galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.9
Καιρὸς οὖν ἤδη μεταβαίνειν ἐπὶ τὰς ἀνωμάλους κατασκευὰς τῶν σωμάτων , αἳ δὴ καὶ νοσώδεις πάντως εἰσίν . ἀνώμαλοι δὲ κατασκευαὶ γίγνονται τριττῶς , διὸ καὶ ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν σύνθεσίς ἐστι τριττή · μία μὲν ἡ ἐκ τῶν πρώτων στοιχείων , ἐξ ὧν γέγονε τὰ καλούμενα παρὰ Ἀριστοτέλους ὁμοιομερῆ · δευτέρα δὲ ἡ ἐκ τούτων αὐτῶν τῶν ὁμοιομερῶν , ἃ δὴ καὶ αὐτὰ στοιχεῖα πάλιν ἐστὶν αἰσθητὰ τῶν ἀνομοιομερῶν , ὅθεν ἡ τῶν ὀργανικῶν γίγνεται σύνθεσις · ἐπ’ αὐτοῖς ἡ τρίτη τοῦ παντὸς σώματος ἐκ τῶν ὀργανικῶν . εὐκολωτέρα μὲν οὖν ἐστιν ἡ τρίτη λεγομένη καὶ διαγνωσθῆναι , καὶ προνοίας τυχεῖν , δυσκολωτέρα δὲ ἡ δευτέρα , χαλεπωτάτη δὲ ἡ πρώτη . βέλτιον οὖν ἀπὸ τῆς τρίτης ἄρξασθαι , ῥᾴονα τήν τε διάγνωσιν ἐχούσης καὶ τὴν πρόνοιαν , οἷον εὐθέως ἐπὶ τῆς κεφαλῆς , ( οὐδὲν γὰρ χεῖρον ἐντεῦθεν ἄρξασθαι , ) δυσκράτου φύσει γινομένης , ὡς πολλὰ γεννᾷν περιττώματα , ἐξ ὧν αἱ βλάβαι γίνονται τοῖς ὑποκειμένοις ὀργάνοις , ἐφ’ ὅ τι ἂν αὐτῶν τράπηται τὸ περιττόν . ἑτοιμοτάτη μὲν οὖν ἡ εἰς τὸ στόμα καὶ τὰς ῥῖνας φορὰ , παραγίγνεται δὲ καὶ εἰς ὀφθαλμοὺς , ἐνίοις δὲ καὶ εἰς ὦτα . τὴν δὲ εἰς τὸ στόμα φορὰν τῶν περιττωμάτων ὑποδέχεται στόμαχός τε καὶ ἡ τραχεῖα ἀρτηρία , ( καλοῦσι δὲ αὐτὴν καὶ βρόγχον , ) ἧς τὸ συνάπτον τῷ στόματι πέρας ὑψηλὸν ( ὀνομάζεται δὲ λάρυγξ ) ὄργανον φωνῆς ὑπάρχει , ὡς ἐν τῷ περὶ φωνῆς ὑπομνήματι δέδεικται . οὕτως τε οὖν αὐτὸς ὁ λάρυγξ ὑπὸ τῶν εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς κεφαλῆς καταῤῥεόντων ὑγραινόμενος ἐν ἀρχῇ μὲν βραγχώδη τὴν φωνὴν ἐργάζεται , προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου μικράν · ἢν δ’ ἐπὶ πλέον ἥκῃ τὸ κακὸν , ἀπόλλυται πᾶσα , συνδιαβρέχεται γὰρ τῷ λάρυγγι καὶ ἡ ἀρτηρία . δριμέος δὲ τοῦ ῥεύματος ὄντος , οὐκ εἰς φωνὴν μόνην ἡ βλάβη τοῖς εἰρημένοις μορίοις , ἀλλὰ καὶ χαλεπωτάτη τις ἀνάβρωσις προσέρχεται , τοιαύτη τὴν φύσιν , οἵας καὶ κατὰ τὸ δέρμα βλέπομεν βλαπτόμενον γιγνομένας πολλάκις ἄνευ τῆς ἔξωθεν αἰτίας . οὕτως δὲ καὶ πνεύμων αὐτοῖς ἑλκοῦται , καὶ φθόη καλεῖται τὸ πάθος . ἐὰν δὲ εἰς στόμαχόν τε καὶ γαστέρα τρέπηται τὸ ῥεῦμα , ψυχρὸν μὲν ὑπάρχον εἰς δυσκρασίαν ψυχρὰν ἄγει τὰ σώματα , θερμὸν δὲ εἰς θερμήν . ἑλκοῖ δὲ τοιοῦτον τῷ χρόνῳ , κατ’ ἀρχὰς δὲ τάς τε ὀρέξεις βλάπτει καὶ τὰς πέψεις . ἐὰν μὲν οὖν ψυχρὸν ᾖ τὸ ῥεῦμα , βραδυπεψίας τε καὶ ἀπεψίας καὶ ὀξυρεγμίας ἐργάζεται · ἐὰν δὲ καὶ διεφθαρμένον , εἰς διαφθορὰν ἄγει τὴν τροφὴν , ἤτοι κνισσώδεις , ἢ ὀξώδεις ἐρυγὰς ἀναπέμπουσαν , ἤ τινος ἑτέρας ἀῤῥήτου τε καὶ ῥητῆς ποιότητος . ὑποκαταβαίνουσα δὲ ἡ βλάβη καὶ τὴν νῆστιν ἀδικεῖ καὶ τὸ κῶλον . ἅπτεται δὲ καὶ τῶν κατὰ τὸ μεσεντέριον ἀγγείων , δι’ ὧν εἰς ἧπαρ ἡ ἀνάδοσις γίγνεται · καί τισι μὲν ἀνορεξίαι παρακολουθοῦσιν , ἐνίοις δὲ ὀρέξεις παρὰ φύσιν , ἃς ὀνομάζουσι κυνώδεις , ἢ καὶ μοχθηρῶν ἐδεσμάτων ἐπιθυμία , καθάπερ ταῖς κιττώσαις . εὔδηλον δὲ , ὅτι καὶ σταφυλὴ , καὶ παρίσθμια , καὶ παρουλίδες , ἀντιάδες τε καὶ βρώσεις ὀδόντων , ἑλκώσεις τε καὶ σηπεδόνες ἐν τῷ στόματι τοῖς ἐκ τῆς κεφαλῆς εἰς αὐτὰ καταῤῥέουσιν ἰχῶρσιν ἕπονται . καὶ τό γε πολὺ πλῆθος τῶν ἰατρῶν ἢ τὸν γαργαρεῶνα τέμνουσιν , ἢ φάρμακα διδόασιν , ὅπως ἀναπτύηται τὰ διὰ τῆς τραχείας ἀρτηρίας εἰς τὸν πνεύμονα κατενεχθέντα . τῆς γαστρὸς δὲ ἄλλοι προνοοῦνται , καθάπερ ἄλλοι τῶν ὀδόντων τε καὶ τοῦ στόματος , ἢ καὶ τῶν ἐν τῇ ῥινὶ συνισταμένων · ἵνα τοὺς ὀφθαλμοὺς ἢ τὰ ὦτα παραλίπω , βλαπτομένων οὐκ ὀλίγων εἰς αὐτά . βέλτιον δ’ ἦν , οἶμαι , τὴν οἷον πηγὴν τῶν κακῶν ἐκκόψαι , ῥώσαντα τὴν κεφαλὴν , ἢ , εἴπερ ἀδύνατον εἴη τοῦτο διὰ τὴν σφοδρότητα τῆς φυσικῆς δυσκρασίας , προνοεῖσθαι γοῦν αὐτῆς διὰ παντὸς , τὴν ἔνδειξιν τῆς προνοίας ἀπὸ τῆς κατ’ αὐτὴν ἰδέας ποιούμενον , οὐχ , ὡς ἔνιοι τῶν ἰατρῶν ἁπάσαις ἀεὶ ταῖς κεφαλαῖς τὰ διὰ θαψίας καὶ νάπυος προσφέρουσιν , οὕτως δὲ καὶ αὐτοὶ πράττοντες · εἰ γὰρ ὑπὸ θερμῆς δυσκρασίας ἡ κεφαλὴ κακὸν ἴσχει , βλαβερὰ τὰ τοιαῦτα φάρμακα . χρὴ τοίνυν αὐτοὺς λουτροῖς πολλοῖς ποτίμων ὑδάτων παρηγορεῖν , διαφοροῦντάς τε ἅμα τοὺς ἐν τῇ κεφαλῇ γενομένους ἀτμοὺς θερμοὺς , καὶ τὴν κρᾶσιν ὅλην ἐργαζομένους βελτίω . βλαβερὰ δὲ τούτοις ἡ τῶν αὐτοφυῶν θερμῶν ὑδάτων χρῆσις . ὅσα μὲν γὰρ αὐτῶν θειώδη τέ ἐστι καὶ ἀσφαλτώδη , τῷ θερμαίνειν ἐναντιώτατα ταῖς φύσει θερμαῖς κεφαλαῖς , ὅσα δὲ στυπτηριώδη , τῷ στεγνοῦν . μόνοις δ’ ἂν , εἴπερ ἄρα , τοῖς γλυκέσι τῶν αὐτοφυῶν ὑδάτων ἀβλαβῶς χρῷντο · τοῦτο γὰρ ἀσφαλὲς εἰπεῖν , ὡς τό γέ τι καὶ ὠφελεῖσθαι παρ’ αὐτῶν οὐχ ὁμοίως ἀσφαλές . οὐ γὰρ ἂν ἦν ἴσως θερμὰ , μὴ μετέχοντά τινος δυνάμεως φαρμακώδους θερμῆς . ἄμεινον δὲ τῇ πείρᾳ κρίνειν τὰ τοιαῦτα τῶν ὑδάτων · καὶ γὰρ καὶ σπανίως εὑρίσκεται , παρ’ ἡμῖν ἀπὸ σταδίων τῆς πόλεως πολὺ πλειόνων ρ΄ , ἐν Προύσῃ δὲ ἐλαττόνων ἢ δέκα . τὸ μὲν οὖν παρ’ ἡμῖν ἐν Ἀλλιανοῖς , ( οὕτως γὰρ ὀνομάζεται τὸ χωρίον , ) ἑνὸς εἴδους ἐστὶν ὅλον , ἐκ μιᾶς πηγῆς ἀνίσχον · ἐν δὲ τῷ τῆς Προύσης ἑτέρου καὶ ἄλλη πηγὴ φαρμακώδους ὕδατος , ὥσπερ παρ’ ἡμῖν ἐν Λυκέτοις . ὅσοι δὲ σφόδρα θερμὴν καὶ διακαῆ ἔχουσι κεφαλὴν , ἄμεινον αὐτοῖς ὥρᾳ θέρους ἀλείφεσθαι ῥοδίνῳ , χωρὶς στυμμάτων ἐκ μόνων ῥόδων γεγονότι · καὶ τούτου γε αὐτοῦ βέλτιόν ἐστι τὸ καλούμενον ὀμφάκινόν τε καὶ ὠμοτριβὲς ἔλαιον , ἐμβεβλημένων τῶν ῥόδων , καὶ πολύ γε βέλτιον , εἰ καὶ χωρὶς ἁλῶν ἐσκευασμένον εἴη . τινὲς δὲ κεφαλαὶ διὰ τὴν τῶν ἀρτηριῶν κρᾶσιν ἐν συμπτώμασι γίγνονται σκοτωματικοῖς τε καὶ κεφαλαλγικοῖς , ἐφ’ ὧν καὶ ταῖς ἀρτηριοτομίαις χρώμεθα , τῆς ὑγιεινῆς πραγματείας ἐκπεπτωκυίαις .
Lemmas: καιρός οὖν ἤδη μεταβαίνω ἐπί ὁ ἀνώμαλος κατασκευή ὁ σῶμα , ὅς δή καί νοσώδης πάντως εἰμί . ἀνώμαλος δέ κατασκευή γίγνομαι τρισσός , διό καί ὁ ὁ σῶμα ἐγώ σύνθεσις εἰμί τρισσός · εἷς μέν ὁ ἐκ ὁ πρῶτος στοιχεῖον , ἐκ ὅς γίγνομαι ὁ καλέω παρά Ἀριστοτέλης ὁμοιομερής · δεύτερος δέ ὁ ἐκ οὗτος αὐτός ὁ ὁμοιομερής , ὅς δή καί αὐτός στοιχεῖον πάλιν εἰμί αἰσθητός ὁ ἀνομοιομερής , ὅθεν ὁ ὁ ὀργανικός γίγνομαι σύνθεσις · ἐπί αὐτός ὁ τρίτος ὁ πᾶς σῶμα ἐκ ὁ ὀργανικός . εὔκολος μέν οὖν εἰμί ὁ τρίτος λέγω καί διαγιγνώσκω , καί πρόνοια τυγχάνω , δύσκολος δέ ὁ δεύτερος , χαλεπός δέ ὁ πρῶτος . ἀγαθός οὖν ἀπό ὁ τρίτος ἄρχω , ῥᾴδιος ὁ τε διάγνωσις ἔχω καί ὁ πρόνοια , οἷος εὐθύς ἐπί ὁ κεφαλή , ( οὐδείς γάρ κακός ἐντεῦθεν ἄρχω , ) δύσκρατος φύσις γίγνομαι , ὡς πολύς γεννάω περίσσωμα , ἐκ ὅς ὁ βλάβη γίγνομαι ὁ ὑπόκειμαι ὄργανον , ἐπί ὅς τις ἄν αὐτός τρέπω ὁ περισσός . ἑτοῖμος μέν οὖν ὁ εἰς ὁ στόμα καί ὁ ῥίς φορά , παραγίγνομαι δέ καί εἰς ὀφθαλμός , ἔνιοι δέ καί εἰς οὖς . ὁ δέ εἰς ὁ στόμα φορά ὁ περίσσωμα ὑποδέχομαι στόμαχος τε καί ὁ τραχύς ἀρτηρία , ( καλέω δέ αὐτός καί βρόγχος , ) ὅς ὁ συνάπτω ὁ στόμα πέρας ὑψηλός ( ὀνομάζω δέ λάρυγξ ) ὄργανον φωνή ὑπάρχω , ὡς ἐν ὁ περί φωνή ὑπόμνημα δείκνυμι . οὕτως τε οὖν αὐτός ὁ λάρυγξ ὑπό ὁ εἰς αὐτός ἐκ ὁ κεφαλή καταρρέω ὑγραίνω ἐν ἀρχή μέν βραγχώδης ὁ φωνή ἐργάζομαι , προέρχομαι δέ ὁ χρόνος μικρός · ἐάν δέ ἐπί πολύς ἥκω ὁ κακός , ἀπόλλυμι πᾶς , συνδιαβρέχω γάρ ὁ λάρυγξ καί ὁ ἀρτηρία . δριμύς δέ ὁ ῥεῦμα εἰμί , οὐ εἰς φωνή μόνος ὁ βλάβη ὁ λέγω μόριον , ἀλλά καί χαλεπός τις ἀνάβρωσις προσέρχομαι , τοιοῦτος ὁ φύσις , οἷος καί κατά ὁ δέρμα βλέπω βλάπτω γίγνομαι πολλάκις ἄνευ ὁ ἔξωθεν αἰτία . οὕτως δέ καί πνεύμων αὐτός ἑλκόω , καί φθόη καλέω ὁ πάθος . ἐάν δέ εἰς στόμαχος τε καί γαστήρ τρέπω ὁ ῥεῦμα , ψυχρός μέν ὑπάρχω εἰς δυσκρασία ψυχρός ἄγω ὁ σῶμα , θερμός δέ εἰς θερμός . ἑλκόω δέ τοιοῦτος ὁ χρόνος , κατά ἀρχή δέ ὁ τε ὄρεξις βλάπτω καί ὁ πέψις . ἐάν μέν οὖν ψυχρός εἰμί ὁ ῥεῦμα , βραδυπεψία τε καί ἀπεψία καί ὀξυρεγμία ἐργάζομαι · ἐάν δέ καί διαφθείρω , εἰς διαφθορά ἄγω ὁ τροφή , ἤτοι κνίσσος , ἤ ὀξώδης ἐρυγή ἀναπέμπω , ἤ τις ἕτερος ἄρρητος τε καί ῥητός ποιότης . ὑποκαταβαίνω δέ ὁ βλάβη καί ὁ νῆστις ἀδικέω καί ὁ κῶλον . ἅπτω δέ καί ὁ κατά ὁ μεσεντέριον ἀγγεῖον , διά ὅς εἰς ἧπαρ ὁ ἀνάδοσις γίγνομαι · καί τις μέν ἀνορεξία παρακολουθέω , ἔνιοι δέ ὄρεξις παρά φύσις , ὅς ὀνομάζω κυνώδης , ἤ καί μοχθηρός ἔδεσμα ἐπιθυμία , καθά ὁ κιττάω . εὔδηλος δέ , ὅτι καί σταφυλή , καί παρίσθμιον , καί παρουλίς , ἀντιάς τε καί βρῶσις ὀδούς , ἕλκωσις τε καί σηπεδών ἐν ὁ στόμα ὁ ἐκ ὁ κεφαλή εἰς αὐτός καταρρέω ἰχώρ ἕπομαι . καί ὁ γε πολύς πλῆθος ὁ ἰατρός ἤ ὁ γαργαρεών τέμνω , ἤ φάρμακον δίδωμι , ὅπως ἀναπτύω ὁ διά ὁ τραχύς ἀρτηρία εἰς ὁ πνεύμων καταφέρω . ὁ γαστήρ δέ ἄλλος προνοέω , καθά ἄλλος ὁ ὀδούς τε καί ὁ στόμα , ἤ καί ὁ ἐν ὁ ῥίς συνίστημι · ἵνα ὁ ὀφθαλμός ἤ ὁ οὖς παραλείπω , βλάπτω οὐ ὀλίγος εἰς αὐτός . ἀγαθός δέ εἰμί , οἴομαι , ὁ οἷος πηγή ὁ κακός ἐκκόπτω , ῥώννυμι ὁ κεφαλή , ἤ , εἴπερ ἀδύνατος εἰμί οὗτος διά ὁ σφοδρότης ὁ φυσικός δυσκρασία , προνοέω γοῦν αὐτός διά πᾶς , ὁ ἔνδειξις ὁ πρόνοια ἀπό ὁ κατά αὐτός ἰδέα ποιέω , οὐ , ὡς ἔνιοι ὁ ἰατρός ἅπας ἀεί ὁ κεφαλή ὁ διά θαψία καί νᾶπυ προσφέρω , οὕτως δέ καί αὐτός πράσσω · εἰ γάρ ὑπό θερμός δυσκρασία ὁ κεφαλή κακός ἴσχω , βλαβερός ὁ τοιοῦτος φάρμακον . χρή τοίνυν αὐτός λουτρόν πολύς πότιμος ὕδωρ παρηγορέω , διαφορέω τε ἅμα ὁ ἐν ὁ κεφαλή γίγνομαι ἀτμός θερμός , καί ὁ κρᾶσις ὅλος ἐργάζομαι ἀγαθός . βλαβερός δέ οὗτος ὁ ὁ αὐτοφυής θερμός ὕδωρ χρῆσις . ὅσος μέν γάρ αὐτός θειώδης τε εἰμί καί ἀσφαλτώδης , ὁ θερμαίνω ἐναντίος ὁ φύσις θερμός κεφαλή , ὅσος δέ στυπτηριώδης , ὁ στεγνόω . μόνος δέ ἄν , εἴπερ ἄρα , ὁ γλυκύς ὁ αὐτοφυής ὕδωρ ἀβλαβής χράω · οὗτος γάρ ἀσφαλής λέγω , ὡς ὁ γε τις καί ὠφελέω παρά αὐτός οὐ ὅμοιος ἀσφαλής . οὐ γάρ ἄν εἰμί ἴσως θερμός , μή μετέχω τις δύναμις φαρμακώδης θερμός . ἀγαθός δέ ὁ πεῖρα κρίνω ὁ τοιοῦτος ὁ ὕδωρ · καί γάρ καί σπάνιος εὑρίσκω , παρά ἐγώ ἀπό στάδιον ὁ πόλις πολύς πολύς ρʹ , ἐν Προῦσα δέ ἐλαχύς ἤ δέκα . ὁ μέν οὖν παρά ἐγώ ἐν Ἀλλιανός , ( οὕτως γάρ ὀνομάζω ὁ χωρίον , ) εἷς εἶδος εἰμί ὅλος , ἐκ εἷς πηγή ἀνίσχω · ἐν δέ ὁ ὁ Προῦσα ἕτερος καί ἄλλος πηγή φαρμακώδης ὕδωρ , ὥσπερ παρά ἐγώ ἐν Λύκετος . ὅσος δέ σφόδρα θερμός καί διακαής ἔχω κεφαλή , ἀγαθός αὐτός ὥρα θέρος ἀλείφω ῥόδινος , χωρίς στῦμμα ἐκ μόνος ῥόδον γίγνομαι · καί οὗτος γε αὐτός ἀγαθός εἰμί ὁ καλέω ὀμφάκινος τε καί ὠμοτριβής ἔλαιον , ἐμβάλλω ὁ ῥόδον , καί πολύς γε ἀγαθός , εἰ καί χωρίς ἅλς σκευάζω εἰμί . τις δέ κεφαλή διά ὁ ὁ ἀρτηρία κρᾶσις ἐν σύμπτωμα γίγνομαι σκοτωματικός τε καί κεφαλαλγικός , ἐπί ὅς καί ὁ ἀρτηριοτομία χράω , ὁ ὑγιεινός πραγματεία ἐκπίπτω .