galenus.de-semine-libri-ii 1.9
Πάλιν δὲ ἐπὶ τὴν πρώτην σύστασιν τοῦ ζώου ἐπανάγωμεν τὸν λόγον , καὶ ὅπως γε ἡμῖν εὔτακτός τε ἅμα καὶ σαφὴς γένοιτο , διελώμεθα τέσσαρσι χρόνοις τὴν σύμπασαν τῶν κυουμένων δημιουργίαν . πρῶτος μὲν , ἐν ᾧ κατὰ τὰς ἀμβλώσεις τε καὶ κατὰ τὰς ἀνατομὰς ἡ τοῦ σπέρματος ἰδέα κρατεῖ . κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον οὐδ’ Ἱπποκράτης ὁ πάντα θαυμάσιος ἤδη που κύημα καλεῖ τὴν τοῦ ζώου σύστασιν , ἀλλ’ ὡς ἀρτίως ἠκούσαμεν ἐπὶ τῆς ἑκταίας ἐκπεσούσης ἤδη γονῆς . ἐπειδὰν δὲ πληρωθῇ μὲν τοῦ αἵματος , ἡ καρδία δὲ καὶ ὁ ἐγκέφαλος καὶ τὸ ἧπαρ ἀδιάρθρωτα μὲν ἔτι καὶ ἄμορφα , πῆξιν δ’ ἤδη τινὰ καὶ μέγεθος ἀξιόλογον ἔχῃ , δεύτερος μὲν οὗτος ὁ χρόνος ἐστὶ , σαρκοειδὴς δὲ καὶ οὐκέτι γονοειδής ἐστιν ἡ οὐσία τοῦ κυήματος . οὐκοῦν οὐδὲ γονὴν ἔτι προσαγορεύοντα τὸν Ἱπποκράτην τοιαύτην ἰδέαν εὕροις ἂν , ἀλλ’ , ὡς εἴρηται , κύημα . τρίτος ἐπὶ τῷδε χρόνος , ἡνίκα , ὡς εἵρηται , τὰς μὲν τρεῖς ἀρχὰς ἔστιν ἰδεῖν ἐναργῶς , ὑπογραφὴν δέ τινα καὶ οἷον σκιαγραφίαν ἁπάντων τῶν ἄλλων μορίων . ἐναργεστέραν μὲν γὰρ ὄψει τὴν περὶ τὰς τρεῖς ἀρχὰς διάπλασιν , ἀμυδροτέραν δὲ τὴν τῶν κατὰ τὴν γαστέρα μορίων , καὶ πολὺ δὴ τούτων ἔτι ἀμυδροτέραν τὴν κατὰ τὰ κῶλα . ταῦτα γὰρ ὕστερον , ὡς Ἱπποκράτης ὠνόμασεν , ὀζοῦται , τὴν πρὸς τοὺς κλάδους ἀναλογίαν ἐνδειξάμενος τῇ προσηγορίᾳ . τέταρτος δ’ οὗτός ἐστι καὶ τελευταῖος χρόνος , ἡνίκα ἤδη τά τ’ ἐν τοῖς κώλοις ἅπαντα διήρθρωται , καὶ οὐδ’ ἔμβρυον ἔτι μόνον , ἀλλ’ ἤδη καὶ παιδίον ὀνομάζει τὸ κυούμενον ὁ θαυμάσιος Ἱπποκράτης , ὅτε καὶ ἀσκαρίζειν καὶ κινεῖσθαί φησιν , ὡς ζῶον ἤδη τέλειον . ἀλλ’ οὐδὲν ὡς ζώου δέομαι τό γε νυνὶ τοῦ κυουμένου μνημονεύειν , ὡς φυτὸν γὰρ ἅπασάν τε τὴν γένεσιν ἔσχηκε καὶ τὴν διάπλασιν ἀπὸ τοῦ σπέρματος , ὥσπερ ἐκεῖνα διπλῆν ἀρχὴν κινήσεώς τε καὶ διαπλάσεως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐνδειξάμενα . οἵα μὲν γὰρ εἰς τὰ κάτω τε καὶ κατὰ τῆς γῆς ἐστιν ἡ ῥίζωσις τοῖς φυτοῖς , τοιαύτη τοῖς κυουμένοις ἡ εἰς τὴν μήτραν ἔμφυσις τῶν κατὰ τὸ χορίον ἀρτηριῶν τε καὶ φλεβῶν · ὁποῖον δ’ ἄνω τὸ πρέμνον ἐν τοῖς φυτοῖς , τοιαῦται τοῖς ἐμβρύοις αἱ ἀπὸ τῶν τριῶν ἀρχῶν ἐκφύσεις . αὖθις δ’ , ὥσπερ τὰ φυτὰ διττὴν ἐκ τῶν σπερμάτων ἔχει τὴν ἔκφυσιν , ἄνω μὲν προάγοντα τὸ πρέμνον τε καὶ τοὺς πτόρθους ἄχρι τῶν ἐσχάτων ἐργάζεται βλαστῶν , εἰς δὲ τὸ κάτω κατασχίζοντα τὴν ῥίζωσιν , οὕτω καὶ τοῖς ἐμβρύοις πολυσχιδεῖς εἰσι τῶν ἀρτηριῶν τε καὶ φλεβῶν , ὡς πρέμνων μὲν εἰς ὅλον τὸ κυούμενον , ὡς ῥιζῶν δὲ εἰς τὴν μήτραν τελευτῶσαι . ταῦτά τοι καὶ μεμψαίμην ἂν Ἀριστοτέλει μέμψιν δικαίαν , οὐ μόνον ὅτι παρεῖδεν , ἃ μὴ ἐχρῆν αὐτὸν παριδεῖν , ἀλλὰ καὶ τῶν ἑαυτοῦ δογμάτων ἐπιλέλησται , καὶ τὰ τῆς φύσεως ἔργα διαφόρως ἐξηγεῖται κατά τε τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῶα . βλέπων οὖν ἐν ἅπασι τοῖς φυτοῖς τὸ σπέρμα τῆς δημιουργικῆς ἀρχῆς οὐδὲν ἧττον ἐν ἑαυτῷ τὴν ὑλικὴν περιέχον , ἐπὶ τῶν ζώων ἀφαιρεῖται τὴν ἑτέραν αὐτῶν . καίτοι τοῦτο ἤρκει μόνον ἀνδρὶ περὶ φύσιν δεινῷ τὴν χρείαν τῆς γονῆς ἐνδείξασθαι . εἰ γὰρ οὐκ ἄλλαις μὲν δυνάμεσιν ἡ φύσις τοῦ σπέρματος ἐργάζεται τὸ φυτὸν , ἄλλαις δὲ τὸ ζῶον , ἐξ ὧν ἐν φυτοῖς ὁρᾷς ἐπὶ τὰ ζῶα μετατίθει · τὴν αὐτὴν γὰρ ἀναλογίαν εὑρήσεις ἐν ἀμφοῖν . δεῖται τὸ τοῦ φυτοῦ σπέρμα γῆς , ἵν’ ἐξ αὐτῆς τρέφηταί τε καὶ αὐξάνηται , δεῖται καὶ τὸ ἡμέτερον σπέρμα μήτρας ἕνεκα τῶν αὐτῶν . ῥίζας ἑαυτῷ γεννᾷ τὸ φυτὸν , αἷς ἕλξει τὴν τροφὴν ἐκ τῆς γῆς , καὶ τὸ χορίον ἀγγεῖα , τὰς ῥίζας τῶν ἐμβρύων . ἀποφύει τε στέλεχος ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ σπέρμα , καὶ ἀπ’ ἐκείνου κλάδους , εἶτ’ ἄλλους ἐπὶ ἄλλοις αὖθις κλῶνας κατασχιζομένους , εἶτ’ ἐκείνους αὖθις εἰς ἄλλους , καὶ τοῦτο μὴ παύεται γενόμενον ἄχρι τῶν ἐσχάτων βλαστῶν . ὁρᾷς κᾀνταῦθα καὶ τὰ μὲν στελέχη τρία καθ’ ἑκάστην ἀρχὴν , ἀορτὴν , καὶ κοίλην φλέβα , καὶ νωτιαῖον , αὖθις δ’ ἀπὸ τούτων ἀποφύσεις πολλὰς οἷόν περ κλάδους εἰς ἄλλους αὖθις ἑαυτῶν ἐλάττους κλῶνας κατασχιζομένους , εἶτ’ ἐκείνους αὖθις εἰς ἄλλους , καὶ τοῦτο μὴ παυόμενον ἄχρι τῶν ἐσχάτων ἀποβλαστημάτων . εἰ δὲ τριπλοῦν ὁρᾷς τὸ φυτὸν , ἢ ἔναιμον , ἢ σαρκοειδὲς , οὐ χρὴ τούτων ἕνεκα νομίζειν ἄλλο τι καὶ οὐ φυτὸν ὑπάρχειν αὐτό . τὸν γοῦν δημιουργὸν τὸν αὐτὸν ἔχει ἀμφότερα καὶ τὴν φυτικὴν ψυχήν . ἀλλ’ ἐκεῖνο σκόπει , ὅτι τὸ φυτὸν τοῦτο μέλλει γενήσεσθαι ζῶον , οὐκ ἀποβαλὸν ἣν εἶχεν ἐξ ἀρχῆς δύναμιν , ἀλλ’ ἑτέραν ἐπικτησάμενον . ἐκ τόπου δὲ μεταβαίνειν εἰς τόπον αὐτὸ χρὴ τελειωθέν τε καὶ ἀπολυθὲν τῆς μήτρας . ἀλλ’ οὐκ ἂν δύναιτο τοῦτο ποιεῖν , οὔτε ψυχρὸν ὁμοίως τοῖς δένδροις γινόμενον , οὔτε ὀργάνων ἀποροῦν μεταβατικῶν . ἵν’ οὖν ἅμα τε θερμὸν ᾖ συμμέτρως , εἰς ὅσον πρέπει ζώῳ γενέσθαι θερμῷ , καὶ τοὺς τόπους ἀμείβειν δύνηται , δύο ἀρχὰς ἐπεκτήσατο , τὴν μὲν ἑτέραν ὀργάνων διαφυλαξόντων αὐτῷ τὴν κατὰ φύσιν θερμότητα , τὴν δὲ ἑτέραν ὑπηρετησόντων ἁπάσαις ταῖς καθ’ ὁρμὴν ἐνεργείαις . ἀλλὰ τούτοις μὲν ὕστερον χρήσεται .
Lemmas: πάλιν δέ ἐπί ὁ πρῶτος σύστασις ὁ ζῷον ἐπανάγω ὁ λόγος , καί ὅπως γε ἐγώ εὔτακτος τε ἅμα καί σαφής γίγνομαι , διαιρέω τέσσαρες χρόνος ὁ σύμπας ὁ κυέω δημιουργία . πρῶτος μέν , ἐν ὅς κατά ὁ ἄμβλωσις τε καί κατά ὁ ἀνατομή ὁ ὁ σπέρμα ἰδέα κρατέω . κατά οὗτος ὁ χρόνος οὐδέ Ἱπποκράτης ὁ πᾶς θαυμάσιος ἤδη που κύημα καλέω ὁ ὁ ζῷον σύστασις , ἀλλά ὡς ἄρτιος ἀκούω ἐπί ὁ ἑκταῖος ἐκπίπτω ἤδη γονή . ἐπειδάν δέ πληρόω μέν ὁ αἷμα , ὁ καρδία δέ καί ὁ ἐγκέφαλος καί ὁ ἧπαρ ἀδιάρθρωτος μέν ἔτι καί ἄμορφος , πῆξις δέ ἤδη τις καί μέγεθος ἀξιόλογος ἔχω , δεύτερος μέν οὗτος ὁ χρόνος εἰμί , σαρκοειδής δέ καί οὐκέτι γονοειδής εἰμί ὁ οὐσία ὁ κύημα . οὐκοῦν οὐδέ γονή ἔτι προσαγορεύω ὁ Ἱπποκράτης τοιοῦτος ἰδέα εὑρίσκω ἄν , ἀλλά , ὡς λέγω , κύημα . τρίτος ἐπί ὅδε χρόνος , ἡνίκα , ὡς λέγω , ὁ μέν τρεῖς ἀρχή εἰμί ὁράω ἐναργής , ὑπογραφή δέ τις καί οἷος σκιαγραφία ἅπας ὁ ἄλλος μόριον . ἐναργής μέν γάρ ὁράω ὁ περί ὁ τρεῖς ἀρχή διάπλασις , ἀμυδρός δέ ὁ ὁ κατά ὁ γαστήρ μόριον , καί πολύς δή οὗτος ἔτι ἀμυδρός ὁ κατά ὁ κῶλον . οὗτος γάρ ὕστερον , ὡς Ἱπποκράτης ὀνομάζω , ὀζόομαι , ὁ πρός ὁ κλάδος ἀναλογία ἐνδείκνυμι ὁ προσηγορία . τέταρτος δέ οὗτος εἰμί καί τελευταῖος χρόνος , ἡνίκα ἤδη ὁ τε ἐν ὁ κῶλον ἅπας διαρθρόω , καί οὐδέ ἔμβρυον ἔτι μόνος , ἀλλά ἤδη καί παιδίον ὀνομάζω ὁ κυέω ὁ θαυμάσιος Ἱπποκράτης , ὅτε καί ἀσκαρίζω καί κινέω φημί , ὡς ζῷον ἤδη τέλειος . ἀλλά οὐδείς ὡς ζῷον δέω ὁ γε νυνί ὁ κυέω μνημονεύω , ὡς φυτόν γάρ ἅπας τε ὁ γένεσις ἔχω καί ὁ διάπλασις ἀπό ὁ σπέρμα , ὥσπερ ἐκεῖνος διπλόος ἀρχή κίνησις τε καί διάπλασις εὐθύς ἐκ ἀρχή ἐνδείκνυμι . οἷος μέν γάρ εἰς ὁ κάτω τε καί κατά ὁ γῆ εἰμί ὁ ῥίζωσις ὁ φυτόν , τοιοῦτος ὁ κυέω ὁ εἰς ὁ μήτρα ἔμφυσις ὁ κατά ὁ χόριον ἀρτηρία τε καί φλέψ · ὁποῖος δέ ἄνω ὁ πρέμνον ἐν ὁ φυτόν , τοιοῦτος ὁ ἔμβρυον ὁ ἀπό ὁ τρεῖς ἀρχή ἔκφυσις . αὖθις δέ , ὥσπερ ὁ φυτόν δισσός ἐκ ὁ σπέρμα ἔχω ὁ ἔκφυσις , ἄνω μέν προάγω ὁ πρέμνον τε καί ὁ πτόρθος ἄχρι ὁ ἔσχατος ἐργάζομαι βλαστός , εἰς δέ ὁ κάτω κατασχίζω ὁ ῥίζωσις , οὕτως καί ὁ ἔμβρυον πολύσχιστος εἰμί ὁ ἀρτηρία τε καί φλέψ , ὡς πρέμνον μέν εἰς ὅλος ὁ κυέω , ὡς ῥίζα δέ εἰς ὁ μήτρα τελευτάω . οὗτος τοι καί μέμφομαι ἄν Ἀριστοτέλης μέμψις δίκαιος , οὐ μόνος ὅτι παροράω , ὅς μή χρή αὐτός παροράω , ἀλλά καί ὁ ἑαυτοῦ δόγμα ἐπιλανθάνω , καί ὁ ὁ φύσις ἔργον διάφορος ἐξηγέομαι κατά τε ὁ φυτόν καί ὁ ζῷον . βλέπω οὖν ἐν ἅπας ὁ φυτόν ὁ σπέρμα ὁ δημιουργικός ἀρχή οὐδείς ἥσσων ἐν ἑαυτοῦ ὁ ὑλικός περιέχω , ἐπί ὁ ζῷον ἀφαιρέω ὁ ἕτερος αὐτός . καίτοι οὗτος ἀρκέω μόνος ἀνήρ περί φύσις δεινός ὁ χρεία ὁ γονή ἐνδείκνυμι . εἰ γάρ οὐ ἄλλος μέν δύναμις ὁ φύσις ὁ σπέρμα ἐργάζομαι ὁ φυτόν , ἄλλος δέ ὁ ζῷον , ἐκ ὅς ἐν φυτόν ὁράω ἐπί ὁ ζῷον μετατίθημι · ὁ αὐτός γάρ ἀναλογία εὑρίσκω ἐν ἄμφω . δέω ὁ ὁ φυτόν σπέρμα γῆ , ἵνα ἐκ αὐτός τρέφω τε καί αὐξάνω , δέω καί ὁ ἡμέτερος σπέρμα μήτρα ἕνεκα ὁ αὐτός . ῥίζα ἑαυτοῦ γεννάω ὁ φυτόν , ὅς ἕλκω ὁ τροφή ἐκ ὁ γῆ , καί ὁ χόριον ἀγγεῖον , ὁ ῥίζα ὁ ἔμβρυον . ἀποφύω τε στέλεχος ἀπό ἑαυτοῦ ὁ σπέρμα , καί ἀπό ἐκεῖνος κλάδος , εἶτα ἄλλος ἐπί ἄλλος αὖθις κλών κατασχίζω , εἶτα ἐκεῖνος αὖθις εἰς ἄλλος , καί οὗτος μή παύω γίγνομαι ἄχρι ὁ ἔσχατος βλαστός . ὁράω ᾀνταῦθη καί ὁ μέν στέλεχος τρεῖς κατά ἕκαστος ἀρχή , ἀορτή , καί κοῖλος φλέψ , καί νωτιαῖος , αὖθις δέ ἀπό οὗτος ἀπόφυσις πολύς οἷος περ κλάδος εἰς ἄλλος αὖθις ἑαυτοῦ ἐλαχύς κλών κατασχίζω , εἶτα ἐκεῖνος αὖθις εἰς ἄλλος , καί οὗτος μή παύω ἄχρι ὁ ἔσχατος ἀποβλάστημα . εἰ δέ τριπλόος ὁράω ὁ φυτόν , ἤ ἔναιμος , ἤ σαρκοειδής , οὐ χρή οὗτος ἕνεκα νομίζω ἄλλος τις καί οὐ φυτόν ὑπάρχω αὐτός . ὁ γοῦν δημιουργός ὁ αὐτός ἔχω ἀμφότερος καί ὁ φυτικός ψυχή . ἀλλά ἐκεῖνος σκοπέω , ὅτι ὁ φυτόν οὗτος μέλλω γίγνομαι ζῷον , οὐ ἀποβάλλω ὅς ἔχω ἐκ ἀρχή δύναμις , ἀλλά ἕτερος ἐπικτάομαι . ἐκ τόπος δέ μεταβαίνω εἰς τόπος αὐτός χρή τελειόω τε καί ἀπολύω ὁ μήτρα . ἀλλά οὐ ἄν δύναμαι οὗτος ποιέω , οὔτε ψυχρός ὅμοιος ὁ δένδρον γίγνομαι , οὔτε ὄργανον ἀπορέω μεταβατικός . ἵνα οὖν ἅμα τε θερμός εἰμί σύμμετρος , εἰς ὅσος πρέπω ζῷον γίγνομαι θερμός , καί ὁ τόπος ἀμείβω δύναμαι , δύο ἀρχή ἐπικτάομαι , ὁ μέν ἕτερος ὄργανον διαφυλάσσω αὐτός ὁ κατά φύσις θερμότης , ὁ δέ ἕτερος ὑπηρετέω ἅπας ὁ κατά ὁρμή ἐνέργεια . ἀλλά οὗτος μέν ὕστερον χράω .