galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 4.8
Ἐπεὶ δὲ καὶ τῷ τῆς ἐλάτης ἀκόπῳ φαρμάκῳ χρῆσθαι συμφέρει τοῖς κατὰ τὴν σάρκα τε καὶ τὸν ὄγκον ἅπαντα τοῦ ζώου χυμοὺς ἠθροικόσιν , ἤτοι πεφθῆναι δεομένους , ἢ διαφορηθῆναι , οὐδὲν ἂν εἴη χεῖρον εἰπεῖν τι καὶ περὶ τῇς ἐκείνου συνθέσεως . ἔστι μὲν οὖν ὡραιότατον αὐτῆς τὸ σπέρμα περὶ τὴν ἐπιτολὴν τοῦ ἀρκτούρου , ὅστις καιρὸς ἐν Ῥώμῃ μὲν ὁ καλούμενος μήν ἐστι Σεπτέμβριος , ἐν Περγάμῳ δὲ παρ’ ἡμῖν Ὑπερβερεταῖος , Ἀθήνῃσι δὲ μυστήρια . ἐλαίῳ δ’ ἐμβάλλειν αὐτὸ χρὴ , καθ’ ἣν ἂν θέλῃς ὥραν τοῦ ἔτους , οὐδεμία γὰρ ὅσον ἐπὶ τούτῳ διαφορά . βέλτιον δὲ , εἰ καὶ θλάσας ἐμβάλλοις αὐτό · θᾶττον γὰρ οὕτω τὸ ἔλαιον ἐμπλήσει τῆς ἰδίας ποιότητός τε καὶ δυνάμεως . εἴη δ’ ἂν ὁ χρόνος οὗτος ἐλάχιστος ἡμερῶν μ΄ · πολλάκις δ’ ἡμεῖς καὶ τρεῖς καὶ τέτταρας καὶ πολὺ πλείους μῆνας ἐπετρέψαμεν ἐμβραχῆναι , κᾄπειθ’ οὕτως ἀπεῤῥίψαμεν τὸ σπέρμα , τὸ δ’ ὑγρὸν ὀθονίῳ διηθήσαμεν . ἔστω δὲ τὸ μὲν ἔλαιον ἕν τι τῶν χαλαστικῶν , οἷόν περ ἐν Ἰταλίᾳ τὸ Σαβῖνον , ἐμβαλλέσθω δ’ εἰς τὰς εἴκοσι καὶ πέντε κοτύλας αὐτοῦ μόδιος Ἰταλικὸς τοῦ σπέρματος τῆς ἐλάτης , οὐσῶν δὲ καὶ τῶν κοτυλῶν Ἰταλικῶν , ἃς δὴ καὶ λίτρας ὀνομάζουσι . βραχέντος δ’ ἐν αὐτῷ τοῦ σπέρματος , πολλῷ δηλονότι μεῖον γίνεται . σύμμετρον δ’ οὖν ἐστι τῷ καταλειφθέντι , κηροῦ μὲν λίτρας ἐμβαλεῖν τέσσαρας , ῥητίνης ﻿ δὲ ἐλατίνης τὸ τρίτον τῆς λίτρας μέρος , αἵ πέρ εἰσιν ὁλκῆς β΄ καὶ λ΄ . τὸ δ’ ἴσον ἐμβαλλέσθω μὲν τῆς στροβιλίου ῥητίνης . εἰ δ’ αὗται μὴ παρεῖεν , ἀντ’ αὐτῶν τῇ τερεβινθίνῃ χρῆσθαι . ἑψεῖν δ’ ἄμεινον ἐπ’ ἀγγείου διπλοῦ , ἢ πάντως γ’ ἐπὶ πυρὸς ἀσθενοῦς , οἷόν ἐστι τὸ τῶν ἀνθράκων · ἔστωσαν δ’ οὖν μηδ’ οὗτοι πολλοί . τοῦτο τὸ φάρμακον ἐπιτηδειότατόν ἐστιν εἰς ἅπαντας κόπους αὐτομάτους τε καὶ οὐκ αὐτομάτους . ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ διὰ τῆς αἰγείρου τῶν ἀνθῶν συντιθέμενον . ἔστι δὲ καὶ τοῦτο τοιόνδε . τῶν ἀνθῶν τῆς αἰγείρου μεμυκότων ἔτι μόδιος Ἰταλικὸς ἐμβάλλεται λίτραις ἐλαίου Σαβίνου πεντεκαίδεκα ἢ εἴκοσι . μὴ παρόντος δὲ τοῦ Σαβίνου , τῶν ὁμοίων τι παρασκευαστέον ἐλαίων . εἴρηται δ’ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν , ὡς ὅμοια πάντ’ ἐστὶ τὰ λεπτομερῆ θ’ ἅμα καὶ μὴ στύφοντα . κάλλιον δ’ , εἰ καὶ μετρίως θλασθὲν ἐμβληθείη τῷ ἐλαίῳ τὸ ἄνθος . εἰ δὲ καὶ καθ’ ἑκάστην διακινοῖτο , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἥλιος ᾖ θερμὸς , ἐν οἰκήματί τε θερμῷ τὴν ἀπόθεσιν ἴσχῃ , θᾶττόν τε ἂν οὕτω καὶ μᾶλλον ἡ τῆς αἰγείρου ποιότης τε καὶ δύναμις εἰς τοὔλαιον μετέλθοι , ὥστε σε μετὰ δύο που καὶ τρεῖς μῆνας δύνασθαι ἐκθλίψαντα τὸ ἄνθος αὐτὸ μὲν ἀποῤῥῖψαι , τὸ δ’ ἔλαιον ἔχειν ἀδήκτως διαφορητικὸν , οὐδέν τι μεῖον τοῦ ἐλατίνου . καὶ μέντοι καὶ κηρὸν καὶ ῥητίνην ἔξεστιν ἐμβάλλειν αὐτῷ τοσοῦτον , ὅσον ἀρτίως ἐν τῇ συνθέσει τοῦ διὰ τῆς ἐλάτης εἴρηται φαρμάκου . παχύ τι δ’ εἴποτε γένοιτο τὸ ἐκθλιβόμενον ὑγρὸν , ἱκανὸν οὐ μόνον τὸ τέταρτον μέρος , ἀλλὰ καὶ τὸ πέμπτον μίγνυσθαι κηροῦ . ἐγὼ δ’ οἶδά ποτε καὶ τὸ ἕκτον ἐμβαλὼν , παχυτέρου τε τοῦ ἐλαίου γινομένου , καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτῷ χρῆσθαι χαίροντος ὑγροτέρῳ φαρμάκῳ . τινὲς δ’ οὐκ ἀναμένοντες ἐν χρόνῳ πλέονι διαβρέχεσθαι τά τε ἄνθη καὶ τὰ σπέρματα , τοῦτο μὲν ἑψεῖν αὐτὰ δέονται , τοῦτο δ’ ὕδωρ ἐμβάλλειν , ὅσοι γε προμηθέστεροι , χάριν τοῦ μήτε φρυχθῆναι τὰ ἐμβληθέντα , μήτε κνισῶδες γενέσθαι τοὔλαιον . ὅσοι δ’ ἔτι τούτων ἐπιμελέστεροι , τὴν ἕψησιν ἐν ἀγγείοις διπλοῖς ποιοῦνται · καλεῖται δ’ οὕτως , ἐπειδάν , προϋποκειμένου λέβητος ὕδωρ ἔχοντος ζέον , ἔνεστί τέ τι τούτῳ μικρὸν ἀγγεῖον , εἰς ὃ μέλλει τὸ ἔλαιον ἐγχεῖσθαι . τοῦτο μέν γε καὶ ἡμεῖς ποιοῦμεν , ἀλλ’ οὐκ εἰς τὴν τῶν σπερμάτων ἢ ἀνθῶν ἕψησιν , οὐδὲν γὰρ ταύτης δεόμεθα πολυχρονίως αὐτὰ ἀποβρέχοντες , ἀλλ’ ὁπόταν διατήκειν ἐν τῷ λέβητι τὰς ῥητίνας καὶ τὸν κηρὸν ἐπιχειρῶμεν ἐν τῇ τοῦ φαρμάκου σκευασίᾳ . καταναγκαζόμενος δέ τις ἐν τάχει σκευάζειν αὐτὰ , δεήσεταί τε προαφεψεῖν , ὡς εἴρηται , καὶ ὕδατος ἐγχεῖν ἢ οἴνου χάριν τοῦ μὴ φρύγεσθαι . τὸ μὲν οὖν ὕδωρ εἰς τὰ παρόντα χρησιμώτερον , ὁ δ’ οἶνος εἴς τε τὰς ποδαγρικὰς διαθέσεις καὶ ὅλως ἀρθρίτιδας . ἀρκεῖ δὲ μιγνύναι τοσοῦτον ὕδατος , ὡς ἑψόντων ἐκδαπανηθῆναι πᾶν . εἴη δ’ ἂν οὕτως ὀλίγον , ὡς τετραπλάσιον ἢ πενταπλάσιον αὐτοῦ τὸ ἔλαιον ὑπάρχειν . ταῦτά τε οὖν τὰ φάρμακα διαφορεῖ τοὺς κατὰ τὰς σάρκας τε καὶ τὸ δέρμα μὴ πάνυ παχεῖς μηδὲ γλίσχρους χυμοὺς , καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἐκ τοῦ χαμαιμήλου ἔλαιον , αὐτό τε καθ’ ἑαυτὸ μόνον , ἐμβληθέντων τε κηροῦ καὶ ῥητίνης αὐτῷ . ἱκανὸν δὲ κᾀνταῦθα τοῦ μὲν κηροῦ τὸ τέταρτον μέρος , |τῆς δὲ ῥητίνης τὸ ιβ΄ . εἰ δὲ μηδενὸς τῶν εἰρημένων ἐλαίων εὐποροίης , ἀνήθινον ἔλαιον ποιήσασθαί σοι ῥᾷστον . ἔστι δὲ καὶ τοῦτο διαφορητικὸν φάρμακον , εἴτε καταμόνας τις , εἴτε σὺν κηρῷ τε καὶ ῥητίνῃ χρῷτο . πειρᾶσθαι δ’ ἐπ’ ἀγγείου διπλοῦ τὸ ἀνήθινον ἑψεῖν . ἄμεινον δὲ καὶ χλωρὸν εἶναι τὸ ἄνηθον . ὅταν δὲ ᾖ τοῦτο , καθ’ ὃν χρήσῃ καιρὸν , ὡραῖον ὑπαρχέτω . καὶ τὸ σαμψύχινον δ’ ἔλαιον ἐπιτήδειον ἐν ὥρᾳ χειμερινῇ , καὶ χωρίῳ ψυχρῷ , καὶ καταστάσει παραπλησίᾳ . λαμβανέτω δὲ καὶ τοῦτο κηροῦ τε καὶ ῥητίνης , εἰ παραμένειν ἔτι πλέον αὐτό γε βούλει τοῖς ἀλειφομένοις ὑπ’ αὐτοῦ σώμασιν . ὁμοίως δὲ καὶ τὴν λιβανωτίδα πόαν ἐναφεψεῖν ἐλαίῳ . καὶ εἰ μηδὲ ταύτην ἔχοις , ῥίζα τεύτλου λευκοῦ , καὶ ἡ τοῦ σικύου ἀγρίου ῥίζα , καὶ ἡ τῆς ἀλθαίας , καὶ ἡ τῆς βρυωνίας ἱκανῶς διαφοροῦσιν ἐναποτιθέμεναι καὶ αὗται τὴν ἑαυτῶν ποιότητά τε καὶ δύναμιν ἐλαίῳ τινὶ τῶν διαφορητικῶν . ἐς ὅ τι δ’ ἂν ἐθέλῃς ἔλαιον οὕτω παρασκευασθὲν ἐμβαλεῖν , ἤτοι κηρὸν μόνον , ἢ καὶ ῥητίνην τινὰ σὺν αὐτῷ , καλλίστην τε καὶ παραμόνιμον ἀλοιφὴν κατασκευάσεις . ἀρκεῖ δὲ τοὐπίπαν ἐμβάλλειν τοῦ μὲν κηροῦ τὸ τέταρτον μέρος , τῆς δὲ ῥητίνης τὸ δωδέκατον . εἰ δὲ καὶ δύο ῥητίνας ἐμβάλοις , ἐλατίνην τε ἅμα καὶ στροβιλίνην , ἢ καὶ τρίτην ἐπ’ αὐταῖς τὴν τερμινθίνην , ἢ καὶ , μὴ παρουσῶν τούτων , τὴν ὑγρὰν πιτυΐνην , ἔσται σοι καὶ οὕτω διαφορητικὸν τὸ φάρμακον . ἀπορῶν δὲ τούτων , ἤτοι τὴν ἐκ τῶν κεραμείων μιγνύναι πιτυΐνην , ἢ καὶ τὴν φρυκτὴν ὀνομαζομένην . οἶδα μὲν , ὡς ἀποδέουσιν αὗται τῶν προειρημένων , οὐ μὴν παντάπασίν εἰσιν ἀπόβλητοι .
Lemmas: ἐπεί δέ καί ὁ ὁ ἐλάτη ἄκοπος φάρμακον χράω συμφέρω ὁ κατά ὁ σάρξ τε καί ὁ ὄγκος ἅπας ὁ ζῷον χυμός ἀθροίζω , ἤτοι πέσσω δέω , ἤ διαφορέω , οὐδείς ἄν εἰμί κακός λέγω τις καί περί ὁ ἐκεῖνος σύνθεσις . εἰμί μέν οὖν ὡραῖος αὐτός ὁ σπέρμα περί ὁ ἐπιτολή ὁ Ἀρκτοῦρος , ὅστις καιρός ἐν Ῥώμη μέν ὁ καλέω μήν εἰμί Σεπτέμβριος , ἐν Πέργαμος δέ παρά ἐγώ Ὑπερβερεταῖος , Ἀθήνη δέ μυστήριον . ἔλαιον δέ ἐμβάλλω αὐτός χρή , κατά ὅς ἄν ἐθέλω ὥρα ὁ ἔτος , οὐδείς γάρ ὅσος ἐπί οὗτος διαφορά . ἀγαθός δέ , εἰ καί θλάω ἐμβάλλω αὐτός · ταχύς γάρ οὕτως ὁ ἔλαιον ἐμπίμπλημι ὁ ἴδιος ποιότης τε καί δύναμις . εἰμί δέ ἄν ὁ χρόνος οὗτος ἐλαχύς ἡμέρα μʹ · πολλάκις δέ ἐγώ καί τρεῖς καί τέσσαρες καί πολύς πολύς μείς ἐπιτρέπω ἐμβρέχω , ἔͅπειτα οὕτως ἀπορρίπτω ὁ σπέρμα , ὁ δέ ὑγρός ὀθόνιον διηθέω . εἰμί δέ ὁ μέν ἔλαιον εἷς τις ὁ χαλαστικός , οἷος περ ἐν Ἰταλία ὁ Σαβῖνος , ἐμβάλλω δέ εἰς ὁ εἴκοσι καί πέντε κοτύλη αὐτός μόδιος Ἰταλικός ὁ σπέρμα ὁ ἐλάτη , εἰμί δέ καί ὁ κοτύλη Ἰταλικός , ὅς δή καί λίτρα ὀνομάζω . βρήχω δέ ἐν αὐτός ὁ σπέρμα , πολύς δηλονότι μείων γίγνομαι . σύμμετρος δέ οὖν εἰμί ὁ καταλείπω , κηρός μέν λίτρα ἐμβάλλω τέσσαρες , ῥητίνη ﻿ δέ ἐλάτινος ὁ τρίτος ὁ λίτρα μέρος , ὅς περ εἰμί ὁλκή βʹ καί λʹ . ὁ δέ ἴσος ἐμβάλλω μέν ὁ στροβίλιον ῥητίνη . εἰ δέ οὗτος μή πάρειμι , ἀντί αὐτός ὁ τέρεβινθινα χράω . ἑψέω δέ ἀγαθός ἐπί ἀγγεῖον διπλόος , ἤ πάντως γε ἐπί πῦρ ἀσθενής , οἷος εἰμί ὁ ὁ ἄνθραξ · εἰμί δέ οὖν μηδέ οὗτος πολύς . οὗτος ὁ φάρμακον ἐπιτήδειος εἰμί εἰς ἅπας κόπος αὐτόματος τε καί οὐ αὐτόματος . ἀγαθός δέ καί ὁ διά ὁ αἴγειρος ὁ ἄνθος συντίθημι . εἰμί δέ καί οὗτος τοιόσδε . ὁ ἄνθος ὁ αἴγειρος μύζω ἔτι μόδιος Ἰταλικός ἐμβάλλω λίτρα ἔλαιον Σαβῖνος πεντεκαίδεκα ἤ εἴκοσι . μή πάρειμι δέ ὁ Σαβῖνος , ὁ ὅμοιος τις παρασκευάζω ἔλαιον . λέγω δέ ἐν ὁ ἔμπροσθεν , ὡς ὅμοιος πᾶς εἰμί ὁ λεπτομερής τε ἅμα καί μή στύφω . καλός δέ , εἰ καί μέτριος θλάω ἐμβάλλω ὁ ἔλαιον ὁ ἄνθος . εἰ δέ καί κατά ἕκαστος διακινέω , καί μάλα ὅταν ἥλιος εἰμί θερμός , ἐν οἴκημα τε θερμός ὁ ἀπόθεσις ἴσχω , ταχύς τε ἄν οὕτως καί μάλα ὁ ὁ αἴγειρος ποιότης τε καί δύναμις εἰς ἔλαιον μετέρχομαι , ὥστε σύ μετά δύο που καί τρεῖς μείς δύναμαι ἐκθλίβω ὁ ἄνθος αὐτός μέν ἀπορρίπτω , ὁ δέ ἔλαιον ἔχω ἄδηκτος διαφορητικός , οὐδείς τις μείων ὁ ἐλάτινος . καί μέντοι καί κηρός καί ῥητίνη ἔξεστι ἐμβάλλω αὐτός τοσοῦτος , ὅσος ἄρτιος ἐν ὁ σύνθεσις ὁ διά ὁ ἐλάτη λέγω φάρμακον . παχύς τις δέ εἴποτε γίγνομαι ὁ ἐκθλίβω ὑγρός , ἱκανός οὐ μόνος ὁ τέταρτος μέρος , ἀλλά καί ὁ πέμπτος μείγνυμι κηρός . ἐγώ δέ οἶδα ποτέ καί ὁ ἕκτος ἐμβάλλω , παχύς τε ὁ ἔλαιον γίγνομαι , καί ὁ μέλλω αὐτός χράω χαίρω ὑγρός φάρμακον . τις δέ οὐ ἀναμένω ἐν χρόνος πολύς διαβρέχω ὁ τε ἄνθος καί ὁ σπέρμα , οὗτος μέν ἑψέω αὐτός δέω , οὗτος δέ ὕδωρ ἐμβάλλω , ὅσος γε προμηθής , χάριν ὁ μήτε φρύγω ὁ ἐμβάλλω , μήτε κνισώδης γίγνομαι ἔλαιον . ὅσος δέ ἔτι οὗτος ἐπιμελής , ὁ ἕψησις ἐν ἀγγεῖον διπλόος ποιέω · καλέω δέ οὕτως , ἐπειδάν , προυπόκειμαι λέβης ὕδωρ ἔχω ζέω , ἔνειμι τε τις οὗτος μικρός ἀγγεῖον , εἰς ὅς μέλλω ὁ ἔλαιον ἐγχέω . οὗτος μέν γε καί ἐγώ ποιέω , ἀλλά οὐ εἰς ὁ ὁ σπέρμα ἤ ἄνθος ἕψησις , οὐδείς γάρ οὗτος δέω πολυχρόνιος αὐτός ἀποβρέχω , ἀλλά ὁπόταν διατήκω ἐν ὁ λέβης ὁ ῥητίνη καί ὁ κηρός ἐπιχειρέω ἐν ὁ ὁ φάρμακον σκευασία . καταναγκάζω δέ τις ἐν τάχος σκευάζω αὐτός , δέω τε προαφέψω , ὡς λέγω , καί ὕδωρ ἐγχέω ἤ οἶνος χάριν ὁ μή φρύγω . ὁ μέν οὖν ὕδωρ εἰς ὁ πάρειμι χρήσιμος , ὁ δέ οἶνος εἰς τε ὁ ποδαγρικός διάθεσις καί ὅλος ἀρθρῖτις . ἀρκέω δέ μείγνυμι τοσοῦτος ὕδωρ , ὡς ἕψω ἐκδαπανάω πᾶς . εἰμί δέ ἄν οὕτως ὀλίγος , ὡς τετραπλάσιος ἤ πενταπλάσιος αὐτός ὁ ἔλαιον ὑπάρχω . οὗτος τε οὖν ὁ φάρμακον διαφορέω ὁ κατά ὁ σάρξ τε καί ὁ δέρμα μή πάνυ παχύς μηδέ γλίσχρος χυμός , καί πρός οὗτος ἔτι ὁ ἐκ ὁ χαμαίμηλον ἔλαιον , αὐτός τε κατά ἑαυτοῦ μόνος , ἐμβάλλω τε κηρός καί ῥητίνη αὐτός . ἱκανός δέ ᾀνταῦθη ὁ μέν κηρός ὁ τέταρτος μέρος , τῆ δέ ῥητίνη ὁ ιβʹ . εἰ δέ μηδείς ὁ λέγω ἔλαιον εὐπορέω , ἀνήθινος ἔλαιον ποιέω σύ ῥᾴδιος . εἰμί δέ καί οὗτος διαφορητικός φάρμακον , εἴτε καταμόνας τις , εἴτε σύν κηρός τε καί ῥητίνη χράω . πειράω δέ ἐπί ἀγγεῖον διπλόος ὁ ἀνήθινος ἑψέω . ἀγαθός δέ καί χλωρός εἰμί ὁ ἄνηθον . ὅταν δέ εἰμί οὗτος , κατά ὅς χράω καιρός , ὡραῖος ὑπάρχω . καί ὁ σαμψύχινον δέ ἔλαιον ἐπιτήδειος ἐν ὥρα χειμερινός , καί χωρίον ψυχρός , καί κατάστασις παραπλήσιος . λαμβάνω δέ καί οὗτος κηρός τε καί ῥητίνη , εἰ παραμένω ἔτι πολύς αὐτός γε βούλομαι ὁ ἀλείφω ὑπό αὐτός σῶμα . ὅμοιος δέ καί ὁ λιβανωτίς πόα ἐναφέψω ἔλαιον . καί εἰ μηδέ οὗτος ἔχω , ῥίζα τεῦτλον λευκός , καί ὁ ὁ σίκυος ἄγριος ῥίζα , καί ὁ ὁ ἀλθαία , καί ὁ ὁ βρυωνία ἱκανός διαφορέω ἐναποτίθημι καί οὗτος ὁ ἑαυτοῦ ποιότης τε καί δύναμις ἔλαιον τις ὁ διαφορητικός . εἰς ὅς τις δέ ἄν ἐθέλω ἔλαιον οὕτως παρασκευάζω ἐμβάλλω , ἤτοι κηρός μόνος , ἤ καί ῥητίνη τις σύν αὐτός , καλός τε καί παραμόνιμος ἀλοιφή κατασκευάζω . ἀρκέω δέ ἐπίπαν ἐμβάλλω ὁ μέν κηρός ὁ τέταρτος μέρος , ὁ δέ ῥητίνη ὁ δωδέκατος . εἰ δέ καί δύο ῥητίνη ἐμβάλλω , ἐλατίνη τε ἅμα καί στροβίλινος , ἤ καί τρίτος ἐπί αὐτός ὁ τερμίνθινος , ἤ καί , μή πάρειμι οὗτος , ὁ ὑγρός πιτύινος , εἰμί σύ καί οὕτως διαφορητικός ὁ φάρμακον . ἀπορέω δέ οὗτος , ἤτοι ὁ ἐκ ὁ κεραμεῖον μείγνυμι πιτύινος , ἤ καί ὁ φρυκτός ὀνομάζω . οἶδα μέν , ὡς ἀποδέω οὗτος ὁ προλέγω , οὐ μήν παντάπασι εἰμί ἀπόβλητος .