galenus.de-semine-libri-ii 2.2
Αὐτοὶ δ’ αὖθις ἀφ’ ἡμῶν αὐτῶν ἴδωμεν , εἴ τίς ποτέ ἐστιν αἰτία , δι’ ἣν τὸ εἶδος τοῦ ζώου κατὰ τὴν μητέρα γίνεται μᾶλλον , ἡ δ’ ὁμοιότης ἄλλοτ’ ἄλλῳ τῶν γονέων . εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα σπερμαίνει τὸ θῆλυ καὶ γόνιμον σπερμαίνει , ἀλλ’ οὔπω γε πλέον ἢ γονιμώτερον τοῦ ἄῤῥενος . ἐχρῆν οὖν ἀεὶ κρατεῖσθαι μὲν τὸ θηλυκὸν σπέρμα , κρατεῖν δ’ αὐτοῦ τὸ ἄῤῥεν , ὥστε καθ’ ἑαυτὸ καὶ τὴν τοῦ εἴδους ἐργάζεσθαι καὶ τὴν τῆς ὁμοιότητος ἐπικράτησιν . ᾗ δή μοι δοκεῖ πρὸς τὴν τούτου λύσιν τοῦ λόγου , ἑξῆς δίειμι , χρησάμενος πρὸς λύσιν ὑποθέσεων , ὑπ’ Ἀριστοτέλους μὲν ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ ζώων μορίων , ὑφ’ ἡμῶν δὲ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ χρείας μορίων δεδειγμένων . τοῖς γὰρ τῆς ψυχῆς ἤθεσί τε καὶ δυνάμεσιν ἡ φύσις ἐπιτήδειον παρασκευάζει τὸ σῶμα . τὰ δ’ ἤθη καὶ τὰς δυνάμεις ἔχει συμφύτους ἐκ τῆς κατὰ τὴν οὐσίαν κράσεως , ὅθεν καὶ πρώτη γένεσις αὐτῶν , ὡς καὶ τοῦθ’ ὑπ’ Ἀριστοτέλους ἀποδέδεικται . συμβαίνει τοίνυν ἐκ τούτων ὑποκειμένων περαίνεσθαι , ταῖς ὑποβεβλημέναις οὐσίαις τῇ γενέσει τὰ τῶν ζώων ἀκολουθεῖν εἴδη , καὶ εἶναι τὸ μὲν ζῶον ἵππον , ἢ βοῦν , ἢ ἄνθρωπον , ἢ ὁτιοῦν ἄλλο εἶδος κατὰ τὴν οὐσίαν , ὅθεν ἐγένετο , τὴν φύσιν δὲ αὐτοῦ δύναμίν τινα τῆς οὐσίας ἐκείνης κινητικήν τε καὶ διαπλαστικήν . οὐδὲν δὲ διήνεγκεν εἰς τὰ παρόντα λέγειν ὕλην ἢ οὐσίαν · εὔδηλον γὰρ , ὅτι , τῆς οὐσίας πολλαχῶς λεγομένης , ἕν τι νῦν αὐτῆς σημαινόμενον τὸ κατὰ τὴν ὕλην παραλαμβανόμενον . ἐν δὲ τοῖς ζώοις ἡ μὲν ὑποβεβλημένη πρὸς τὴν γένεσιν αὐτῶν οὐσία τὸ καταμήνιόν ἐστι μόνον , ὡς Ἀριστοτέλης ἔλεγεν · ἡ δὲ ἀρχὴ τῆς κινήσεως ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτῇ γίνεται . καὶ μὲν δὴ καὶ ὁ Ἀθήναιος ὡσαύτως Ἀριστοτέλει τὴν μὲν ὕλην τῆς τοῦ ζώου γενέσεως ἐν τῷ καταμηνίῳ τίθεται , τὴν κινοῦσαν δὲ αὐτὸ δύναμιν ἐν τῷ τοῦ ἄῤῥενος σπέρματι . συμβήσεται τοίνυν αὐτοῖς ἐκ τῶνδε τὸ μὲν ἥμισυ τοῦ προβληθέντος αὐτάρκως ἐπιλύεσθαι , τὸ δ’ ὑπόλοιπον ἥμισυ καταλιπεῖν ἄπορον . οἰκεῖον μὲν γάρ ἐστι τῷ καταμηνίῳ τὸ εἶδος τοῦ ζώου · κατὰ γὰρ τὴν ὕλην , ἐξ ἧς γίνεται , τοῦτο ἐδείχθη συνιστάμενον · ἡ μορφὴ δὲ ἑκάστου τῶν εἰδῶν , ὡς καὶ πρόσθεν ἐλέγομεν , ἀεὶ κατὰ τὸ ἄῤῥεν , ὧν τὸ μὲν πρότερον ἀληθὲς μέν πως , οὐ μὴν πάντη , τὸ δεύτερον δέ ἐστι πάντως ψεῦδος . εἰ μὲν γὰρ οἰκεῖον τὸ εἶδος τῇ ὕλῃ τῆς τοῦ ζώου γενέσεως , ἀληθὲς τὸ πρότερον · εἰ δ’ οὐ ξύμπαν , ἀλλά τι καὶ τοῦ τὴν δύναμιν παρέχοντος εἴδους ἐπιμίγνυται , τοῦτο ψεῦδος . ἐδείκνυτο δ’ ἔμπροσθεν οὐ σύμπαντος τοῦ ζώου τὸ εἶδος κατὰ τὴν μητέρα τυπούμενον , ἀλλὰ τὸ πλεῖστον μὲν κατ’ ἐκείνην , ﻿ ἔχον δέ τι καὶ παρὰ τοῦ πατρός . ὥστ’ ἔοικεν ἀδύνατον εἶναι λυθῆναι τελέως τὸ ζητούμενον ἐπὶ ταῖς Ἀθηναίου καὶ Ἀριστοτέλους ὑποθέσεσιν ἁπάσαις μενούσαις . ἐπισκεψώμεθα οὖν , ἥντινά ποτε κινητέον ἡμῖν ἐστι . τὴν μὲν δὴ προτέραν ἀκίνητον χρὴ φυλάττεσθαι , δι’ ἐναργῶν ἀποδεδειγμένην ἐν τοῖς περὶ χρείας μορίων ὑφ’ ἡμῶν τε καὶ Ἀριστοτέλους . κινητέον δ’ , εἴπερ ἄρα , τὴν τοῦ καταμηνίου καὶ τὴν τοῦ σπέρματος . οὔτε γὰρ τὸ σπέρμα δύναμις μόνον ἐστὶν , ἀλλὰ καὶ ὕλη τις , οὕτε τὸ καταμήνιον μόνον ὕλη , ἀλλὰ καὶ δύναμις . ὅτι μὲν οὖν τὸ σπέρμα καὶ πρὸς τὴν ὑλικὴν ἀρχὴν τοῦ ζώου συμβάλλεται τὰ μέγιστα , κατὰ τὸ πρότερον ἐπιδέδεικται βιβλίον · ὅτι δὲ τὸ καταμήνιον εἰς τὴν δυναμικὴν , ἐν τῷδε δειχθήσεται , τοσοῦτο μόνον ἡμῶν ἀναμιμνησκόντων ἐξ ὧν ἐν τῷ προτέρῳ γράμματι περὶ τῆς τοῦ σπέρματος ἐδείχθη γενέσεως , ὅτι κατειργασμένον ἐστὶν ἀκριβῶς αἷμα πρὸς τῶν περιεχόντων ἀγγείων αὐτό . κατὰ γάρ τοι τοῦτον τὸν λόγον οὐ μόνον ὕλη τοῦ γεννηθησομένου τὸ αἷμα γίνοιτ’ ἂν , ἀλλὰ καὶ σπέρμα δυνάμει . φαίνεται δὲ καὶ Ἀθήναιος ἐπὶ τοῦτον ἀφικνούμενος ἐξ ἀνάγκης τὸν λόγον ὕστερον , ἡνίκα ζητεῖ , πῶς ὁμοιοῦται τῇ μητρὶ τὸ ἔγγονον , ἀληθὲς μέν τι λέγων , οὐ μὴν ἑαυτῷ ὁμολογούμενον , ὡς αὖθις δείξω . νῦν δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἰτέον . ὅτι μὲν ἐξ ὕλης τε καὶ δυνάμεως ἕκαστον τῶν ζώων γίνεται , κοινὸν ἡμῖν ὁμολόγημά ἐστιν . ὅτι δὲ καὶ τὸ σπέρμα καὶ τὸ καταμήνιον ἀμφοτέρας ἔχει τὰς ἀρχὰς , οὐ μὴν ὡσαύτως ἰσοσθενεῖς , ἀλλὰ τὸ μὲν σπέρμα τὴν ποιητικὴν ἰσχυροτάτην , ὀλιγίστῳ δὲ ὄγκῳ τὴν ὑλικὴν , τὸ δὲ αἷμα τὴν μὲν ὑλικὴν πλείστην , ἀσθενεστάτην δὲ τὴν δυναμικὴν , ἐκεῖνοι μὲν οὐκ οἶδ’ ὅπως ἠγνόησαν , ἡμᾶς δ’ οὐ χρὴ παρελθεῖν ἀναμνησθέντας ὧν ἀπεδείξαμεν . εἰ μὲν γὰρ τὴν ὑλικὴν ἀρχὴν τοῦ γεννηθησομένου , καθ’ ἣν ἐδείκνυτο τοῦ ζώου τὸ εἶδος ἀποτελούμενον , ἐν τῷ καταμηνίῳ μόνον εἶναι συνέβαινεν , ἀκριβῶς ἂν ὁμοειδῶς ἐγεννᾶτο τῇ μητρὶ τὸ ἔγγονον , ὥσπερ γε καὶ , εἰ τὴν ποιητικὴν μόνον ἐν τῷ σπέρματι , διά παντὸς ἂν ὡμοιοῦτο τῷ πατρί . ἐπεὶ δ’ ἀμφοτέρων μὲν ἑκάτερον αὐτῶν μετείληφεν , ἐπικρατεῖ δὲ ἐν μὲν τῷ καταμηνίῳ τὸ πλῆθος τῆς ὕλης , ἐν δὲ τῷ σπέρματι τῆς δυνάμεως ἢ ῥώμης , δεόντως , οἶμαι , τὸ εἶδος τοῦ ζώου κατὰ τὴν μητέρα μᾶλλον ἐμφαίνει ἢ κατὰ τὸν πατέρα ὁ ἔγγονος , καίτοι εἰς τὴν ὑλικὴν ἀρχὴν αὐτοῦ συντελεῖ τὸ σπέρμα · τὸ δὲ τῆς ὁμοιότητος αὐτῷ οὐ μᾶλλον ἢ κατὰ τὸ ἄῤῥεν , καίτοι γε , ὅσον ἐπὶ τῇ ῥώμῃ τοῦ σπέρματος , ἀεὶ ἐχρῆν ὁμοιοῦσθαι τῷ πατρὶ τὸ ἔγγονον . ἀλλ’ ἡ θήλεια γονὴ συντελοῦσα εἰς εὐρωστίαν προσέλαβε τὴν ἐκ τοῦ καταμηνίου δύναμιν , ἐννέα μησὶν ἐπανιοῦσαν , ὅσον ἠλαττοῦτο κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον . οἰκεῖον γὰρ ἦν τῷ τῆς θηλείας σπέρματι τὴν αὑτοῦ μᾶλλον οὐσίαν τε καὶ δύναμιν αὐξάνειν καὶ ῥώννυσθαι , ἤπερ τὴν τοῦ ἄῤῥενος .
Lemmas: αὐτός δέ αὖθις ἀπό ἐγώ αὐτός ὁράω , εἰ τις ποτέ εἰμί αἰτία , διά ὅς ὁ εἶδος ὁ ζῷον κατά ὁ μήτηρ γίγνομαι μάλα , ὁ δέ ὁμοιότης ἄλλοτε ἄλλος ὁ γονεύς . εἰ γάρ καί ὅτι μάλα σπερμαίνω ὁ θῆλυς καί γόνιμος σπερμαίνω , ἀλλά οὔπω γε πολύς ἤ γόνιμος ὁ ἄρσην . χρή οὖν ἀεί κρατέω μέν ὁ θηλυκός σπέρμα , κρατέω δέ αὐτός ὁ ἄρσην , ὥστε κατά ἑαυτοῦ καί ὁ ὁ εἶδος ἐργάζομαι καί ὁ ὁ ὁμοιότης ἐπικράτησις . ὅς δή ἐγώ δοκέω πρός ὁ οὗτος λύσις ὁ λόγος , ἑξῆς διέρχομαι , χράω πρός λύσις ὑπόθεσις , ὑπό Ἀριστοτέλης μέν ἐν ὁ δεύτερος περί ζῷον μόριον , ὑπό ἐγώ δέ ἐν ὁ πρῶτος περί χρεία μόριον δείκνυμι . ὁ γάρ ὁ ψυχή ἦθος τε καί δύναμις ὁ φύσις ἐπιτήδειος παρασκευάζω ὁ σῶμα . ὁ δέ ἦθος καί ὁ δύναμις ἔχω σύμφυτος ἐκ ὁ κατά ὁ οὐσία κρᾶσις , ὅθεν καί πρῶτος γένεσις αὐτός , ὡς καί οὗτος ὑπό Ἀριστοτέλης ἀποδείκνυμι . συμβαίνω τοίνυν ἐκ οὗτος ὑπόκειμαι περαίνω , ὁ ὑποβάλλω οὐσία ὁ γένεσις ὁ ὁ ζῷον ἀκολουθέω εἶδος , καί εἰμί ὁ μέν ζῷον ἵππος , ἤ βοῦς , ἤ ἄνθρωπος , ἤ ὁστισοῦν ἄλλος εἶδος κατά ὁ οὐσία , ὅθεν γίγνομαι , ὁ φύσις δέ αὐτός δύναμις τις ὁ οὐσία ἐκεῖνος κινητικός τε καί διαπλαστικός . οὐδείς δέ διαφέρω εἰς ὁ πάρειμι λέγω ὕλη ἤ οὐσία · εὔδηλος γάρ , ὅτι , ὁ οὐσία πολλαχῶς λέγω , εἷς τις νῦν αὐτός σημαίνω ὁ κατά ὁ ὕλη παραλαμβάνω . ἐν δέ ὁ ζῷον ὁ μέν ὑποβάλλω πρός ὁ γένεσις αὐτός οὐσία ὁ καταμήνιος εἰμί μόνος , ὡς Ἀριστοτέλης λέγω · ὁ δέ ἀρχή ὁ κίνησις ἐκ ὁ σπέρμα αὐτός γίγνομαι . καί μέν δή καί ὁ Ἀθήναιος ὡσαύτως Ἀριστοτέλης ὁ μέν ὕλη ὁ ὁ ζῷον γένεσις ἐν ὁ καταμήνιος τίθημι , ὁ κινέω δέ αὐτός δύναμις ἐν ὁ ὁ ἄρσην σπέρμα . συμβαίνω τοίνυν αὐτός ἐκ ὅδε ὁ μέν ἥμισυς ὁ προβάλλω αὔταρκος ἐπιλύω , ὁ δέ ὑπόλοιπος ἥμισυς καταλείπω ἄπορος . οἰκεῖος μέν γάρ εἰμί ὁ καταμήνιος ὁ εἶδος ὁ ζῷον · κατά γάρ ὁ ὕλη , ἐκ ὅς γίγνομαι , οὗτος δείκνυμι συνίστημι · ὁ μορφή δέ ἕκαστος ὁ εἶδος , ὡς καί πρόσθεν λέγω , ἀεί κατά ὁ ἄρσην , ὅς ὁ μέν πρότερος ἀληθής μέν πως , οὐ μήν πάντῃ , ὁ δεύτερος δέ εἰμί πάντως ψεῦδος . εἰ μέν γάρ οἰκεῖος ὁ εἶδος ὁ ὕλη ὁ ὁ ζῷον γένεσις , ἀληθής ὁ πρότερος · εἰ δέ οὐ σύμπας , ἀλλά τις καί ὁ ὁ δύναμις παρέχω εἶδος ἐπιμείγνυμι , οὗτος ψεῦδος . δείκνυμι δέ ἔμπροσθεν οὐ σύμπας ὁ ζῷον ὁ εἶδος κατά ὁ μήτηρ τυπόω , ἀλλά ὁ πολύς μέν κατά ἐκεῖνος , ﻿ ἔχω δέ τις καί παρά ὁ πατήρ . ὥστε ἔοικα ἀδύνατος εἰμί λύω τέλειος ὁ ζητέω ἐπί ὁ Ἀθήναιος καί Ἀριστοτέλης ὑπόθεσις ἅπας μένω . ἐπισκοπέω οὖν , ὅστις ποτέ κινητέος ἐγώ εἰμί . ὁ μέν δή πρότερος ἀκίνητος χρή φυλάσσω , διά ἐναργής ἀποδείκνυμι ἐν ὁ περί χρεία μόριον ὑπό ἐγώ τε καί Ἀριστοτέλης . κινητέος δέ , εἴπερ ἄρα , ὁ ὁ καταμήνιος καί ὁ ὁ σπέρμα . οὔτε γάρ ὁ σπέρμα δύναμις μόνος εἰμί , ἀλλά καί ὕλη τις , ἵημι ὁ καταμήνιος μόνος ὕλη , ἀλλά καί δύναμις . ὅτι μέν οὖν ὁ σπέρμα καί πρός ὁ ὑλικός ἀρχή ὁ ζῷον συμβάλλω ὁ μέγας , κατά ὁ πρότερος ἐπιδείκνυμι βιβλίον · ὅτι δέ ὁ καταμήνιος εἰς ὁ δυναμικός , ἐν ὅδε δείκνυμι , τοσοῦτος μόνος ἐγώ ἀναμιμνῄσκω ἐκ ὅς ἐν ὁ πρότερος γράμμα περί ὁ ὁ σπέρμα δείκνυμι γένεσις , ὅτι κατεργάζομαι εἰμί ἀκριβής αἷμα πρός ὁ περιέχω ἀγγεῖον αὐτός . κατά γάρ τοι οὗτος ὁ λόγος οὐ μόνος ὕλη ὁ γεννάω ὁ αἷμα γίγνομαι ἄν , ἀλλά καί σπέρμα δύναμις . φαίνω δέ καί Ἀθήναιος ἐπί οὗτος ἀφικνέομαι ἐκ ἀνάγκη ὁ λόγος ὕστερον , ἡνίκα ζητέω , πῶς ὁμοιόω ὁ μήτηρ ὁ ἔγγονος , ἀληθής μέν τις λέγω , οὐ μήν ἑαυτοῦ ὁμολογέω , ὡς αὖθις δείκνυμι . νῦν δέ ἐπί ὁ πρόκειμαι ἔρχομαι . ὅτι μέν ἐκ ὕλη τε καί δύναμις ἕκαστος ὁ ζῷον γίγνομαι , κοινός ἐγώ ὁμολόγημα εἰμί . ὅτι δέ καί ὁ σπέρμα καί ὁ καταμήνιος ἀμφότερος ἔχω ὁ ἀρχή , οὐ μήν ὡσαύτως ἰσοσθενής , ἀλλά ὁ μέν σπέρμα ὁ ποιητικός ἰσχυρός , ὀλίγιστος δέ ὄγκος ὁ ὑλικός , ὁ δέ αἷμα ὁ μέν ὑλικός πολύς , ἀσθενής δέ ὁ δυναμικός , ἐκεῖνος μέν οὐ οἶδα ὅπως ἀγνοέω , ἐγώ δέ οὐ χρή παρέρχομαι ἀναμιμνῄσκω ὅς ἀποδείκνυμι . εἰ μέν γάρ ὁ ὑλικός ἀρχή ὁ γεννάω , κατά ὅς δείκνυμι ὁ ζῷον ὁ εἶδος ἀποτελέω , ἐν ὁ καταμήνιος μόνος εἰμί συμβαίνω , ἀκριβής ἄν ὁμοειδής γεννάω ὁ μήτηρ ὁ ἔγγονος , ὥσπερ γε καί , εἰ ὁ ποιητικός μόνος ἐν ὁ σπέρμα , διά πᾶς ἄν ὁμοιόω ὁ πατήρ . ἐπεί δέ ἀμφότερος μέν ἑκάτερος αὐτός μεταλαμβάνω , ἐπικρατέω δέ ἐν μέν ὁ καταμήνιος ὁ πλῆθος ὁ ὕλη , ἐν δέ ὁ σπέρμα ὁ δύναμις ἤ ῥώμη , δεόντως , οἴομαι , ὁ εἶδος ὁ ζῷον κατά ὁ μήτηρ μάλα ἐμφαίνω ἤ κατά ὁ πατήρ ὁ ἔγγονος , καίτοι εἰς ὁ ὑλικός ἀρχή αὐτός συντελέω ὁ σπέρμα · ὁ δέ ὁ ὁμοιότης αὐτός οὐ μάλα ἤ κατά ὁ ἄρσην , καίτοι γε , ὅσος ἐπί ὁ ῥώμη ὁ σπέρμα , ἀεί χρή ὁμοιόω ὁ πατήρ ὁ ἔγγονος . ἀλλά ὁ θῆλυς γονή συντελέω εἰς εὐρωστία προσλαμβάνω ὁ ἐκ ὁ καταμήνιος δύναμις , ἐννέα μείς ἐπανιόω , ὅσος ἐλασσόω κατά ὁ πρῶτος σύνοδος . οἰκεῖος γάρ εἰμί ὁ ὁ θῆλυς σπέρμα ὁ ἑαυτοῦ μάλα οὐσία τε καί δύναμις αὐξάνω καί ῥώννυμι , ἤ ὁ ὁ ἄρσην .