galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.10
Τρέφειν σε τὸ παιδίον γάλακτι μόνῳ · ἐπειδὰν δὲ φύσῃ τοὺς ἔμπροσθεν ὀδόντας , ἐθίζειν ἤδη πως αὐτὸ καὶ τῆς παχυτέρας ἀνέχεσθαι τροφῆς , ὥσπερ οὖν καὶ τοῦτο αὐτὸ τῇ πείρᾳ διδαχθεῖσαι ποιοῦσιν αἱ γυναῖκες · ἄρτου μέντοι πρῶτον , ἐφεξῆς δ’ ὀσπρίων τε καὶ κρεῶν , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα , προμασώμεναι καὶ ἐντιθεῖσαι τοῖς στόμασι τῶν παιδίων . ἀνατρίβειν δὲ χρὴ τὸ σῶμα τῶν βρεφῶν ἐλαίῳ γλυκεῖ , καθάπερ τοῦτο ποιοῦσαι ἐπιτηδείως αἱ πλεῖσται τῶν τροφῶν εὐθὺς ῥυθμίζουσί τε καὶ διαπλάττουσι τὰ μόρια . ἀλλ’ ἐπί γε τοῦ νῦν κατὰ τὸν λόγον ὑποκειμένου παιδίου , τὴν κατασκευὴν τοῦ σώματος ἀμέμπτως ἔχοντος , οὐδὲν χρὴ περιεργάζεσθαι τὴν τροφὸν εἴς γε τὴν τῶν μελῶν εὐρυθμίαν , ἀλλ’ ἀνατρίβειν τε τὰ μέτρια , καὶ λούειν ὁσημέραι , καθόσον οἷόν τε , μὴ περιεχομένου γάλακτος ἀπέπτου κατὰ τὴν γαστέρα · κίνδυνος γὰρ ἀναληφθῆναι τοῦτο , πρὶν πεφθῆναι καλῶς , εἰς ὅλον τὸ σῶμα τοῦ παιδίου . πολὺ δὲ δὴ μᾶλλον , εἰ καὶ τὴν γαστέρα τις αὐτὴν ἀνατρίβοι γάλακτος μεστὴν , ἐμπλήσει τε τὸ σῶμα τροφῆς ἀπέπτου , πληρώσει τε τὴν κεφαλήν . διὸ χρὴ πολλὴν πρόνοιαν πεποιῆσθαι τοῦ μὴ λαμβάνειν τὴν τροφὴν τὸ παιδίον μήτε πρὸ λουτρῶν μήτε πρὸ ἀνατρίψεων . γίγνοιτο δ’ ἂν τοῦτο , παραφυλαττούσης τῆς τροφοῦ τὸν ἐπὶ τοῖς μακροτέροις ὕπνοις καιρόν . ἐν τούτῳ γὰρ μάλιστα τὴν κοιλίαν ἤτοι παντάπασιν κενὴν ἢ πεπεμμένην ἤδη τὴν τροφὴν περιέχουσαν εὑρεῖν ἔστιν . εἰ δ’ , ὥσπερ νῦν , ποιοῦσι , βλάπτουσιν ἔνιαι μὲν τῶν τροφῶν , ἕνα τινὰ χρόνον ἀφορίσασαι τῆς ἡμέρας , ἔνιαι δ’ , ὅταν σχολάσωσι , τὸ τηνικαῦτα προνοούμεναι · διότι πολλάκις καὶ ἀναγκαῖόν ἐστι βλάπτεσθαι τὰ παιδία ἤπερ ὠφελεῖσθαι . ὁ γὰρ ὑφ’ ἡμῶν ἀφοριζόμενος καιρὸς ἄλλοτε εἰς ἄλλον ἐμπίπτει χρόνον ἤτοι τῆς ἡμέρας , ἢ τῆς νυκτός . ἐπὶ μέντοι τῶν μειζόνων παιδίων , ὅσα καὶ πληγαῖς , καὶ ἀπειλαῖς , ἐπιπλήξεσί τε καὶ νουθετήσεσι πείθεται , καιρὸς ἂν εἴη διττὸς εἰς ἀνάτριψίν τε καὶ λουτρόν · ὁ μὲν πρότερός τε καὶ ἄριστος , ἐπειδὰν ἐξαναστάντα τῶν ἑωθινῶν ὕπνων , εἶτα παίξαντα , τροφὴν αἰτῇ . τότε γὰρ ἐπιτίθεσθαι μάλιστα τούτοις χρὴ , τὸ μὲν σῶμα πρὸς ὑγίειάν τε ἅμα καὶ εὐεξίαν ἀσκοῦντα , τὴν δὲ ψυχὴν εἰς εὐπείθειάν τε καὶ σωφροσύνην , οὐκ ἄλλως παρέξειν αὐτοῖς τὴν τροφὴν φάσκοντά σε , εἰ μὴ προθύμως ἐπακούσαιεν , εἰς ὅσον ἂν ἐθέλωμεν ἡμεῖς , ἀνατρίψει τε καὶ λουτροῖς . οὗτος μὲν οὖν ἄριστος καιρός . εἰ δέ τις ἀσχολία τὸν τρέφοντα τὸ παιδίον ἀπάγει , μέτριον ἄρτου δόντα , παίζειν ἐπιτρέπειν , εἰς ὅσον ἂν βούληται , κᾄπειτ’ αὖθις αἰτῆσαν αὐτὸ τηνικαῦτα τρίβειν τε καὶ λούειν . οὐ μὴν πίνειν γε ἐπιτρεπτέον ποτὲ αὐτοὺς πρὸ τῶν λουτρῶν ἐπὶ τοῖς σιτίοις · ἀθροωτέρα γὰρ ἂν οὕτως ἡ ἀνάδοσις εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐν τῇ γαστρὶ περιεχομένων γίγνοιτο . χρὴ δὲ ἐπὶ τῶν ἀμέμπτως ὑγιαινόντων σωμάτων φυλάττεσθαι τοῦτο . μεμπτέαι γὰρ αἱ τοιαῦται διαθέσεις τε καὶ κατασκευαὶ τῶν σωμάτων εἰσὶν , ἐφ’ ὧν ἄμεινόν ἐστι πρὸ τῶν λουτρῶν διδόναι σιτία . καὶ διορισθήσεται περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς ἔπειτα λόγοις · ἀλλὰ νῦν γε τῆς ὑποθέσεως μνημονευτέον ἐστὶν , ὡς τὸν ἄριστα σώματος ἔχοντα παῖδα διαιτῶμεν , ὅπως ἡμῖν φυλάττοιτο τοιοῦτος · ἐφ’ οὗ βέλτιόν ἐστιν ἡγεῖσθαι τὰ λουτρὰ τῶν σιτίων . εἰ δ’ ἐν τοιούτῳ χωρίῳ τρέφοιτο ὁ παῖς , ἐν ᾧ βαλανεῖον οὐκ ἔνεστιν , ( ἴσως μὲν οὖν οὐδ’ ὁμιλήσουσι τοῖσδε τοῖς γράμμασιν οἱ τοιοίδε , ) λούουσι μὲν ἐν σκάφαις αἱ τροφοὶ κᾀνταῦθα τοὺς παῖδας , ἕως ἂν εἰς τὸ δεύτερον , ἢ καὶ εἰς τὸ τρίτον ἔτος ἀπὸ γενετῆς ἵκωνται · μείζονας δὲ γενομένους , εἰ καὶ μὴ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν , ἀλλὰ καὶ διὰ τριῶν γέ που καὶ τεττάρων ἀλείφουσί τε καὶ ἀνατρίβουσιν · εἰ δὲ μὴ κωλύει τὰ τῆς ὥρας , αἱ λίμναι τε καὶ οἱ ποταμοὶ λουτρὰ αὐτοῖς εἰσιν , οἷόν περ ἡμῖν τὸ βαλανεῖον . παρὰ τοῖς Γερμανοῖς οὐ καλῶς τρέφεται παιδία . ἀλλ’ ἡμεῖς νῦν γε οὔτε Γερμανοῖς οὔτε ἄλλοις τισὶν ἀγρίοις ἢ βαρβάροις ἀνθρώποις ταῦτα γράφομεν , οὐ μᾶλλον ἢ ἄρκτοις , ἢ κάπροις , ἢ λέουσι , ἤ τισι τῶν ἄλλων θηρίων , ἀλλ’ Ἕλλησι , καὶ ὅσοι τῷ γένει μὲν ἔφυσαν βάρβαροι , ζηλοῦσι δὲ τὰ τῶν Ἑλλήνων ἐπιτηδεύματα . τίς γὰρ ἂν ἡμῶν ὑπομείνειε τῶν παρ’ ἡμῖν ἀνθρώπων εὐθὺς ἅμα τῷ γεγεννῆσθαι ἔτι θερμὸν τὸ βρέφος ἐπὶ τὰ τῶν ποταμῶν φέρειν ῥεύματα , κᾀνταῦθα , καθάπερ φασὶ τοὺς Γερμανοὺς , ἅμα πειρᾷν αὐτοῦ τῆς φύσεως , ἅμα τε καὶ κρατύνειν τὰ σώματα , βάπτοντας εἰς τὸ ψυχρὸν ὕδωρ , ὥσπερ τὸν διάπυρον σίδηρον ; ὅτι μὲν γὰρ , ἐὰν ὑπομείνῃ τε καὶ μὴ βλαβῇ , καὶ τὴν ἐκ τῆς οἰκείας φύσεως ἐπεδείξατο ῥώμην , καὶ τὴν ἐκ τῆς πρὸς τὸ ψυχρὸν ὁμιλίας ἐπεκτήσατο , πρόδηλον παντί · ὅτι δ’ , εἰ νικηθείη πρὸς τῆς ἔξωθεν ψύξεως ἡ ἔμφυτος αὐτοῦ θερμότης , ἀναγκαῖον αὐτίκα τεθνάναι , καὶ τοῦτ’ οὐδεὶς ἀγνοεῖ . τίς οὖν ἂν ἕλοιτο νοῦν ἔχων καὶ μὴ παντάπασιν ἄγριος ὢν καὶ Σκύθης εἰς τὴν τοιαύτην πεῖραν ἀγαγεῖν αὑτοῦ τὸ παιδίον , ἐν ᾗ θάνατός ἐστιν ἡ ἀποτυχία , καὶ ταῦτα μηδὲν μέγα τι μέλλων ἐκ τῆς πείρας κερδανεῖν ; ὄνῳ μὲν γὰρ ἴσως ἤ τινι τῶν ἀλόγων ζώων ἀγαθὸν ἂν εἴη μέγιστον , οὕτω πυκνὸν καὶ σκληρὸν δέρμα ἔχειν , ὡς ἀλύπως φέρειν τὸ κρύος · ἀνθρώπῳ δὲ , λογικῷ ζώῳ , τί ἂν εἴη μέγα τὸ τοιοῦτον ; οὐδὲ γὰρ εἰς ὑγίειαν ἁπλῶς οὑτωσὶ λέγων ἄν τις ἐπιτήδειον ὑπάρχειν τὸ πυκνότατον καὶ σκληρότατον δέρμα δεόντως ἂν εἴποι . διττῆς γὰρ οὔσης βλάβης τοῖς τῶν ζώων σώμασιν , ἑτέρας μὲν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν αἰτίων , ἑτέρας δὲ ἀπὸ τῶν ἔνδοθεν , εὐάλωτόν ἐστι τοῖς μὲν ἔξωθεν ἅπασιν , ὧν μαλακόν ἐστι καὶ ἀραιὸν τὸ δέρμα , τοῖς δὲ ἔνδοθεν ὧν πυκνόν τε καὶ σκληρόν . καὶ διὰ τοῦθ’ Ἱπποκράτης περὶ τῶν ἀπὸ τροφῆς ἐν ἡμῖν ἐπ’ ὠφελείᾳ τε καὶ βλάβῃ γινομένων διδάσκων ἐπ’ ἄλλοις πολλοῖς καὶ τοῦτ’ ἔγραψεν . ἀραιότης σώματος εἰς διαπνοὴν , οἷς πλεῖστον ἀφαιρέεται , ὑγιεινότερον , οἷς δ’ ἔλασσον , νοσερώτερον . βέλτιον οὖν ἑκατέρας πεφυλάχθαι τὰς ὑπερβολὰς , καὶ μήτ’ εἰς τοσοῦτον πυκνὸν τὸ δέρμα παρασκευάζειν , ὡς κωλύειν διαπνεῖσθαι καλῶς , μήθ’ οὕτως ἀραιὸν , ὡς ὑπὸ παντὸς τοῦ αἰτίου τῶν ἔξωθεν αὐτῷ προσπιπτόντων βλάπτεσθαι ἑτοίμως . τοιοῦτον δὲ καὶ φύσει ἐστὶ τὸ σῶμα τοῦ νῦν ἡμῖν προκειμένου τῷ λόγῳ παιδίου , μέσον ἁπασῶν τῶν ὑπερβολῶν . οὕτως οὖν αὐτὸ διαιτητέον , ὡς φυλάττειν ἀεὶ τῆς κατασκευῆς τὴν ἀρετήν . φυλαχθήσεται δὲ , κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἡλικίαν ἐν γάλακτι τρεφομένῳ , καὶ λουτροῖς γλυκέων ὑδάτων θερμῶν λουομένῳ , ὅπως ὅτι μάλιστα μέχρι πλείστου μαλακὸν αὐτῷ διαμένον τὸ σῶμα πολλὴν ἐπίδοσιν εἰς τὴν αὔξησιν ποιῆται . μετὰ δὲ ταῦτα , καθ’ ὃν ἂν ἤδη χρόνον εἰς διδασκάλους δύναιτο φοιτᾷν , οὐκ ἀναγκαῖον ἔτι λουτροῖς χρῆσθαι συνεχέσι , ἀλλ’ ἀρκεῖ διαπαλαίειν μανθάνοντα , σύμμετρά τε πονεῖν ἐνταῦθα πρὸ τῶν σιτίων , ἀλουτεῖν δὲ ἤδη τὰ πλείω . τὸ δ’ ὑπερπονεῖν , ὥσπερ ἔνιοι τῶν παιδοτριβῶν ἀναγκάζουσι τοὺς παῖδας , οὐδαμῶς ἀγαθὸν , ἀναυξῆ γὰρ ὑπὸ τῆς παρὰ καιρὸν σκληρότητος ἀποτελεῖται τὰ σώματα , κᾂν πλείστην ὁρμὴν ἐκ φύσεως εἰς τὴν αὔξησιν ἔχῃ .
Lemmas: τρέφω σύ ὁ παιδίον γάλα μόνος · ἐπειδάν δέ φύω ὁ ἔμπροσθεν ὀδούς , ἐθίζω ἤδη πως αὐτός καί ὁ παχύς ἀνέχω τροφή , ὥσπερ οὖν καί οὗτος αὐτός ὁ πεῖρα διδάσκω ποιέω ὁ γυνή · ἄρτος μέντοι πρῶτος , ἐφεξῆς δέ ὄσπριον τε καί κρέας , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος , προμασάομαι καί ἐντίθημι ὁ στόμα ὁ παιδίον . ἀνατρίβω δέ χρή ὁ σῶμα ὁ βρέφος ἔλαιον γλυκύς , καθά οὗτος ποιέω ἐπιτήδειος ὁ πολύς ὁ τροφή εὐθύς ῥυθμίζω τε καί διαπλήσσω ὁ μόριον . ἀλλά ἐπί γε ὁ νῦν κατά ὁ λόγος ὑπόκειμαι παιδίον , ὁ κατασκευή ὁ σῶμα ἄμεμπτος ἔχω , οὐδείς χρή περιεργάζομαι ὁ τροφός εἰς γε ὁ ὁ μέλος εὐρυθμία , ἀλλά ἀνατρίβω τε ὁ μέτριος , καί λούω ὁσημέραι , καθόσον οἷος τε , μή περιέχω γάλα ἄπεπτος κατά ὁ γαστήρ · κίνδυνος γάρ ἀναλαμβάνω οὗτος , πρίν πέσσω καλός , εἰς ὅλος ὁ σῶμα ὁ παιδίον . πολύς δέ δή μάλα , εἰ καί ὁ γαστήρ τις αὐτός ἀνατρίβω γάλα μεστός , ἐμπίμπλημι τε ὁ σῶμα τροφή ἄπεπτος , πληρόω τε ὁ κεφαλή . διό χρή πολύς πρόνοια ποιέω ὁ μή λαμβάνω ὁ τροφή ὁ παιδίον μήτε πρό λουτρόν μήτε πρό ἀνάτριψις . γίγνομαι δέ ἄν οὗτος , παραφυλάσσω ὁ τροφός ὁ ἐπί ὁ μακρός ὕπνος καιρός . ἐν οὗτος γάρ μάλα ὁ κοιλία ἤτοι παντάπασι κενός ἤ πέμπω ἤδη ὁ τροφή περιέχω εὑρίσκω εἰμί . εἰ δέ , ὥσπερ νῦν , ποιέω , βλάπτω ἔνιοι μέν ὁ τροφή , εἷς τις χρόνος ἀφορίζω ὁ ἡμέρα , ἔνιοι δέ , ὅταν σχολάζω , ὁ τηνικαῦτα προνοέω · διότι πολλάκις καί ἀναγκαῖος εἰμί βλάπτω ὁ παιδίον ἤ ὠφελέω . ὁ γάρ ὑπό ἐγώ ἀφορίζω καιρός ἄλλοτε εἰς ἄλλος ἐμπίπτω χρόνος ἤτοι ὁ ἡμέρα , ἤ ὁ νύξ . ἐπί μέντοι ὁ μέγας παιδίον , ὅσος καί πληγή , καί ἀπειλή , ἐπίπληξις τε καί νουθέτησις πείθω , καιρός ἄν εἰμί δισσός εἰς ἀνάτριψις τε καί λουτρόν · ὁ μέν πρότερος τε καί ἀγαθός , ἐπειδάν ἐξανίστημι ὁ ἑωθινός ὕπνος , εἶτα παίζω , τροφή αἰτέω . τότε γάρ ἐπιτίθημι μάλα οὗτος χρή , ὁ μέν σῶμα πρός ὑγίεια τε ἅμα καί εὐεξία ἀσκέω , ὁ δέ ψυχή εἰς εὐπείθεια τε καί σωφροσύνη , οὐ ἄλλος παρέχω αὐτός ὁ τροφή φάσκω σύ , εἰ μή πρόθυμος ἐπακούω , εἰς ὅσος ἄν ἐθέλω ἐγώ , ἀνάτριψις τε καί λουτρόν . οὗτος μέν οὖν ἀγαθός καιρός . εἰ δέ τις ἀσχολία ὁ τρέφω ὁ παιδίον ἀπάγω , μέτριος ἄρτος δίδωμι , παίζω ἐπιτρέπω , εἰς ὅσος ἄν βούλομαι , καρἔͅπεχομαι αὖθις αἰτέω αὐτός τηνικαῦτα τρίβω τε καί λούω . οὐ μήν πίνω γε ἐπιτρεπτέον ποτέ αὐτός πρό ὁ λουτρόν ἐπί ὁ σιτίον · ἀθρόος γάρ ἄν οὕτως ὁ ἀνάδοσις εἰς ὁ σῶμα ὁ ἐν ὁ γαστήρ περιέχω γίγνομαι . χρή δέ ἐπί ὁ ἄμεμπτος ὑγιαίνω σῶμα φυλάσσω οὗτος . μεμπτέος γάρ ὁ τοιοῦτος διάθεσις τε καί κατασκευή ὁ σῶμα εἰμί , ἐπί ὅς ἀγαθός εἰμί πρό ὁ λουτρόν δίδωμι σιτίον . καί διορίζω περί αὐτός ἐν ὁ ἔπειτα λόγος · ἀλλά νῦν γε ὁ ὑπόθεσις μνημονεύω εἰμί , ὡς ὁ ἀγαθός σῶμα ἔχω παῖς διαιτέω , ὅπως ἐγώ φυλάσσω τοιοῦτος · ἐπί ὅς ἀγαθός εἰμί ἡγέομαι ὁ λουτρόν ὁ σιτίον . εἰ δέ ἐν τοιοῦτος χωρίον τρέφω ὁ παῖς , ἐν ὅς βαλανεῖον οὐ ἔνειμι , ( ἴσως μέν οὖν οὐδέ ὁμιλέω ὅδε ὁ γράμμα ὁ τοιόσδε , ) λούω μέν ἐν σκάφη ὁ τροφός ᾀνταῦθη ὁ παῖς , ἕως ἄν εἰς ὁ δεύτερος , ἤ καί εἰς ὁ τρίτος ἔτος ἀπό γενετή ἱκνέομαι · μέγας δέ γίγνομαι , εἰ καί μή κατά ἕκαστος ἡμέρα , ἀλλά καί διά τρεῖς γε που καί τέσσαρες ἀλείφω τε καί ἀνατρίβω · εἰ δέ μή κωλύω ὁ ὁ ὥρα , ὁ λίμνη τε καί ὁ ποταμός λουτρόν αὐτός εἰμί , οἷος περ ἐγώ ὁ βαλανεῖον . παρά ὁ Γερμανός οὐ καλός τρέφω παιδίον . ἀλλά ἐγώ νῦν γε οὔτε Γερμανός οὔτε ἄλλος τις ἄγριος ἤ βάρβαρος ἄνθρωπος οὗτος γράφω , οὐ μάλα ἤ ἄρκτος , ἤ κάπρος , ἤ λέων , ἤ τις ὁ ἄλλος θηρίον , ἀλλά Ἕλλην , καί ὅσος ὁ γένος μέν φύω βάρβαρος , ζηλόω δέ ὁ ὁ Ἕλλην ἐπιτήδευμα . τίς γάρ ἄν ἐγώ ὑπομένω ὁ παρά ἐγώ ἄνθρωπος εὐθύς ἅμα ὁ γεννάω ἔτι θερμός ὁ βρέφος ἐπί ὁ ὁ ποταμός φέρω ῥεῦμα , ᾀνταῦθη , καθά φημί ὁ Γερμανός , ἅμα πειράω αὐτός ὁ φύσις , ἅμα τε καί κρατύνω ὁ σῶμα , βάπτω εἰς ὁ ψυχρός ὕδωρ , ὥσπερ ὁ διάπυρος σίδηρος ; ὅτι μέν γάρ , ἐάν ὑπομένω τε καί μή βλάπτω , καί ὁ ἐκ ὁ οἰκεῖος φύσις ἐπιδείκνυμι ῥώμη , καί ὁ ἐκ ὁ πρός ὁ ψυχρός ὁμιλία ἐπικτάομαι , πρόδηλος πᾶς · ὅτι δέ , εἰ νικάω πρός ὁ ἔξωθεν ψῦξις ὁ ἔμφυτος αὐτός θερμότης , ἀναγκαῖος αὐτίκα θνῄσκω , καί οὗτος οὐδείς ἀγνοέω . τίς οὖν ἄν αἱρέω νόος ἔχω καί μή παντάπασι ἄγριος εἰμί καί Σκύθης εἰς ὁ τοιοῦτος πεῖρα ἄγω ἑαυτοῦ ὁ παιδίον , ἐν ὅς θάνατος εἰμί ὁ ἀποτυχία , καί οὗτος μηδείς μέγας τις μέλλω ἐκ ὁ πεῖρα κερδαίνω ; ὄνος μέν γάρ ἴσως ἤ τις ὁ ἄλογος ζῷον ἀγαθός ἄν εἰμί μέγας , οὕτως πυκνός καί σκληρός δέρμα ἔχω , ὡς ἄλυπος φέρω ὁ κρύος · ἄνθρωπος δέ , λογικός ζῷον , τίς ἄν εἰμί μέγας ὁ τοιοῦτος ; οὐδέ γάρ εἰς ὑγίεια ἁπλῶς οὕτως λέγω ἄν τις ἐπιτήδειος ὑπάρχω ὁ πυκνός καί σκληρός δέρμα δεόντως ἄν λέγω . δισσός γάρ εἰμί βλάβη ὁ ὁ ζῷον σῶμα , ἕτερος μέν ἀπό ὁ ἔξωθεν αἴτιος , ἕτερος δέ ἀπό ὁ ἔνδοθεν , εὐάλωτος εἰμί ὁ μέν ἔξωθεν ἅπας , ὅς μαλακός εἰμί καί ἀραιός ὁ δέρμα , ὁ δέ ἔνδοθεν ὅς πυκνός τε καί σκληρός . καί διά οὗτος Ἱπποκράτης περί ὁ ἀπό τροφή ἐν ἐγώ ἐπί ὠφέλεια τε καί βλάβη γίγνομαι διδάσκω ἐπί ἄλλος πολύς καί οὗτος γράφω . ἀραιότης σῶμα εἰς διαπνοή , ὅς πολύς ἀφαιρέω , ὑγιεινός , ὅς δέ ἐλαχύς , νοσερός . ἀγαθός οὖν ἑκάτερος φυλάσσω ὁ ὑπερβολή , καί μήτε εἰς τοσοῦτος πυκνός ὁ δέρμα παρασκευάζω , ὡς κωλύω διαπνέω καλός , μήτε οὕτως ἀραιός , ὡς ὑπό πᾶς ὁ αἴτιος ὁ ἔξωθεν αὐτός προσπίπτω βλάπτω ἑτοῖμος . τοιοῦτος δέ καί φύσις εἰμί ὁ σῶμα ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι ὁ λόγος παιδίον , μέσος ἅπας ὁ ὑπερβολή . οὕτως οὖν αὐτός διαιτητέον , ὡς φυλάσσω ἀεί ὁ κατασκευή ὁ ἀρετή . φυλάσσω δέ , κατά μέν ὁ πρῶτος ἡλικία ἐν γάλα τρέφω , καί λουτρόν γλυκύς ὕδωρ θερμός λούω , ὅπως ὅτι μάλα μέχρι πολύς μαλακός αὐτός διαμένω ὁ σῶμα πολύς ἐπίδοσις εἰς ὁ αὔξησις ποιέω . μετά δέ οὗτος , κατά ὅς ἄν ἤδη χρόνος εἰς διδάσκαλος δύναμαι φοιτάω , οὐ ἀναγκαῖος ἔτι λουτρόν χράω συνεχής , ἀλλά ἀρκέω διαπαλαίω μανθάνω , σύμμετρος τε πονέω ἐνταῦθα πρό ὁ σιτίον , ἀλουτέω δέ ἤδη ὁ πολύς . ὁ δέ ὑπερπονέω , ὥσπερ ἔνιοι ὁ παιδοτρίβης ἀναγκάζω ὁ παῖς , οὐδαμῶς ἀγαθός , ἀναυξής γάρ ὑπό ὁ παρά καιρός σκληρότης ἀποτελέω ὁ σῶμα , ἔͅν πολύς ὁρμή ἐκ φύσις εἰς ὁ αὔξησις ἔχω .