galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.6
Εἰ δὲ συνεχῶς τις νοσοίη , σκεπτέον ἐπ’ αὐτοῦ τὴν αἰτίαν . εὑρεθήσεται δὲ , τὴν ἀρχὴν τῆς ζητήσεως ἡμῶν ἀπὸ τοῦ τῶν νόσων εἴδους ποιησαμένων . ὅσα γὰρ ἐκ τῆς ἐντὸς κακίας νοσεῖ τὸ σῶμα , διττὴν ἔχει τὴν πρόφασιν , ἤτοι πλῆθος , ἢ κακοχυμίαν . εἰ μὲν δὴ πληθωρικὰς νόσους νοσεῖν φαίνοιτο , σκοπὸς ἔστω καθόλου εἰς τὴν ὑγιεινὴν δίαιταν αὐτῷ , ὅπως συμμέτρους ἕξει τοὺς χυμούς · εἰ δὲ διὰ κακοχυμίαν , ὅπως ἀρίστους . ἡ δὲ κατὰ μέρος πρόνοια τῆς μὲν ἐν ποσότητι συμμετρίας εἰρήσεται πρότερον , τῆς δ’ ἐν ποιότητι δεύτερον . λέγωμεν οὖν ἤδη περὶ τῆς προτέρας , ἐπ’ ἀρχὴν ἀναγαγόντες τὸν λόγον . ὅταν ἐλάττω τὰ διαπνεόμενα τοῦ σώματος ᾖ τῶν λαμβανομένων , αἱ πληθωρικαὶ νόσοι γίγνονται . φυλακτέον οὖν ἐστι τὴν συμμετρίαν τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων πρὸς τὰ κενούμενα · σύμμετρα δὲ ἔσται , σκεψαμένων ἡμῶν ἐν ἑκατέροις τὴν ποσότητα . τοὺς μὲν γὰρ ἄντικρυς εἰς τὸ βαλανεῖον εἰσιόντας , ἔπειτα τρίψει τε χρῆσθαι , καὶ τι καὶ βραχὺ κινεῖσθαι πρότερον , ὅσοι δ’ ἔφθανον ταῦτα ποιεῖν , ἐπ’ ὀλίγον μὲν αὐξῆσαι καὶ αὐτὰ ταῦτα συμβουλεύσομεν . ἀφαιρεῖν δὲ χρὴ καὶ τῶν τροφῶν ἤτοι τῆς ποιότητος ἢ τῆς ποσότητος , ἢ καὶ συναμφοτέρων . τοὺς μὲν γὰρ ταχέως ἀθροίζοντας ἀξιόλογον πλῆθος ἑκατέρων · ὅσοι δ’ οὐ ταχέως ἢ οὐκ ἀξιόλογον , ἀρκέσει θάτερον , ὃ ἂν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος αἱρῆται . τὸ μὲν οὖν τῆς ποσότητος ἀφελεῖν γνώριμον , τὸ δὲ τῆς ποιότητος ἐν τῇ τῶν ὀλιγοτρόφων προσφορᾷ ἐδεσμάτων γίγνεται . πολλοὶ γὰρ ἐπὶ χοιρείοις κρέασι διαιτώμενοι πλῆθος ἀθροίζουσι τάχιστα , δεομένης τῆς τοιαύτης τροφῆς τρίψεών τε καὶ γυμνασίων ἰσχυρῶν . ἐπὶ λάχανα τοίνυν αὐτοὺς ἀκτέον ἐστὶ καὶ χέδροπα τὰ μὴ πολύτροφα , καὶ ἰχθῦς ὁμοίως καὶ ὄρνιθας , ὅσοι μὴ πολύτροφοι . τῶν δὲ κακοχυμίαν ἀθροιζόντων , οὐχ ὡσαύτως τοῖς τὸ πλῆθος ἀθροίζουσιν , οὐχ εἷς ἐστιν ὁ σκοπὸς , ὅτι μηδὲ τῆς κακοχυμίας ἰδέα μία . τινὲς μὲν γὰρ ψυχροτέραν τε καὶ φλεγματικωτέραν ἀθροίζουσι κακοχυμίαν , τινὲς δὲ θερμοτέραν τε καὶ χολωδεστέραν , ἔνιοι δὲ ὑδατωδεστέραν , ὥσπερ ἄλλοι μελαγχολικωτέραν . ἀφεκτέον οὖν ἐστιν ἑκάστῳ σιτίων τε καὶ ποτῶν , ὅσα πέφυκε γεννᾷν ἑτοίμως τὸν ἀθροιζόμενον αὐτῷ χυμόν . εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν ἱκανῶς ἐν τρισὶ μὲν ὑπομνήμασιν , ἃ περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων ἐπιγέγραπται , καθ’ ἕτερον δὲ , ἐν ᾧ περὶ εὐχυμίας καὶ κακοχυμίας ἡ διαίρεσις γίγνεται . καὶ τούτων δ’ ἔξωθέν ἐστι τὸ περὶ τῆς λεπτυνούσης διαίτης , ἥτις ἐπιτήδειος τοῖς τὸν καλούμενον ὠμὸν χυμὸν ἀθροίζουσι γίγνεται , παχὺν μὲν ὑπάρχοντα πάντως , οὐκ ἀεὶ δὲ καὶ γλίσχρον . ἐπὶ πάντων δὲ τούτων κοινὸν βοήθημα γαστρὸς ὑπαγωγὴ , καὶ μάλισθ’ ὅσοις ἐστὶ φύσει σκληροτέρα , κοινὸν δὲ καὶ τὸ τῶν ἀφροδισίων σύμμετρον .
Lemmas: εἰ δέ συνεχής τις νοσέω , σκοπέω ἐπί αὐτός ὁ αἰτία . εὑρίσκω δέ , ὁ ἀρχή ὁ ζήτησις ἐγώ ἀπό ὁ ὁ νόσος εἶδος ποιέω . ὅσος γάρ ἐκ ὁ ἐντός κακία νοσέω ὁ σῶμα , δισσός ἔχω ὁ πρόφασις , ἤτοι πλῆθος , ἤ κακοχυμία . εἰ μέν δή πληθωρικός νόσος νοσέω φαίνω , σκοπός εἰμί καθόλου εἰς ὁ ὑγιεινός δίαιτα αὐτός , ὅπως σύμμετρος ἔχω ὁ χυμός · εἰ δέ διά κακοχυμία , ὅπως ἀγαθός . ὁ δέ κατά μέρος πρόνοια ὁ μέν ἐν ποσότης συμμετρία λέγω πρότερος , ὁ δέ ἐν ποιότης δεύτερος . λέγω οὖν ἤδη περί ὁ πρότερος , ἐπί ἀρχή ἀνάγω ὁ λόγος . ὅταν ἐλαχύς ὁ διαπονέω ὁ σῶμα εἰμί ὁ λαμβάνω , ὁ πληθωρικός νόσος γίγνομαι . φυλάσσω οὖν εἰμί ὁ συμμετρία ὁ εἰσθέω τε καί πίνω πρός ὁ κενόω · σύμμετρος δέ εἰμί , σκοπέω ἐγώ ἐν ἑκάτερος ὁ ποσότης . ὁ μέν γάρ ἄντικρυς εἰς ὁ βαλανεῖον εἰσέρχομαι , ἔπειτα τρῖψις τε χράω , καί τις καί βραχύς κινέω πρότερος , ὅσος δέ φθάνω οὗτος ποιέω , ἐπί ὀλίγος μέν αὐξάνω καί αὐτός οὗτος συμβουλεύω . ἀφαιρέω δέ χρή καί ὁ τροφή ἤτοι ὁ ποιότης ἤ ὁ ποσότης , ἤ καί συναμφότεροι . ὁ μέν γάρ ταχύς ἀθροίζω ἀξιόλογος πλῆθος ἑκάτερος · ὅσος δέ οὐ ταχύς ἤ οὐ ἀξιόλογος , ἀρκέω ἕτερος , ὅς ἄν αὐτός ὁ ἄνθρωπος αἱρέω . ὁ μέν οὖν ὁ ποσότης ἀφαιρέω γνώριμος , ὁ δέ ὁ ποιότης ἐν ὁ ὁ ὀλιγότροφος προσφορά ἔδεσμα γίγνομαι . πολύς γάρ ἐπί χοίρειος κρέας διαιτάω πλῆθος ἀθροίζω ταχύς , δέω ὁ τοιοῦτος τροφή τρῖψις τε καί γυμνάσιον ἰσχυρός . ἐπί λάχανον τοίνυν αὐτός ἀκτέος εἰμί καί χέδροψ ὁ μή πολύτροφος , καί ἰχθῦς ὅμοιος καί ὄρνις , ὅσος μή πολύτροφος . ὁ δέ κακοχυμία ἀθροίζω , οὐ ὡσαύτως ὁ ὁ πλῆθος ἀθροίζω , οὐ εἷς εἰμί ὁ σκοπός , ὅτι μηδέ ὁ κακοχυμία ἰδέα εἷς . τις μέν γάρ ψυχρός τε καί φλεγματικός ἀθροίζω κακοχυμία , τις δέ θερμός τε καί χολώδης , ἔνιοι δέ ὑδατώδης , ὥσπερ ἄλλος μελαγχολικός . ἀπέχω οὖν εἰμί ἕκαστος σιτίον τε καί ποτόν , ὅσος φύω γεννάω ἑτοῖμος ὁ ἀθροίζω αὐτός χυμός . λέγω δέ περί αὐτός ἱκανός ἐν τρεῖς μέν ὑπόμνημα , ὅς περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις ἐπιγράφω , κατά ἕτερος δέ , ἐν ὅς περί εὐχυμία καί κακοχυμία ὁ διαίρεσις γίγνομαι . καί οὗτος δέ ἔξωθεν εἰμί ὁ περί ὁ λεπτύνω δίαιτα , ὅστις ἐπιτήδειος ὁ ὁ καλέω ὠμός χυμός ἀθροίζω γίγνομαι , παχύς μέν ὑπάρχω πάντως , οὐ ἀεί δέ καί γλίσχρος . ἐπί πᾶς δέ οὗτος κοινός βοήθημα γαστήρ ὑπαγωγή , καί μάλα ὅσος εἰμί φύσις σκληρός , κοινός δέ καί ὁ ὁ ἀφροδίσιος σύμμετρος .