galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 2.5
Λείποιτο δ’ ἂν ἔτι τῶν ἀναβληθέντων , ὑπὲρ τῶν ὀνομάτων εἰπεῖν , ἵνα μή τις ὑπὸ τοῦ πλήθους αὐτῶν ἐξαπατώμενος ἰσαρίθμους οἰηθῇ τὰς διαθέσεις ὑπάρχειν ταῖς προσηγορίαις . τὸ μὲν γὰρ σκληρὸν ὄνομα κυρίως ἐπιφέρεται κατά τινος μιᾶς τοῦ σώματος διαθέσεως , ἣν οὐδ’ ἐξηγεῖσθαι διὰ πολλῶν ὁποία τίς ἐστι δεόμεθα , πάντων ἀνθρώπων ὑπὸ τῆς φωνῆς ποδηγουμένων ἐπὶ τὸ πρᾶγμα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὸ μαλακόν . τὸ δ’ ἀραιὸν καὶ τὸ πυκνὸν οὐκέθ’ ὁμοίως ἐναργῶς σημαίνει τὰς διαθέσεις τοῦ σώματος , ὅτι διττή τις ἡ τῶν ὀνομάτων χρῆσις ἐγένετο , κυρίως μὲν ὀνομαζόντων ἑτέρα , καταχρωμένων δ’ ἑτέρα . τὸ μὲν οὖν κυρίως ἀραιόν ἐστι τὸ μεγάλοις διαλαμβανόμενον πόροις , ὥσπερ γε καὶ πυκνὸν τὸ μικροῖς · τὸ δ’ ἐκ μεταφορᾶς , ἢ καταχρήσεως , ἢ ὅπως ἂν ἐθέλῃς ὀνομάζειν , καὶ κατὰ τοῦ κεχυμένου τε καὶ πεπιλημένου λέγεται . κατὰ τοῦτο γοῦν ἔστιν ὅτε τὸν μὲν ἀέρα καὶ τὸ πῦρ ἀραιὰ , τὸ δ’ ὕδωρ καὶ τὴν γῆν πυκνὰ λέγομεν , ἐπ’ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τὰς εἰρημένας προσηγορίας ἐπιφέροντες , ἡνωμένα τε καὶ ὁμοιομερῆ τὴν φύσιν ὑπάρχοντα , καὶ μηδενὶ διαλαμβανόμενα πόρῳ . πολὺ δὲ δὴ τούτων ἔτι μᾶλλον ἀποκεχώρηκε τοῦ κυρίως ὀνομάζεσθαι τό τε ἐσφιγμένον καὶ τὸ δεδεμένον , ἐκ μεταφορᾶς ἄμφω λεγόμενα , τὸ μὲν ἐσφιγμένον ἐπί τε τοῦ πυκνοῦ καὶ τοῦ σκληροῦ , ποτὲ μὲν ἑκατέρου καταμόνας ὑπάρχοντος , ἔστιν ὅτε δ’ εἰς ταὐτὸν ἀφιγμένου , τὸ δ’ αὖ δεδεμένον ἐπὶ τῶν αὐτῶν μὲν , ἀλλ’ οὐκ ἐκ τῆς αὐτῆς μεταφορᾶς . ἐπειδὴ γὰρ ἅπαντα τὰ δεδεμένα δυσκίνητά εἰσιν , οὕτως ὀνομάζουσι καὶ τὰ διὰ ξηρότητά τινα , ἢ ψύξιν , ἢ φλεγμονὴν , ἢ σκίῤῥον , ἢ τάσιν , ἢ πλήρωσιν , ἢ βάρος ἐν δυσκινησίᾳ καθεστῶτα . διὰ δὲ τὴν αὐτὴν αἰτίαν καὶ τοῖς ἐναντίοις χρῶνται τῶν ὀνομάτων ἐπὶ τῶν ἐναντίων διαθέσεων , ἀνεῖσθαι λέγοντες , ἢ ἐκλελῦσθαι , ἢ κεχαλάσθαι . χρὴ δὲ μὴ τῷ πλήθει τῶν ὀνομάτων προσέχειν , ἀλλ’ ἡγεῖσθαι , διττὰ γένη διαθέσεων ὑπάρχειν τὰ πάντα , τὸ μὲν ἐν αὐτοῖς τοῖς ὁμοιομερέσι σώμασιν , ὅπερ ἤτοι σκληρὸν , ἢ μαλακόν ἐστι , τὸ δ’ ἐν ταῖς τῶν ὀργάνων ποροποιΐαις συνιστάμενον , ὅπερ ἤτοι πυκνὸν , ἢ ἀραιόν . αὗται γὰρ ἴδιαι τῶν σωμάτων αὐτῶν εἰσιν αἱ διαθέσεις , ἐπίκτητοι δὲ καὶ ὡς ἂν εἴποι τις πρόσκαιροι , ποτὲ μὲν ἐμπεπλησμένων τῶν πόρων ὑγρότητος περιττῆς , ἔστιν ὅτε δὲ καὶ καθαρῶν ὑπαρχόντων , καὶ ποτὲ μὲν ἀναπεπταμένων , ἔστιν ὅτε δὲ μεμυκότων .
Lemmas: λείπω δέ ἄν ἔτι ὁ ἀναβάλλω , ὑπέρ ὁ ὄνομα λέγω , ἵνα μή τις ὑπό ὁ πλῆθος αὐτός ἐξαπατάω ἰσάριθμος οἴομαι ὁ διάθεσις ὑπάρχω ὁ προσηγορία . ὁ μέν γάρ σκληρός ὄνομα κύριος ἐπιφέρω κατά τις εἷς ὁ σῶμα διάθεσις , ὅς οὐδέ ἐξηγέομαι διά πολύς ὁποῖος τις εἰμί δέω , πᾶς ἄνθρωπος ὑπό ὁ φωνή ποδηγέω ἐπί ὁ πρᾶγμα . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ μαλακός . ὁ δέ ἀραιός καί ὁ πυκνός οὐκέτι ὅμοιος ἐναργής σημαίνω ὁ διάθεσις ὁ σῶμα , ὅτι δισσός τις ὁ ὁ ὄνομα χρῆσις γίγνομαι , κύριος μέν ὀνομάζω ἕτερος , καταχράομαι δέ ἕτερος . ὁ μέν οὖν κύριος ἀραιός εἰμί ὁ μέγας διαλαμβάνω πόρος , ὥσπερ γε καί πυκνός ὁ μικρός · ὁ δέ ἐκ μεταφορά , ἤ κατάχρησις , ἤ ὅπως ἄν ἐθέλω ὀνομάζω , καί κατά ὁ χέω τε καί πιλέω λέγω . κατά οὗτος γοῦν εἰμί ὅτε ὁ μέν ἀήρ καί ὁ πῦρ ἀραιός , ὁ δέ ὕδωρ καί ὁ γῆ πυκνός λέγω , ἐπί αὐτός ὁ στοιχεῖον ὁ λέγω προσηγορία ἐπιφέρω , ἑνόω τε καί ὁμοιομερής ὁ φύσις ὑπάρχω , καί μηδείς διαλαμβάνω πόρος . πολύς δέ δή οὗτος ἔτι μάλα ἀποχωρέω ὁ κύριος ὀνομάζω ὁ τε σφίγγω καί ὁ δέω , ἐκ μεταφορά ἄμφω λέγω , ὁ μέν σφίγγω ἐπί τε ὁ πυκνός καί ὁ σκληρός , ποτέ μέν ἑκάτερος καταμόνας ὑπάρχω , εἰμί ὅτε δέ εἰς αὐτός ἀφικνέομαι , ὁ δέ αὖ δέω ἐπί ὁ αὐτός μέν , ἀλλά οὐ ἐκ ὁ αὐτός μεταφορά . ἐπειδή γάρ ἅπας ὁ δέω δυσκίνητος εἰμί , οὕτως ὀνομάζω καί ὁ διά ξηρότης τις , ἤ ψῦξις , ἤ φλεγμονή , ἤ σκίρρος , ἤ τάσις , ἤ πλήρωσις , ἤ βάρος ἐν δυσκινησία καθίστημι . διά δέ ὁ αὐτός αἰτία καί ὁ ἐναντίος χράω ὁ ὄνομα ἐπί ὁ ἐναντίος διάθεσις , ἀνέω λέγω , ἤ ἐκλελύω , ἤ χαλάω . χρή δέ μή ὁ πλῆθος ὁ ὄνομα προσέχω , ἀλλά ἡγέομαι , δισσός γένος διάθεσις ὑπάρχω ὁ πᾶς , ὁ μέν ἐν αὐτός ὁ ὁμοιομερής σῶμα , ὅς ἤτοι σκληρός , ἤ μαλακός εἰμί , ὁ δέ ἐν ὁ ὁ ὄργανον ποροποιία συνίστημι , ὅς ἤτοι πυκνός , ἤ ἀραιός . οὗτος γάρ ἴδιος ὁ σῶμα αὐτός εἰμί ὁ διάθεσις , ἐπίκτητος δέ καί ὡς ἄν λέγω τις πρόσκαιρος , ποτέ μέν ἐμπίμπλημι ὁ πόρος ὑγρότης περισσός , εἰμί ὅτε δέ καί καθαρός ὑπάρχω , καί ποτέ μέν ἀναπετάννυμι , εἰμί ὅτε δέ μύζω .