galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 5.9
Ὅτι δὲ τά τε φλεγματώδη καὶ ὀῤῥώδη περιττώματα κατὰ τὸ τῶν πρεσβυτέρων ἀθροίζεται σῶμα , τήν τε οὔρησιν ἐφ’ ἡμέρᾳ προτρέπειν χρὴ , μὴ διὰ τῶν φαρμακωδῶν , ἀλλὰ σελίνῳ , καὶ μέλιτι , καὶ οἴνοις οὐρητικοῖς , ὑπάγειν τε τὴν γαστέρα , δι’ ἐλαίου μάλιστα , καταῤῥοφοῦντας αὐτὸ πρὸ τῶν σιτίων . εὔδηλον δὲ , ὅτι καὶ τὰ λαχανώδη πάντα πρὸ τῶν ἄλλων σιτίων ἐσθίειν χρὴ δι’ ἐλαίου τε καὶ γάρου . τὸ μὲν οὖν ἐφ’ ἡμέρᾳ διά τε τούτων ἱκανῶς ἐνίοις ἡ γαστὴρ λαπάττεται , καὶ σύκων , ὁπότ’ εἴη , καὶ κοκκυμήλων , ὅσα τ’ ἄλλα κατὰ θέρος καὶ φθινόπωρον ἀκμάζει , χειμῶνος δὲ διά τε τῶν ἰσχάδων καὶ τῶν Δαμασκηνῶν κοκκυμήλων , ἤτοι γ’ ἑψημένων , ἢ ἁπλῶς διαβεβρεγμένων ἐν μελικράτῳ , τὸ πλέον ἔχοντι μέλιτος . ἔσται δὲ τοῦτο κάλλιον , ἐὰν Ἀττικὸν ᾖ τὸ μέλι . πολύ γε τῶν Δαμασκηνῶν ὑπακτικώτερα τὰ ἀπὸ τῆς Ἱσπανίας ἐστί . καὶ τῶν ἐλαιῶν δὲ τῶν ἐκ τῆς ἅλμης ἐγχωρεῖ ποτε προλαμβάνειν . οὐ μὴν ἀλόην γε συμβουλεύω προσφέρεσθαι , καθάπερ ὁρῶ πολλοὺς τῶν γερόντων , ὅσοις ἡ γαστὴρ ξηρά . τινὲς μὲν ἀναπλάττοντες εἰς καταπότια καὶ χυμῷ κράμβης · ἔνιοι δὲ καὶ μόνης αὐτῆς λείας ἐπιπάττοντες ὑγρῷ τινι , καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τισὶ μὲν ὕδωρ ἐστὶ , τισὶ δὲ μελίκρατον · ὅσοι δ’ ἐξ αὐτῶν πλούσιοι , τὴν μετὰ τοῦ κινναμώμου σκευαζομένην ἀλόην λαμβάνουσιν . ὀνομάζουσι δὲ τὸ φάρμακον ἔνιοι μὲν ἱερὰν τὴν δι’ ἀλόης , ἔνιοι δὲ πικράν . ἔχουσι δέ τινες ξηρὸν , ὡς ἐπιτάττειν τῷ ποτῷ · τινὲς δὲ μετὰ μέλιτος ἀνέφθου μετρίως ἀνειλημμένου . ἀλλ’ οὐδενὸς τούτων ἐστὶ χρεία τοῖς γέρουσιν , ὅτι μὴ μεγάλης ἀνάγκης καταλαβούσης . ὑπακουούσης μὲν γὰρ τοῖς εἰρημένοις τῆς γαστρὸς , εἰ καὶ μὴ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν , ἀλλὰ παρὰ μίαν , οὐδὲν ὅλως χρὴ φαρμακῶδες προσφέρειν · εἰ δὲ μὴ διὰ τρίτης ὑπέλθοι , δυοῖν ἡμερῶν ἐπισχεθεῖσα , τηνικαῦτα καὶ λινόζωστις αὐτάρκης ἐστὶ , καὶ ἡ καλουμένη θαλασσοκράμβη , καὶ κνίκος ἐπὶ πτισάνῃ διδόμενος , ὅσα τ’ ἄλλα μετρίως φαρμακώδη , καθάπερ οὖν καὶ ἡ τερμινθίνη ῥητίνη . λαμβάνουσι δὲ αὐτῆς ἐνίοτε μὲν καρύου Ποντικοῦ μέγεθος , ἐνίοτε δὲ καὶ δυοῖν , ἢ τριῶν , οὐ μόνον γὰρ ἀλύπως λαπάττειν πέφυκεν , ἀλλὰ καὶ τὰ σπλάγχνα πάντα διαῤῥύπτειν , ἧπαρ καὶ σπλῆνα καὶ νεφροὺς καὶ πνεύμονα . ποικίλως δὲ χρῆσθαι δεῖ τοῖς εἰρημένοις , οὐχ ἕν ἐπιλεξαμένους ἐκεῖνο μόνον προσφέρεσθαι · συνήθης γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ τοῦ λαμβάνοντος ἡ φύσις αὐτῶν γινομένη καταφρονεῖ τῆς τοῦ φαρμάκου δυνάμεως . ὑπαλλάττειν οὖν χρὴ τοῖς εἰρημένοις , καὶ πρὸς αὐτοῖς τὸ διὰ τῶν ἰσχάδων σκευαζόμενον · ἔστωσαν δὲ λιπαραὶ , καὶ ἀφαιρείσθω τὸ περικείμενον αὐταῖς ἔξω δέρμα · κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τοὺς κνίκους , εἶτ’ ἄμφω μιγνύμενα κοπτέσθω . τῷ σταθμῷ δ’ ἔστω παραπλησία τοῦ κνίκου ἡ ἰσχάς . ἔξεστι δὲ κᾀνταῦθα πειρωμένους τοῦ φαρμάκου , ὡς ἔχει πρὸς τὴν τοῦ λαμβάνοντος φύσιν , ἐνίοτε μὲν ἔλαττον , ἐνίοτε δὲ πλέον μιγνύναι τοῦ κνίκου . λαμβάνειν δὲ τὸ μέγεθος ἰσχάδων δυοῖν ἢ τριῶν . ἐξ αὐτῆς δὲ , ὡς εἶπον , τῆς πείρας ἑαυτῷ τις εὑρήσει τὸ μέτρον ἐπὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων · ἐνίοις μὲν γὰρ μᾶλλον , ἐνίοις δ’ ἧττον ὑπακούσει τοῖς φαρμάκοις ἡ γαστήρ . ἀλλ’ ἱκανῶς γε δαψιλὲς οὐδέν ποτε χρὴ τῶν εἰρημένων φαρμάκων . ἐν μὲν γὰρ τῷ παραχρῆμα χαίρουσιν ἔνιοι σφοδρῶς κενωθέντες , ὅσῳ δ’ ἂν μᾶλλον κενωθῶσι , τοσούτῳ μᾶλλον αὐτοῖς ἡ γαστὴρ ἴσχεται κατὰ τὰς ἐφεξῆς ἡμέρας . διὰ τοῦτο δ’ ἐγὼ καὶ τοὺς ἐν νόσοις χρονίαις τὴν κοιλίαν ἐπεχομένους , ὁποῖαι μάλιστα κατὰ χειμῶνα γίνονται πολλοῖς , καὶ μετὰ μακρὰν ἀῤῥωστίαν ἐν ταῖς ἀναλήψεσιν ὁμοίως ἐνοχλουμένους οὐ κλύζω δριμέσι κλύσμασιν , ἀλλ’ ἔλαιον ἐνίημι μόνον . ὅπερ οὐδὲν κωλύει καὶ τοῖς ὑγιαίνουσιν ἐγχεῖν ἐνίοτε , τῆς γαστρὸς ἐπισχεθείσης , καὶ γὰρ διαβρέχεται τὰ σκληρὰ τῶν περιττωμάτων , καί τις ὄλισθος ἐν τῇ διόδῳ γίγνεται , καὶ τὸ σῶμα τῶν γερόντων αὐτὸ μαλάττεται , ταῖς σκληραῖς ὁμοίως διφθέραις ἐσκληρυμμένον . ἀλλ’ οὐδὲ ταῦτα τοῦ γέροντος , ᾗ γέρων ἐστὶν , ἰδία , καὶ γὰρ καὶ τοῖς ἐκ νοσημάτων μακρῶν ἀνακομιζομένοις συμφέρει . τί τοίνυν ἴδιόν ἐστι τοῦ γέροντος , ᾗ γέρων ἐστί ; τὸ τῇ κράσει συμφέρον . αὕτη γάρ ἐστι , δι’ ἣν καὶ γηρῶμεν , ἄλλος ἐν ἄλλῳ χρόνῳ , πρωϊαίτερον ἢ ὀψιαίτερον , ὡς ἂν καὶ τῆς φύσεως ἔχωμεν ἐξ ἀρχῆς , ἢ ἐπιτηδεύματος , ἢ διαίτης , ἢ νόσου , ἢ φροντίδος , ἤ τι τοιοῦτον ξηρανθέντες ἀμετρότερον τύχωμεν . ἔστι μὲν γὰρ , ὅ γε κυρίως ἅπαντες ἄνθρωποι γῆρας ὀνομάζουσιν , ἡ ξηρὰ καὶ ψυχρὰ κρᾶσις τοῦ σώματος , ἐκ πολυετείας γινομένη . συμβαίνει δέ ποτε καὶ διὰ πυρετῶδες νόσημα , καὶ καλοῦμεν αὐτὸ ἐκ νόσου γῆρας , ὡς ἐν τῷ περὶ μαρασμοῦ λέλεκται γράμματι · μαρασμὸς γάρ τοι καὶ ἡ τοιαύτη διάθεσίς ἐστιν , οὐκ ἐν ζώοις μόνον , ἀλλὰ καὶ φυτοῖς γιγνομένη . γέγραπται δὲ κατὰ τὸ πρῶτον βιβλίον τῆσδε τῆς πραγματείας ἡ ἀναγκαία τοῦ γήρως γένεσις . ἔκ τε οὖν ἐκείνων κᾀξ ὧν ἐν τοῖς περὶ κράσεων εἴρηται , καὶ προσέτι τοῦ περὶ μαρασμοῦ γράμματος εὐπορώτερος δή τις εἰς τὸ γηροκομικὸν μέρος τῆς τέχνης ἂν γενηθείη .
Lemmas: ὅτι δέ ὁ τε φλεγματώδης καί ὀρρώδης περίσσωμα κατά ὁ ὁ πρέσβυς ἀθροίζω σῶμα , ὁ τε οὔρησις ἐπί ἡμέρα προτρέπω χρή , μή διά ὁ φαρμακώδης , ἀλλά σέλινον , καί μέλι , καί οἶνος οὐρητικός , ὑπάγω τε ὁ γαστήρ , διά ἔλαιον μάλα , καταρροφέω αὐτός πρό ὁ σιτίον . εὔδηλος δέ , ὅτι καί ὁ λαχανώδης πᾶς πρό ὁ ἄλλος σιτίον ἐσθίω χρή διά ἔλαιον τε καί γάρον . ὁ μέν οὖν ἐπί ἡμέρα διά τε οὗτος ἱκανός ἔνιοι ὁ γαστήρ λαπάσσω , καί σῦκον , ὁπότε εἰμί , καί κοκκύμηλον , ὅσος τε ἄλλος κατά θέρος καί φθινόπωρον ἀκμάζω , χειμών δέ διά τε ὁ ἰσχάς καί ὁ Δαμασκηνός κοκκύμηλος , ἤτοι γε ἑψάω , ἤ ἁπλῶς διαβρέχω ἐν μελίκρατον , ὁ πολύς ἔχω μέλι . εἰμί δέ οὗτος καλός , ἐάν Ἀττικός εἰμί ὁ μέλι . πολύς γε ὁ Δαμασκηνός ὑπακτικός ὁ ἀπό ὁ Ἱσπανία εἰμί . καί ὁ ἐλαία δέ ὁ ἐκ ὁ ἅλμη ἐγχωρέω ποτέ προλαμβάνω . οὐ μήν ἀλόη γε συμβουλεύω προσφέρω , καθά ὁράω πολύς ὁ γέρων , ὅσος ὁ γαστήρ ξηρός . τις μέν ἀναπλάσσω εἰς καταπότιον καί χυμός κράμβη · ἔνιοι δέ καί μόνος αὐτός λεία ἐπιπάσσω ὑγρός τις , καί γάρ καί οὗτος τις μέν ὕδωρ εἰμί , τις δέ μελίκρατον · ὅσος δέ ἐκ αὐτός πλούσιος , ὁ μετά ὁ κιννάμωμον σκευάζω ἀλόη λαμβάνω . ὀνομάζω δέ ὁ φάρμακον ἔνιοι μέν ἱερός ὁ διά ἀλόη , ἔνιοι δέ πικρός . ἔχω δέ τις ξηρός , ὡς ἐπιτάσσω ὁ ποτός · τις δέ μετά μέλι ἄνεφθος μέτριος ἀναλαμβάνω . ἀλλά οὐδείς οὗτος εἰμί χρεία ὁ γέρων , ὅτι μή μέγας ἀνάγκη καταλαμβάνω . ὑπακούω μέν γάρ ὁ λέγω ὁ γαστήρ , εἰ καί μή κατά ἕκαστος ἡμέρα , ἀλλά παρά εἷς , οὐδείς ὅλος χρή φαρμακώδης προσφέρω · εἰ δέ μή διά τρίτος ὑπέρχομαι , δύο ἡμέρα ἐπέχω , τηνικαῦτα καί λινοζῶστις αὐτάρκης εἰμί , καί ὁ καλέω θαλασσοκράμβη , καί κνίκος ἐπί πτισάνη δίδωμι , ὅσος τε ἄλλος μέτριος φαρμακώδης , καθά οὖν καί ὁ τερμίνθινος ῥητίνη . λαμβάνω δέ αὐτός ἐνίοτε μέν κάρυον Ποντικός μέγεθος , ἐνίοτε δέ καί δύο , ἤ τρεῖς , οὐ μόνος γάρ ἄλυπος λαπάσσω φύω , ἀλλά καί ὁ σπλάγχνον πᾶς διαρρύπτω , ἧπαρ καί σπλήν καί νεφρός καί πνεύμων . ποικίλος δέ χράω δέω ὁ λέγω , οὐ εἷς ἐπιλέγω ἐκεῖνος μόνος προσφέρω · συνήθης γάρ ἐν ὁ χρόνος ὁ λαμβάνω ὁ φύσις αὐτός γίγνομαι καταφρονέω ὁ ὁ φάρμακον δύναμις . ὑπαλλάσσω οὖν χρή ὁ λέγω , καί πρός αὐτός ὁ διά ὁ ἰσχάς σκευάζω · εἰμί δέ λιπαρός , καί ἀφαιρέω ὁ περίκειμαι αὐτός ἔξω δέρμα · κατά ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ὁ κνίκος , εἶτα ἄμφω μείγνυμι κόπτω . ὁ σταθμός δέ εἰμί παραπλήσιος ὁ κνίκος ὁ ἰσχάς . ἔξεστι δέ ᾀνταῦθη πειράω ὁ φάρμακον , ὡς ἔχω πρός ὁ ὁ λαμβάνω φύσις , ἐνίοτε μέν ἐλαχύς , ἐνίοτε δέ πολύς μείγνυμι ὁ κνίκος . λαμβάνω δέ ὁ μέγεθος ἰσχάς δύο ἤ τρεῖς . ἐκ αὐτός δέ , ὡς λέγω , ὁ πεῖρα ἑαυτοῦ τις εὑρίσκω ὁ μέτρον ἐπί ὁ τοιοῦτος ἅπας · ἔνιοι μέν γάρ μάλα , ἔνιοι δέ ἥσσων ὑπακούω ὁ φάρμακον ὁ γαστήρ . ἀλλά ἱκανός γε δαψιλής οὐδείς ποτέ χρή ὁ λέγω φάρμακον . ἐν μέν γάρ ὁ παραχρῆμα χαίρω ἔνιοι σφοδρός κενόω , ὅσος δέ ἄν μάλα κενόω , τοσοῦτος μάλα αὐτός ὁ γαστήρ ἴσχω κατά ὁ ἐφεξῆς ἡμέρα . διά οὗτος δέ ἐγώ καί ὁ ἐν νόσος χρόνιος ὁ κοιλία ἐπέχω , ὁποῖος μάλα κατά χειμών γίγνομαι πολύς , καί μετά μακρός ἀρρωστία ἐν ὁ ἀνάληψις ὅμοιος ἐνοχλέω οὐ κλύζω δριμύς κλύσμα , ἀλλά ἔλαιον ἐνίημι μόνος . ὅς οὐδείς κωλύω καί ὁ ὑγιαίνω ἐγχέω ἐνίοτε , ὁ γαστήρ ἐπέχω , καί γάρ διαβρέχω ὁ σκληρός ὁ περίσσωμα , καί τις ὄλισθος ἐν ὁ δίοδος γίγνομαι , καί ὁ σῶμα ὁ γέρων αὐτός μαλάσσω , ὁ σκληρός ὅμοιος διφθέρα σκληρύνω . ἀλλά οὐδέ οὗτος ὁ γέρων , ᾗ γέρων εἰμί , ἴδιος , καί γάρ καί ὁ ἐκ νόσημα μακρός ἀνακομίζω συμφέρω . τίς τοίνυν ἴδιος εἰμί ὁ γέρων , ᾗ γέρων εἰμί ; ὁ ὁ κρᾶσις συμφέρω . οὗτος γάρ εἰμί , διά ὅς καί γηράσκω , ἄλλος ἐν ἄλλος χρόνος , πρωΐ ἤ ὄψιος , ὡς ἄν καί ὁ φύσις ἔχω ἐκ ἀρχή , ἤ ἐπιτήδευμα , ἤ δίαιτα , ἤ νόσος , ἤ φροντίς , ἤ τις τοιοῦτος ξηραίνω ἄμετρος τυγχάνω . εἰμί μέν γάρ , ὅς γε κύριος ἅπας ἄνθρωπος γῆρας ὀνομάζω , ὁ ξηρός καί ψυχρός κρᾶσις ὁ σῶμα , ἐκ πολυετία γίγνομαι . συμβαίνω δέ ποτέ καί διά πυρετώδης νόσημα , καί καλέω αὐτός ἐκ νόσος γῆρας , ὡς ἐν ὁ περί μαρασμός λέγω γράμμα · μαρασμός γάρ τοι καί ὁ τοιοῦτος διάθεσις εἰμί , οὐ ἐν ζῷον μόνος , ἀλλά καί φυτόν γίγνομαι . γράφω δέ κατά ὁ πρῶτος βιβλίον ὅδε ὁ πραγματεία ὁ ἀναγκαῖος ὁ γῆρας γένεσις . ἐκ τε οὖν ἐκεῖνος ἐͅκ ὅς ἐν ὁ περί κρᾶσις λέγω , καί προσέτι ὁ περί μαρασμός γράμμα εὔπορος δή τις εἰς ὁ γηροκομικός μέρος ὁ τέχνη ἄν γίγνομαι .