴν μὲν δὴ τρίτην κρᾶσιν τήνδε τὴν νῦν εἰρημένην σύμμετρον καλῶ καὶ μέσην εἶναι τῶν ἄλλων φημὶ καὶ μήτε θερμαίνουσαν ἡμῶν τὸ σῶμα μήτε ψύχουσαν · τῶν δ’ ἄλλων δυοῖν τὴν μὲν θερμαίνειν ἡμᾶς , τὴν δὲ ψύχειν . ἐοικέναι δέ φημι τῇ μέσῃ τε καὶ συμμέτρῳ κράσει τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος τήν τ’ ἐκ τῶν ἀφιεσμάτων καὶ τὴν ἐξ ἐλαίου γινομένην θερμασίαν . εἰ δὲ μηδ’ οὕτω σαφές ἐστιν ὃ βούλομαι δηλοῦν , ἐκείνως ἄν σε μᾶλλον οἶμαι συνήσειν . δύο μοι νόησον ἀνθρώπους ὁμοίως μὲν κεκραμένους τὸ σῶμα , ψαύοντας δ’ ἀλλήλων ἢ τοῖς στέρνοις τε καὶ τῇ γαστρὶ μόνοις , ἢ καὶ ταῖς χερσὶ καὶ τοῖς σκέλεσιν . εἰ μὲν δὴ τὴν αὐτὴν ἔχοι τοῖς δύο τούτοις ἀνθρώποις ὁ περιέχων αὐτοὺς ἀὴρ κρᾶσιν , ὡς εἶναι τὴν ἐν τοῖς τρισὶ σώμασιν ἴσην θερμασίαν , οὐδὲν ἂν ὑπ’ οὐδενὸς οὕτω γε θερμαίνεσθαι λέγοιτο . τὰ γὰρ ὅμοια πάντη σώματα πρὸς ἀλλήλων οὐδεμίαν ἀλλοίωσιν ἴσχει . ψυχροῦ δ’ ὄντος τοῦ περιέχοντος ἀλλήλους ἂν οἱ ἄνθρωποι θερμαίνειν λέγοιντο , καίτοι γε οὐ θερμαίνοντες , ἀλλ’ εἴργοντες τὸ ψυχρόν . εἰθικότες οὖν οἱ πολλοὶ καταχρῆσθαι τοῖς ὀνόμασιν , τὸ κωλυτικὸν τοῦ ψύχεσθαι θερμαῖνον ὀνομάζουσιν οὐκ ὀρθῶς . ὀνομάζειν μὲν οὖν αὐτοῖς συγχωρητέον ὡς ἂν ἐθέλωσιν , ταὐτὸν δὲ σημαίνειν ἐκ τοῦ θερμαίνειν ῥήματος ἐν ἑκατέρᾳ τῇ ῥήσει κατ’ οὐδένα τρόπον ἔτι συγχωρητέον . οὐ γὰρ δὴ ταὐτόν γέ ἐστιν ἐξ αὑτοῦ τινι παρέχειν θερμασίαν , ἢ κωλύειν τὸ ψυχρόν . οὕτω δή τούτων ἐχόντων , ὅσα περ ἂν ἡμῖν ἔξωθεν προσπίπτοντα τὴν αὐτὴν ἔχῃ τῷ σώματι θερμασίαν , εἴτε ἐξ ἑαυτῶν εἴτε παρ’ ἄλλων εἴτε καὶ ἐξ ἡμῶν αὐτῶν εἰληφότα , ταῦτα κατὰ μὲν τὸν ἀκριβῆ λόγον οὔτε θερμαίνειν ἡμᾶς οὔτε ψύχειν λεκτέον · εἰ δὲ καταχρῆσθαί τις βούλοιτο συγχωρητέον , ἀναμιμνήσκοντα μόνον ἐν τῇ ῥήσει τὴν διαφορὰν τῶν σημαινομένων . ἄλλως μὲν γὰρ ὁ θερμότερος ἀὴρ θερμαίνειν ἡμᾶς λέγεται , κατ’ ἄλλον δὲ τρόπον ὁ σύμμετρος . ἀνάλογον δ’ ἔχει τῷ μὲν θερμοτέρῳ πύρεθρόν τε καὶ νᾶπυ καὶ ﻿ πέπερι , τῷ συμμέτρῳ δὲ πιμελή τε καὶ ἔλαιον . ἐνεργείᾳ μὲν γὰρ οἱ ἀέρες θερμοὶ , δυνάμει δὲ τὰ φάρμακα . τὸν μὲν γὰρ ἀέρα θερμὸν οὐχ ἡμεῖς αὐτοὶ ποιοῦμεν , ἀλλ’ ὅτι τοιούτῳ πλησιάζομεν . τὰ φάρμακα δὲ , ὡς κᾀν τῷ τρίτῳ περὶ κράσεων ἐδείκνυμεν , τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπὶ τὸ θερμαίνεσθαι μεταβολῆς ἐξ ἡμῶν λαμβάνοντα , τὰ μὲν εἰς ἶσον ἡμᾶς ἀντιθερμαίνειν πέφυκεν , τὰ δὲ μᾶλλον , τὰ δ’ ἧττον . ἐκ δὴ τῶν ἴσων ἀντιθερμαινόντων ἔστι τὸ ἔλαιον . ὑπάρχει δ’ αὐτῷ κᾀκ τοῦ γλίσχρῳ τε εἶναι καὶ δυσαποῤῥύτῳ καὶ τῶν πόρων ἐμφρακτικῷ κατὰ διττὸν τρόπον ἐπαύξειν , ὡς δοκεῖν τὴν θερμασίαν . ἐκ μὲν δὴ τοῦ περιπλάττεσθαι δίκην ἀμφιέσματος , ἢ προβλήματος , ἐκ δὲ τοῦ τοὺς πόρους ἐμφράττειν τὸ κωλύειν ἀποῤῥεῖν ἔνδοθεν τὸ πολὺ τῆς ἀτμώδους θερμότητος . κατὰ ταῦτ’ οὖν οὐδὲ ξηραίνεσθαι τοῖς σώμασιν ἡμῶν ἐπιτρέπει , πλὴν εἰ θερμόν τε προσάγοιτο καὶ χρόνῳ πλείονι · καὶ ταύτην αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἅπαντες ἄνθρωποι τῇ πείρᾳ μεμαθηκότες ; οὓς ἂν ἱδρῶσαι δαψιλέστερον ἐθέλωσιν , ἢ λελουμένους , ἢ ἀλούτους , οὐ προσφέρουσιν αὐτοῖς εὐθὺς κατ’ ἀρχὰς ἔλαιον , ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν νενοσηκότων , ἐπειδὰν ἱδροῦν ὑπάρξωνται , θερμήναντες περιχέουσι . ἐπὶ δὲ τῶν νοσούντων , ἐπειδὰν αὐτάρκως ἱδρώσωσιν . ἐπὶ δὲ τῶν ὑγιαινόντων , ὅσοι μὲν ἐξ ὁδοιπορίας μακρᾶς εἰσι καὶ γυμνασίων πλειόνων , ἢ ὁπωσοῦν ἄλλως ἐξηραμμένοι τὸ σῶμα , τούτοις μὲν ἀλείφεσθαι καὶ πρὶν ἱδρῶσαι συγχωροῦσιν . ὅσοι δ’ ἠπεπτηκότες , ἢ πληθωρικὸν τὸ σῶμα ἔχοντες , τούτοις οὐδὲ λουομένοις ἐπιτρέπουσιν ἐλαίῳ χρῆσθαι .
Lemmas: ἀλλά πρός μέν οὗτος ἐν τε ὁ περί κρᾶσις λέγω ὁ προσήκω εἰͅν ὁ ἐφεξῆς οὐδείς ἥσσων λέγω . τέλος δέ ἐπιτίθημι σπεύδω ὁ πάρειμι λόγος πάλιν ἐπί ἔλαιον ἐπανέρχομαι . συμβαίνω γάρ αὐτός καί ὡς τροφή μέν ἴσως θερμαίνω ἐγώ , ἐπειδάν εἴσω ὁ σῶμα λαμβάνω . δοκέω γάρ τις οὐ ἀδόκιμος ἰατρός καί φιλόσοφος γίγνομαι τις ὥσπερ ἐκ ὁ σιτίον , οὕτως καί ἐκ ἔλαιον πρόσθεσις ὁ σῶμα . συμβαίνω δέ καί ὡς φάρμακον μέσος πως εἰμί ὁ θερμαίνω τε καί ψύχω ἐγώ , ὑπάρχω δέ αὐτός καί ὡς σκέπασμα θερμαίνω ἐγώ , καί ὁ γε κύριος μάλα εἰκών ὁ φύσις αὐτός τοιοῦτος τις εἰμί ἐγώ δοκέω . ὡς γάρ καί ὁ ἀμφίεσμα ἕκαστος ὑπό ἐγώ αὐτός θερμαίνω ἀντιθερμαίνω ἐγώ φύω , οὕτως καί ἔλαιον . ἀλλά ὥσπερ ἐκεῖνος οὐδείς αὐτός ὁ θερμαίνω σῶμα γίγνομαι θερμός , οὕτως οὐδέ ἔλαιον . ὅλος δέ ἄν σύ ὁ πρᾶγμα νοέω καλός οὐ εἰς ὁ πάρειμι μόνος , ἀλλά καί εἰς ὁ μέλλω σύμπας χρήσιμος εἰμί , εἰ ἀναμιμνῄσκω αὐτός ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ , ποτέ μέν ψυχρός γίγνομαι ὁ ἐν ἐγώ θερμότης εἰς τοσοῦτος ὡς πρόβλημα τε τις καί σκέπασμα δέω πρός αὐτός , ἐνίοτε δέ θερμός πάλιν εἰς τοσοῦτος ὡς μή δύναμαι φέρω , ἀλλά ὑποφεύγω εἰς σκέπη τε τις καί σκιά . εἰμί δέ ὅτε οὕτως ἔχω σύμμετρος , ὡς μήτε ὁ θάλπω ἐγώ μήτε ψύχω ἐπιθυμέω , ἀλλά ἄλυπος τε καί ἀναίσθητος εἰμί ὁ ὁμιλία αὐτός . ὁ μέν δή τρίτος κρᾶσις ὅδε ὁ νῦν λέγω σύμμετρος καλέω καί μέσος εἰμί ὁ ἄλλος φημί καί μήτε θερμαίνω ἐγώ ὁ σῶμα μήτε ψύχω · ὁ δέ ἄλλος δύο ὁ μέν θερμαίνω ἐγώ , ὁ δέ ψύχω . ἔοικα δέ φημί ὁ μέσος τε καί σύμμετρος κρᾶσις ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ ὁ τε ἐκ ὁ ἀφιέσμα καί ὁ ἐκ ἔλαιον γίγνομαι θερμασία . εἰ δέ μηδέ οὕτως σαφής εἰμί ὅς βούλομαι δηλόω , ἐκεῖνος ἄν σύ μάλα οἴομαι συνίημι . δύο ἐγώ νοέω ἄνθρωπος ὅμοιος μέν κεράννυμι ὁ σῶμα , ψαύω δέ ἀλλήλων ἤ ὁ στέρνον τε καί ὁ γαστήρ μόνος , ἤ καί ὁ χείρ καί ὁ σκέλος . εἰ μέν δή ὁ αὐτός ἔχω ὁ δύο οὗτος ἄνθρωπος ὁ περιέχω αὐτός ἀήρ κρᾶσις , ὡς εἰμί ὁ ἐν ὁ τρεῖς σῶμα ἴσος θερμασία , οὐδείς ἄν ὑπό οὐδείς οὕτως γε θερμαίνω λέγω . ὁ γάρ ὅμοιος πάντῃ σῶμα πρός ἀλλήλων οὐδείς ἀλλοίωσις ἴσχω . ψυχρός δέ εἰμί ὁ περιέχω ἀλλήλων ἄν ὁ ἄνθρωπος θερμαίνω λέγω , καίτοι γε οὐ θερμαίνω , ἀλλά ἔργω ὁ ψυχρός . ἐθίζω οὖν ὁ πολύς καταχράομαι ὁ ὄνομα , ὁ κωλυτικός ὁ ψύχω θερμαίνω ὀνομάζω οὐ ὀρθός . ὀνομάζω μέν οὖν αὐτός συγχωρέω ὡς ἄν ἐθέλω , αὐτός δέ σημαίνω ἐκ ὁ θερμαίνω ῥῆμα ἐν ἑκάτερος ὁ ῥῆσις κατά οὐδείς τρόπος ἔτι συγχωρέω . οὐ γάρ δή αὐτός γε εἰμί ἐκ ἑαυτοῦ τις παρέχω θερμασία , ἤ κωλύω ὁ ψυχρός . οὕτως δή οὗτος ἔχω , ὅσος περ ἄν ἐγώ ἔξωθεν προσπίπτω ὁ αὐτός ἔχω ὁ σῶμα θερμασία , εἴτε ἐκ ἑαυτοῦ εἴτε παρά ἄλλος εἴτε καί ἐκ ἐγώ αὐτός λαμβάνω , οὗτος κατά μέν ὁ ἀκριβής λόγος οὔτε θερμαίνω ἐγώ οὔτε ψύχω λεκτέος · εἰ δέ καταχράομαι τις βούλομαι συγχωρέω , ἀναμιμνῄσκω μόνος ἐν ὁ ῥῆσις ὁ διαφορά ὁ σημαίνω . ἄλλος μέν γάρ ὁ θερμός ἀήρ θερμαίνω ἐγώ λέγω , κατά ἄλλος δέ τρόπος ὁ σύμμετρος . ἀνάλογος δέ ἔχω ὁ μέν θερμός πύρεθρον τε καί νᾶπυ καί ﻿ πέπερι , ὁ σύμμετρος δέ πιμελή τε καί ἔλαιον . ἐνέργεια μέν γάρ ὁ ἀήρ θερμός , δύναμις δέ ὁ φάρμακον . ὁ μέν γάρ ἀήρ θερμός οὐ ἐγώ αὐτός ποιέω , ἀλλά ὅτι τοιοῦτος πλησιάζω . ὁ φάρμακον δέ , ὡς εἰͅν ὁ τρίτος περί κρᾶσις δείκνυμι , ὁ ἀρχή ὁ ἐπί ὁ θερμαίνω μεταβολή ἐκ ἐγώ λαμβάνω , ὁ μέν εἰς ἴσος ἐγώ ἀντιθερμαίνω φύω , ὁ δέ μάλα , ὁ δέ ἥσσων . ἐκ δή ὁ ἴσος ἀντιθερμαίνω εἰμί ὁ ἔλαιον . ὑπάρχω δέ αὐτός ἐͅκ ὁ γλίσχρος τε εἰμί καί δυσαπόρρυτος καί ὁ πόρος ἐμφρακτικός κατά δισσός τρόπος ἐπαυξάνω , ὡς δοκέω ὁ θερμασία . ἐκ μέν δή ὁ περιπλάσσω δίκη ἀμφίεσμα , ἤ πρόβλημα , ἐκ δέ ὁ ὁ πόρος ἐμφράσσω ὁ κωλύω ἀπορρέω ἔνδοθεν ὁ πολύς ὁ ἀτμώδης θερμότης . κατά οὗτος οὖν οὐδέ ξηραίνω ὁ σῶμα ἐγώ ἐπιτρέπω , πλήν εἰ θερμός τε προσάγω καί χρόνος πολύς · καί οὗτος αὐτός ὁ δύναμις ἅπας ἄνθρωπος ὁ πεῖρα μανθάνω ; ὅς ἄν ἱδρόω δαψιλής ἐθέλω , ἤ λούω , ἤ ἄλουτος , οὐ προσφέρω αὐτός εὐθύς κατά ἀρχή ἔλαιον , ἀλλά ἐπί μέν ὁ νοσέω , ἐπειδάν ἱδρόω ὑπάρχω , θερμαίνω περιχέω . ἐπί δέ ὁ νοσέω , ἐπειδάν αὔταρκος ἱδρόω . ἐπί δέ ὁ ὑγιαίνω , ὅσος μέν ἐκ ὁδοιπορία μακρός εἰμί καί γυμνάσιον πολύς , ἤ ὁπωσοῦν ἄλλος ξηραίνω ὁ σῶμα , οὗτος μέν ἀλείφω καί πρίν ἱδρόω συγχωρέω . ὅσος δέ ἀπεπτέω , ἤ πληθωρικός ὁ σῶμα ἔχω , οὗτος οὐδέ λούω ἐπιτρέπω ἔλαιον χράω .