galenus.de-simplicium-medicamentorum-temperamentis-ac-facultatibus-libri-xi 10.2.14
[ ιδ΄ . Περὶ ἱδρῶτος . ] Ἱδρώς . ἕν τι καὶ τοῦτο τῶν ἐν σώματι τοῦ ζώου γεννωμένων ὑγρῶν , ὕλην τε τὴν αὐτὴν ἔχον καὶ τρόπον γενέσεως τὸν αὐτὸν τοῖς οὔροις . ἐκ γὰρ τῆς πινομένης ὑγρότητος ἡ γένεσις ἀμφοτέρων ἐστὶ , θερμαινομένης τε ἅμα κατὰ τὸ σῶμα καί τι χολώδους οὐσίας προσλαμβανούσης . ἐπὶ πλέον δ’ ὁ ἱδρὼς κατείργασται , διεξεληλυθὼς ἄχρι τοῦ δέρματος ἅπαντα τὰ μεταξὺ μόρια . διαφέρειν γε μὴν ἀναγκαῖον ἀλλήλων ἐστὶ καὶ τοὺς ἱδρῶτας καὶ τὰ οὖρα παρά τε τὰς τῶν ζώων κράσεις , φύσει τε καὶ κατὰ τὰς ἡλικίας ὑπηλλαγμένας ἀλλήλων , οὐ σμικρὰ καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην δίαιταν . εὔδηλον δὲ , κᾂν παραλείπηταί ποτε τὸ κατὰ τὰς ὥρας τοῦ ἔτους καὶ τὴν παροῦσαν κατάστασιν , ἔτι δὲ καὶ τὰς χώρας , διαφορὰν οὐ σμικρὰν ἐργάζεσθαι τοῖς σώμασιν τῶν ζώων . ἀλλ’ ἕνεκα τῆς κατὰ τὸν λόγον συντομίας ἑνὶ κεφαλαίῳ περιλαμβάνειν εἴωθα τὰ τοιαῦτα πάντα κατὰ τὴν περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος κρᾶσιν ὑπαλλάττεσθαι λέγων αὐτά . καὶ γὰρ καὶ τὰς ἐν ταῖς χώραις διαφορὰς κατὰ θερμασίαν καὶ ψύξιν οὗτος περιλαμβάνει , καθάπερ καὶ τὰς ὥρας τοῦ ἔτους καὶ τὴν παροῦσαν ἢ τὴν προγεγονυῖαν κατάστασιν . ὅταν οὖν ὁ λόγος ἤτοι περὶ οὔρων ἢ ἱδρώτων ἢ αἵματος ἢ πιμελῆς ἢ στέατος ἤ τινος ἄλλου τῶν κατὰ τὸ σῶμα γίνηται , διαιρουμένων ἡμῶν τὰς ἐν τοῖς ζώοις διαφορὰς , ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων σωμάτων ἀκούειν χρὴ τοῦ λόγου τὴν μέσην τῆς ἑαυτῶν οἰκείας κράσεως ἐχόντων κατάστασιν · οὕτως καὶ ὁ ἱδρὼς , ὅτι μὲν οὖν τῆς ἁλυκῆς τε καὶ ἁλμυρᾶς ὀνομαζομένης μετέχει ποιότητος , ἡ γεῦσις μαρτυρεῖ . παραῤῥυεὶς γὰρ εἰς τὸ στόμα πολλάκις ἀκόντων ἱδρὼς ἐνδείκνυται τὴν εἰρημένην ποιότητα , πολλάκις δὲ αὐτὴ καὶ πικρότητα σαφῆ συνενδείκνυται . δηλοῖ γε μὴν καὶ ἡ χρόα αὐτοῦ τὴν φύσιν . ὥσπερ γὰρ τὸ κατὰ φύσιν οὖρον ὠχρὸν μετρίως ἐστὶν , οὕτω καὶ ὁ ἱδρώς . γνώσῃ δὲ τοῦτο ῥᾳδίως ἐπὶ τῶν λουομένων , ὅταν ἐλαίου χωρὶς ἀποστλεγγίζωνται . κατὰ γὰρ τὸ κοῖλον τῆς στλεγγίδος ἀθροίζεται , τήν γε χρόαν ἐνδεικνύμενον οἵαν εἴρηκα καὶ τὴν γεῦσιν , τὸ μὲν ἁλυκὸν ἔχων ἐναργῶς , ἀμυδρὸν δὲ τὸ πικρόν . ἀλλὰ περὶ μὲν οὔρου καὶ πλείω τοῦ προσήκοντος ἔγραψαν οἱ ἰατροὶ , διὰ τὸ δαψιλὲς ἑκάστης ἡμέρας ἀθροίζεσθαι τοῦτο πᾶσιν ἀνθρώποις ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ . περὶ δὲ τῶν ἱδρώτων ἢ οὐδὲν ἢ τῶν περιέργων τινὰ μᾶλλον , ἃ γοητείας ἔχεται . καὶ χωρὶς δὲ τῶν τοιούτων ἀναγεγράφασιν ἔνιοι περιττὰ δι’ ἄλλης ὕλης ἰατρικῆς γίνεσθαι δυνάμενα . μίγνυται δ’ ἱδρὼς ἐν ταῖς παλαίστραις ὁ τῶν γυμναζομένων τῷ πάτῳ , κονίσαλον δ’ αὐτὸν ὀνομάζουσιν ἔνιοι τῶν περιέργως ἀττικιζόντων , συντελοῦν τι τῷ ψιλῷ πάτῳ πρὸς διαφόρησιν ὄγκων τῶν παρὰ φύσιν . ἐκεῖνος γὰρ τὸ μὲν ἀποκρουστικὸν πλέον ἔχει , διαφορητικὸν δ’ ἀμυδρὸν πάνυ . μετὰ δὲ τὸ δέχεσθαι τὸν ἱδρῶτα τῶν γυμναζομένων ἐπικτᾶται πολὺ τῆς διαφορητικῆς δυνάμεως . ἐπὶ γοῦν τῶν φλεγμονῶν τῶν τιτθῶν δραστικώτερόν ἐστι βοήθημα μόνος ὁ τοιοῦτος πάτος ἐπιτιθέμενος . ἐὰν δὲ ξηρότερόν σοι φάνηται , κύπρινον ἐπαλείφειν , κᾂν πάνυ σφόδρα ξηρὸς ᾖ , καὶ ἀναμάλαττε τῷ κυπρίνῳ . κάλλιον δὲ μὴ τὸν ξηρὸν , ἀλλὰ τὸν μαλακὸν αἱρεῖσθαι . μὴ παρόντος δὲ τοῦ κυπρίνου ῥόδινον καλὸν ἀρκεῖ μιγνύειν . τοῦτο τὸ φάρμακον καὶ πρὸς τὰς ἐκ τόκων σβέσαι τὸ γάλα προαιρουμένας , ὅταν οἷον τυρωθῇ κατὰ τοὺς μαστοὺς , χρήσιμον ἱκανῶς ἐστιν . ἐξ αὐτοῦ δὲ ὁρμώμενος καὶ πρὸς ἄλλα παραπλήσια παθήματα χρῆσθαι δύνασαι . ἐγὼ γοῦν ποτε καὶ κατὰ βουβῶνος αὐτῷ χρησάμενος ἐν τάχει παυόμενον ἐθεασάμην τὸν ὄγκον .
Lemmas: [ ὁ . περι ἱδρώς . ] ἱδρώς . εἷς τις καί οὗτος ὁ ἐν σῶμα ὁ ζῷον γεννάω ὑγρός , ὕλη τε ὁ αὐτός ἔχω καί τρόπος γένεσις ὁ αὐτός ὁ οὖρον . ἐκ γάρ ὁ πίνω ὑγρότης ὁ γένεσις ἀμφότερος εἰμί , θερμαίνω τε ἅμα κατά ὁ σῶμα καί τις χολώδης οὐσία προσλαμβάνω . ἐπί πολύς δέ ὁ ἱδρώς κατεργάζομαι , διεξέρχομαι ἄχρι ὁ δέρμα ἅπας ὁ μεταξύ μόριον . διαφέρω γε μήν ἀναγκαῖος ἀλλήλων εἰμί καί ὁ ἱδρώς καί ὁ οὖρον παρά τε ὁ ὁ ζῷον κρᾶσις , φύσις τε καί κατά ὁ ἡλικία ὑπαλλάσσω ἀλλήλων , οὐ μικρός καί κατά ὁ προηγέομαι δίαιτα . εὔδηλος δέ , ἔͅν παραλείπω ποτέ ὁ κατά ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί ὁ πάρειμι κατάστασις , ἔτι δέ καί ὁ χώρα , διαφορά οὐ μικρός ἐργάζομαι ὁ σῶμα ὁ ζῷον . ἀλλά ἕνεκα ὁ κατά ὁ λόγος συντομία εἷς κεφάλαιος περιλαμβάνω εἴωθα ὁ τοιοῦτος πᾶς κατά ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ κρᾶσις ὑπαλλάσσω λέγω αὐτός . καί γάρ καί ὁ ἐν ὁ χώρα διαφορά κατά θερμασία καί ψῦξις οὗτος περιλαμβάνω , καθά καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί ὁ πάρειμι ἤ ὁ προγίγνομαι κατάστασις . ὅταν οὖν ὁ λόγος ἤτοι περί ὅρος ἤ ἱδρώς ἤ αἷμα ἤ πιμελή ἤ στέαρ ἤ τις ἄλλος ὁ κατά ὁ σῶμα γίγνομαι , διαιρέω ἐγώ ὁ ἐν ὁ ζῷον διαφορά , ἐπί ὁ ὑγιαίνω σῶμα ἀκούω χρή ὁ λόγος ὁ μέσος ὁ ἑαυτοῦ οἰκεῖος κρᾶσις ἔχω κατάστασις · οὕτως καί ὁ ἱδρώς , ὅτι μέν οὖν ὁ ἁλυκός τε καί ἁλμυρός ὀνομάζω μετέχω ποιότης , ὁ γεῦσις μαρτυρέω . παραρρέω γάρ εἰς ὁ στόμα πολλάκις ἄκων ἱδρώς ἐνδείκνυμι ὁ λέγω ποιότης , πολλάκις δέ αὐτός καί πικρότης σαφής συνενδείκνυμι . δηλόω γε μήν καί ὁ χρώς αὐτός ὁ φύσις . ὥσπερ γάρ ὁ κατά φύσις οὖρος ὠχρός μέτριος εἰμί , οὕτως καί ὁ ἱδρώς . γιγνώσκω δέ οὗτος ῥᾴδιος ἐπί ὁ λούω , ὅταν ἔλαιον χωρίς ἀποστλεγγίζω . κατά γάρ ὁ κοῖλος ὁ στλεγγίς ἀθροίζω , ὁ γε χροιά ἐνδείκνυμι οἷος λέγω καί ὁ γεῦσις , ὁ μέν ἁλυκός ἔχω ἐναργής , ἀμυδρός δέ ὁ πικρός . ἀλλά περί μέν οὖρον καί πολύς ὁ προσήκω γράφω ὁ ἰατρός , διά ὁ δαψιλής ἕκαστος ἡμέρα ἀθροίζω οὗτος πᾶς ἄνθρωπος ἴδιος τε καί δημοσίᾳ . περί δέ ὁ ἱδρώς ἤ οὐδείς ἤ ὁ περίεργος τις μάλα , ὅς γοητεία ἔχω . καί χωρίς δέ ὁ τοιοῦτος ἀναγράφω ἔνιοι περισσός διά ἄλλος ὕλη ἰατρικός γίγνομαι δύναμαι . μείγνυμι δέ ἱδρώς ἐν ὁ παλαίστρα ὁ ὁ γυμνάζω ὁ πάτος , κονίσαλος δέ αὐτός ὀνομάζω ἔνιοι ὁ περίεργος ἀττικίζω , συντελέω τις ὁ ψιλός πάτος πρός διαφόρησις ὄγκος ὁ παρά φύσις . ἐκεῖνος γάρ ὁ μέν ἀποκρουστικός πολύς ἔχω , διαφορητικός δέ ἀμυδρός πάνυ . μετά δέ ὁ δέχομαι ὁ ἱδρώς ὁ γυμνάζω ἐπικτάομαι πολύς ὁ διαφορητικός δύναμις . ἐπί γοῦν ὁ φλεγμονή ὁ τιτθός δραστικός εἰμί βοήθημα μόνος ὁ τοιοῦτος πάτος ἐπιτίθημι . ἐάν δέ ξηρός σύ φαίνω , κύπρινον ἐπαλείφω , ἔͅν πάνυ σφόδρα ξηρός εἰμί , καί ἀναμαλάσσω ὁ κύπρινον . καλός δέ μή ὁ ξηρός , ἀλλά ὁ μαλακός αἱρέω . μή πάρειμι δέ ὁ κύπρινον ῥόδινος καλός ἀρκέω μείγνυμι . οὗτος ὁ φάρμακον καί πρός ὁ ἐκ τόκος σβέννυμι ὁ γάλα προαιρέω , ὅταν οἷος τυρόω κατά ὁ μαστός , χρήσιμος ἱκανός εἰμί . ἐκ αὐτός δέ ὁρμάω καί πρός ἄλλος παραπλήσιος πάθημα χράω δύναμαι . ἐγώ γοῦν ποτέ καί κατά βουβών αὐτός χράω ἐν τάχος παύω θεάομαι ὁ ὄγκος .