galenus.de-sectis-ad-eos-qui-introducuntur 2
Συστήσασθαι δὲ τὴν τέχνην οἱ μὲν Ἐμπειρικοὶ τόνδε τὸν τρόπον φασίν . ἐπειδὴ πολλὰ τοῖς ἀνθρώποις ἑώρων πάθη τὰ μὲν ἀπὸ ταὐτομάτου γινόμενα νοσοῦσί τε καὶ ὑγιαίνουσιν , οἷον αἵματος ῥύσιν ἐκ ῥινῶν , ἢ ἱδρῶτας , ἢ διαῤῥοίας , ἤ τι τοιοῦτον ἄλλο βλάβην ἢ ὠφέλειαν φέρον , οὐ μὴν τόγε ποιῆσαν αἴτιον αἰσθητὸν ἔχον · ἕτερα δὲ , ὧν τὸ μὲν αἴτιον ἐφαίνετο , οὐ μὴν ἐκ προαιρέσεως ἡμετέρας , ἀλλὰ κατά τινα συντυχίαν , οἷον συνέβη πεσόντα τινὰ ἢ πληγέντα , ἢ ἄλλως πως τρωθέντα αἷμα ῥυῆναι , καὶ πιεῖν ἐν νόσῳ , χαρισάμενον τῇ ἐπιθυμίᾳ , ψυχρὸν ὕδωρ , ἢ οἶνον , ἤ τι τοιοῦτον ἄλλο , ὧν ἕκαστον εἰς ὠφέλειαν ἢ βλάβην ἐτελεύτα · τὸ μὲν οὖν πρότερον εἶδος τῶν ὠφελούντων ἢ βλαπτόντων , ἐκάλουν φυσικὸν , τὸ δὲ δεύτερον , τυχικόν · ἑκατέρου δ’ αὐτῶν τὴν πρώτην θέαν περίπτωσιν ὠνόμαζον ἀπὸ τοῦ περιπίπτειν ἀβουλήτως τοῖς πράγμασι τοὔνομα θέμενοι . τὸ μὲν οὖν περιπτωτικὸν εἶδος τῆς ἐμπειρίας , τοιόνδ’ ἐστί . τὸ δὲ αὐτοσχέδιον , ὅταν ἑκόντες ἐπὶ τὸ πειράζειν ἀφίκωνται , ἢ ὑπὸ ὀνειράτων προτραπέντες , ἢ ἄλλως πως δόξαντες . ἀλλὰ καὶ τρίτον τῆς ἐμπειρίας εἶδός ἐστι τὸ μιμητικὸν , ὅταν τῶν ὠφελησάντων ἢ βλαψάντων ὁτιοῦν , ἢ φύσει , ἢ τύχῃ , ἢ αὐτοσχεδίως , αὖθις ἐπὶ τῶν αὐτῶν παθῶν , εἰς πεῖραν ἄγοιτο . καὶ τοῦτό ἐστι τὸ μάλιστα τὴν τέχνην αὐτῶν συστησάμενον . οὐ γὰρ δὶς μόνον , ἢ τρὶς , ἀλλὰ καὶ πολλάκις μιμησάμενοι τὸ πρόσθεν ὠφελῆσαν , εἶτα ἐπὶ τῶν αὐτῶν παθῶν τὸ αὐτὸ ποιοῦν εὑρίσκοντες , ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ , τὴν τοιαύτην μνήμην , θεώρημα καλέσαντες , ἤδη πιστὸν ἡγοῦνται καὶ μέρος τῆς τέχνης . ὡς δὲ πολλὰ θεωρήματα τοιαῦτα ἠθροίζετο αὐτοῖς , ἰατρικὴ μὲν ἦν τὸ σύμπαν ἄθροισμα , καὶ ὁ ἀθροίσας ἰατρός . ἐκλήθη δὲ ὑπ’ αὐτῶν αὐτοψία τὸ τοιοῦτον ἄθροισμα , μνήμη τις οὖσα τῶν πολλάκις καὶ ὡσαύτως ὀφθέντων . ὠνόμαζον δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐμπειρίαν · ἱστορίαν δὲ , τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ . τὸ γὰρ αὐτὸ τοῦτο τῷ μὲν τηρήσαντι , αὐτοψία , τῷ δὲ μαθόντι τὸ τετηρημένον , ἱστορία ἐστίν . ἐπεὶ δὲ καὶ νοσήμασί τισιν ἐνετύγχανον ἔστιν ὅτε πρόσθεν οὐχ ἑωραμένοις , ἤ τισιν ἐγνωσμένοις μὲν , ἀλλ’ ἐν χωρίοις , ἐν οἷς οὐκ ἦν ἰαμάτων εὐπορία τῶν διὰ τῆς πείρας τετηρημένων , ὄργανόν τι βοηθημάτων εὑρετικὸν ἐποιήσαντο , τὴν τοῦ ὁμοίου μετάβασιν , ᾧ χρώμενοι πολλάκις καὶ ἀπὸ πάθους ἐπὶ πάθος ὅμοιον τὸ αὐτὸ βοήθημα μεταφέρουσι , καὶ ἀπὸ τόπου ἐπὶ τόπον , καὶ ἀπὸ τοῦ πρόσθεν ἐγνωσμένου βοηθήματος ἐπί τι παραπλήσιον ἔρχονται . ἀπὸ μὲν πάθους ἐπὶ πάθος , ὡς εἰ ἀπὸ ἐρυσιπέλατος ἐπὶ ἕρπητα μεταβαίνοιεν . ἀπὸ δὲ τόπου ἐπὶ τόπον , ὡς ἀπὸ βραχίονος ἐπὶ μηρόν . ἀπὸ δὲ βοηθήματος ἐπὶ βοήθημα , ὡς ἐν διαῤῥοίαις ἀπὸ μήλου κυδωνίου ἐπὶ μέσπιλον . ἅπασα δὲ ἡ τοιαύτη μετάβασις , ὁδὸς μέν ἐστιν ἐπὶ τὴν εὕρεσιν · εὕρεσις δὲ οὐδέπω πρὸ τῆς πείρας , ἀλλ’ ἡνίκα ἂν τὸ ἐλπισθὲν εἰς πεῖραν ἀχθῇ , πιστὸν ἤδη τὸ μαρτυρηθὲν ὑπ’ αὐτῆς ἐστιν , οὐδὲν ἧττον ἢ εἰ καὶ πλειστάκις ὡσαύτως ἔχον ἐτετήρητο . τὴν δὲ πεῖραν ταύτην τὴν ἑπομένην τῇ τοῦ ὁμοίου μεταβάσει τριβικὴν καλοῦσιν , ὅτι χρὴ τετρίφθαι ﻿ κατὰ τὴν τέχνην τὸν μέλλοντά τι οὕτως εὑρήσειν . αἱ δὲ ἔμπροσθεν ἅπασαι πεῖραι , αἱ πρὸ τῆς ἐμπειρίας , ὧν εἰς σύστασιν ἐδεῖτο ἡ τέχνη , καὶ περὶ τὸν τυχόντα δύνανται γενέσθαι . τοιαύτη μὲν ἡ διὰ τῆς πείρας πρὸς τὸ τέλος τῆς τέχνης ὁδός .
Lemmas: συνίστημι δέ ὁ τέχνη ὁ μέν Ἐμπειρικός ὅδε ὁ τρόπος φημί . ἐπειδή πολύς ὁ ἄνθρωπος ὁράω πάθος ὁ μέν ἀπό αὐτόματος γίγνομαι νοσέω τε καί ὑγιαίνω , οἷος αἷμα ῥύσις ἐκ ῥίς , ἤ ἱδρώς , ἤ διάρροια , ἤ τις τοιοῦτος ἄλλος βλάβη ἤ ὠφέλεια φέρω , οὐ μήν τόγε ποιέω αἴτιος αἰσθητός ἔχω · ἕτερος δέ , ὅς ὁ μέν αἴτιος φαίνω , οὐ μήν ἐκ προαίρεσις ἡμέτερος , ἀλλά κατά τις συντυχία , οἷος συμβαίνω πίπτω τις ἤ πλήσσω , ἤ ἄλλος πως τιτρώσκω αἷμα ῥέω , καί πίνω ἐν νόσος , χαρίζω ὁ ἐπιθυμία , ψυχρός ὕδωρ , ἤ οἶνος , ἤ τις τοιοῦτος ἄλλος , ὅς ἕκαστος εἰς ὠφέλεια ἤ βλάβη τελευτάω · ὁ μέν οὖν πρότερος εἶδος ὁ ὠφελέω ἤ βλάπτω , καλέω φυσικός , ὁ δέ δεύτερος , τυχικός · ἑκάτερος δέ αὐτός ὁ πρῶτος θέα περίπτωσις ὀνομάζω ἀπό ὁ περιπίπτω ἀβούλητος ὁ πρᾶγμα ὄνομα τίθημι . ὁ μέν οὖν περιπτωτικός εἶδος ὁ ἐμπειρία , τοιόσδε εἰμί . ὁ δέ αὐτοσχέδιος , ὅταν ἑκών ἐπί ὁ πειράω ἀφικνέομαι , ἤ ὑπό ὄνειρος προτρέπω , ἤ ἄλλος πως δοκέω . ἀλλά καί τρίτος ὁ ἐμπειρία εἶδος εἰμί ὁ μιμητικός , ὅταν ὁ ὠφελέω ἤ βλάπτω ὁστισοῦν , ἤ φύσις , ἤ τύχη , ἤ αὐτοσχέδιος , αὖθις ἐπί ὁ αὐτός πάθος , εἰς πεῖρα ἄγω . καί οὗτος εἰμί ὁ μάλα ὁ τέχνη αὐτός συνίστημι . οὐ γάρ δίς μόνος , ἤ τρίς , ἀλλά καί πολλάκις μιμέομαι ὁ πρόσθεν ὠφελέω , εἶτα ἐπί ὁ αὐτός πάθος ὁ αὐτός ποιέω εὑρίσκω , ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ τοιοῦτος μνήμη , θεώρημα καλέω , ἤδη πιστός ἡγέομαι καί μέρος ὁ τέχνη . ὡς δέ πολύς θεώρημα τοιοῦτος ἀθροίζω αὐτός , ἰατρικός μέν εἰμί ὁ σύμπας ἄθροισμα , καί ὁ ἀθροίζω ἰατρός . καλέω δέ ὑπό αὐτός αὐτοψία ὁ τοιοῦτος ἄθροισμα , μνήμη τις εἰμί ὁ πολλάκις καί ὡσαύτως ὁράω . ὀνομάζω δέ αὐτός οὗτος καί ἐμπειρία · ἱστορία δέ , ὁ ἐπαγγελία αὐτός . ὁ γάρ αὐτός οὗτος ὁ μέν τηρέω , αὐτοψία , ὁ δέ μανθάνω ὁ τηρέω , ἱστορία εἰμί . ἐπεί δέ καί νόσημα τις ἐντυγχάνω εἰμί ὅτε πρόσθεν οὐ ὁράω , ἤ τις γιγνώσκω μέν , ἀλλά ἐν χωρίον , ἐν ὅς οὐ εἰμί ἴαμα εὐπορία ὁ διά ὁ πεῖρα τηρέω , ὄργανον τις βοήθημα εὑρετικός ποιέω , ὁ ὁ ὅμοιος μετάβασις , ὅς χράω πολλάκις καί ἀπό πάθος ἐπί πάθος ὅμοιος ὁ αὐτός βοήθημα μεταφέρω , καί ἀπό τόπος ἐπί τόπος , καί ἀπό ὁ πρόσθεν γιγνώσκω βοήθημα ἐπί τις παραπλήσιος ἔρχομαι . ἀπό μέν πάθος ἐπί πάθος , ὡς εἰ ἀπό ἐρυσίπελας ἐπί ἕρπης μεταβαίνω . ἀπό δέ τόπος ἐπί τόπος , ὡς ἀπό βραχίων ἐπί μηρός . ἀπό δέ βοήθημα ἐπί βοήθημα , ὡς ἐν διάρροια ἀπό μῆλον κυδώνιος ἐπί μέσπιλον . ἅπας δέ ὁ τοιοῦτος μετάβασις , ὁδός μέν εἰμί ἐπί ὁ εὕρεσις · εὕρεσις δέ οὐδέπω πρό ὁ πεῖρα , ἀλλά ἡνίκα ἄν ὁ ἐλπίζω εἰς πεῖρα ἄγω , πιστός ἤδη ὁ μαρτυρέω ὑπό αὐτός εἰμί , οὐδείς ἥσσων ἤ εἰ καί πλειστάκις ὡσαύτως ἔχω τηρέω . ὁ δέ πεῖρα οὗτος ὁ ἕπομαι ὁ ὁ ὅμοιος μετάβασις τριβικός καλέω , ὅτι χρή τρίπτω ﻿ κατά ὁ τέχνη ὁ μέλλω τις οὕτως εὑρίσκω . ὁ δέ ἔμπροσθεν ἅπας πεῖρα , ὁ πρό ὁ ἐμπειρία , ὅς εἰς σύστασις δέω ὁ τέχνη , καί περί ὁ τυγχάνω δύναμαι γίγνομαι . τοιοῦτος μέν ὁ διά ὁ πεῖρα πρός ὁ τέλος ὁ τέχνη ὁδός .