galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 2.11
Ταῦτ’ οὖν ἅπαντα γυμνασίων ἐστὶν εἴδη , τάς τε νῦν εἰρημένας ἔχοντα διαφορὰς , καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ τὰ μὲν ὀσφῦν μᾶλλον , ἢ χεῖρας , ἢ σκέλη διαπονεῖν , τὰ δὲ τὴν ῥάχιν ὅλην , ἢ τὸν θώρακα μόνον , ἢ τὸν πνεύμονα μόνον . βάδισις μέν γε καὶ δρόμος ἴδια σκελῶν γυμνάσια , ἀκροχειρισμοὶ δὲ καὶ σκιομαχία ἴδια χειρῶν , ὀσφύος δὲ τὸ ἐπικύπτειν τε καὶ ἀνακύπτειν συνεχῶς , ἢ αἴροντά τι βάρος ἀπὸ τῆς γῆς , ἢ ἐν ταῖν χειροῖν βαστάζοντά τι διαπαντός . ἔνιοι μὲν καταθέντες ἁλτῆρας ἐν τῷ πρόσθεν διεστῶτας ἀλλήλων ὀργυιὰν , εἶτ’ ἐν μέσῳ στάντες αὐτῶν , ἀναιροῦνται προκύπτοντες , τῇ μὲν δεξιᾷ χειρὶ τὸν ἐν τοῖς ἀριστεροῖς , τῇ δὲ ἀριστερᾷ τὸν ἐν τοῖς δεξιοῖς , καὶ αὖθις ἑκάτερον εἰς τὴν οἰκείαν κατατίθενται χώραν , καὶ τοῦτο δρῶσιν ἐφεξῆς πολλάκις ἀτρεμίζοντες τῇ βάσει . τὰ δὲ πλάγια μέρη τῆς ῥάχεως ἡ κίνησις ἥδε διαπονεῖ μᾶλλον , ὥσπερ ἡ προειρημένη τὰ κατ’ εὐθύ . θώρακος δὲ καὶ πνεύμονος αἱ μέγισται τῶν ἀναπνοῶν οἰκεῖα γυμνάσια , καθάπερ καὶ αἱ μέγισται φωναὶ , πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἁπάντων τῶν φωνητικῶν ὀργάνων . εἴρηται δ’ ὁ κατάλογος αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ φωνῆς ὑπομνήμασι . ἐπεὶ δ’ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γεγόναμεν , οὐ χεῖρον ὑπὲρ ἁπάντων διελθεῖν τοῦ ζώου τῶν μορίων , ὅσα τε κινήσεις τινὰς ἐναργεῖς ἔχει καὶ ὅσα βραχείας τε καὶ ἀμαυρὰς , καὶ τίνα μὲν ἐξ ἑαυτῶν κινεῖται , τίνα δὲ ὑφ’ ἑτέρων · ἡ γὰρ τοιαύτη διαίρεσις οὐ σμικρὰν εὐπορίαν παρέξει τῷ γυμναστῇ πρὸς τὸ κινεῖν ἅπαντα τοῦ ζώου τὰ μόρια , ποτὲ μὲν ἐξ ἑαυτῶν τε καὶ κατὰ τὰς οἰκείας δυνάμεις , ἔστιν ὅτε δ’ ὑφ’ ἑτέρων τε καὶ δι’ ἑτέρων . αἱ γὰρ κατὰ προαίρεσιν ἐνέργειαι πᾶσαι μυῶν τε καὶ νεύρων καὶ τενόντων ἴδιαι κινήσεις εἰσίν · εἰ δὲ καὶ σφοδρότεραι γίγνοιντο , τὰ μὲν εἰρημένα μόρια πρῶτά τε καὶ μάλιστα γυμνάζουσι , κατὰ δὲ τὸ συμβεβηκὸς καὶ τὰς ἀρτηρίας . ὀστᾶ δὲ καὶ φλέβες καὶ σάρκες καὶ σύνδεσμοι καὶ τὰ ἄλλα σύμπαντα τοῦ ζώου μόρια συγκινοῦνται τοῖς προειρημένοις . αἱ δ’ ἄλλαι κινήσεις ἐν τοῖς τῶν ζώων σώμασιν , ὅσαι μὴ κατὰ κοινὴν προαίρεσιν , ἀλλ’ ἤτοι φυσικαί τινες , ἢ κατὰ τὰ τῆς ψυχῆς γίγνονται πάθη , διτταὶ μέν εἰσι κατὰ γένος · αἱ μὲν ἕτεραι καρδίας καὶ ἀρτηριῶν , αἱ δὲ ἕτεραι φλεβῶν τε καὶ ἥπατος ἐνέργειαι , πρῶτον μὲν τούτων καὶ μάλιστα , δεύτερον δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων μορίων , ἐπειδὴ πάντα τέτταρσι φυσικαῖς διοικεῖται δυνάμεσιν . ἡ μὲν δὴ τῶν ἀρτηριῶν τε καὶ τῆς καρδίας κίνησις οὐκ ἔστιν ὅτ’ ἐκλείπει τὸ πάμπαν , ἐπιτείνεται μέντοι καὶ ἀνίεται κατὰ μέγεθος καὶ σμικρότητα καὶ τάχος καὶ βραδυτῆτα καὶ σφοδρότητα καὶ ἀμυδρότητα παρὰ πολλὰς αἰτίας , ἃς συμπάσας μὲν ἐν τῇ περὶ τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς αἰτιῶν πραγματείᾳ διῆλθον , ἀρκεῖ δ’ ἐν τῷ παρόντι τὰ κεφάλαια μόνον αὐτῶν εἰπεῖν τὰ πρῶτα . μία μὲν οὖν αἰτία τῆς μεταβολῆς τῶν σφυγμῶν ἐστιν αὔξησίς τε καὶ μείωσις τῆς ἐμφύτου θερμότητος , ἑτέρα δὲ ἡ κατὰ τὴν ποσότητα τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἀλλοίωσις , τρίτη δὲ ἡ κατὰ τὴν τῆς δυνάμεως εὐρωστίαν τε καὶ ἀῤῥωστίαν , τετάρτη δὲ ἡ κατὰ τὰ τῶν ὀργάνων πάθη . ἀλλὰ περὶ μὲν ταύτης οὐ νῦν διδάσκειν καιρός · ἤδη γὰρ νοσεῖν ἀνάγκη τὸ ζῶον ἐν τοῖς τοιούτοις πάθεσιν · αἱ δὲ ἄλλαι πᾶσαι τῶν σφυγμῶν ἀλλοιώσεις καὶ ἐν τοῖς ὑγιαίνουσι γίγνονται . παρὰ μὲν τὴν αὔξησίν τε καὶ μείωσιν τῆς ἐμφύτου θερμότητος ἥ τε παρὰ τὰς ὥρας καὶ τροφὰς καὶ πόματα καὶ λουτρὰ καὶ τρίψεις καὶ ὕπνους καὶ ἐγρηγόρσεις , ἔτι τε τὰ ψυχικὰ πάθη καὶ τὰς κατὰ προαίρεσιν ἐνεργείας · ἡ δὲ παρὰ τὴν τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἀλλοίωσιν ἐν ταῖς τῶν καθ’ ὁρμὴν κινήσεων διαφοραῖς ἡ δὲ παρὰ τὴν τῆς δυνάμεως εὐρωστίαν τε καὶ ἀῤῥωστίαν ἐν ταῖς εὐκρασίαις τε καὶ δυσκρασίαις αὐτοῦ τοῦ σώματος τῆς τε καρδίας καὶ τῶν ἀρτηριῶν . αἱ δὲ τῶν φλεβῶν ἐνέργειαι σὺν καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὀργάνοις , ὅσα περὶ τὴν τῆς τροφῆς οἰκονομίαν ὑπὸ τῆς φύσεως ἐγένετο , κατὰ τὰς ἐδωδάς τε καὶ πόσεις , ἀναδόσεις τε καὶ πέψεις καὶ θρέψεις ἀλλοιοῦνται · μέρος δέ τι ταύταις ἐστὶν κᾀν ταῖς ἀρτηρίαις . ὅσαι δὲ τῶν κινήσεων οὐκ εἰσὶν ἐνέργειαι , τριττὴ τούτων ἡ διαφορά · τινὲς μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτῶν τοῖς ζώοις ἐγγίνονται , τινὲς δὲ ἔξωθεν προσέρχονται , τινὲς δὲ ὑπὸ φαρμάκων καταναγκάζονται . ἐξ ἑαυτῶν μὲν , ἃς ἔμπροσθεν εἶπον · ἔξωθεν δὲ κατὰ τοὺς πλοῦς , καὶ τὰς ἱππασίας , καὶ τὰς αἰωρήσεις , ὅσαι τ’ ἐκ τῶν ὀχημάτων γίγνονται , καὶ ὅσαι διὰ σκιμπόδων ἐκκρεμαμένων , ἢ λίκνων σειομένων , ἢ ἐν ταῖς τροφῶν ἀγκάλαις τοῖς βρέφεσιν . ἐκ δὲ τῶν ἔξωθεν κινήσεων εἴη ἂν καὶ ἡ ἀνάτριψις , εἴθ’ οὕτως τις αὐτὴν ὀνομάζειν ὁμοίως τοῖς παλαιοῖς , εἴτε καὶ χωρὶς τῆς ἀνά προθέσεως ὡσαύτως τοῖς νεωτέροις βούλοιτο · διαφέρει γὰρ οὐδὲν εἰς τὰ παρόντα . ἔνιαι μέντοι κινήσεις εἰσὶ μικταὶ , καθάπερ καὶ αἱ ἱππασίαι . οὐ γὰρ , ὥσπερ ἐν τοῖς ὀχήμασι , καὶ μάλιστα ἐν οἷς κατακλίναντες ἀτρεμίζομεν , οὕτω κᾀν τοῖς τῶν ἵππων ὀχήμασι συμπίπτει σείεσθαι μόνον ὑπὸ τοῦ φέροντος , ἐνεργοῦντα μηδὲν , ἀλλὰ τὴν ῥάχιν ὄρθιον ἀπευθύνειν χρὴ , καὶ τοῖς μηροῖς ἀμφοτέροις ἀκριβῶς ἔχεσθαι τῶν πλευρῶν τοῦ ἵππου , καὶ τετάσθαι τὰ σκέλη , καὶ προορᾶσθαι τὰ πρόσθεν · ἐν τούτῳ γὰρ καὶ ἡ ὄψις γυμνάζεται , καὶ ὁ τράχηλος πονεῖ . μάλιστα δ’ ἐν τῷ τοιούτῳ γυμνασίῳ σείεται τὰ σπλάγχνα · σείεται μὴν οὐδὲν ἧττον τὰ σπλάγχνα καὶ τοῖς ἁλλομένοις , ἐν μέντοι ταῖς ἐπὶ τῶν ὀχημάτων αἰωρήσεσιν ἧττον . ὥστε , εἴ τις ἐθέλοι τὰ κάτω φρενῶν σπλάγχνα κινῆσαι βιαιότερον , ἐπί τε τοὺς εἰρημένους ἡκέτω πόνους καὶ πρὸς τούτοις ὅσα διὰ τῆς τῶν ἁμμάτων περιθέσεως τρίβουσι . χρὴ δ’ ὄπισθεν εἶναι τὸν τρίβοντα , περιφέροντα τὼ χεῖρε ποτὲ μὲν ἐπ’ ἀριστερὰ , ποτὲ δ’ ἐπὶ δεξιὰ , συνεπικλινόμενα πρὸς ταῦτα καὶ τριβόμενα . συγκινοῦσι μέν πως τὰ κάτω τῶν φρενῶν σπλάγχνα καὶ αἱ μέγισται τῶν ἀναπνοῶν τε καὶ φωνῶν , ὥσπερ γε καὶ αἱ ἐκφυσήσεις αἵ τε καταμόνας γιγνόμεναι καὶ αἱ μετὰ καταλήψεως ἐν αὐλήσεσί τε καὶ φωναῖς , καὶ αὐτὴ δ’ ἡ κατάληψις τοῦ πνεύματος γυμνάσιόν ἐστιν οὐχ ἧττον τῶν κατ’ ἐπιγάστριον ἢ τῶν κατὰ θώρακα μυῶν . ἀλλὰ περὶ μὲν ταύτης αὖθις εἰρήσεται · πρὸς γὰρ ταῖς εἰρημέναις ἄρτι καὶ ἄλλην οὐ σμικρὰν χρείαν ἔχει , ἧς ἕνεκεν ἐπὶ τελευτῇ τῶν γυμνασίων αὐτὴν παραλαμβάνομεν . ἐπὶ δὲ τὸ προκείμενον ἐπανιτέον , ὡς πολλαὶ τῶν ἐγγινομένων κινήσεων τοῖς τοῦ ζώου μορίοις οὔτ’ ἐνέργειαι τῶν μορίων αὐτῶν εἰσιν , οὔτ’ ἐνεργείαις ἀκολουθοῦσιν , ἀλλ’ ὑφ’ ἑτέρων τε καὶ δι’ ἑτέρων ἀποτελοῦνται , ὡς ἐπὶ τῶν ὀχουμένων γίγνονται , καὶ πλεόντων , καὶ τριβομένων , καὶ καθαιρομένων ὑπὸ φαρμάκων ἐμετηρίων τε καὶ ὑπηλάτων . ἀλλ’ ἡ τοιαύτη κίνησις οὐκ ἔστι τῆς ὑγιεινῆς πραγματείας , αἱ δ’ ἄλλαι πᾶσαι , καὶ μάλιστα ἡ διὰ τρίψεως ἀναγκαιοτάτη γινώσκεσθαι τοῖς ὑγιεινοῖς . τῆς γὰρ τούτων τέχνης ἐστὶν ἁπασῶν τῶν κινήσεων ἐπίστασθαι τὰς δυνάμεις , ὥσπερ , οἶμαι , τῶν τεχνικῶν αὐτῶν ἁπάσας τὰς κατὰ μέρος · ἐκεῖνοι μὲν γὰρ τῆς κατὰ τὴν ὕλην ποικιλίας , ὁ γυμναστὴς δὲ τῆς δυνάμεως αὐτῶν ἔχει τὴν γνῶσιν . εἰ γοῦν τίς με κελεύσειεν ὁπλομαχικὰς κινήσεις ἢ ἕτερον διδάσκειν , ἢ αὐτὸν εὐρύθμως κινεῖσθαι , οὐκ ἂν δυναίμην καλῶς ἐνεργῆσαι μίαν ἐξ αὐτῶν τὴν ἐπιτυχοῦσαν · εἰ μέντοι παρείην τινὶ τῶν ὁπλομαχικῶν ἐνεργοῦντι , καὶ τίνα δύναμιν ἑκάστη τῶν ἐνεργειῶν ἔχει , καὶ τί μάλιστα μόριον ἐκπονεῖ , πάντων ἄν ἐκείνων ἀκριβέστερον εἰδείην . μᾶλλον δ’ , εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν , ὁ μὲν ὁπλομαχικὸς οὐδὲν ἂν εἴποι τῆς δυνάμεως αὐτῶν , ὁ δὲ τὴν περὶ τὰ γυμνάσια τέχνην ἐπιστάμενος ἀκριβῶς ἁπάσας διαγνώσεται , πρὸς ὡρισμένους σκοποὺς ἀναφέρων . ἢ γὰρ βίαιοί τινές εἰσι , καὶ βαρεῖαι , καὶ εὔτονοι , ἢ κοῦφαι , καὶ ταχεῖαι , καὶ σύντονοι , ἢ βίαιοί τε ἅμα καὶ ὀξεῖαι . ταῦτα οὖν γνωρίσεις ῥᾳδίως ἐν αὐτῷ τῷ θεάσασθαι γινόμενα , καὶ πρὸς τούτοις ἔτι , τίνες μὲν ἐνέργειαι σκέλη μᾶλλον , ἢ χεῖρας , ἢ θώρακα , τίνες δ’ ὀσφῦν , ἢ κεφαλὴν , ἢ ῥάχιν , ἢ γαστέρα , τίνες δ’ ὁτιοῦν ἄλλο μέρος ὑπὲρ τἄλλα διαπονοῦσιν . ὁ μὲν γὰρ ὁπλομαχικὸς εὐρύθμως μὲν ἐνεργήσει κινήσεις ταχείας , εἰ οὕτως ἔτυχεν , εὐτόνους τε ἅμα καὶ βαρείας , οὐ μὴν ὅτι γε πυκνοῦσιν καὶ ἰσχναίνουσιν αἱ τοιαῦται κινήσεις οἶδεν , ὥσπερ οὐδ’ ὅτι σαρκοῦσί τε καὶ ἀραιοῦσιν αἱ βραδύτεραι . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐνεργήσει μέν ποτε κινήσεις εὐτόνους τε ἅμα καὶ βραδείας καὶ βαρείας , οὐ μὴν ὅτι γε ῥώμην αὗται καὶ βάρος σώματος κατασκευάζουσιν οἶδεν . οὕτω δὲ καὶ ὁ ἡνίοχος ἐνεργήσει μὲν ἁπάσας τὰς κατὰ μέρος ἐνεργείας εὐρυθμότατά τε ἅμα καὶ τῇ χρείᾳ συμφορώτατα , ποῖαι δ’ αὐτῶν ἤτοι λεπτύνουσιν , ἢ σαρκοῦσιν , ἢ ῥώμην ἢ συντονίαν ἀποτελοῦσιν , ἢ μαλακὸν , ἢ σκληρὸν , ἢ πυκνὸν , ἢ ἀραιὸν ἐργάζονται τὸ σῶμα , παντάπασιν ἀγνοεῖ . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ σφαιριστικὸς ἁπάσας μὲν ἐπίσταται τὰς τῆς σφαίρας βολάς τε καὶ λήψεις , οὐ μὴν ἥντινά γε διάθεσιν ἑκάστη τῷ σώματι περιποιεῖ . οὕτω καὶ ὁ παιδοτρίβης ἁπασῶν μὲν τῶν κατὰ παλαίστραν ἐνεργειῶν ἐπιστήμων ἐστὶν , ὅ τι δὲ ἑκάστη πέφυκε δρᾷν , ἀγνοεῖ . καὶ συλλήβδην εἰπεῖν ἅπαντες ἄνθρωποι τεχνῖταί τε καὶ ἄτεχνοι , διὰ τῶν σωμάτων ἐνεργοῦντες , ἀγνοοῦσι τῶν ἐνεργειῶν τὰς δυνάμεις , ὀρχησταὶ , ναυτίλοι , τέκτονες , ἁλιεῖς , γεωργοὶ , χαλκεῖς , οἰκοδόμοι , σκυτοτόμοι , πάντες ἁπλῶς οἵ τι πράττοντες . ἀλλ’ ὁ γυμναστικὸς , ἀφ’ ὧν εἶπον ὀλίγον ἔμπροσθεν ὁρμώμενος , εἰ καὶ νῶν πρῶτον εἴη θεώμενος ἡντιναοῦν ἐνέργειαν , οὐκ ἀγνοήσει τὴν δύναμιν αὐτῆς . οἷον αὐτίκα τῶν ὀρχηστῶν αἱ σύντονοι κινήσεις , ἐν αἷς ἅλλονται μέγιστα , καὶ περιδινοῦνται στρεφόμενοι τάχιστα , καὶ ὀκλάσαντες ἐξανίστανται , καὶ προσσύρουσι , καὶ διασχίζουσιν ἐπὶ πλεῖστον τὰ σκέλη , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἐν αἷς ὀξύτατα κινοῦνται , λεπτὸν καὶ μυῶδες καὶ σκληρὸν καὶ πυκνὸν ἔτι τε σύντονον ἀποτελοῦσι τὸ σῶμα . κατὰ δὲ τὰς ἐκλύτους τε καὶ βραδείας καὶ μαλακὰς κινήσεις οὐ μόνον οὐκ ἂν γένοιτο τὸ σῶμα τοιοῦτον , οἷον εἴρηται νῦν , ἀλλ’ εἰ καὶ φύσει μυῶδές τε καὶ σύντονον ὑπάρχει , τὴν ἐναντίαν ἀμείψει διάθεσιν . ὅπερ οὖν ὀλίγον ἔμπροσθεν ἔλεγον , ὡς ὁ παιδοτρίβης ὑπηρέτης ἐστὶ τοῦ γυμναστοῦ τοιοῦτος , οἷός περ ὁ μάγειρος ἰατροῦ , τοῦτο καὶ νῦν ἐπιδέδεικται . σκευάζει γὰρ ὁ μάγειρος ἢ τεῦτλον ἢ φακῆν ἢ πτισάνην ἄλλοτε ἀλλοίως , οὔτε τὸ σκευαζόμενον ὁποῖόν τι τὴν δύναμίν ἐστιν ἐπιστάμενος , οὔθ’ ἥτις τῶν σκευασιῶν βελτίστη · ὁ δ’ ἰατρὸς οὐδὲν μὲν τούτων ὁμοίως τῷ μαγείρῳ παρασκευάσαι δυνατός ἐστιν , παντὸς δὲ τοῦ παρασκευασθέντος ἐπίσταται τὴν δύναμιν .
Lemmas: οὗτος οὖν ἅπας γυμνάσιον εἰμί εἶδος , ὁ τε νῦν λέγω ἔχω διαφορά , καί πρός οὗτος ἔτι ὁ ὁ μέν ὀσφῦς μάλα , ἤ χείρ , ἤ σκέλος διαπονέω , ὁ δέ ὁ ῥάχις ὅλος , ἤ ὁ θώραξ μόνος , ἤ ὁ πνεύμων μόνος . βάδισις μέν γε καί δρόμος ἴδιος σκέλος γυμνάσιον , ἀκροχειρισμός δέ καί σκιομαχία ἴδιος χείρ , ὀσφῦς δέ ὁ ἐπικύπτω τε καί ἀνακύπτω συνεχής , ἤ ἀείρω τις βάρος ἀπό ὁ γῆ , ἤ ἐν ὁ χείρ βαστάζω τις διαπαντός . ἔνιοι μέν κατατίθημι ἁλτήρ ἐν ὁ πρόσθεν διίστημι ἀλλήλων ὄργυια , εἶτα ἐν μέσος ἵστημι αὐτός , ἀναιρέω προκύπτω , ὁ μέν δεξιός χείρ ὁ ἐν ὁ ἀριστερός , ὁ δέ ἀριστερός ὁ ἐν ὁ δεξιός , καί αὖθις ἑκάτερος εἰς ὁ οἰκεῖος κατατίθημι χώρα , καί οὗτος δράω ἐφεξῆς πολλάκις ἀτρεμίζω ὁ βάσις . ὁ δέ πλάγιος μέρος ὁ ῥάχις ὁ κίνησις ὅδε διαπονέω μάλα , ὥσπερ ὁ προλέγω ὁ κατά εὐθύς . θώραξ δέ καί πνεύμων ὁ μέγας ὁ ἀναπνοή οἰκεῖος γυμνάσιον , καθά καί ὁ μέγας φωνή , πρός ὁ λέγω ἅπας ὁ φωνητικός ὄργανον . λέγω δέ ὁ κατάλογος αὐτός ἐν ὁ περί φωνή ὑπόμνημα . ἐπεί δέ ἐνταῦθα ὁ λόγος γίγνομαι , οὐ κακός ὑπέρ ἅπας διέρχομαι ὁ ζῷον ὁ μόριον , ὅσος τε κίνησις τις ἐναργής ἔχω καί ὅσος βραχύς τε καί ἀμαυρός , καί τίς μέν ἐκ ἑαυτοῦ κινέω , τίς δέ ὑπό ἕτερος · ὁ γάρ τοιοῦτος διαίρεσις οὐ μικρός εὐπορία παρέχω ὁ γυμναστής πρός ὁ κινέω ἅπας ὁ ζῷον ὁ μόριον , ποτέ μέν ἐκ ἑαυτοῦ τε καί κατά ὁ οἰκεῖος δύναμις , εἰμί ὅτε δέ ὑπό ἕτερος τε καί διά ἕτερος . ὁ γάρ κατά προαίρεσις ἐνέργεια πᾶς μῦς τε καί νεῦρον καί τένων ἴδιος κίνησις εἰμί · εἰ δέ καί σφοδρός γίγνομαι , ὁ μέν λέγω μόριον πρῶτος τε καί μάλα γυμνάζω , κατά δέ ὁ συμβαίνω καί ὁ ἀρτηρία . ὀστέον δέ καί φλέψ καί σάρξ καί σύνδεσμος καί ὁ ἄλλος σύμπας ὁ ζῷον μόριον συγκινέω ὁ προλέγω . ὁ δέ ἄλλος κίνησις ἐν ὁ ὁ ζῷον σῶμα , ὅσος μή κατά κοινός προαίρεσις , ἀλλά ἤτοι φυσικός τις , ἤ κατά ὁ ὁ ψυχή γίγνομαι πάθος , δισσός μέν εἰμί κατά γένος · ὁ μέν ἕτερος καρδία καί ἀρτηρία , ὁ δέ ἕτερος φλέψ τε καί ἧπαρ ἐνέργεια , πρῶτος μέν οὗτος καί μάλα , δεύτερος δέ ὁ ἄλλος ἅπας μόριον , ἐπειδή πᾶς τέσσαρες φυσικός διοικέω δύναμις . ὁ μέν δή ὁ ἀρτηρία τε καί ὁ καρδία κίνησις οὐ εἰμί ὅτε ἐκλείπω ὁ πάμπαν , ἐπιτείνω μέντοι καί ἀνίημι κατά μέγεθος καί μικρότης καί τάχος καί βραδυτής καί σφοδρότης καί ἀμυδρότης παρά πολύς αἰτία , ὅς σύμπας μέν ἐν ὁ περί ὁ ἐν ὁ σφυγμός αἰτία πραγματεία διέρχομαι , ἀρκέω δέ ἐν ὁ πάρειμι ὁ κεφάλαιος μόνος αὐτός λέγω ὁ πρῶτος . εἷς μέν οὖν αἰτία ὁ μεταβολή ὁ σφυγμός εἰμί αὔξησις τε καί μείωσις ὁ ἔμφυτος θερμότης , ἕτερος δέ ὁ κατά ὁ ποσότης ὁ ψυχικός πνεῦμα ἀλλοίωσις , τρίτος δέ ὁ κατά ὁ ὁ δύναμις εὐρωστία τε καί ἀρρωστία , τέταρτος δέ ὁ κατά ὁ ὁ ὄργανον πάθος . ἀλλά περί μέν οὗτος οὐ νῦν διδάσκω καιρός · ἤδη γάρ νοσέω ἀνάγκη ὁ ζῷον ἐν ὁ τοιοῦτος πάθος · ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὁ σφυγμός ἀλλοίωσις καί ἐν ὁ ὑγιαίνω γίγνομαι . παρά μέν ὁ αὔξησις τε καί μείωσις ὁ ἔμφυτος θερμότης ὁ τε παρά ὁ ὥρα καί τροφή καί πόμα καί λουτρόν καί τρῖψις καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις , ἔτι τε ὁ ψυχικός πάθος καί ὁ κατά προαίρεσις ἐνέργεια · ὁ δέ παρά ὁ ὁ ψυχικός πνεῦμα ἀλλοίωσις ἐν ὁ ὁ κατά ὁρμή κίνησις διαφορά ὁ δέ παρά ὁ ὁ δύναμις εὐρωστία τε καί ἀρρωστία ἐν ὁ εὐκρασία τε καί δυσκρασία αὐτός ὁ σῶμα ὁ τε καρδία καί ὁ ἀρτηρία . ὁ δέ ὁ φλέψ ἐνέργεια σύν καί ὁ ἄλλος ἅπας ὄργανον , ὅσος περί ὁ ὁ τροφή οἰκονομία ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι , κατά ὁ ἐδωδή τε καί πόσις , ἀνάδοσις τε καί πέψις καί θρέψις ἀλλοιόω · μέρος δέ τις οὗτος εἰμί εἰͅν ὁ ἀρτηρία . ὅσος δέ ὁ κίνησις οὐ εἰμί ἐνέργεια , τρισσός οὗτος ὁ διαφορά · τις μέν γάρ ἐκ ἑαυτοῦ ὁ ζῷον ἐγγίγνομαι , τις δέ ἔξωθεν προσέρχομαι , τις δέ ὑπό φάρμακον καταναγκάζω . ἐκ ἑαυτοῦ μέν , ὅς ἔμπροσθεν λέγω · ἔξωθεν δέ κατά ὁ πλόος , καί ὁ ἱππασία , καί ὁ αἰώρησις , ὅσος τε ἐκ ὁ ὄχημα γίγνομαι , καί ὅσος διά σκίμπους ἐκκρεμάννυμι , ἤ λίκνον σείω , ἤ ἐν ὁ τροφή ἀγκάλη ὁ βρέφος . ἐκ δέ ὁ ἔξωθεν κίνησις εἰμί ἄν καί ὁ ἀνάτριψις , εἴτε οὕτως τις αὐτός ὀνομάζω ὅμοιος ὁ παλαιός , εἴτε καί χωρίς ὁ ἀνά πρόθεσις ὡσαύτως ὁ νεώτερος βούλομαι · διαφέρω γάρ οὐδείς εἰς ὁ πάρειμι . ἔνιοι μέντοι κίνησις εἰμί μικτός , καθά καί ὁ ἱππασία . οὐ γάρ , ὥσπερ ἐν ὁ ὄχημα , καί μάλα ἐν ὅς κατακλίνω ἀτρεμίζω , οὕτως ἐͅν ὁ ὁ ἵππος ὄχημα συμπίπτω σείω μόνος ὑπό ὁ φέρω , ἐνεργέω μηδείς , ἀλλά ὁ ῥάχις ὄρθιος ἀπευθύνω χρή , καί ὁ μηρός ἀμφότερος ἀκριβής ἔχω ὁ πλευρά ὁ ἵππος , καί τείνω ὁ σκέλος , καί προοράω ὁ πρόσθεν · ἐν οὗτος γάρ καί ὁ ὄψις γυμνάζω , καί ὁ τράχηλος πονέω . μάλα δέ ἐν ὁ τοιοῦτος γυμνάσιον σείω ὁ σπλάγχνον · σείω μήν οὐδείς ἥσσων ὁ σπλάγχνον καί ὁ ἅλλομαι , ἐν μέντοι ὁ ἐπί ὁ ὄχημα αἰώρησις ἥσσων . ὥστε , εἰ τις ἐθέλω ὁ κάτω φρήν σπλάγχνον κινέω βίαιος , ἐπί τε ὁ λέγω ἥκω πόνος καί πρός οὗτος ὅσος διά ὁ ὁ ἅμμα περίθεσις τρίβω . χρή δέ ὄπισθεν εἰμί ὁ τρίβω , περιφέρω ὁ χείρ ποτέ μέν ἐπί ἀριστερός , ποτέ δέ ἐπί δεξιός , συνεπικλίνω πρός οὗτος καί τρίβω . συγκινέω μέν πως ὁ κάτω ὁ φρήν σπλάγχνον καί ὁ μέγας ὁ ἀναπνοή τε καί φωνή , ὥσπερ γε καί ὁ ἐκφύσησις ὁ τε καταμόνας γίγνομαι καί ὁ μετά κατάληψις ἐν αὔλησις τε καί φωνή , καί αὐτός δέ ὁ κατάληψις ὁ πνεῦμα γυμνάσιον εἰμί οὐ ἥσσων ὁ κατά ἐπιγάστριος ἤ ὁ κατά θώραξ μῦς . ἀλλά περί μέν οὗτος αὖθις λέγω · πρός γάρ ὁ λέγω ἄρτι καί ἄλλος οὐ μικρός χρεία ἔχω , ὅς ἕνεκα ἐπί τελευτή ὁ γυμνάσιον αὐτός παραλαμβάνω . ἐπί δέ ὁ πρόκειμαι ἐπανιτέον , ὡς πολύς ὁ ἐγγίγνομαι κίνησις ὁ ὁ ζῷον μόριον οὔτε ἐνέργεια ὁ μόριον αὐτός εἰμί , οὔτε ἐνέργεια ἀκολουθέω , ἀλλά ὑπό ἕτερος τε καί διά ἕτερος ἀποτελέω , ὡς ἐπί ὁ ὀχέω γίγνομαι , καί πλέω , καί τρίβω , καί καθαίρω ὑπό φάρμακον ἐμετήριος τε καί ὑπήλατος . ἀλλά ὁ τοιοῦτος κίνησις οὐ εἰμί ὁ ὑγιεινός πραγματεία , ὁ δέ ἄλλος πᾶς , καί μάλα ὁ διά τρῖψις ἀναγκαῖος γιγνώσκω ὁ ὑγιεινός . ὁ γάρ οὗτος τέχνη εἰμί ἅπας ὁ κίνησις ἐπίσταμαι ὁ δύναμις , ὥσπερ , οἴομαι , ὁ τεχνικός αὐτός ἅπας ὁ κατά μέρος · ἐκεῖνος μέν γάρ ὁ κατά ὁ ὕλη ποικιλία , ὁ γυμναστής δέ ὁ δύναμις αὐτός ἔχω ὁ γνῶσις . εἰ γοῦν τις ἐγώ κελεύω ὁπλομαχικός κίνησις ἤ ἕτερος διδάσκω , ἤ αὐτός εὔρυθμος κινέω , οὐ ἄν δύναμαι καλός ἐνεργέω εἷς ἐκ αὐτός ὁ ἐπιτυγχάνω · εἰ μέντοι πάρειμι τις ὁ ὁπλομαχικός ἐνεργέω , καί τίς δύναμις ἕκαστος ὁ ἐνέργεια ἔχω , καί τίς μάλα μόριον ἐκπονέω , πᾶς ἄν ἐκεῖνος ἀκριβής οἶδα . μάλα δέ , εἰ χρή ἀληθής λέγω , ὁ μέν ὁπλομαχικός οὐδείς ἄν λέγω ὁ δύναμις αὐτός , ὁ δέ ὁ περί ὁ γυμνάσιον τέχνη ἐπίσταμαι ἀκριβής ἅπας διαγιγνώσκω , πρός ὁρίζω σκοπός ἀναφέρω . ἤ γάρ βίαιος τις εἰμί , καί βαρύς , καί εὔτονος , ἤ κοῦφος , καί ταχύς , καί σύντονος , ἤ βίαιος τε ἅμα καί ὀξύς . οὗτος οὖν γνωρίζω ῥᾴδιος ἐν αὐτός ὁ θεάομαι γίγνομαι , καί πρός οὗτος ἔτι , τίς μέν ἐνέργεια σκέλος μάλα , ἤ χείρ , ἤ θώραξ , τίς δέ ὀσφῦς , ἤ κεφαλή , ἤ ῥάχις , ἤ γαστήρ , τίς δέ ὁστισοῦν ἄλλος μέρος ὑπέρ ἄλλος διαπονέω . ὁ μέν γάρ ὁπλομαχικός εὔρυθμος μέν ἐνεργέω κίνησις ταχύς , εἰ οὕτως τυγχάνω , εὔτονος τε ἅμα καί βαρύς , οὐ μήν ὅτι γε πυκνόω καί ἰσχναίνω ὁ τοιοῦτος κίνησις οἶδα , ὥσπερ οὐδέ ὅτι σαρκόω τε καί ἀραιόω ὁ βραδύς . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ἐνεργέω μέν ποτέ κίνησις εὔτονος τε ἅμα καί βραδύς καί βαρύς , οὐ μήν ὅτι γε ῥώμη οὗτος καί βάρος σῶμα κατασκευάζω οἶδα . οὕτως δέ καί ὁ ἡνίοχος ἐνεργέω μέν ἅπας ὁ κατά μέρος ἐνέργεια εὔρυθμος τε ἅμα καί ὁ χρεία σύμφορος , ποῖος δέ αὐτός ἤτοι λεπτύνω , ἤ σαρκάω , ἤ ῥώμη ἤ συντονία ἀποτελέω , ἤ μαλακός , ἤ σκληρός , ἤ πυκνός , ἤ ἀραιός ἐργάζομαι ὁ σῶμα , παντάπασι ἀγνοέω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ὁ σφαιριστικός ἅπας μέν ἐπίσταμαι ὁ ὁ σφαῖρα βολή τε καί λῆψις , οὐ μήν ὅστις γε διάθεσις ἕκαστος ὁ σῶμα περιποιέω . οὕτως καί ὁ παιδοτρίβης ἅπας μέν ὁ κατά παλαίστρα ἐνέργεια ἐπιστήμων εἰμί , ὅς τις δέ ἕκαστος φύω δράω , ἀγνοέω . καί συλλήβδην λέγω ἅπας ἄνθρωπος τεχνίτης τε καί ἄτεχνος , διά ὁ σῶμα ἐνεργέω , ἀγνοέω ὁ ἐνέργεια ὁ δύναμις , ὀρχηστής , ναυτίλος , τέκτων , ἁλιεύς , γεωργός , χαλκεύς , οἰκοδόμος , σκυτοτόμος , πᾶς ἁπλῶς ὅς τις πράσσω . ἀλλά ὁ γυμναστικός , ἀπό ὅς λέγω ὀλίγος ἔμπροσθεν ὁρμάω , εἰ καί νόος πρῶτος εἰμί θεάομαι ὁστισοῦν ἐνέργεια , οὐ ἀγνοέω ὁ δύναμις αὐτός . οἷος αὐτίκα ὁ ὀρχηστής ὁ σύντονος κίνησις , ἐν ὅς ἅλλομαι μέγας , καί περιδινόω στρέφω ταχύς , καί ὀκλάζω ἐξανίστημι , καί προσσύρω , καί διασχίζω ἐπί πολύς ὁ σκέλος , καί ἁπλῶς λέγω ἐν ὅς ὀξύς κινέω , λεπτός καί μυώδης καί σκληρός καί πυκνός ἔτι τε σύντονος ἀποτελέω ὁ σῶμα . κατά δέ ὁ ἔκλυτος τε καί βραδύς καί μαλακός κίνησις οὐ μόνος οὐ ἄν γίγνομαι ὁ σῶμα τοιοῦτος , οἷος λέγω νῦν , ἀλλά εἰ καί φύσις μυώδης τε καί σύντονος ὑπάρχω , ὁ ἐναντίος ἀμείβω διάθεσις . ὅς οὖν ὀλίγος ἔμπροσθεν λέγω , ὡς ὁ παιδοτρίβης ὑπηρέτης εἰμί ὁ γυμναστής τοιοῦτος , οἷος περ ὁ μάγειρος ἰατρός , οὗτος καί νῦν ἐπιδείκνυμι . σκευάζω γάρ ὁ μάγειρος ἤ τεῦτλον ἤ φακῆ ἤ πτισάνη ἄλλοτε ἀλλοῖος , οὔτε ὁ σκευάζω ὁποῖος τις ὁ δύναμις εἰμί ἐπίσταμαι , οὔτε ὅστις ὁ σκευασία ἀγαθός · ὁ δέ ἰατρός οὐδείς μέν οὗτος ὅμοιος ὁ μάγειρος παρασκευάζω δυνατός εἰμί , πᾶς δέ ὁ παρασκευάζω ἐπίσταμαι ὁ δύναμις .