galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.13
Ὥσπερ δὲ ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς κεφαλῆς καταῤῥεόντων βλάπτεται πολλάκις πολλὰ τῶν ὑποκειμένων , οὕτως καὶ δι’ ἧπαρ ἢ νεφροὺς ἢ σπλῆνα νόσοι συμβαίνουσιν ἑτέροις μορίοις ἀσθενεστέροις αὐτῶν . ἐδείχθη γὰρ ἐν τοῖς τῶν φυσικῶν δυνάμεων ὑπομνήμασιν ἕκαστον μόριον ἑλκτικὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ χυμῶν ἔχον δύναμιν , οὕς τ’ ἀλλοιοῦσά τε κᾀξομοιοῦσα εἰς τὴν τροφὴν καταχρῆται , καί τινι πάλιν ἑτέρᾳ δυνάμει τὸ περιττὸν ἀποκρίνειν ἐφιέμενον εἴς τι τῶν πλησίον . ἂν μὲν οὖν αὐτὸ τὸ πεπονθὸς εὔρωστον ἔχῃ τὴν ἕξιν τοῦ σώματος , οὐ δέχεται τὸ πεμπόμενον , ὥστ’ ἐν τῷ πρώτῳ παθόντι μόνον ἐκείνῳ τῷ μορίῳ συνεχῶς πάσχοντα τὸν ἄνθρωπον ἀπέδειξεν · ἐὰν δ’ ἀσθενέστερον ᾖ κατά τι τοῦ πέμποντος , ἐδέξατο μὲν , αὖθις δὲ ὠθεῖ πρός τι καὶ αὐτὸ τῶν ἀσθενεστέρων , κᾀκεῖνο πάλιν εἰς ἄλλο , μέχρις ἂν εἴς τι τῶν οὐδὲν ἐχόντων ἀσθενέστερον ἑαυτῶν κατασκήψῃ τὸ περιττόν . κατὰ τοῦτον μὲν οὖν τὸν λόγον ἄλλῳ μέρει συνεχῶς ἐνοχλεῖται τῶν ἀμελῶς διαιτωμένων · τοῖς δὲ μηδὲν ἀθροίζουσιν περιττὸν ἀβλαβὲς ἀεὶ μένει τὸ ἀσθενές . ἀπόδειξις δὲ τούτου σαφεστάτη τὸ δι’ ἓξ μηνῶν ἢ πλεόνων ἐνίους ἐνοχλεῖσθαι τοῖς ἀσθενέσι μορίοις . εἰ γὰρ αὕτη μόνη ἦν ἀσθένεια , τὴν βλάβην διὰ παντὸς ἂν ἔπασχε τὸ ἄῤῥωστον μόριον , ὡς ἄν γε διαπαντὸς ἔχον ἐν αὑτῷ ἐνυπάρχουσαν τὴν τοῦ πάσχειν αἰτίαν . ἐπεὶ τοίνυν οὐ πάσχει διὰ παντὸς , εὔδηλόν ἐστι , καὶ ἄλλο τι προσέρχεσθαι τὸ συμπληροῦν τοῦ παθήματος αὐτοῦ τὴν γένεσιν , ὅπερ οὐδὲν ἕτερόν ἐστι τοῦ περιττεύοντος ἢ κατὰ τὸ πλῆθος . ἢ κατὰ ποιότητα . καὶ τοῦτό γε αὐτὸ τὸ περιττεῦον ἢ καθ’ ὅλον ἀθροίζεται τὸ σῶμα , καὶ καλοῦσι πληθώραν τὴν τοιαύτην διάθεσιν , ἢ ἔν τινι τῶν κυρίων μὲν , ἀσθενῶν δὲ φύσει μορίων , ὅπερ ἤτοι γε ἐν αὐτῷ μένον , ἢ πρός τι τῶν ἀσθενεστέρων φύσει μορίων ἀποχωροῦν τὴν βλάβην ἐργάζεται . σκεπτέον οὖν ἐστι καὶ διοριστέον αὐτὸ τοῦτο πρῶτον , εἴτε δι’ ἑαυτοῦ συνεχῶς νοσεῖ τὸ μόριον , εἴτε δι’ ἄλλο τι πρότερον αὐτοῦ πάσχον . ἐνίοτε μὲν οὖν ἔξωθεν ἡ βλάβη τοῖς ἀσθενέσι γίνεται μορίοις , ἤτοι ψυχθεῖσιν , ἢ θλασθεῖσιν , ἢ πληγεῖσιν , ἢ κοπωθεῖσιν , ὡς τὰ πολλὰ δὲ ἐπὶ τοῖς διαιτήμασι πλῆθος ἢ κακοχυμίαν ἀθροίζουσι . προσέχειν οὖν χρὴ τῷ μεγέθει τῆς φυσικῆς ἀσθενείας τοῦ μορίου , διορισμῷ χρώμενον τοιῷδε . λεπτότερον χρὴ διαιτῆσαι τὸν ἄνθρωπον , ἢ πρόσθεν , ἅμα τῷ δηλονότι καὶ τὰ προσήκοντα γυμνάσια γυμνάζεσθαι , φυλάττεσθαι δὲ καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν αἰτίων βλάβην · εἶτ’ , ἐὰν μὲν ἐπὶ τούτοις μήτ’ ἰσχνὸς γίγνηται , μήτε διοχλῆται τὸ ἄῤῥωστον αὐτοῦ μόριον , ἐπιμένειν τοῖς διαιτήμασιν , ἐὰν δ’ ἤτοι λεπτύνηται πᾶσι τοῖς μέρεσιν , ἢ καί τι πάσχῃ τὸ φαύλως κατεσκευασμένον , ὑπαλλάττειν τὴν τοιαύτην δίαιταν · ἐὰν μὲν πάσχῃ , δυοῖν θάτερον ἐργαζομένους , ἢ τὴν δίαιταν ἐπὶ τὸ λεπτότερον ἄγοντας , ἢ κενώσεσιν ἀραιαῖς χρωμένους . ἐνίοις μὲν οὖν ἦρος εἰσβάλλοντος αὐτάρκης κένωσις μία καθ’ ἕκαστον ἔτος γιγνομένη , τισὶ δ’ ἐπὶ τῇδε καὶ δευτέρας φθινοπωρινῆς γίνεται χρεία . πλῆθος μὲν οὖν ἀθροίζοντος τοῦ σώματος , αἵματος ἀφαιρέσει κενοῦν , κακοχυμίαν δὲ διὰ καθαίροντος φαρμάκου τὸν ἐπικρατοῦντα χυμόν . ἐὰν δὲ ἐπὶ τῇ προσηκούσῃ διαίτῃ μηδὲν πάσχῃ τὸ μόριον , ἰσχναίνηται δὲ τὸ σῶμα , τῇ πιττώσει χρηστέον , ὡς ἔμπροσθεν εἴπομεν , εἰς ἀνάθρεψιν ἕξεως λεπτυνούσης .
Lemmas: ὥσπερ δέ ὑπό ὁ ἐκ ὁ κεφαλή καταρρέω βλάπτω πολλάκις πολύς ὁ ὑπόκειμαι , οὕτως καί διά ἧπαρ ἤ νεφρός ἤ σπλήν νόσος συμβαίνω ἕτερος μόριον ἀσθενής αὐτός . δείκνυμι γάρ ἐν ὁ ὁ φυσικός δύναμις ὑπόμνημα ἕκαστος μόριον ἑλκτικός ὁ οἰκεῖος αὐτός χυμός ἔχω δύναμις , ὅς τε ἀλλοιόω τε κᾀξομοιέω εἰς ὁ τροφή καταχράω , καί τις πάλιν ἕτερος δύναμις ὁ περισσός ἀποκρίνω ἐφίημι εἰς τις ὁ πλησίον . ἐάν μέν οὖν αὐτός ὁ πάσχω εὔρωστος ἔχω ὁ ἕξις ὁ σῶμα , οὐ δέχομαι ὁ πέμπω , ὥστε ἐν ὁ πρῶτος πάσχω μόνος ἐκεῖνος ὁ μόριον συνεχής πάσχω ὁ ἄνθρωπος ἀποδείκνυμι · ἐάν δέ ἀσθενής εἰμί κατά τις ὁ πέμπω , δέχομαι μέν , αὖθις δέ ὠθέω πρός τις καί αὐτός ὁ ἀσθενής , ᾀκεῖνὄν πάλιν εἰς ἄλλος , μέχρι ἄν εἰς τις ὁ οὐδείς ἔχω ἀσθενής ἑαυτοῦ κατασκήπτω ὁ περισσός . κατά οὗτος μέν οὖν ὁ λόγος ἄλλος μέρος συνεχής ἐνοχλέω ὁ ἀμελής διαιτάω · ὁ δέ μηδείς ἀθροίζω περισσός ἀβλαβής ἀεί μένω ὁ ἀσθενής . ἀπόδειξις δέ οὗτος σαφής ὁ διά ἕξ μείς ἤ πολύς ἔνιοι ἐνοχλέω ὁ ἀσθενής μόριον . εἰ γάρ οὗτος μόνος εἰμί ἀσθένεια , ὁ βλάβη διά πᾶς ἄν πάσχω ὁ ἄρρωστος μόριον , ὡς ἄν γε διαπαντός ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ἐνυπάρχω ὁ ὁ πάσχω αἰτία . ἐπεί τοίνυν οὐ πάσχω διά πᾶς , εὔδηλος εἰμί , καί ἄλλος τις προσέρχομαι ὁ συμπληρόω ὁ πάθημα αὐτός ὁ γένεσις , ὅς οὐδείς ἕτερος εἰμί ὁ περισσεύω ἤ κατά ὁ πλῆθος . ἤ κατά ποιότης . καί οὗτος γε αὐτός ὁ περισσεύω ἤ κατά ὅλος ἀθροίζω ὁ σῶμα , καί καλέω πληθώρα ὁ τοιοῦτος διάθεσις , ἤ ἐν τις ὁ κύριος μέν , ἀσθενής δέ φύσις μόριον , ὅς ἤτοι γε ἐν αὐτός μένω , ἤ πρός τις ὁ ἀσθενής φύσις μόριον ἀποχωρέω ὁ βλάβη ἐργάζομαι . σκοπέω οὖν εἰμί καί διοριστέον αὐτός οὗτος πρῶτος , εἴτε διά ἑαυτοῦ συνεχής νοσέω ὁ μόριον , εἴτε διά ἄλλος τις πρότερος αὐτός πάσχω . ἐνίοτε μέν οὖν ἔξωθεν ὁ βλάβη ὁ ἀσθενής γίγνομαι μόριον , ἤτοι ψύχω , ἤ θλάω , ἤ πλήσσω , ἤ κοπιάω , ὡς ὁ πολύς δέ ἐπί ὁ διαίτημα πλῆθος ἤ κακοχυμία ἀθροίζω . προσέχω οὖν χρή ὁ μέγεθος ὁ φυσικός ἀσθένεια ὁ μόριον , διορισμός χράω τοιόσδε . λεπτός χρή διαιτέω ὁ ἄνθρωπος , ἤ πρόσθεν , ἅμα ὁ δηλονότι καί ὁ προσήκω γυμνάσιον γυμνάζω , φυλάσσω δέ καί ὁ ἀπό ὁ ἔξωθεν αἴτιος βλάβη · εἶτα , ἐάν μέν ἐπί οὗτος μήτε ἰσχνός γίγνομαι , μήτε διοχλέω ὁ ἄρρωστος αὐτός μόριον , ἐπιμένω ὁ διαίτημα , ἐάν δέ ἤτοι λεπτύνω πᾶς ὁ μέρος , ἤ καί τις πάσχω ὁ φαῦλος κατασκευάζω , ὑπαλλάσσω ὁ τοιοῦτος δίαιτα · ἐάν μέν πάσχω , δύο ἕτερος ἐργάζομαι , ἤ ὁ δίαιτα ἐπί ὁ λεπτός ἄγω , ἤ κένωσις ἀραιός χράω . ἔνιοι μέν οὖν ἔαρ εἰσβάλλω αὐτάρκης κένωσις εἷς κατά ἕκαστος ἔτος γίγνομαι , τις δέ ἐπί ὅδε καί δεύτερος φθινοπωρινός γίγνομαι χρεία . πλῆθος μέν οὖν ἀθροίζω ὁ σῶμα , αἷμα ἀφαίρεσις κενόω , κακοχυμία δέ διά καθαίρω φάρμακον ὁ ἐπικρατέω χυμός . ἐάν δέ ἐπί ὁ προσήκω δίαιτα μηδείς πάσχω ὁ μόριον , ἰσχναίνω δέ ὁ σῶμα , ὁ πίσσωσις χράω , ὡς ἔμπροσθεν λέγω , εἰς ἀνάθρεψις ἕξις λεπτύνω .