galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 1.40
Ἀλλ’ ἡμεῖς μὲν ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα πειρασόμεθα δεῖξαι τίνος ἕκαστος τῶν χυμῶν ἐστι κράσεως ἔγγονος . ἐν δὲ τῷ παρόντι τὸ χρήσιμον εἰς τὴν τέχνην αὐτὸ μόνον ἐθίσαι βούλομαι , πρότερον ἐκλέγειν τοὺς μανθάνοντας ἐπὶ τὴν πεῖραν ἐρχομένους , ἐπειδὰν κρῖναι βουληθῶσιν ὅπως ἡμᾶς ἕκαστον τῶν φαρμάκων διατίθησιν . οὐ γὰρ δὴ καθ’ αὑτό γε καὶ πρὸς τὴν ὅλην φύσιν ὁποῖόν ἐστιν ἐπισκεπτόμεθα . δῆλον γὰρ ὡς οὕτω μὲν οὔτ’ ἂν ὄξος οὔτε θάλαττα λέγοιτο ξηραῖνον ἡμᾶς , ἢ ξηρὸν εἶναι τὴν δύναμιν . ἐνεργείᾳ γάρ ἐστιν ἑκάτερον αὐτῶν ὑγρὸν , ἀλλ’ ἐὰν ξηραίνειν ἡμᾶς φαίνηται , ξηρὰ λεχθήσεται πρὸς ἡμᾶς δηλονότι καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν , ἐν ἴσῳ τῷ ξηραντικά . καὶ δὴ καὶ θερμὰ καὶ ψυχρὰ καὶ ὑγρὰ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον , ὅταν ἡμᾶς θερμαίνῃ καὶ ψύχῃ καὶ ὑγραίνῃ , λεχθήσεται πρὸς ἡμᾶς , οὐ πρὸς τὴν ὅλην οὐσίαν , οὐδὲ καθ’ ἑαυτά . καὶ μὴν εἴπερ τούτου μόνου μνημονεύοιμεν , ἡ πεῖρα μόνη κριτήριον ἁπάντων ἔσται βεβαιότατον , ὥσθ’ ὅσαι ταύτην καταλιπόντες ἑτέρωθεν ἐπιχειροῦσιν οὐ ψεύδονται μόνον , ἀλλὰ καὶ τὸ χρήσιμον ἀνατρέπουσι τῆς πραγματείας . ἡμῖν γὰρ οὐχ οἷόν τι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἕκαστον τῶν φαρμάκων ἐστὶ πρόκειται ζητεῖν , ἀλλ’ οἷόν τι δρᾷν πέφυκεν εἰς ἡμᾶς . ὁ μὲν δὴ πρῶτός μοι λόγος ἐνταυθοῖ τελευτάτω . κατὰ δὲ τὸν ἐφεξῆς ἔτι τὸν δεύτερον , ἔλαιόν τε καὶ ῥόδινον ἐν παραδείγματι τῷ λόγῳ προχειρισάμενος ἐπιδείξω κᾀνταῦθα τὰς μοχθηρὰς ὁδοὺς τῶν ἐπιχειρημάτων , αἷς οἱ πολλοὶ τῶν ἰατρῶν χρώμενοι παραλογίζονται σφᾶς μὲν αὑτοὺς πρῶτον , σὺν ἑαυτοῖς δ’ ἤδη καὶ ἄλλους πολλούς . ἐπειδὰν δὲ τοῦτο περανθῇ , μεταβὰς ἐπὶ τὸ τρίτον τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων , ὅσα λογικὰ ζητήματα προηγεῖται τῆς περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων ἁπάσης διεξόδου , ταῦτα πειράσομαι διελθεῖν , ὥστε κατὰ τὸ τέταρτον αὐτὰς ἤδη τὰς δυνάμεις ἁπάντων διορίζειν , ὧν εὐθὺς ἂν ἀπ’ ἀρχῆς ἡψάμην , εἰ μὴ μεστὰ παραλογισμῶν ἦν σχεδὸν ἅπαντα τὰ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν βιβλία . τούτους οὖν ἐκκαθᾶραί τε καὶ ἀποσκευάσασθαι χρὴ πρῶτον ἐκ τῆς τοῦ μανθάνοντος ψυχῆς , ὅπως μηδὲν ἐμποδίζοιεν τοῖς ἀληθέσιν . ὡς γὰρ Ἱπποκράτης φησὶν , οὕτω καὶ Πλάτων ἔλεγεν · οὐ μόνον τὰ μὴ καθαρὰ σώματα , ὁπόσῳ ἂν θρέψῃς μᾶλλον βλάψεις , ἀλλὰ καὶ ταῖς ἀκαθάρτοις ψυχαῖς , εἰ τροφίμους προσφέρεις λόγους , οὐ μόνον οὐδὲν ὠφελήσῃς ἂν , ἀλλὰ καὶ βλάψεις οὐ σμικρά . διὰ ταῦτα μὲν οὖν αὐτὰ καὶ ὅτι πολλοὶ τῶν ἑταίρων ἐξελεγχθῆναι τοὺς παραλογισμοὺς τῶν νεωτέρων ἰατρῶν ἠβουλήθησαν , οὐκ ἐν ταῖς συνουσίαις μόνον ἃς ἑκάστοτε ποιούμεθα συνδιατρίβοντες αὐτοῖς , ἀλλὰ καὶ διὰ τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων , ἀνάγκην ἔσχον ἐπιπλέον ἐγχρονίσαι τοῖς πρώτοις δύο βιβλίοις , ἵνα ἐν τῷ τρίτῳ καθαρὸν ἤδη τῇ ψυχῇ τὸν ἀκροατὴν ἔχων καὶ δυνάμενον ἕπεσθαι τοῖς ἀληθέσι λόγοις , ὅσα τε χρὴ περὶ τῶν ἀρχῶν τῆς προκειμένης ἡμῖν θεωρίας ἐγνωκέναι διέλθω , μετὰ ταῦτά τε τῶν φαρμάκων ἑκάστου πάσας ἐπέλθω τὰς δυνάμεις . ἔσται δὲ τοῦτο διὰ βιβλίων , ὡς οἶμαι , τῶν πάντων ἕνδεκα τηλικούτων μάλιστα τὸ μέγεθος ἡλίκον καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πάντων πρῶτον . ᾧ μέτρον ἤδη τὸ δέον ἔχοντι τελευτὴν ἐπιτίθημι ταύτην αὐτῷ τὴν ῥῆσιν .
Lemmas: ἀλλά ἐγώ μέν ἐν ὁ μετά οὗτος πειράω δείκνυμι τίς ἕκαστος ὁ χυμός εἰμί κρᾶσις ἔγγονος . ἐν δέ ὁ πάρειμι ὁ χρήσιμος εἰς ὁ τέχνη αὐτός μόνος ἐθίζω βούλομαι , πρότερος ἐκλέγω ὁ μανθάνω ἐπί ὁ πεῖρα ἔρχομαι , ἐπειδάν κρίνω βούλομαι ὅπως ἐγώ ἕκαστος ὁ φάρμακον διατίθημι . οὐ γάρ δή κατά ἑαυτοῦ γε καί πρός ὁ ὅλος φύσις ὁποῖος εἰμί ἐπισκοπέω . δῆλος γάρ ὡς οὕτως μέν οὔτε ἄν ὄξος οὔτε θάλασσα λέγω ξηραίνω ἐγώ , ἤ ξηρός εἰμί ὁ δύναμις . ἐνέργεια γάρ εἰμί ἑκάτερος αὐτός ὑγρός , ἀλλά ἐάν ξηραίνω ἐγώ φαίνω , ξηρός λέγω πρός ἐγώ δηλονότι καί ὁ ἡμέτερος φύσις , ἐν ἴσος ὁ ξηραντικός . καί δή καί θερμός καί ψυχρός καί ὑγρός κατά ὁ αὐτός τρόπος , ὅταν ἐγώ θερμαίνω καί ψύχω καί ὑγραίνω , λέγω πρός ἐγώ , οὐ πρός ὁ ὅλος οὐσία , οὐδέ κατά ἑαυτοῦ . καί μήν εἴπερ οὗτος μόνος μνημονεύω , ὁ πεῖρα μόνος κριτήριον ἅπας εἰμί βέβαιος , ὥστε ὅσος οὗτος καταλείπω ἑτέρωθεν ἐπιχειρέω οὐ ψεύδω μόνος , ἀλλά καί ὁ χρήσιμος ἀνατρέπω ὁ πραγματεία . ἐγώ γάρ οὐ οἷος τις κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἕκαστος ὁ φάρμακον εἰμί πρόκειμαι ζητέω , ἀλλά οἷος τις δράω φύω εἰς ἐγώ . ὁ μέν δή πρῶτος ἐγώ λόγος ἐνταυθοῖ τελευτάω . κατά δέ ὁ ἐφεξῆς ἔτι ὁ δεύτερος , ἔλαιον τε καί ῥόδινος ἐν παράδειγμα ὁ λόγος προχειρίζω ἐπιδείκνυμι ᾀνταῦθη ὁ μοχθηρός ὁδός ὁ ἐπιχείρημα , ὅς ὁ πολύς ὁ ἰατρός χράω παραλογίζομαι σφεῖς μέν ἑαυτοῦ πρῶτος , σύν ἑαυτοῦ δέ ἤδη καί ἄλλος πολύς . ἐπειδάν δέ οὗτος περαίνω , μεταβαίνω ἐπί ὁ τρίτος ὅδε ὁ ὑπόμνημα , ὅσος λογικός ζήτημα προηγέομαι ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον ἅπας διέξοδος , οὗτος πειράω διέρχομαι , ὥστε κατά ὁ τέταρτος αὐτός ἤδη ὁ δύναμις ἅπας διορίζω , ὅς εὐθύς ἄν ἀπό ἀρχή ἅπτω , εἰ μή μεστός παραλογισμός εἰμί σχεδόν ἅπας ὁ ὁ νέος ἰατρός βιβλίον . οὗτος οὖν ἐκκαθαίρω τε καί ἀποσκευάζω χρή πρῶτος ἐκ ὁ ὁ μανθάνω ψυχή , ὅπως μηδείς ἐμποδίζω ὁ ἀληθής . ὡς γάρ Ἱπποκράτης φημί , οὕτως καί Πλάτων λέγω · οὐ μόνος ὁ μή καθαρός σῶμα , ὁπόσος ἄν τρέφω μάλα βλάπτω , ἀλλά καί ὁ ἀκάθαρτος ψυχή , εἰ τρόφιμος προσφέρω λόγος , οὐ μόνος οὐδείς ὠφελέω ἄν , ἀλλά καί βλάπτω οὐ μικρός . διά οὗτος μέν οὖν αὐτός καί ὅτι πολύς ὁ ἑταῖρος ἐξελέγχω ὁ παραλογισμός ὁ νέος ἰατρός βούλομαι , οὐ ἐν ὁ συνουσία μόνος ὅς ἑκάστοτε ποιέω συνδιατρίβω αὐτός , ἀλλά καί διά ὅδε ὁ ὑπόμνημα , ἀνάγκη ἔχω ἐπιπολύ ἐγχρονίζω ὁ πρῶτος δύο βιβλίον , ἵνα ἐν ὁ τρίτος καθαρός ἤδη ὁ ψυχή ὁ ἀκροατής ἔχω καί δύναμαι ἕπομαι ὁ ἀληθής λόγος , ὅσος τε χρή περί ὁ ἀρχή ὁ πρόκειμαι ἐγώ θεωρία γιγνώσκω διέρχομαι , μετά οὗτος τε ὁ φάρμακον ἕκαστος πᾶς ἐπέρχομαι ὁ δύναμις . εἰμί δέ οὗτος διά βιβλίον , ὡς οἴομαι , ὁ πᾶς ἕνδεκα τηλικοῦτος μάλα ὁ μέγεθος ἡλίκος καί οὗτος εἰμί ὁ πᾶς πρῶτος . ὅς μέτρον ἤδη ὁ δέω ἔχω τελευτή ἐπιτίθημι οὗτος αὐτός ὁ ῥῆσις .