galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 5.4
Εἰπεῖν μὲν οὖν καὶ ταῦτα καὶ τἄλλα ῥᾷστον , ἐπιστατῆσαι δὲ γέροντι , διαφυλάττοντα τὴν ὑγείαν αὐτοῦ , τῶν χαλεπωτάτων , ὥσπερ γε καὶ τῶν ἀνακομιζομένων ἐκ νόσου . καλεῖται δὲ ὑπὸ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν τουτὶ μὲν τὸ μέρος τῆς τέχνης ἀναληπτικὸν , τὸ δὲ ἐπὶ τῶν γερόντων γηροκομικόν . καὶ δοκοῦσιν αἱ διαθέσεις ἀμφοῖν οὐ κατὰ τὴν ἀκριβεστάτην ὑπάρχειν ὑγείαν , ἀλλ’ ἤτοι μέσαι τινὲς εἶναι νόσου τε καὶ ὑγείας , ἢ πάντως γε μὴ τῆς καθ’ ἕξιν , ἀλλὰ τῆς κατὰ σχέσιν ὀνομαζομένης ὑπ’ αὐτῶν ὑγείας . εἴτ’ οὖν νόσον , εἴτε νοσώδη διάθεσιν , εἴτε μέσην ὑγείας τε καὶ νόσου διάθεσιν , εἴτε κατὰ σχέσιν ὑγείαν ὀνομάζειν χρὴ τὸ γῆρας , οὐ πάνυ τι τῶν τοιούτων ζητήσεων φροντίζοντας , βωμολόχων προσερχομένων , ἐπίστασθαι δὲ χρὴ τὴν κατάστασιν τοῦ τῶν γερόντων σώματος , ὅτι ἐπὶ μικροῖς αἰτίοις εἰς νόσον μεθισταμένην ὁμοίως τοῖς ἀναλαμβάνουσιν ἐκ νόσου τὴν ἀρχαίαν ὑγείαν διαιτᾷν χρή . διόπερ εἰπεῖν μὲν ῥᾴδιον , ἄμεινον εἶναι χρίεσθαι λίπει μετ’ ἀνατρίψεως ἕωθεν τὸν γέροντα , προσηκόντως δὲ ἐργάσασθαι τοὖργον ἁπάντων χαλεπώτατον . ἥ τε γὰρ σκληροτέρα βραχὺ τρίψις κοπώδης , ἥ τ’ ἄγαν μαλακὴ πλέον οὐδὲν ἐργάζεται , καθάπερ οὐδ’ ἡ βραχεῖα παντάπασιν , ἡ δέ γε πολλὴ διαφορεῖ μᾶλλον ἢ ἀνατρέφει . καὶ μὴν καὶ τὸ χωρίον , ἐν ᾧ γυμνοῦται τὸ τοῦ γέροντος σῶμα , ψυχρότερον μὲν ὂν οὐ μόνον οὐδὲν ἐργάζεται χρηστὸν , ἀλλὰ καὶ πυκνώσει , καὶ καταψύξει , θερμότερον δ’ εἴπερ εἴη τοῦ δέοντος , ἐν μὲν χειμῶνι πλέον , ἢ προσήκει , τὸ σῶμα τοῦ γέροντος ἀραιότερον ἀποτελέσαν εὔψυκτον ἐργάσεται , θέρους δὲ διαφορήσει τε καὶ καταλύσει τὴν δύναμιν αὐτοῦ . τοῖς μὲν γὰρ καθ’ ἕξιν ὑγιαίνουσιν οὐδὲ τῶν ἰσχυρῶν αἰτίων οὐδὲν ἀλλοιοῖ τὸ σῶμα , τοῖς γέρουσι δὲ καὶ τὰ σμικρότατα μεγίστην ἐργάζεται μεταβολήν . οὕτω τοίνυν ἔχει κᾀπὶ τῆς τῶν σιτίων ποσότητός τε καὶ ποιότητος . καὶ γὰρ κᾀν τούτοις ἂν βραχύ τι τοῦ προσήκοντος ὑπερβῶσιν οἱ γέροντες , οὐ σμικρὰ βλάπτονται , τῶν νεανίσκων ἐπὶ μεγίστοις ἁμαρτήμασι βραχέα βλαπτομένων . ἀσφαλέστερον οὖν ἐστι τοῖς ἀσθενέσι γέρουσιν ὀλίγα διδόναι τρὶς τῆς ἡμέρας , ὡς Ἀντίοχος ὁ ἰατρὸς ἑαυτὸν διῄτα , γεγονὼς γὰρ ἐτῶν πλείω τῶν ὀγδοήκοντα , προϊὼν δὲ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς τὴν ἀγορὰν , ἐπὶ τὸ χωρίον , ἐν ᾧ τὸ συνέδριον ἦν αὐτὸ τῶν πολιτῶν , ἔστι δ’ ὅτε μακρὰν ὁδὸν ἀπιὼν ἐπισκέψεως ἀῤῥώστων ἕνεκα . ἀλλ’ εἰς μὲν τὴν ἀγορὰν ἀπὸ τῆς οἰκίας ἐβάδιζεν , ὁδὸν ὡς τριῶν σταδίων · οὕτως δὲ καὶ τοὺς πλησίον ἀῤῥώστους ἑώρα · ποῤῥώτερον δ’ ἄν ποτ’ ἀναγκασθῇ πορευθῆναι , τὸ μὲν ἐν δίφρῳ βασταζόμενος ἐκομίζετο , τὸ δ’ ἐπ’ ὀχήματι αἰωρούμενος . ἦν δ’ αὐτῷ κατὰ τὴν οἰκίαν οἴκημα ἐκ καμίνου θερμαινόμενον ἔν γε τῷ χειμῶνι , θέρους δὲ εὔκρατον ἔχον ἀέρα καὶ χωρὶς τοῦ πυρός . ἐν τούτῳ πάντως ἀνετρίβετο καὶ χειμῶνος καὶ θέρους ἕωθεν , ἀποπατήσας δηλονότι πρότερον . ἐν δὲ τῷ κατὰ τὴν ἀγορὰν χωρίῳ περὶ τρίτην ὥραν ἢ τὸ μακρότερον περὶ τετάρτην ἤσθιεν ἄρτον μετὰ μέλιτος Ἀττικοῦ , πλειστάκις μὲν ἑφθοῦ , σπανιώτερον δ’ ὠμοῦ . καὶ μετὰ ταῦτα τὸ μέν τι συγγιγνόμενος ἑτέροις διὰ λόγων , τὸ δὲ καθ’ ἑαυτὸν ἀναγινώσκων ἑβδόμην ὥραν παρέτεινεν , μεθ’ ἣν ἐτρίβετό τε κατὰ τὸ δημόσιον βαλανεῖον , ἐγυμνάζετό τε τὰ πρέποντα γέροντι γυμνάσια , περὶ ὧν τῆς ἰδέας ὀλίγον ὕστερον εἰρήσεται . κᾄπειτα λουσάμενος ἠρίστα σύμμετρον , πρῶτα μὲν ὅσα λαπάττει τὴν γαστέρα προσφερόμενος , ἐφεξῆς δὲ ἰχθύων τὸ πλεῖστον , ὅσοι πετραῖοί τε καὶ πελάγιοι . κᾄπειτ’ αὖθις ἐπὶ τοῦ δείπνου τῆς μὲν τῶν ἰχθύων ἐδωδῆς ἀπείχετο , τῶν δ’ εὐχυμοτάτων καὶ δυσφθάρτων ἐλάμβανεν , ἤτοι χόνδρον μετ’ οἰνομέλιτος , ἢ ὄρνιν ἐξ ἁπλοῦ ζωμοῦ . τούτῳ μὲν οὖν τῷ τρόπῳ γηροκομῶν ἑαυτὸν Ἀντίοχος ἕως ἐσχάτου διετέλεσεν ἀπήρωτος ταῖς αἰσθήσεσι καὶ τοῖς μέλεσιν ἄρτιος ἅπασι . Τήλεφος δὲ ὁ γραμματικὸς ἐπὶ πλείονας μὲν ἐξίκετο χρόνους Ἀντιόχου , σχεδὸν ἑκατὸν ἔτη βιοὺς , ἐλούετο δὲ τοῦ μηνὸς δὶς μὲν ἐν τῷ χειμῶνι , τετράκις δὲ ἐν τῷ θέρει , τρὶς δὲ ἐν τοῖς μεταξὺ τούτων ὥραις . ἐν αἷς δ’ ἡμέραις οὐκ ἐλούετο , περὶ τρίτην ὥραν ἠλείφετο μετὰ βραχείας ἀνατρίψεως . εἶτα χόνδρον ἡψημένον ἐν ὕδατι , μέλι μιγνὺς ὠμὸν ὅτι κάλλιστον , ἤσθιε , καὶ τοῦτ’ ἤρκει μόνον αὐτῷ τήν γε πρώτην . ἠρίστα δὲ καὶ οὗτος ἑβδόμης ὥρας , ἢ βραχεῖ τινι θᾶττον , λάχανα μὲν πρῶτον προσφερόμενος , εἶθ’ ἑξῆς ἰχθύων ἢ ὀρνίθων γευόμενος . ἐς ἑσπέραν δὲ μόνον ἄρτον ἤσθιε , διαβρέχων ἐν οἴνῳ κεκραμένω .
Lemmas: λέγω μέν οὖν καί οὗτος καί ἄλλος ῥᾴδιος , ἐπιστατέω δέ γέρων , διαφυλάσσω ὁ ὑγεία αὐτός , ὁ χαλεπός , ὥσπερ γε καί ὁ ἀνακομίζω ἐκ νόσος . καλέω δέ ὑπό ὁ νέος ἰατρός οὗτος μέν ὁ μέρος ὁ τέχνη ἀναληπτικός , ὁ δέ ἐπί ὁ γέρων γηροκομικός . καί δοκέω ὁ διάθεσις ἄμφω οὐ κατά ὁ ἀκριβής ὑπάρχω ὑγεία , ἀλλά ἤτοι μέσος τις εἰμί νόσος τε καί ὑγεία , ἤ πάντως γε μή ὁ κατά ἕξις , ἀλλά ὁ κατά σχέσις ὀνομάζω ὑπό αὐτός ὑγεία . εἶτα οὖν νόσος , εἴτε νοσώδης διάθεσις , εἴτε μέσος ὑγεία τε καί νόσος διάθεσις , εἴτε κατά σχέσις ὑγεία ὀνομάζω χρή ὁ γῆρας , οὐ πάνυ τις ὁ τοιοῦτος ζήτησις φροντίζω , βωμόλοχος προσέρχομαι , ἐπίσταμαι δέ χρή ὁ κατάστασις ὁ ὁ γέρων σῶμα , ὅτι ἐπί μικρός αἴτιος εἰς νόσος μεθίστημι ὅμοιος ὁ ἀναλαμβάνω ἐκ νόσος ὁ ἀρχαῖος ὑγεία διαιτάω χρή . διόπερ λέγω μέν ῥᾴδιος , ἀγαθός εἰμί χρίω λίπος μετά ἀνάτριψις ἕωθεν ὁ γέρων , προσηκόντως δέ ἐργάζομαι ἔργον ἅπας χαλεπός . ὁ τε γάρ σκληρός βραχύς τρῖψις κοπώδης , ὁ τε ἄγαν μαλακός πολύς οὐδείς ἐργάζομαι , καθά οὐδέ ὁ βραχύς παντάπασι , ὁ δέ γε πολύς διαφορέω μάλα ἤ ἀνατρέφω . καί μήν καί ὁ χωρίον , ἐν ὅς γυμνόω ὁ ὁ γέρων σῶμα , ψυχρός μέν εἰμί οὐ μόνος οὐδείς ἐργάζομαι χρηστός , ἀλλά καί πύκνωσις , καί κατάψυξις , θερμός δέ εἴπερ εἰμί ὁ δέω , ἐν μέν χειμών πολύς , ἤ προσήκω , ὁ σῶμα ὁ γέρων ἀραῖος ἀποτελέω εὔψυκτος ἐργάζομαι , θέρος δέ διαφορέω τε καί καταλύω ὁ δύναμις αὐτός . ὁ μέν γάρ κατά ἕξις ὑγιαίνω οὐδέ ὁ ἰσχυρός αἴτιος οὐδείς ἀλλοιόω ὁ σῶμα , ὁ γέρων δέ καί ὁ μικρός μέγας ἐργάζομαι μεταβολή . οὕτως τοίνυν ἔχω εἰͅπί ὁ ὁ σιτίον ποσότης τε καί ποιότης . καί γάρ εἰͅν οὗτος ἐάν βραχύς τις ὁ προσήκω ὑπερβαίνω ὁ γέρων , οὐ μικρός βλάπτω , ὁ νεανίσκος ἐπί μέγας ἁμάρτημα βραχύς βλάπτω . ἀσφαλής οὖν εἰμί ὁ ἀσθενής γέρων ὀλίγος δίδωμι τρίς ὁ ἡμέρα , ὡς Ἀντίοχος ὁ ἰατρός ἑαυτοῦ διαιτάω , γίγνομαι γάρ ἔτος πολύς ὁ ὀγδοήκοντα , προέρχομαι δέ κατά ἕκαστος ἡμέρα εἰς ὁ ἀγορά , ἐπί ὁ χωρίον , ἐν ὅς ὁ συνέδριον εἰμί αὐτός ὁ πολίτης , εἰμί δέ ὅτε μακρός ὁδός ἀπέρχομαι ἐπίσκεψις ἄρρωστος ἕνεκα . ἀλλά εἰς μέν ὁ ἀγορά ἀπό ὁ οἰκία βαδίζω , ὁδός ὡς τρεῖς στάδιον · οὕτως δέ καί ὁ πλησίον ἄρρωστος ὁράω · πρόσω δέ ἐάν ποτέ ἀναγκάζω πορεύω , ὁ μέν ἐν δίφρος βαστάζω κομίζω , ὁ δέ ἐπί ὄχημα αἰωρέω . εἰμί δέ αὐτός κατά ὁ οἰκία οἴκημα ἐκ κάμινος θερμαίνω ἐν γε ὁ χειμών , θέρος δέ εὔκρατος ἔχω ἀήρ καί χωρίς ὁ πῦρ . ἐν οὗτος πάντως ἀνατρίβω καί χειμών καί θέρος ἕωθεν , ἀποπατέω δηλονότι πρότερος . ἐν δέ ὁ κατά ὁ ἀγορά χωρίον περί τρίτος ὥρα ἤ ὁ μακρός περί τέταρτος ἐσθίω ἄρτος μετά μέλι Ἀττικός , πλειστάκις μέν ἑφθός , σπάνιος δέ ὠμός . καί μετά οὗτος ὁ μέν τις συγγίγνομαι ἕτερος διά λόγος , ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ ἀναγιγνώσκω ἕβδομος ὥρα παρατείνω , μετά ὅς τρίβω τε κατά ὁ δημόσιος βαλανεῖον , γυμνάζω τε ὁ πρέπω γέρων γυμνάσιον , περί ὅς ὁ ἰδέα ὀλίγος ὕστερον λέγω . ᾅπειτα λούω ἀριστάω σύμμετρος , πρῶτος μέν ὅσος λαπάσσω ὁ γαστήρ προσφέρω , ἐφεξῆς δέ ἰχθῦς ὁ πολύς , ὅσος πετραῖος τε καί πελάγιος . ἔͅπειτα αὖθις ἐπί ὁ δεῖπνον ὁ μέν ὁ ἰχθῦς ἐδωδή ἀπέχω , ὁ δέ εὔχυμος καί δύσφθαρτος λαμβάνω , ἤτοι χόνδρος μετά οἰνόμελι , ἤ ὄρνις ἐκ ἁπλόος ζωμός . οὗτος μέν οὖν ὁ τρόπος γηροκομέω ἑαυτοῦ Ἀντίοχος ἕως ἔσχατος διατελέω ἀπήρωτος ὁ αἴσθησις καί ὁ μέλος ἄρτιος ἅπας . Τήλεφος δέ ὁ γραμματικός ἐπί πολύς μέν ἐξικνέομαι χρόνος Ἀντίοχος , σχεδόν ἑκατόν ἔτος βιόω , λούω δέ ὁ μείς δίς μέν ἐν ὁ χειμών , τετράκις δέ ἐν ὁ θέρος , τρίς δέ ἐν ὁ μεταξύ οὗτος ὥρα . ἐν ὅς δέ ἡμέρα οὐ λούω , περί τρίτος ὥρα ἀλείφω μετά βραχύς ἀνάτριψις . εἶτα χόνδρος ἑψέω ἐν ὕδωρ , μέλι μείγνυμι ὠμός ὅτι καλός , ἐσθίω , καί οὗτος ἀρκέω μόνος αὐτός ὁ γε πρῶτος . ἀριστάω δέ καί οὗτος ἕβδομος ὥρα , ἤ βραχύς τις ταχύς , λάχανον μέν πρῶτος προσφέρω , εἶτα ἑξῆς ἰχθῦς ἤ ὄρνις γεύω . εἰς ἑσπέρα δέ μόνος ἄρτος ἐσθίω , διαβρέχω ἐν οἶνος κεράννυμι .