galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.3
Τὴν ἀρχὴν οὖν ἀπὸ τῶν ὁμαλὴν τὴν δυσκρασίαν ἐν ἅπασι τοῖς μέρεσι τοῦ σώματος ἐχόντων ποιησάμενοι λέγωμεν ἤδη περὶ τῆς θερμοτέρας κράσεως , οὐ μὴν ἐν τῇ καθ’ ὑγρότητα καὶ ξηρότητα συμμετρίᾳ μεμπτῆς . εὐθὺς μὲν οὖν ἀπ’ ἀρχῆς ἡ τοιαύτη φύσις τοῦ σώματος ὑγιεινοτέρα φαίνεται τῆς κατ’ ἀμφοτέρας τὰς ἀντιθέσεις δυσκράτου · λέγω δ’ ἀμφοτέρας , τῆς τε κατὰ θερμότητα καὶ ψυχρότητα , καὶ τῆς καθ’ ὑγρότητα καὶ ξηρότητα . καὶ τούς τε ὀδόντας φύσει θᾶττον , καὶ φθέγξεται διηρθρωμένην φωνὴν , καὶ βαδιεῖται θᾶττον , αὐξήσεταί τε κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑκάστοτε τῶν ἐτῶν . ἐπειδὰν δὲ τὴν τῶν μειρακίων ἡλικίαν διεξέλθῃ , τὸ μεταξὺ πᾶν ἄχρι τῆς παρακμῆς σαφῶς πλέον ἤδη φανεῖται θερμὸν , ὡς τοῖς ἀπὸ ξανθῆς χολῆς νοσήμασί τε καὶ συμπτώμασιν εὐάλωτον ὑπάρχειν . ἡ γὰρ τοι πολλὴ θερμότης ἐκδαπανῶσα τὴν ὑγρότητα ξηροτέραν ἐργάζεται τὴν κρᾶσιν . οὔσης δὲ καὶ τῆς τῶν ἀκμαζόντων ἡλικίας θερμῆς , ἡ συζυγία τῆς κράσεως αὐτῶν ἔσται θερμή τε ἅμα καὶ ξηρά · χολὴ δὲ ἐν ταῖς τοιαύταις κράσεσιν ἡ ὠχρά τε καὶ ξανθὴ καλουμένη πλεονάζει . τοὺς οὖν οὕτως πεφυκότας ἄχρι μὲν τῆς τῶν μειρακίων ἡλικίας ὁμοίως χρὴ τοῖς ἄριστα πεφυκόσι διαιτᾷν , ὑπὲρ ὧν εἴρηται κατὰ τὸν ἔμπροσθεν λόγον · ἐπειδὰν δὲ τέλειον αὐτῶν ᾖ τὸ σῶμα , διασκέψασθαι προσήκει , πότερον ὑπέρχεται τὸ περιττὸν τῆς χολῆς αὐτοῖς ἅμα τοῖς διαχωρήμασιν , ἢ πρὸς τὴν ἄνω κοιλίαν ὁρμᾷ . κάτω μὲν ὑπιόντος αὐτοῦ , πρόδηλον , ὡς χρὴ οὐδὲν περιεργάζεσθαι , πρὸς δὲ τὴν ἄνω γαστέρα φερομένου , δι’ ἐμέτων ἐκκενοῦν , μακρὰν χαίρειν εἰπόντας ἐκείνοις τῶν φιλοσόφων , ὅσοι κωλύουσι μετὰ τὰ γυμνάσια πρὸ τῆς τροφῆς ἀφ’ ὕδατος χλιαροῦ ἐμεῖν . οἴνῳ γὰρ οὐδ’ ἐγὼ συμβουλεύω τηνικαῦτα χρῆσθαι , πλὴν εἰ δυσχερῶς ἐμοῖεν ἀφ’ ὕδατος . εἰσὶ γάρ τινες καὶ τοιαῦται φύσεις σωμάτων , αἷς συγχωρητέον οἴνου γλυκέος προσφέρεσθαι , εἰ προπίονται αὐτοῦ τὸ ὕδωρ . ἔτι δὲ καὶ μᾶλλον , ὅταν ἡ κρᾶσις ἐξ ἀρχῆς ᾖ θερμοτέρα τε καὶ ξηροτέρα , πρὸς τοὺς ἐμέτους ἔρχεσθαι · καὶ γὰρ καὶ μᾶλλόν εἰσιν οὗτοι χολώδεις ἐπὶ τῆς ἀκμαστικῆς ἡλικίας . καὶ δὴ καὶ γυμνάζεσθαι βέλτιον αὐτοὺς , οὐκ ὀξὺ καὶ σύντονον γυμνάσιον , ἀλλὰ σχολαιότερόν τε καὶ μαλακώτερον · εἰσὶ γὰρ δὴ καὶ ἰσχνότεροι πάντες οἱ τοιοῦτοι . συμπεφώνηται δὲ τοῖς γυμνασταῖς ἅπασι , λεπτύνειν μὲν τὰ ὀξέα γυμνάσια , σαρκοῦν δὲ τὰ βραδέα . τινὲς δὲ καὶ τῶν σφόδρα θερμῶν τὴν κρᾶσιν οὐδ’ ὅλως χρῄζουσι γυμνασίων , ἀλλ’ ἀρκεῖ περίπατός τε καὶ λουτρὸν αὐτοῖς , ἀνατριψαμένοις ἐλαίῳ μαλακαῖς τρίψεσι . δριμὺ γὰρ καὶ θερμὸν καὶ δακνῶδες τὸ διαπνεόμενον ἀπ’ αὐτῶν ἐστιν , οὐκ ἀτμῶδες οὐδ’ ἡδὺ καὶ ἄδηκτον . οὗτοι δὲ καὶ τοῖς μετὰ τροφὴν χαίρουσι λουτροῖς . καὶ τινες αὐτῶν ἄπιστον ὅπως ἐπαχύνθησαν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ διαίτῃ . παλαιὸς δὲ οἶνος ἐναντίος αὐτοῖς ἐστι , οἰκεῖος δὲ ὁ λευκὸς καὶ λεπτός . ἐπιβλέπειν δὲ ἐπὶ πάντων τῶν μετὰ τροφὴν λουομένων , μή πως κατὰ τὸ δεξιὸν ὑποχόνδριον , ἔνθα κεῖται τὸ ἧπαρ , αἰσθάνονταί τινος ἀλγήματος , ἢ βάρους , ἢ τάσεως . αἱ γὰρ τοιαῦται κατασκευαὶ τῶν σωμάτων ἡπατικαῖς ἁλίσκονται νόσοις , ἐὰν ἐδηδοκότες λούωνται . κᾂν αἴσθωνται δέ ποτε τοιούτου τινὸς συμπτώματος , αὐτίκα διδόναι τι τῶν ἐκφραττόντων τὸ ἧπαρ , ἀπέχειν τε καὶ τῶν παχυχύμων ἐδεσμάτων , καὶ μάλιστα ὅσα γλίσχρα . λέγεται δὲ περὶ αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς τρισὶν ὑπομνήμασιν , ἃ περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων ἔγραψα , καὶ τῷ περὶ τῆς εὐχυμίας τε καὶ κακοχυμίας , ἔτι τε κᾀν τῷ τῆς λεπτυνούσης διαίτης . καὶ γὰρ οὖν καὶ χρῆσθαι ἐν τοῖς ἀλγήμασι τοῖς καθ’ ἧπαρ ἀναγκαῖόν ἐστι λεπτυνούσῃ διαίτῃ , μέχρι περ ἂν αὐτοῖς ἀνώδυνόν τε καὶ κοῦφον γένηταί πως τὸ δεξιὸν ὑποχόνδριον . ἀγαθὸν δὲ καὶ τῆς κόμης τοῦ ἀψινθίου τὸ ὑπόβρεγμα προσφέρεσθαι , καὶ τὸ διὰ ταύτης τε καὶ ἀνίσου καὶ πικρῶν ἀμυγδάλων συντιθέμενον , ὃ δι’ ὀξυμέλιτος ἄμεινον πίνειν ἐν τῷ μέσῳ χρόνῳ τῆς τε ἐκ τῶν ὕπνων ἀναστάσεως καὶ τοῦ λουτροῦ . προκατειργασμένων τε γὰρ τῶν ἀναδεδομένων εἰς ἧπαρ ἐκ τῆς γαστρὸς ἄμεινον προσφέρεσθαι τὰ τοιαῦτα , τῇ τε ἐξ αὐτῶν ἐνεργείᾳ χρόνον τινὰ δίδοσθαι πρὸ τῆς τῶν σιτίων προσφορᾶς . ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ διὰ τῆς καλαμίνθου φάρμακον , οὗ τὴν σύνθεσιν ἐν τῷ δ΄ τῶν ὑπομνημάτων ἔγραψα . ἀλλ’ ἐπί γε τῶν χολωδῶν κράσεων φυλάττεσθαι προσήκει τὴν συνεχῆ τοῦδε χρῆσιν . καὶ μέντοι καὶ ὁπότε τις αὐτῶν χρῆται αὐτῷ τῆς καθ’ ἧπαρ ἐμφράξεως ἕνεκεν , ἄμεινον δι’ ὀξυμέλιτος πίνεσθαι . τὸ δὲ τῶν τροφῶν εἶδος , εἰ μὲν ὑπαλλάττειν ἐπὶ τὸ βέλτιον ἐθέλεις τὴν κρᾶσιν τῶν οὕτως ἐχόντων , ἐναντίον ἔστω τῇ δυσκρασίᾳ . κατὰ βραχὺ δὲ γίνεται τοῦτο χωρὶς βλάβης , ἐπιστατοῦντος μὲν ἰατροῦ , σχολὴν δ’ ἄγοντος αὐτῷ τοῦ βοηθουμένου τοσαύτην , ὡς ἅπαντα ποιεῖν ἐν τῷ προσήκοντι καιρῷ . πράττοντι δὲ ἀνθρώπῳ τὰ πολιτικὰ καὶ πολλαῖς ἀσχολίαις δουλεύοντι κάλλιόν ἐστι μηδ’ ἐπιχειρεῖν ὑπαλλάττειν τὴν κρᾶσιν , ἀλλὰ τὰς οἰκείας τροφὰς αὐτῷ δοτέον . οἰκεῖαι δ’ εἰσὶν αἱ μὲν ὑγραὶ ταῖς ὑγραῖς , αἱ δὲ ξηραὶ ταῖς ξηραῖς . ἡ γάρ τοι θρέψις ὁμοιουμένου γίνεται τοῦ θρέψοντος ἐδέσματος τῷ τρεφομένῳ σώματι · θᾶττον δὲ ὁμοιοῦται τὰ μὲν ξηρὰ ταῖς ξηραῖς , τὰ δ’ ὑγρὰ ταῖς ὑγραῖς . ἐπὶ δὲ τῶν ὁμαλὴν τὴν κρᾶσιν ἐχόντων , ὅσον περ ἂν ἥδιον ᾖ τὸ βρῶμα , τοσοῦτον τροφιμώτερον γίγνεται · τῶν δ’ ἀνώμαλον ἐχόντων τὴν κρᾶσιν σωμάτων , ὡς ἄλλην μὲν εἶναι τὴν τοῦ ἥπατος , ἄλλην δὲ τὴν τῆς γαστρὸς , ἤ τινος τῶν καθ’ ἧπαρ , ἕτερον μὲν ἐστι τὸ κατὰ τὴν προσφορὰν ἡδὺ , ἕτερον δὲ τὸ καθ’ ἕκαστον μόριον οἰκεῖον . ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ καθ’ ἕκαστον μόριον οἰκεῖον ἐδείχθη διττὸν , ἕτερον μὲν τὸ κατὰ τὰς ἁπλᾶς ποιότητας , ἕτερον δὲ τὸ κατὰ τὴν ὅλην οὐσίαν , ἡ μὲν οὖν κατὰ τὰς ἁπλᾶς ποιότητας οἰκειοτάτη ὁποία τίς ἐστιν , ὀλίγῳ πρόσθεν εἴρηται , μεταβάλλειν τε αὐτὴν βουλομένοις ἐπὶ σχολῆς , ὑπηρετεῖν τε ἀναγκαζομένοις ἐν ἀσχολίᾳ , ἡ δὲ κατὰ τὴν ὅλην οὐσίαν τῇ πείρᾳ μόνῃ · γινώσκεται . μεγίστην οὖν δύναμιν εἰς τὴν τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων κατεργασίαν , οὐ κατὰ τὴν γαστέρα μόνον , ἀλλὰ καὶ κατὰ σύμπαν τὸ σῶμα , ἡ κατὰ τὴν ὅλην οὐσίαν οἰκειότης ἔχει , δι’ ἥν αἱ τροφαὶ τοῖς ζώοις ὑπηλλαγμέναι τε καὶ πολὺ διαφέρουσαι ταῖς ἰδέαις εἰσὶν , οὐδὲν ὅμοιον ἐχούσης τῆς ἐκ τῶν ἀχύρων τε καὶ πόας τῇ ἐξ ὀστῶν τε καὶ σαρκῶν , ἢ τῆς ἐξ ἄρτων τῇ ἐκ κωνίου τε καὶ ἑλλεβόρου · καὶ γὰρ ταῦτα ζώοις τισίν εἰσι τροφαί . γίνονται δὲ καὶ κατὰ τὴν ποιότητα οἰκειότητες , εἰ μὲν φυλάττειν ἐθέλοις τὰς κράσεις , ταῖς μὲν ὑγραῖς τῶν ὑγραινόντων ἐδεσμάτων ἁρμοττόντων , ταῖς δὲ ξηραῖς τῶν ξηραινόντων , εἰ δὲ ὑπαλλάττειν , τῶν ἐναντίων . ἐπὶ δὲ τῆς κατὰ τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν εἰς δυσκρασίαν ἐκτροπῆς ἡ τῶν ἐναντίων προσφορὰ διαπαντὸς ἁρμόττει . δραστικώταται γάρ εἰσι καὶ , ὡς ἂν εἴποι τις , δυναστικώτεραι τῶν καθ’ ὑγρότητα καὶ ξηρότητα δυσκρασιῶν αἱ τοιαῦται · ῥᾳδίως γοῦν ὑπὸ τῶν ὁμοίων τροφῶν εἰς νοσώδη δυσκρασίαν ἀφικνοῦνται . ξηρότερον δ’ ἐργασάμενος ὁτιοῦν τῶν μορίων οὐδέν τι βλάψεις σαφὲς , ὥσπερ οὐδ’ εἰ φυλάττοις ὑγρότερον . ἐναργέστερον δέ σοι τεκμήριον καὶ αἱ ἡλικίαι γινέσθωσαν , αἱ μὲν ἀπὸ τῆς πρώτης γενέσεως ἄχρι τῶν μειρακίων ὑγροτάτην ἔχουσαι τὴν σάρκα , ξηρὰν δὲ ἱκανῶς αἱ πρεσβυτικαί . μεμνῆσθαι δ’ ἐν τοῖς τοιούτοις λόγοις χρὴ τῶν εἰρημένων ἐν τοῖς περὶ κράσεων , ὅπως μή τις ὑπολάβῃ , τοὺς ὑπὸ περιττῶν ὑγρῶν βαρυνομένους ὑγροὺς γίνεσθαι τὴν κρᾶσιν , ὃ καὶ τοὺς οἰηθέντας , ὑγρὸν καὶ ψυχρὸν εἶναι τὸ γῆρας , ἐξηπάτησεν . οὐ γὰρ αὐτὰ τὰ μόρια τοῖς γέρουσιν ὑγρότερα ταῖς κράσεσίν ἐστιν , ἀλλὰ αἱ μεταξὺ τῶν σωμάτων χῶραι τῆς περιττῆς ὑγρότητος ἐμπίπλανται γερόντων τε καὶ νοσούντων νόσους ὑγράς . ὁποῖον δέ τι τὸ ξηρὸν νόσημά ἐστιν , ἐπιστημονικὴν ἕξει γνῶσιν τὸ γεγραμμένον μοι περὶ μαρασμοῦ βιβλίον ἐπιμελῶς ἀναγνοὺς , οὐχ ἅπαξ ἢ δὶς , οὐδὲ παρατρέχων , ἀλλ’ ἐφιστὰς καὶ προσέχων τὸν νοῦν ἑκάστῳ τῶν λεγομένων . προγεγυμνάσθαι δὲ χρὴ τὸν μέλλοντα καλῶς ἀναλέξασθαι ταῦτα τῷ δευτέρῳ περὶ κράσεων ὑπομνήματι , καθ’ ὃ δέδεικται τοῦ γέροντος ἡ κρᾶσις ξηρά . τὸ δὲ προκείμενον ἐν τῷ νῦν λόγῳ σῶμα θερμότερον τοῦ δέοντος , ἐὰν μὲν ἐν τῇ πρώτῃ συστάσει μέσον ὑγρότητός τε καὶ ξηρότητος ᾖ , πάντως τοῦτο κατὰ τὴν ἀκμαστικὴν ἡλικίαν γίνεται ξηρὸν , ἔτι δὲ μᾶλλόν τε καὶ θᾶττον , εἰ καὶ φύσει ξηρότερον εἴη . καὶ δὴ καὶ γηράσει τοῦτο θᾶττον , ὅσῳ καὶ θᾶττον εἰς ἀκμὴν ἀφίκοιτο . πάντων γὰρ ἐν τῇ παρακμῇ ξηραινομένων , εὔλογόν ἐστι τὸ φύσει ξηρότερον εἰς τὴν τῆς γεροντικῆς ἀμετρίας ξηρότητα ἀφικνεῖσθαι θᾶττον . δέονται τοίνυν οὗτοι μάλιστα κατὰ τὴν ἀκμαστικὴν ἡλικίαν ὑγρᾶς διαίτης , ἧς τὸν τύπον ἄρτι ὑπέγραψα , διά τε τῶν ὑγραινόντων ἐδεσμάτων καὶ λουτρῶν , ἀποχῆς τε καὶ γυμνασίων συντόνων καὶ πολλῶν γινομένης , ὥστε θέρους ὥρᾳ καὶ θᾶττον λούεσθαι , καὶ μετὰ τροφὴν αὖθις τὸ δεύτερον . ὀνίνησι τούτους καὶ ἡ τοῦ ψυχροῦ πόσις . ἐναντιώτατα δὲ ταῖς ξηραῖς κράσεσίν εἰσιν ἀφροδίσια . φείδεσθαι δὲ χρὴ καὶ μάλιστα αὐτοὺς ἐγκαύσεων , καὶ κόπων , καὶ φροντίδων , καὶ ἀγρυπνιῶν , καὶ κινήσεων ἁπασῶν ὀξειῶν . καὶ οἱ θυμοὶ δὲ μάλιστα τὰς χολώδεις φύσεις ἐκπυροῦντες ὀξεῖς γεννῶσι πυρετούς . ἅπερ οὖν ἐπῄνηται διαιτήματα τοῖς θερμοῖς τὴν κρᾶσιν ἐπὶ τῆς ἀκμῆς καὶ σύμμετρον ἐξ ἀρχῆς ἔχουσιν ὑγρότητα , ταῦτα μᾶλλον ἁρμόττει τοῖς φύσει θερμοῖς καὶ ξηροῖς . εὔδηλον δ’ , ὅτι τὴν ποσότητα τῆς ὑπεροχῆς τοῦ κρατοῦντος στοιχείου σκεπτέον ἐστὶν ἐν τοῖς μάλιστα . τοσοῦτον γὰρ ἐπιτείνειν τε καὶ ἐκλύειν ἢ αὐξάνειν χρὴ τὸ τῆς διαίτης εἶδος , ὅσον ὑπὲρ τὸ κατὰ φύσιν ηὔξηταί τε καὶ μεμείωται τὰ τῆς κράσεως στοιχεῖα . διὸ καὶ τοὺς ὑγροτέρους τε καὶ τοὺς φύσει θερμοτέρους , εἰ μὲν ὑπαλλάττειν αὐτῶν ἐθέλοις τὴν κρᾶσιν ἐπὶ τὸ ξηρότερόν τε καὶ ψυχρότερον εἶδος , χρὴ διὰ τῆς ἐναντίας διαίτης ἄγειν , εἰ δὲ φυλάττειν , διὰ τῶν ὁμοίων . αἱ δὲ τοιαῦται φύσεις ἐν τῇ τῶν παίδων ἡλικίᾳ ῥευματικοῖς τε καὶ πληθωρικοῖς ἁλίσκονται νοσήμασι , καὶ πρὸς τούτοις γε σηπεδονώδεσι . δέονται τοίνυν γυμνασίων πλεόνων , ἀκριβοῦς τε τῆς ἐν τῇ γαστρὶ πέψεως · ὅσα γὰρ ἐν ταύτῃ διαφθείρεται , νοσημάτων σηπεδονωδῶν ὑπόθεσις γίνεται παντὶ τῷ σώματι . διὸ καὶ πρὸ τροφῆς δὶς καὶ τρὶς οὗτοι λουόμενοι , καὶ τοῖς αὐτοφυέσι θερμοῖς ὕδασιν οὗτοι χρώμενοί , μάλιστα ὠφελοῦνται . σκοπὸς γὰρ ἐπ’ αὐτῶν ἐστιν αὐτὰ μὲν τὰ μόρια τοῦ ζώου φυλάττειν ὑγρὰ , κοινὸν ὂν τοῦτο πάσης κράσεως , εἴ γε καὶ τοὐναντίον αὐτῆς θᾶττον ἐπὶ τὸ γῆρας ἄγει τὰ σώματα τῶν ζώων ἁπάντων , αὐτό τε τὸ θνητὸν εἶναι τὸ γεννητὸν σῶμα τὴν αἰτίαν ἔχει · ὡς , εἴγε δυνατὸν ἦν ἀεὶ διαφυλάττειν ὑγρὰν τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματος , ὁ τοῦ σοφιστοῦ λόγος , ὃν ἐν ἀρχῇ διῆλθον , ἀθάνατον ἐπαγγελλόμενος ποιήσειν τὸν αὐτῷ πειθόμενον , ἀληθὴς ἦν . ἀλλ’ ἐπεὶ τὴν φυσικὴν ὁδὸν τὴν ἐπὶ τὸ ξηραίνεσθαι τὸ σῶμα φυγεῖν οὐκ ἔστιν , ὡς ἐδείχθη , διὰ τοῦτο γηρᾷν ἀναγκαῖον ἡμῖν ἐστι καὶ φθείρεσθαι , πολυχρονιώτατος δ’ ἂν ὁ ἥκιστα ξηραινόμενος γένοιτο . τῆς δ’ ὑγρᾶς διαίτης περιττώματά τε καὶ πλῆθος χυμῶν γεννώσης , χαλεπὸν γίνεται κρατῆσαι τῆς συμμετρίας , ὡς μήτε νόσοις ἁλίσκεσθαι , μήτε ταχέως γηρᾷν . ὅσον δ’ αὖ ἐπὶ τῇ κράσει , πολυχρονιώτατοι πάντων εἰσὶν οἱ ὑγρότατοι , καὶ μέντοι καὶ ὑγιαίνουσιν , ἐπειδὰν κρατυνθῇ τὸ σῶμα , τῶν ἄλλων μᾶλλον , ὥσπερ καὶ ἰσχυρότεροι μέχρι γήρως ἐσχάτου τῶν τὴν αὐτὴν ἡλικίαν ἐχόντων εἰσί . καὶ κατὰ τοῦτο ἐπῄνηται σχεδὸν ὑπὸ πάντων ἰατρῶν τε καὶ φιλοσόφων , ὅσοι τὰ στοιχεῖα τοῦ σώματος ἀκριβῶς ἔγνωσαν , ἡ κρᾶσις αὕτη · καὶ μέντοι καὶ διὰ τοῦτο μόνη τισὶν ἔδοξε κατὰ φύσιν εἶναι . κρείττων γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ τῶν ἄλλων γίγνεται , τό γε κατ’ ἀρχὰς οὖσα χείρων . ὥστε καὶ τὸν ἐπιστατοῦντα τῷ τοιούτῳ σώματι τῶν ἀποῤῥοιῶν αὐτοῦ προνοεῖσθαι χρὴ διά τε γυμνασίων , ὡς ἔφην , καὶ λουτρῶν πρὸ τροφῆς πλεόνων , ἐκκρίσεώς τε τῶν δι’ οὔρων καὶ γαστρὸς γιγνομένων . οὐδὲν δὲ κωλύει καὶ ἀποφλεγματισμοῖς ποτε χρῆσθαι καὶ καθάρσεσιν , εὐχύμοις τε πρὸ πάντων ἐδέσμασιν , οἴνων τε πόσει τῶν οὔρησιν κινούντων .
Lemmas: ὁ ἀρχή οὖν ἀπό ὁ ὁμαλός ὁ δυσκρασία ἐν ἅπας ὁ μέρος ὁ σῶμα ἔχω ποιέω λέγω ἤδη περί ὁ θερμός κρᾶσις , οὐ μήν ἐν ὁ κατά ὑγρότης καί ξηρότης συμμετρία μεμπτός . εὐθύς μέν οὖν ἀπό ἀρχή ὁ τοιοῦτος φύσις ὁ σῶμα ὑγιεινός φαίνω ὁ κατά ἀμφότερος ὁ ἀντίθεσις δύσκρατος · λέγω δέ ἀμφότερος , ὁ τε κατά θερμότης καί ψυχρότης , καί ὁ κατά ὑγρότης καί ξηρότης . καί ὁ τε ὀδούς φύσις ταχύς , καί φθέγγομαι διαρθρόω φωνή , καί βαδίζω ταχύς , αὐξάνω τε κατά ὁ ἀναλογία ἑκάστοτε ὁ ἔτος . ἐπειδάν δέ ὁ ὁ μειράκιον ἡλικία διεξέρχομαι , ὁ μεταξύ πᾶς ἄχρι ὁ παρακμή σαφής πολύς ἤδη φαίνω θερμός , ὡς ὁ ἀπό ξανθός χολή νόσημα τε καί σύμπτωμα εὐάλωτος ὑπάρχω . ὁ γάρ τοι πολύς θερμότης ἐκδαπανάω ὁ ὑγρότης ξηρός ἐργάζομαι ὁ κρᾶσις . εἰμί δέ καί ὁ ὁ ἀκμάζω ἡλικία θερμός , ὁ συζυγία ὁ κρᾶσις αὐτός εἰμί θερμός τε ἅμα καί ξηρός · χολή δέ ἐν ὁ τοιοῦτος κρᾶσις ὁ ὠχρός τε καί ξανθός καλέω πλεονάζω . ὁ οὖν οὕτως φύω ἄχρι μέν ὁ ὁ μειράκιον ἡλικία ὅμοιος χρή ὁ ἀγαθός φύω διαιτάω , ὑπέρ ὅς λέγω κατά ὁ ἔμπροσθεν λόγος · ἐπειδάν δέ τέλειος αὐτός εἰμί ὁ σῶμα , διασκοπέω προσήκω , πότερος ὑπέρχομαι ὁ περισσός ὁ χολή αὐτός ἅμα ὁ διαχώρημα , ἤ πρός ὁ ἄνω κοιλία ὁρμάω . κάτω μέν ὕπειμι αὐτός , πρόδηλος , ὡς χρή οὐδείς περιεργάζομαι , πρός δέ ὁ ἄνω γαστήρ φέρω , διά ἔμετος ἐκκενόω , μακρός χαίρω λέγω ἐκεῖνος ὁ φιλόσοφος , ὅσος κωλύω μετά ὁ γυμνάσιον πρό ὁ τροφή ἀπό ὕδωρ χλιαρός ἐμέω . οἶνος γάρ οὐδέ ἐγώ συμβουλεύω τηνικαῦτα χράω , πλήν εἰ δυσχερής ἐμέω ἀπό ὕδωρ . εἰμί γάρ τις καί τοιοῦτος φύσις σῶμα , ὅς συγχωρέω οἶνος γλυκύς προσφέρω , εἰ προπίνω αὐτός ὁ ὕδωρ . ἔτι δέ καί μάλα , ὅταν ὁ κρᾶσις ἐκ ἀρχή εἰμί θερμός τε καί ξηρός , πρός ὁ ἔμετος ἔρχομαι · καί γάρ καί μάλα εἰμί οὗτος χολώδης ἐπί ὁ ἀκμαστικός ἡλικία . καί δή καί γυμνάζω ἀγαθός αὐτός , οὐ ὀξύς καί σύντονος γυμνάσιον , ἀλλά σχολαῖος τε καί μαλακός · εἰμί γάρ δή καί ἰσχνός πᾶς ὁ τοιοῦτος . συμφωνέω δέ ὁ γυμναστής ἅπας , λεπτύνω μέν ὁ ὀξύς γυμνάσιον , σαρκόω δέ ὁ βραδύς . τις δέ καί ὁ σφόδρα θερμός ὁ κρᾶσις οὐδέ ὅλος χρῄζω γυμνάσιον , ἀλλά ἀρκέω περίπατος τε καί λουτρόν αὐτός , ἀνατρίβω ἔλαιον μαλακός τρῖψις . δριμύς γάρ καί θερμός καί δακνώδης ὁ διαπονέω ἀπό αὐτός εἰμί , οὐ ἀτμώδης οὐδέ ἡδύς καί ἄδηκτος . οὗτος δέ καί ὁ μετά τροφή χαίρω λουτρόν . καί τις αὐτός ἄπιστος ὅπως παχύνω ἐπί ὁ τοιοῦτος δίαιτα . παλαιός δέ οἶνος ἐναντίος αὐτός εἰμί , οἰκεῖος δέ ὁ λευκός καί λεπτός . ἐπιβλέπω δέ ἐπί πᾶς ὁ μετά τροφή λούω , μή πως κατά ὁ δεξιός ὑποχόνδριος , ἔνθα κεῖμαι ὁ ἧπαρ , αἰσθάνομαι τις ἄλγημα , ἤ βάρος , ἤ τάσις . ὁ γάρ τοιοῦτος κατασκευή ὁ σῶμα ἡπατικός ἁλίσκομαι νόσος , ἐάν ἐσθίω λούω . ἔͅν αἰσθάνομαι δέ ποτέ τοιοῦτος τις σύμπτωμα , αὐτίκα δίδωμι τις ὁ ἐκφράσσω ὁ ἧπαρ , ἀπέχω τε καί ὁ παχύχυμος ἔδεσμα , καί μάλα ὅσος γλίσχρος . λέγω δέ περί αὐτός ἐπί πολύς ἐν ὁ τρεῖς ὑπόμνημα , ὅς περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις γράφω , καί ὁ περί ὁ εὐχυμία τε καί κακοχυμία , ἔτι τε εἰͅν ὁ ὁ λεπτύνω δίαιτα . καί γάρ οὖν καί χράω ἐν ὁ ἄλγημα ὁ κατά ἧπαρ ἀναγκαῖος εἰμί λεπτύνω δίαιτα , μέχρι περ ἄν αὐτός ἀνώδυνος τε καί κοῦφος γίγνομαι πως ὁ δεξιός ὑποχόνδριος . ἀγαθός δέ καί ὁ κόμη ὁ ἀψίνθιον ὁ ὑπόβρεγμα προσφέρω , καί ὁ διά οὗτος τε καί ἄνισος καί πικρός ἀμύγδαλον συντίθημι , ὅς διά ὀξύμελι ἀγαθός πίνω ἐν ὁ μέσος χρόνος ὁ τε ἐκ ὁ ὕπνος ἀνάστασις καί ὁ λουτρόν . προκατεργάζομαι τε γάρ ὁ ἀναδίδωμι εἰς ἧπαρ ἐκ ὁ γαστήρ ἀγαθός προσφέρω ὁ τοιοῦτος , ὁ τε ἐκ αὐτός ἐνέργεια χρόνος τις δίδωμι πρό ὁ ὁ σιτίον προσφορά . ἀγαθός δέ καί ὁ διά ὁ καλάμινθος φάρμακον , ὅς ὁ σύνθεσις ἐν ὁ δʹ ὁ ὑπόμνημα γράφω . ἀλλά ἐπί γε ὁ χολώδης κρᾶσις φυλάσσω προσήκω ὁ συνεχής ὅδε χρῆσις . καί μέντοι καί ὁπότε τις αὐτός χράω αὐτός ὁ κατά ἧπαρ ἔμφραξις ἕνεκα , ἀγαθός διά ὀξύμελι πίνω . ὁ δέ ὁ τροφή εἶδος , εἰ μέν ὑπαλλάσσω ἐπί ὁ ἀγαθός ἐθέλω ὁ κρᾶσις ὁ οὕτως ἔχω , ἐναντίος εἰμί ὁ δυσκρασία . κατά βραχύς δέ γίγνομαι οὗτος χωρίς βλάβη , ἐπιστατέω μέν ἰατρός , σχολή δέ ἄγω αὐτός ὁ βοηθέω τοσοῦτος , ὡς ἅπας ποιέω ἐν ὁ προσήκω καιρός . πράσσω δέ ἄνθρωπος ὁ πολιτικός καί πολύς ἀσχολία δουλεύω καλός εἰμί μηδέ ἐπιχειρέω ὑπαλλάσσω ὁ κρᾶσις , ἀλλά ὁ οἰκεῖος τροφή αὐτός δίδωμι . οἰκεῖος δέ εἰμί ὁ μέν ὑγρός ὁ ὑγρός , ὁ δέ ξηρός ὁ ξηρός . ὁ γάρ τοι θρέψις ὁμοιόω γίγνομαι ὁ τρέφω ἔδεσμα ὁ τρέφω σῶμα · ταχύς δέ ὁμοιόω ὁ μέν ξηρός ὁ ξηρός , ὁ δέ ὑγρός ὁ ὑγρός . ἐπί δέ ὁ ὁμαλός ὁ κρᾶσις ἔχω , ὅσος περ ἄν ἡδύς εἰμί ὁ βρῶμα , τοσοῦτος τρόφιμος γίγνομαι · ὁ δέ ἀνώμαλος ἔχω ὁ κρᾶσις σῶμα , ὡς ἄλλος μέν εἰμί ὁ ὁ ἧπαρ , ἄλλος δέ ὁ ὁ γαστήρ , ἤ τις ὁ κατά ἧπαρ , ἕτερος μέν εἰμί ὁ κατά ὁ προσφορά ἡδύς , ἕτερος δέ ὁ κατά ἕκαστος μόριον οἰκεῖος . ἐπεί δέ καί ὁ κατά ἕκαστος μόριον οἰκεῖος δείκνυμι δισσός , ἕτερος μέν ὁ κατά ὁ ἁπλόος ποιότης , ἕτερος δέ ὁ κατά ὁ ὅλος οὐσία , ὁ μέν οὖν κατά ὁ ἁπλόος ποιότης οἰκεῖος ὁποῖος τις εἰμί , ὀλίγος πρόσθεν λέγω , μεταβάλλω τε αὐτός βούλομαι ἐπί σχολή , ὑπηρετέω τε ἀναγκάζω ἐν ἀσχολία , ὁ δέ κατά ὁ ὅλος οὐσία ὁ πεῖρα μόνος · γιγνώσκω . μέγας οὖν δύναμις εἰς ὁ ὁ εἰσθέω τε καί πίνω κατεργασία , οὐ κατά ὁ γαστήρ μόνος , ἀλλά καί κατά σύμπας ὁ σῶμα , ὁ κατά ὁ ὅλος οὐσία οἰκειότης ἔχω , διά ὅς ὁ τροφή ὁ ζῷον ὑπαλλάσσω τε καί πολύς διαφέρω ὁ ἰδέα εἰμί , οὐδείς ὅμοιος ἔχω ὁ ἐκ ὁ ἄχυρος τε καί πόα ὁ ἐκ ὀστέον τε καί σάρξ , ἤ ὁ ἐκ ἄρτος ὁ ἐκ κωνίας τε καί ἑλλέβορος · καί γάρ οὗτος ζῷον τις εἰμί τροφή . γίγνομαι δέ καί κατά ὁ ποιότης οἰκειότης , εἰ μέν φυλάσσω ἐθέλω ὁ κρᾶσις , ὁ μέν ὑγρός ὁ ὑγραίνω ἔδεσμα ἁρμόζω , ὁ δέ ξηρός ὁ ξηραίνω , εἰ δέ ὑπαλλάσσω , ὁ ἐναντίος . ἐπί δέ ὁ κατά ὁ θερμός καί ψυχρός εἰς δυσκρασία ἐκτροπή ὁ ὁ ἐναντίος προσφορά διαπαντός ἁρμόζω . δραστικός γάρ εἰμί καί , ὡς ἄν λέγω τις , δυναστικός ὁ κατά ὑγρότης καί ξηρότης δυσκρασία ὁ τοιοῦτος · ῥᾴδιος γοῦν ὑπό ὁ ὅμοιος τροφή εἰς νοσώδης δυσκρασία ἀφικνέομαι . ξηρός δέ ἐργάζομαι ὁστισοῦν ὁ μόριον οὐδείς τις βλάπτω σαφής , ὥσπερ οὐδέ εἰ φυλάσσω ὑγρός . ἐναργής δέ σύ τεκμήριον καί ὁ ἡλικία γίγνομαι , ὁ μέν ἀπό ὁ πρῶτος γένεσις ἄχρι ὁ μειράκιον ὑγρός ἔχω ὁ σάρξ , ξηρός δέ ἱκανός ὁ πρεσβυτικός . μιμνῄσκω δέ ἐν ὁ τοιοῦτος λόγος χρή ὁ λέγω ἐν ὁ περί κρᾶσις , ὅπως μή τις ὑπολαμβάνω , ὁ ὑπό περισσός ὑγρός βαρύνω ὑγρός γίγνομαι ὁ κρᾶσις , ὅς καί ὁ οἴομαι , ὑγρός καί ψυχρός εἰμί ὁ γῆρας , ἐξαπατάω . οὐ γάρ αὐτός ὁ μόριον ὁ γέρων ὑγρός ὁ κρᾶσις εἰμί , ἀλλά ὁ μεταξύ ὁ σῶμα χώρα ὁ περισσός ὑγρότης ἐμπίμπλημι γέρων τε καί νοσέω νόσος ὑγρός . ὁποῖος δέ τις ὁ ξηρός νόσημα εἰμί , ἐπιστημονικός ἔχω γνῶσις ὁ γράφω ἐγώ περί μαρασμός βιβλίον ἐπιμελής ἀναγιγνώσκω , οὐ ἅπαξ ἤ δίς , οὐδέ παρατρέχω , ἀλλά ἐφίστημι καί προσέχω ὁ νόος ἕκαστος ὁ λέγω . προγυμνάζω δέ χρή ὁ μέλλω καλός ἀναλέγω οὗτος ὁ δεύτερος περί κρᾶσις ὑπόμνημα , κατά ὅς δείκνυμι ὁ γέρων ὁ κρᾶσις ξηρός . ὁ δέ πρόκειμαι ἐν ὁ νῦν λόγος σῶμα θερμός ὁ δέω , ἐάν μέν ἐν ὁ πρῶτος σύστασις μέσος ὑγρότης τε καί ξηρότης εἰμί , πάντως οὗτος κατά ὁ ἀκμαστικός ἡλικία γίγνομαι ξηρός , ἔτι δέ μάλα τε καί ταχύς , εἰ καί φύσις ξηρός εἰμί . καί δή καί γηράσκω οὗτος ταχύς , ὅσος καί ταχύς εἰς ἀκμή ἀφικνέομαι . πᾶς γάρ ἐν ὁ παρακμή ξηραίνω , εὔλογος εἰμί ὁ φύσις ξηρός εἰς ὁ ὁ γεροντικός ἀμετρία ξηρότης ἀφικνέομαι ταχύς . δέω τοίνυν οὗτος μάλα κατά ὁ ἀκμαστικός ἡλικία ὑγρός δίαιτα , ὅς ὁ τύπος ἄρτι ὑπογράφω , διά τε ὁ ὑγραίνω ἔδεσμα καί λουτρόν , ἀποχή τε καί γυμνάσιον σύντονος καί πολύς γίγνομαι , ὥστε θέρος ὥρα καί ταχύς λούω , καί μετά τροφή αὖθις ὁ δεύτερος . ὀνίνημι οὗτος καί ὁ ὁ ψυχρός πόσις . ἐναντίος δέ ὁ ξηρός κρᾶσις εἰμί ἀφροδίσιος . φείδομαι δέ χρή καί μάλα αὐτός ἔγκαυσις , καί κόπος , καί φροντίς , καί ἀγρυπνία , καί κίνησις ἅπας ὀξύς . καί ὁ θυμός δέ μάλα ὁ χολώδης φύσις ἐκπυρόω ὀξύς γεννάω πυρετός . ὅς οὖν ἐπαινέω διαίτημα ὁ θερμός ὁ κρᾶσις ἐπί ὁ ἀκμή καί σύμμετρος ἐκ ἀρχή ἔχω ὑγρότης , οὗτος μάλα ἁρμόζω ὁ φύσις θερμός καί ξηρός . εὔδηλος δέ , ὅτι ὁ ποσότης ὁ ὑπεροχή ὁ κρατέω στοιχεῖον σκοπέω εἰμί ἐν ὁ μάλα . τοσοῦτος γάρ ἐπιτείνω τε καί ἐκλύω ἤ αὐξάνω χρή ὁ ὁ δίαιτα εἶδος , ὅσος ὑπέρ ὁ κατά φύσις αὐξάνω τε καί μειόω ὁ ὁ κρᾶσις στοιχεῖον . διό καί ὁ ὑγρός τε καί ὁ φύσις θερμός , εἰ μέν ὑπαλλάσσω αὐτός ἐθέλω ὁ κρᾶσις ἐπί ὁ ξηρός τε καί ψυχρός εἶδος , χρή διά ὁ ἐναντίος δίαιτα ἄγω , εἰ δέ φυλάσσω , διά ὁ ὅμοιος . ὁ δέ τοιοῦτος φύσις ἐν ὁ ὁ παῖς ἡλικία ῥευματικός τε καί πληθωρικός ἁλίσκομαι νόσημα , καί πρός οὗτος γε σηπεδονώδης . δέω τοίνυν γυμνάσιον πολύς , ἀκριβής τε ὁ ἐν ὁ γαστήρ πέψις · ὅσος γάρ ἐν οὗτος διαφθείρω , νόσημα σηπεδονώδης ὑπόθεσις γίγνομαι πᾶς ὁ σῶμα . διό καί πρό τροφή δίς καί τρίς οὗτος λούω , καί ὁ αὐτοφυής θερμός ὕδωρ οὗτος χράω , μάλα ὠφελέω . σκοπός γάρ ἐπί αὐτός εἰμί αὐτός μέν ὁ μόριον ὁ ζῷον φυλάσσω ὑγρός , κοινός εἰμί οὗτος πᾶς κρᾶσις , εἰ γε καί ἐναντίος αὐτός ταχύς ἐπί ὁ γῆρας ἄγω ὁ σῶμα ὁ ζῷον ἅπας , αὐτός τε ὁ θνητός εἰμί ὁ γεννητός σῶμα ὁ αἰτία ἔχω · ὡς , εἰ δυνατός εἰμί ἀεί διαφυλάσσω ὑγρός ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα , ὁ ὁ σοφιστής λόγος , ὅς ἐν ἀρχή διέρχομαι , ἀθάνατος ἐπαγγέλλω ποιέω ὁ αὐτός πείθω , ἀληθής εἰμί . ἀλλά ἐπεί ὁ φυσικός ὁδός ὁ ἐπί ὁ ξηραίνω ὁ σῶμα φεύγω οὐ εἰμί , ὡς δείκνυμι , διά οὗτος γηράσκω ἀναγκαῖος ἐγώ εἰμί καί φθείρω , πολυχρόνιος δέ ἄν ὁ ἦκα ξηραίνω γίγνομαι . ὁ δέ ὑγρός δίαιτα περίσσωμα τε καί πλῆθος χυμός γεννάω , χαλεπός γίγνομαι κρατέω ὁ συμμετρία , ὡς μήτε νόσος ἁλίσκομαι , μήτε ταχύς γηράσκω . ὅσος δέ αὖ ἐπί ὁ κρᾶσις , πολυχρόνιος πᾶς εἰμί ὁ ὑγρός , καί μέντοι καί ὑγιαίνω , ἐπειδάν κρατύνω ὁ σῶμα , ὁ ἄλλος μάλα , ὥσπερ καί ἰσχυρός μέχρι γῆρας ἔσχατος ὁ ὁ αὐτός ἡλικία ἔχω εἰμί . καί κατά οὗτος ἐπαινέω σχεδόν ὑπό πᾶς ἰατρός τε καί φιλόσοφος , ὅσος ὁ στοιχεῖον ὁ σῶμα ἀκριβής γιγνώσκω , ὁ κρᾶσις οὗτος · καί μέντοι καί διά οὗτος μόνος τις δοκέω κατά φύσις εἰμί . κρατύς γάρ ἐν ὁ χρόνος ὁ ἄλλος γίγνομαι , ὁ γε κατά ἀρχή εἰμί κακός . ὥστε καί ὁ ἐπιστατέω ὁ τοιοῦτος σῶμα ὁ ἀπόρροια αὐτός προνοέω χρή διά τε γυμνάσιον , ὡς φημί , καί λουτρόν πρό τροφή πολύς , ἔκκρισις τε ὁ διά ὅρος καί γαστήρ γίγνομαι . οὐδείς δέ κωλύω καί ἀποφλεγματισμός ποτέ χράω καί κάθαρσις , εὔχυμος τε πρό πᾶς ἔδεσμα , οἶνος τε πόσις ὁ οὔρησις κινέω .