galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 4.3
Μεμνῆσθαι δὲ χρὴ τῆς ἐννοίας τῶν λεπτομερῶν τε καὶ παχυμερῶν , ὡς τὰ μὲν εἰς λεπτὰ μόρια ταχέως διαλυόμενα λεπτομερῆ προσαγορεύομεν , ὅσα δ’ οὐ δύναται πάσχειν τοῦτο , παχυμερῆ . τὸ μὲν οὖν διαλῦον αὐτὰ τὸ κατὰ τὸ σῶμα τοῦ ζώου θερμόν ἐστιν , ὥσπερ ἂν ἑκάστοτε τύχῃ προσφερόμενα · τὸ δ’ εἰς λεπτὰ καὶ παχέα μόρια θραύεσθαι παρὰ τῆς ἑαυτῶν ἔχει φύσεως , ὥστε καὶ τῶν ψυχόντων φαρμάκων ὅσα μέν ἐστι παχυμερῆ δάκνειν οὐ δύναται , μὴ φθάνοντά γε διαδύεσθαι τὴν ἔξωθεν τοῦ δέρματος ἐπιφάνειαν . ὅσα δὲ λεπτομερῆ καὶ διαδύεται ῥᾳδίως καὶ πρὸς τὸ βάθος ἐξικνεῖται καὶ δάκνει τὰ μαλακὰ τοῦ ζώου μόρια , μᾶλλον δ’ ἔτι δάκνει τὰ λεπτομερῆ τε ἅμα καὶ ταῖς κράσεσιν ἀνώμαλα . δέδεικται δ’ ἐν τοῖς πρόσθεν ὡς σχεδὸν ἅπαντά ἐστιν ἀνώμαλα . ἢ γὰρ ἀδύνατον , ἢ πάνυ χαλεπὸν ἐξευρεῖν οὐσίαν ἡντιναοῦν ἀκριβῶς ὁμοιομερῆ . τὸν γοῦν οἶνον ἐλέγομεν ἓν μὲν ἔχειν ἐν αὑτῷ περίττωμα παχυμερὲς , ἐξ οὗ τῷ χρόνῳ διακρινομένου τε καὶ καταφερομένου συνίστασθαι τὴν τρύγα . ἕτερον δ’ , ὅπερ ἄνθος ὀνομάζεται , κατὰ μὲν τὸν τῆς ζέσεως χρόνον πολάζον , ὕστερον δ’ εἰς τὴν τρύγα καταφερόμενον . ἄλλο δὲ τρίτον ὑδατῶδες , ἀναμεμιγμένον ἅπαντι τῷ οἴνῳ , οὗ καὶ τὴν ζέσιν εἶναι πρῶτον καὶ μάλιστα . τέταρτον δ’ ἐπὶ τούτοις ἐστὶν αὐτὸς ὁ ὄντως οἶνος . δέδεικται δ’ ὡς καὶ κατὰ τοὔλαιον καὶ τὸ γάλα καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας χυλοὺς ὁμοία φύσις ἐστὶ περιττωμάτων , ἔτι δὲ μᾶλλον ἒν ὅλοις τοῖς μεταλλευομένοις ἅπασιν . ὧν ἀναμνησθέντας χρὴ νῦν ἐπισκέψασθαι περὶ τῶν φαρμάκων ἁπάντων , καὶ πρῶτον μὲν φυλάξασθαι παθεῖν ὅπερ οἱ πλεῖστοι τῶν τὰ τοιαῦτα ζητησάντων ﻿ ἔπαθον . ὡς γὰρ ὁμοιομερῶν ἁπάντων ὄντων , οὕτω ποιοῦνται τὸν λόγον , οὐ συγχωροῦντες οὔτε τὸν οἶνον οὔτε τοὔλαιον οὔτε τῶν ἄλλων οὐδὲν ἐκ διαφερόντων ταῖς δυνάμεσι συγκεῖσθαι μορίων , ἔτι δὲ τούτων μᾶλλον ἐπὶ ὄξους θαυμάζουσιν εἰ τολμῶμεν αὐτὸ λέγειν , ἀπολωλεκέναι μὲν τὴν ἔμφυτον τοῦ οἴνου θερμότητα , τὴν δ’ ἐκ σήψεως ἔχειν , ὅπερ δὴ καὶ Ἀριστοτέλει καὶ Θεοφράστῳ δοκεῖ . τὰ μὲν γὰρ οἰνώδη μόρια τοῦ οἴνου κατὰ τὴν εἰς ὄξος μεταβολὴν ἀποψύχεται , τὸ δ’ ὑδατῶδες περίττωμα σηπόμενον ἐπίκτητόν τινα ἴσχει θερμότητα , ὥσπερ καὶ τἄλλα πάντα τὰ σαπέντα . καὶ γίγνεται σύνθετόν τι τὸ ὄξος ἐξ ἐναντιωτάτων ταῖς δυνάμεσι μορίων , τῶν μὲν ἀπεψυγμένων , τῶν δὲ θερμῶν , ὥσπερ αἱ τῶν καυθέντων ξύλων τέφραι πᾶσαι . καὶ γὰρ ἐν ἐκείναις τὸ μὲν οἷον ἐμπύρευμα κατὰ μικρὰ μόρια παρέσπαρται , καὶ τοῦτο μὲν ἱκανῶς ἐστι θερμὸν , τὸ δ’ ἄλλο πᾶν γεῶδές τε καὶ ψυχρόν . καὶ διὰ τοῦτο ἐπειδὰν ὕδατι βραχεῖσα τέφρα διὰ τινῶν σωμάτων ἀραιῶν συμμέτρως ἠθεῖται , συναποφέρεται μὲν ἐν τῷδε τὰ θερμὰ καὶ δριμέα μόρια , τὸ δ’ ὑπόλοιπον οὐκέτι θερμόν ἐστιν , ἐναποθέμενον τῷ ὕδατι τὰ πυρώδη μόρια . καλοῦσι δὲ τὸ τοιοῦτον ὕδωρ οἱ ἄνθρωποι κονίαν , ἀνάλογον τῇ θαλάττῃ καὶ ἅλμῃ , διαθέσεως καὶ γενέσεως ἕνεκα καὶ δυνάμεως . ἐκεῖνα μὲν γὰρ ἐξ ὕδατος καὶ ἁλῶν σύγκειται , τὸ δὲ περιπλῦνον ὕδωρ τὴν τέφραν σύνθετον ἐξ αὐτοῦ καὶ ὧν ἐπηνέγκατο μορίων γενόμενον οὕτως ἀπειργάσατο τὴν ὀνομαζομένην κονίαν , ἣν εἰ μὴ φθάνοντες ἐγινώσκομεν , ὡς ἐξ ὕδατός τε καὶ τῶν αἰθαλωδῶν μορίων τῆς τέφρας ἐγένετο , τάχ’ ἂν ὑπελαμβάνομεν ἁπλοῦν καὶ ἀσύνθετον ὑπάρχειν σῶμα . τοιοῦτον γάρ τι κᾀπὶ τοῦ ὄξους πεπόνθαμεν , οὐ δυνάμενοι δι’ αἰσθήσεως ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν γένεσιν , ἀπιστοῦμεν τῷ λόγῳ · ἀλλ’ εἰ μηδὲν ἄλλο , τὴν γοῦν τῆς ὄμφακος διαφορὰν πρὸς αὐτὸ κατανοήσαντες δίκαιοι πιστεύειν ἐσόμεθα ὡς οὐκ ὀξὺς μόνον , ἀλλὰ δριμύς τις ἕτερος ἀναμέμικται χυμὸς αὐτῷ , καὶ διὰ τοῦτο τελέως ὁ τῆς ὄμφακος ἐμψύχει χυλὸς , ὥστε καὶ πρὸς καῦσον ἄκρως ἁρμόττει , κατὰ τοῦ στόματος τῆς γαστρὸς ἢ τῶν ὑποχονδρίων ὅλων ἐπιτιθέμενος , καὶ πρὸς ἅπαν ὅ τι περ ἂν ἐμψύξαι βουληθῶμεν , οὐχ ὁμοίως δ’ ὄξος . οὐ γὰρ ἀκριβῶς ἓν οὐδ’ ὀξὺ μόνον ἐστὶν , ἀλλὰ καὶ δριμύ . τὸ μὲν οὖν ὀξὺ μόνον ὅ τι περ ἂν ᾖ ψυχρὸν πάντως ἐστὶν εἴτ’ οὖν ἄπιος , εἴτε μῆλον , εἴτε ῥοῦς , εἴτε ὁ ἀπὸ τῶν βάτων καρπὸς , εἴτε ὁ ἀπὸ τῆς μορέας , εἴθ’ ὁ ἀπὸ τῆς ῥοιᾶς , εἴθ’ ὅστις οὖν ἄλλος ἢ καρπὸς , ἢ χυλὸς , ἢ φυτὸν , ὡς ὀξυλάπαθον καὶ ὀξαλὶς , ἣν δὴ καὶ ὀξύδα προσαγορεύουσιν . ἂν γάρ σοι γευομένῳ σφοδρὰ μὲν καὶ σαφὴς ἡ ὀξύτης ἐν αὐτῷ καταφαίνηται , μηδὲν δ’ ἐμφαίνηται δριμύτητος , πάντως τοῦτον εὑρήσεις ἐμψύχοντα τὸν χυμὸν , καὶ χρῶ θαῤῥῶν , εἴτε πρὸς καῦσον ἐθέλοις χρῆσθαι καθ’ ὑποχονδρίων ἐπιτιθεὶς , εἴτε πρὸς ἐρυσίπελας , εἴτε πρὸς ἄλλο τι πάθος θερμόν . ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ψυχρὰ πάντα νοσήματα βλαπτόμενα πρὸς αὐτοῦ σαφῶς εὑρήσεις . ὅταν δ’ ἐπίμηκτος ἡ ποιότης φαίνηταί σοι , μετὰ μὲν δριμύτητος καὶ ὑποτοπεῖσθαι χρὴ θερμότητα , μετὰ δὲ στύψεως ἕτερόν τι γένος ψυχρότητος . ἡ μὲν γὰρ ὀξεῖα ψυχρότης λεπτομερὴς , ἡ δὲ στύφουσα παχυμερής .
Lemmas: μιμνῄσκω δέ χρή ὁ ἔννοια ὁ λεπτομερής τε καί παχυμερής , ὡς ὁ μέν εἰς λεπτός μόριον ταχύς διαλύω λεπτομερής προσαγορεύω , ὅσος δέ οὐ δύναμαι πάσχω οὗτος , παχυμερής . ὁ μέν οὖν διαλύω αὐτός ὁ κατά ὁ σῶμα ὁ ζῷον θερμός εἰμί , ὥσπερ ἄν ἑκάστοτε τυγχάνω προσφέρω · ὁ δέ εἰς λεπτός καί παχύς μόριον θραύω παρά ὁ ἑαυτοῦ ἔχω φύσις , ὥστε καί ὁ ψύχω φάρμακον ὅσος μέν εἰμί παχυμερής δάκνω οὐ δύναμαι , μή φθάνω γε διαδύνω ὁ ἔξωθεν ὁ δέρμα ἐπιφάνεια . ὅσος δέ λεπτομερής καί διαδύνω ῥᾴδιος καί πρός ὁ βάθος ἐξικνέομαι καί δάκνω ὁ μαλακός ὁ ζῷον μόριον , μάλα δέ ἔτι δάκνω ὁ λεπτομερής τε ἅμα καί ὁ κρᾶσις ἀνώμαλος . δείκνυμι δέ ἐν ὁ πρόσθεν ὡς σχεδόν ἅπας εἰμί ἀνώμαλος . ἤ γάρ ἀδύνατος , ἤ πάνυ χαλεπός ἐξευρίσκω οὐσία ὁστισοῦν ἀκριβής ὁμοιομερής . ὁ γοῦν οἶνος λέγω εἷς μέν ἔχω ἐν ἑαυτοῦ περίσσωμα παχυμερής , ἐκ ὅς ὁ χρόνος διακρίνω τε καί καταφέρω συνίστημι ὁ τρύξ . ἕτερος δέ , ὅς ἄνθος ὀνομάζω , κατά μέν ὁ ὁ ζέσις χρόνος πολάζω , ὕστερον δέ εἰς ὁ τρύξ καταφέρω . ἄλλος δέ τρίτος ὑδατώδης , ἀναμείγνυμι ἅπας ὁ οἶνος , ὅς καί ὁ ζέσις εἰμί πρῶτος καί μάλα . τέταρτος δέ ἐπί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ ὄντως οἶνος . δείκνυμι δέ ὡς καί κατά ἔλαιον καί ὁ γάλα καί ὁ ἄλλος ἅπας χυλός ὅμοιος φύσις εἰμί περίσσωμα , ἔτι δέ μάλα ἐν ὅλος ὁ μεταλλεύω ἅπας . ὅς ἀναμιμνῄσκω χρή νῦν ἐπισκοπέω περί ὁ φάρμακον ἅπας , καί πρῶτος μέν φυλάσσω πάσχω ὅς ὁ πολύς ὁ ὁ τοιοῦτος ζητέω ﻿ πάσχω . ὡς γάρ ὁμοιομερής ἅπας εἰμί , οὕτως ποιέω ὁ λόγος , οὐ συγχωρέω οὔτε ὁ οἶνος οὔτε ἔλαιον οὔτε ὁ ἄλλος οὐδείς ἐκ διαφέρω ὁ δύναμις σύγκειμαι μόριον , ἔτι δέ οὗτος μάλα ἐπί ὄξος θαυμάζω εἰ τολμάω αὐτός λέγω , ἀπόλλυμι μέν ὁ ἔμφυτος ὁ οἶνος θερμότης , ὁ δέ ἐκ σῆψις ἔχω , ὅς δή καί Ἀριστοτέλης καί Θεόφραστος δοκέω . ὁ μέν γάρ οἰνώδης μόριον ὁ οἶνος κατά ὁ εἰς ὄξος μεταβολή ἀποψύχω , ὁ δέ ὑδατώδης περίσσωμα σήπω ἐπίκτητος τις ἴσχω θερμότης , ὥσπερ καί ἄλλος πᾶς ὁ σήπω . καί γίγνομαι σύνθετος τις ὁ ὄξος ἐκ ἐναντίος ὁ δύναμις μόριον , ὁ μέν ἀποψύχω , ὁ δέ θερμός , ὥσπερ ὁ ὁ καίω ξύλον τέφρα πᾶς . καί γάρ ἐν ἐκεῖνος ὁ μέν οἷος ἐμπύρευμα κατά μικρός μόριον παρασπείρω , καί οὗτος μέν ἱκανός εἰμί θερμός , ὁ δέ ἄλλος πᾶς γεώδης τε καί ψυχρός . καί διά οὗτος ἐπειδάν ὕδωρ βρέχω τέφρα διά τις σῶμα ἀραιός σύμμετρος ἠθέω , συναποφέρω μέν ἐν ὅδε ὁ θερμός καί δριμύς μόριον , ὁ δέ ὑπόλοιπος οὐκέτι θερμός εἰμί , ἐναποτίθημι ὁ ὕδωρ ὁ πυρώδης μόριον . καλέω δέ ὁ τοιοῦτος ὕδωρ ὁ ἄνθρωπος κονία , ἀνάλογος ὁ θάλασσα καί ἅλμη , διάθεσις καί γένεσις ἕνεκα καί δύναμις . ἐκεῖνος μέν γάρ ἐκ ὕδωρ καί ἅλς σύγκειμαι , ὁ δέ περιπλύνω ὕδωρ ὁ τέφρα σύνθετος ἐκ αὐτός καί ὅς ἐπιφέρω μόριον γίγνομαι οὕτως ἀπεργάζομαι ὁ ὀνομάζω κονία , ὅς εἰ μή φθάνω γιγνώσκω , ὡς ἐκ ὕδωρ τε καί ὁ αἰθαλώδης μόριον ὁ τέφρα γίγνομαι , τάχα ἄν ὑπολαμβάνω ἁπλόος καί ἀσύνθετος ὑπάρχω σῶμα . τοιοῦτος γάρ τις εἰͅπί ὁ ὄξος πάσχω , οὐ δύναμαι διά αἴσθησις ὁράω αὐτός ὁ γένεσις , ἀπιστέω ὁ λόγος · ἀλλά εἰ μηδείς ἄλλος , ὁ γοῦν ὁ ὄμφαξ διαφορά πρός αὐτός κατανοέω δίκαιος πιστεύω εἰμί ὡς οὐ ὀξύς μόνος , ἀλλά δριμύς τις ἕτερος ἀναμείγνυμι χυμός αὐτός , καί διά οὗτος τέλειος ὁ ὁ ὄμφαξ ἐμψύχω χυλός , ὥστε καί πρός καῦσος ἄκρος ἁρμόζω , κατά ὁ στόμα ὁ γαστήρ ἤ ὁ ὑποχόνδριος ὅλος ἐπιτίθημι , καί πρός ἅπας ὅς τις περ ἄν ἐμψύχω βούλομαι , οὐ ὅμοιος δέ ὄξος . οὐ γάρ ἀκριβής εἷς οὐδέ ὀξύς μόνος εἰμί , ἀλλά καί δριμύς . ὁ μέν οὖν ὀξύς μόνος ὅς τις περ ἄν εἰμί ψυχρός πάντως εἰμί εἴτε οὖν ἄπιος , εἴτε μῆλον , εἴτε ῥόος , εἴτε ὁ ἀπό ὁ βάτος καρπός , εἴτε ὁ ἀπό ὁ μορέα , εἴτε ὁ ἀπό ὁ ῥοιά , εἴτε ὅστις οὖν ἄλλος ἤ καρπός , ἤ χυλός , ἤ φυτόν , ὡς ὀξυλάπαθον καί ὀξαλίς , ὅς δή καί ὀξύς προσαγορεύω . ἐάν γάρ σύ γεύω σφοδρός μέν καί σαφής ὁ ὀξύτης ἐν αὐτός καταφαίνω , μηδείς δέ ἐμφαίνω δριμύτης , πάντως οὗτος εὑρίσκω ἐμψύχω ὁ χυμός , καί χράω θαρσέω , εἴτε πρός καῦσος ἐθέλω χράω κατά ὑποχόνδριος ἐπιτίθημι , εἴτε πρός ἐρυσίπελας , εἴτε πρός ἄλλος τις πάθος θερμός . ὡσαύτως δέ καί ὁ ψυχρός πᾶς νόσημα βλάπτω πρός αὐτός σαφής εὑρίσκω . ὅταν δέ ἐπίμηκτος ὁ ποιότης φαίνω σύ , μετά μέν δριμύτης καί ὑποτοπέω χρή θερμότης , μετά δέ στῦψις ἕτερος τις γένος ψυχρότης . ὁ μέν γάρ ὀξύς ψυχρότης λεπτομερής , ὁ δέ στύφω παχυμερής .