galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 2.6
Ἀλλὰ περὶ τῶν διαθέσεων τούτων ἐν τοῖς ἑξῆς ὑπομνήμασιν ὁ λόγος ἔσται · νυνὶ δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον . ἐπανιέναι χρὴ , καὶ πρότερον διορίσασθαι σαφέστερον ἔτι περὶ τρίψεως . ὡς ἐνίοτε μὲν αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐργάζεταί τι περὶ τοῖς σώμασιν ἡμῶν χρηστὸν , ἐνίοτε δὲ τοῖς ἐργαζομένοις ὑπηρετεῖ , καθάπερ Ἱπποκράτης ἔλεγε περὶ ἐπιδέσεως , ὡς ἐπίδεσις τὸ μὲν αὐτὴ ἰῆται , τὸ δὲ τοῖς ἰωμένοις ὑπηρετεῖ . αὐτὴ μὲν οὖν ἡ τρίψις ἐργάζεται τά τ’ ἀραιὰ πυκνὰ ποιοῦσα , καὶ τὰ μαλακὰ πυκνοῦσα · σκληρὰ δ’ ἂν εἴη πάντως ἡ τοιάδε τρίψις · καὶ μὲν δὴ καὶ τὰ σκληρὰ μαλάττουσα , καὶ τὰ πυκνὰ διευρύνουσα · μαλακὴ δέ ἐστιν ἡ τοιαύτη τρίψις . οὕτω δὲ καὶ ἡ τοῦ σαρκῶσαι χάριν ἢ τοῦ λεπτῦναι παραλαμβανομένη καθ’ ἑαυτὰς ἐργάζονταί τι χρηστὸν ἐν τοῖς σώμασιν . ἡ μέντοι παρασκευάζουσα πρὸς τὰ γυμνάσια καὶ ἡ μετὰ ταῦτα παραλαμβανομένη τοῖς γυμνασίοις ὑπηρετοῦσιν , ἡ μὲν ἐκ τοῦ θερμῇναι μετρίως τοὺς πόρους ἀναστομοῦσα , καὶ τὰ κατὰ τὴν σάρκα περιττώματα χέουσα , καὶ τὰ στερεὰ μαλάττουσα . καλεῖται δὲ παρασκευαστικὴ τρίψις ἡ τοιαύτη . ἡ δὲ ἑτέρα προσαγορεύεται μὲν ἀποθεραπευτική · γινομένη δὲ μετὰ ἐλαίου πλέονος ἐπιτέγγει τε ἅμα τῷ λίπει , καὶ μαλάττει τὰ στερεὰ , καὶ διαφορεῖ τὰ ἐν τοῖς πόροις περιεχόμενα . ἀλλὰ περὶ μὲν τῆσδε καὶ αὖθις εἵπωμεν ἐφεξῆς τοῖς γυμνασίοις . ἡ μέντοι παρασκευαστικὴ τρίψις ἐπὶ τῆς ἀρίστης φύσεως ἕνεκα τοῦ διαθερμῇναι τὰ σώματα παραλαμβανομένη καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον ὀλίγον ἔμπροσθεν γιγνέσθω , μαλακὴ μὲν τὰ πρῶτα , προσαγόντων δὲ ἤδη τοῖς πόνοις σκληρά . οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα τό τε μαλάττειν ἔχοι καὶ τὸ πρὸς τὰς ἐνεργείας ἐπεγείρειν , καὶ τὸ διαφυλάττειν ὁποίαν παρέλαβε τὴν φύσιν τοῦ σώματος . εἰ μέντοι διαμαρτάνοιτο κατά τι , πρὸς τὸ σκληρὸν ἐκτρεπέσθω μᾶλλον . αἱ γὰρ ἐπ’ ὀλίγον ὑπερβολαὶ τῆς συμμετρίας ἐν τῷ δέρματι καταπαύονται , τῶν ἐντὸς οὐδὲν ἀλλοιοῦσαι , βλάπτοιεν δ’ ἂν ἧττον τὸ δέρμα πρὸς τὸ σκληρόν τε καὶ πυκνὸν ἐκτρεπόμεναι · οὕτως γὰρ ἂν εἴη δυσπαθέστερον . ὡς , εἴ γε καὶ διαπνεῖσθαι τὸ τοιοῦτον καλῶς ἠδύνατο , σκληρότατον ἂν αὐτὸ καὶ πυκνότατον ἀπειργαζόμεθα . νυνὶ δὲ , ἐπειδὴ πρὸς ἄμφω χρὴ παρασκευασθῆναι καλῶς αὐτὸ , καὶ πρὸς τὴν τῶν ἔνδοθεν περιττωμάτων διαπνοὴν , καὶ τὴν τῶν ἔξωθεν ὁμιλούντων βίαν , ἄριστον ἂν εἴη τὸ μέσον ἑκατέρων τῶν ὑπερβολῶν . εἰ δ’ ἄρα ποτὲ μὴ φυλάττοιτο τοῦτο , βέλτιον τὸ σκληρότερόν τε καὶ πυκνότερον τοῦ μαλακωτέρου καὶ ἀραιοτέρου . τὸ μὲν γὰρ τῆς διαπνοῆς ἐλλιπὲς ἐπανορθώσασθαι γυμνασίαις οἷόν τε · τὸ δὲ τῆς ἑτέρας διαθέσεως εὐεπηρέαστον ὑπὸ τῶν ἔξωθεν αἰτίων οὔτ’ ἐπανόρθωσίν τινα ἑτέραν ἑτοίμην ἔχει , καὶ πρόσεστιν αὐτῷ βλάβη οὐ σμικρὰ , διαφερομένων πολλάκις οὐ τῶν περιττωμάτων μόνον , ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς τροφῆς . ἐν μὲν δὴ ταῖς κατὰ ποιότητα διαφοραῖς ἐπὶ τὸ σκληρότερον ἁμαρτάνειν χρὴ μᾶλλον , ἤπερ ἐπὶ τὸ μαλακώτερον · ἐν μέντοι ταῖς κατὰ ποσότητα πρὸς τὸ ἔλαττον , ἐπὶ τῆς προκειμένης δηλονότι φύσεώς τε καὶ ἡλικίας . ἀεὶ γὰρ χρὴ τούτου μεμνῆσθαι κατὰ τὸν ἐνεστῶτα λόγον . αὐξάνεσθαί τε γὰρ ἔτι βουλόμεθα τὸ τοιοῦτον σῶμα , καὶ ἥκιστα ξηραίνεσθαι . τίνας μέντοι χρὴ φύσεις σωμάτων κατὰ διαθέσεις ἐπὶ πλέον τρίβειν , αὖθις εἰρήσεται .
Lemmas: ἀλλά περί ὁ διάθεσις οὗτος ἐν ὁ ἑξῆς ὑπόμνημα ὁ λόγος εἰμί · νυνί δέ ἐπί ὁ πρόκειμαι . ἐπανέρχομαι χρή , καί πρότερος διορίζω σαφής ἔτι περί τρῖψις . ὡς ἐνίοτε μέν αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἐργάζομαι τις περί ὁ σῶμα ἐγώ χρηστός , ἐνίοτε δέ ὁ ἐργάζομαι ὑπηρετέω , καθά Ἱπποκράτης λέγω περί ἐπίδεσις , ὡς ἐπίδεσις ὁ μέν αὐτός ἰάομαι , ὁ δέ ὁ ἰάομαι ὑπηρετέω . αὐτός μέν οὖν ὁ τρῖψις ἐργάζομαι ὁ τε ἀραιός πυκνός ποιέω , καί ὁ μαλακός πυκνόω · σκληρός δέ ἄν εἰμί πάντως ὁ τοιόσδε τρῖψις · καί μέν δή καί ὁ σκληρός μαλάσσω , καί ὁ πυκνός διευρύνω · μαλακός δέ εἰμί ὁ τοιοῦτος τρῖψις . οὕτως δέ καί ὁ ὁ σαρκόω χάριν ἤ ὁ λεπτύνω παραλαμβάνω κατά ἑαυτοῦ ἐργάζομαι τις χρηστός ἐν ὁ σῶμα . ὁ μέντοι παρασκευάζω πρός ὁ γυμνάσιον καί ὁ μετά οὗτος παραλαμβάνω ὁ γυμνάσιον ὑπηρετέω , ὁ μέν ἐκ ὁ θερμῇνω μέτριος ὁ πόρος ἀναστομόω , καί ὁ κατά ὁ σάρξ περίσσωμα χέω , καί ὁ στερεός μαλάσσω . καλέω δέ παρασκευαστικός τρῖψις ὁ τοιοῦτος . ὁ δέ ἕτερος προσαγορεύω μέν ἀποθεραπευτικός · γίγνομαι δέ μετά ἔλαιον πολύς ἐπιτέγγω τε ἅμα ὁ λίπος , καί μαλάσσω ὁ στερεός , καί διαφορέω ὁ ἐν ὁ πόρος περιέχω . ἀλλά περί μέν ὅδε καί αὖθις λέγω ἐφεξῆς ὁ γυμνάσιον . ὁ μέντοι παρασκευαστικός τρῖψις ἐπί ὁ ἀγαθός φύσις ἕνεκα ὁ διαθερμῇσκω ὁ σῶμα παραλαμβάνω κατά ὅς λέγω τρόπος ὀλίγος ἔμπροσθεν γίγνομαι , μαλακός μέν ὁ πρῶτος , προσάγω δέ ἤδη ὁ πόνος σκληρός . οὕτως γάρ ἄν μάλα ὁ τε μαλάσσω ἔχω καί ὁ πρός ὁ ἐνέργεια ἐπεγείρω , καί ὁ διαφυλάσσω ὁποῖος παραλαμβάνω ὁ φύσις ὁ σῶμα . εἰ μέντοι διαμαρτάνω κατά τις , πρός ὁ σκληρός ἐκτρέπω μάλα . ὁ γάρ ἐπί ὀλίγος ὑπερβολή ὁ συμμετρία ἐν ὁ δέρμα καταπαύω , ὁ ἐντός οὐδείς ἀλλοιόω , βλάπτω δέ ἄν ἥσσων ὁ δέρμα πρός ὁ σκληρός τε καί πυκνός ἐκτρέπω · οὕτως γάρ ἄν εἰμί δυσπαθής . ὡς , εἰ γε καί διαπνέω ὁ τοιοῦτος καλός δύναμαι , σκληρός ἄν αὐτός καί πυκνός ἀπεργάζομαι . νυνί δέ , ἐπειδή πρός ἄμφω χρή παρασκευάζω καλός αὐτός , καί πρός ὁ ὁ ἔνδοθεν περίσσωμα διαπνοή , καί ὁ ὁ ἔξωθεν ὁμιλέω βία , ἀγαθός ἄν εἰμί ὁ μέσος ἑκάτερος ὁ ὑπερβολή . εἰ δέ ἄρα ποτέ μή φυλάσσω οὗτος , ἀγαθός ὁ σκληρός τε καί πυκνός ὁ μαλακός καί ἀραιός . ὁ μέν γάρ ὁ διαπνοή ἐλλιπής ἐπανορθόω γυμνασία οἷος τε · ὁ δέ ὁ ἕτερος διάθεσις εὐεπηρέαστος ὑπό ὁ ἔξωθεν αἴτιος οὔτε ἐπανόρθωσις τις ἕτερος ἑτοῖμος ἔχω , καί πρόσειμι αὐτός βλάβη οὐ μικρός , διαφέρω πολλάκις οὐ ὁ περίσσωμα μόνος , ἀλλά καί αὐτός ὁ τροφή . ἐν μέν δή ὁ κατά ποιότης διαφορά ἐπί ὁ σκληρός ἁμαρτάνω χρή μάλα , ἤ ἐπί ὁ μαλακός · ἐν μέντοι ὁ κατά ποσότης πρός ὁ ἐλαχύς , ἐπί ὁ πρόκειμαι δηλονότι φύσις τε καί ἡλικία . ἀεί γάρ χρή οὗτος μιμνῄσκω κατά ὁ ἐνίστημι λόγος . αὐξάνω τε γάρ ἔτι βούλομαι ὁ τοιοῦτος σῶμα , καί ἦκα ξηραίνω . τίς μέντοι χρή φύσις σῶμα κατά διάθεσις ἐπί πολύς τρίβω , αὖθις λέγω .