galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.14
Τὰ μὲν οὖν τῶν περιττωμάτων αἴτιά τε καὶ ὄργανα λέλεκται . ὅπως δ’ ἄν τις ταῦτα κατεσχημένα κενώσαι , ἐφεξῆς λεκτέον , ἀρξαμένους αὗθις ἀπὸ τῶν κατὰ τὴν γαστέρα . κοινὸν μὲν οὖν ἐπὶ πάντων παράγγελμα , τὴν ἐναντίαν αἰτίαν τῇ τὴν βλάβην ἐργασαμένῃ προσάγειν · ἴδιον δὲ καθ’ ἑκάστην , εἰ μὲν ὀλιγώτερα καὶ ξηρότερα προσαράμενος ἐπισχεθῇ τὴν γαστέρα , πλείω τε ἅμα προσφέρειν καὶ ὑγρότερα , εἰ δὲ ξηρότερα , πλείω μὲν μὴ προσφέρειν , ὑγρότερα δὲ , εἰ δ’ αὐστηρὰ καὶ στρυφνὰ , γλυκέσι τε καὶ λιπαροῖς εὐωχεῖν , εἰ δὲ τῇ τάξει πλημμελῶς , εἰς τὸ δέον ἐπανάγειν , εἰ δὲ ἅπαξ ἀντὶ τοῦ δὶς , οὐ μόνον δὶς , ἀλλὰ καὶ πολλάκις προσφέρειν . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰς προσφάτους δυσκρασίας ἐξιᾶσθαι τοῖς ἐναντίοις , ὑγραίνοντα μὲν , εἰ ξηρανθείη , θερμαίνοντα δὲ , εἰ ψυχθείῃ , κᾀπὶ τῶν ἄλλων ποιοτήτων ἀναλόγως . αἱ δ’ ὗλαι τούτων ἐν ταῖς περὶ τῶν φαρμάκων ἡμῖν γεγραμμέναις πραγματείαις εἴρηνται . ἐπισχεθείσης δὲ τῆς ξανθῆς χολῆς , ἐπὶ μὲν ἐμφράξει τῇ λεπτυνούσῃ διαίτῃ χρηστέον · εἴρηται δ’ ἡ ὕλη τῆς τοιαύτης διαίτης ἑτέρωθι δι’ ἑνὸς γράμματος · ἐπὶ δὲ θλίψεσι , ταῖς μὲν διὰ τὴν τῶν ὁμιλούντων τοῖς χολοδόχοις πόροις σωμάτων ἄμετρον πλήρωσιν , εἰ μὲν διὰ πάχος χυμῶν , τῇ λεπτυνούσῃ διαίτῃ χρηστέον , εἰ δὲ διὰ πλῆθος , τῇ κενώσει · εἰ δὲ διὰ φλεγμονὴν ἢ σκίῤῥον , ἐκπέπτωκεν ἤδη τὰ τοιαῦτα τῆς ὑγιεινῆς πραγματείας · εἰ δὲ διὰ δυσκρασίαν ὑπόγυιον , ἀντεισάγοντα τὴν ἡττημένην ποιότητα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἰᾶσθαι χρὴ τὴν μύσιν τῶν στομίων , ἐπὶ μὲν τοῖς αὐστηροῖς γινομένην , τὰ λιπαρὰ καὶ γλυκέα κελεύοντα λαμβάνειν , ἐπὶ δὲ τοῖς θερμαίνουσι καὶ ξηραίνουσιν , ὅσα ψύχει καὶ ὑγραίνει . λεχθήσεται δ’ ἡ τῶν τοιούτων ὕλη ἐν τοῖς ἑξῆς ὑπομνήμασιν . ὁ αὐτὸς δὲ τρόπος ἐστὶ τῆς καθάρσεως ἐπισχεθέντι τῷ τρίτῳ γένει τῶν περιττωμάτων , ὃ καθ’ ἕκαστον τοῦ ζώου μόριον ἔφαμεν συνίστασθαι . εἰ μὲν γὰρ μύσει ἔτι τὰ στόματα τῶν πόρων , ἐπανορθοῦσθαι χρὴ διὰ τῶν ἐναντίων τοῖς βλάψασι , τὰς μὲν ἐπὶ τοῖς ψύχουσιν αἰτίοις στεγνώσεις ἐκθερμαίνοντα , καθάπερ ὅσαι πυκνωθέντων ἡμῶν ὑπὸ κρύους γίνεται , τὰς δὲ ἐπὶ θερμότητι καὶ ξηρότητι ἐμψύχοντά τε καὶ ἀνυγραίνοντα , καθάπερ ὅσαι δι’ ἐκκαύσεις · οὕτω δὲ καὶ ὅσαι διὰ τῶν στυφόντων προσέπεσον , ὥσπερ ὅσα τῶν ὑδάτων ἐστὶ στυπτηριώδη , λιπαραῖς τε καὶ μαλακαῖς τρίψεσιν ἅμα τοῖς τῶν γλυκέων ὑδάτων λουτροῖς . εἰ δὲ ἐμφραχθεῖεν οἱ πόροι διὰ πάχος , ἢ πλῆθος , ἢ γλισχρότητα περιττωμάτων , ἡ λεπτύνουσα δίαιτα τούτοις ἁρμόσει , καὶ ὅσα τέμνει καὶ θερμαίνει φάρμακα , τὰ μὲν εἴσω τοῦ σώματος λαμβανόμενα , τὰ δὲ ἔξωθεν ἐπιτιθέμενα , καὶ πρὸ τούτων ἁπάντων γυμνάσια . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα λύειν τε δύναται τὰ περιττώματα καὶ διὰ τῶν πόρων ἐκκενοῦν , καὶ τοσούτῳ πλεονεκτεῖ τῶν λεπτυνόντων ἐδεσμάτων τε καὶ φαρμάκων , ὅσῳ βέλτιόν ἐστι μηδὲν βλαπτόμενον εἰς τὴν τῶν σωμάτων ἕξιν ἐκκενοῦσθαι τὰ περιττὰ τοῦ σώματος τοῦ σὺν τῷ τάς τε σάρκας συντήκεσθαι καὶ ἰσχνοῦσθαι τὰ στερεά . αὗται μὲν γὰρ αἱ βλάβαι τοῖς θερμοῖς τε καὶ λεπτύνουσιν ἐφεδρεύουσι φαρμάκοις · ἐπὶ δὲ τοῖς γυμνασίοις οὐ μόνον οὐδὲν τοιοῦτον , ἀλλὰ καὶ ῥώμη τοῖς ὀργάνοις ἐγγίνεται , τῆς θερμότητος ἀναζωπυρουμένης αὐτοῖς , κᾀκ τῆς πρὸς ἄλληλα τῶν σωμάτων παρατρίψεως σκληρότητός τέ τινος καὶ δυσπαθείας ἐγγιγνομένης . ὡς δ’ ἄν τις ἐν καιρῷ γυμνάζοιτο , καὶ μέτρῳ τῷ προσήκοντι χρῷτο καὶ τάξει καὶ ποιότητι τῶν κατὰ μέρος ἐνεργειῶν τῇ δεούσῃ , νυνὶ μὲν οὐ πρόκειται λέγειν , ὥσπερ οὐδὲ περὶ τροφῆς καὶ καιροῦ καὶ μέτρου καὶ τάξεως καὶ ποιότητος , οὐδὲ περὶ τῶν λεπτυνόντων ἐδεσμάτων καὶ πομάτων , οὐδὲ περὶ τῶν ἀλλοιούντων κατὰ ποιότητα φαρμάκων · οὐδενὸς γὰρ αὐτῶν οὐδέπω τὴν κατὰ μέρος εἴπομεν χρῆσιν , ἀλλ’ ἠρκέσθημεν ἐπὶ κεφαλαίων μόνον διελθεῖν · ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς ὑπομνήμασιν ὑπὲρ ἁπάντων ἐπὶ πλέον εἰρήσεται .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ὁ περίσσωμα αἴτιος τε καί ὄργανον λέγω . ὅπως δέ ἄν τις οὗτος κατέχω κενόω , ἐφεξῆς λεκτέος , ἄρχω αὖθις ἀπό ὁ κατά ὁ γαστήρ . κοινός μέν οὖν ἐπί πᾶς παράγγελμα , ὁ ἐναντίος αἰτία ὁ ὁ βλάβη ἐργάζομαι προσάγω · ἴδιος δέ κατά ἕκαστος , εἰ μέν ὀλίγος καί ξηρός προσαίρω ἐπέχω ὁ γαστήρ , πολύς τε ἅμα προσφέρω καί ὑγρός , εἰ δέ ξηρός , πολύς μέν μή προσφέρω , ὑγρός δέ , εἰ δέ αὐστηρός καί στρυφνός , γλυκύς τε καί λιπαρός εὐωχέω , εἰ δέ ὁ τάξις πλημμελής , εἰς ὁ δέω ἐπανάγω , εἰ δέ ἅπαξ ἀντί ὁ δίς , οὐ μόνος δίς , ἀλλά καί πολλάκις προσφέρω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ὁ πρόσφατος δυσκρασία ἐξιάομαι ὁ ἐναντίος , ὑγραίνω μέν , εἰ ξηραίνω , θερμαίνω δέ , εἰ ψυχθεέρχομαι , εἰͅπί ὁ ἄλλος ποιότης ἀνάλογος . ὁ δέ ὕλη οὗτος ἐν ὁ περί ὁ φάρμακον ἐγώ γράφω πραγματεία λέγω . ἐπέχω δέ ὁ ξανθός χολή , ἐπί μέν ἔμφραξις ὁ λεπτύνω δίαιτα χράω · λέγω δέ ὁ ὕλη ὁ τοιοῦτος δίαιτα ἑτέρωθι διά εἷς γράμμα · ἐπί δέ θλῖψις , ὁ μέν διά ὁ ὁ ὁμιλέω ὁ χολοδόχος πόρος σῶμα ἄμετρος πλήρωσις , εἰ μέν διά πάχος χυμός , ὁ λεπτύνω δίαιτα χράω , εἰ δέ διά πλῆθος , ὁ κένωσις · εἰ δέ διά φλεγμονή ἤ σκίρρος , ἐκπίπτω ἤδη ὁ τοιοῦτος ὁ ὑγιεινός πραγματεία · εἰ δέ διά δυσκρασία ὑπόγυιος , ἀντεισάγω ὁ ἡσσάομαι ποιότης . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ἰάομαι χρή ὁ μύσις ὁ στόμιον , ἐπί μέν ὁ αὐστηρός γίγνομαι , ὁ λιπαρός καί γλυκύς κελεύω λαμβάνω , ἐπί δέ ὁ θερμαίνω καί ξηραίνω , ὅσος ψύχω καί ὑγραίνω . λέγω δέ ὁ ὁ τοιοῦτος ὕλη ἐν ὁ ἑξῆς ὑπόμνημα . ὁ αὐτός δέ τρόπος εἰμί ὁ κάθαρσις ἐπέχω ὁ τρίτος γένος ὁ περίσσωμα , ὅς κατά ἕκαστος ὁ ζῷον μόριον φημί συνίστημι . εἰ μέν γάρ μύω ἔτι ὁ στόμα ὁ πόρος , ἐπανορθόω χρή διά ὁ ἐναντίος ὁ βλάπτω , ὁ μέν ἐπί ὁ ψύχω αἴτιος στέγνωσις ἐκθερμαίνω , καθά ὅσος πυκνόω ἐγώ ὑπό κρύος γίγνομαι , ὁ δέ ἐπί θερμότης καί ξηρότης ἐμψύχω τε καί ἀνυγραίνω , καθά ὅσος διά ἔκκαυσις · οὕτως δέ καί ὅσος διά ὁ στύφω προσπίπτω , ὥσπερ ὅσος ὁ ὕδωρ εἰμί στυπτηριώδης , λιπαρός τε καί μαλακός τρῖψις ἅμα ὁ ὁ γλυκύς ὕδωρ λουτρόν . εἰ δέ ἐμφράσσω ὁ πόρος διά πάχος , ἤ πλῆθος , ἤ γλισχρότης περίσσωμα , ὁ λεπτύνω δίαιτα οὗτος ἁρμόζω , καί ὅσος τέμνω καί θερμαίνω φάρμακον , ὁ μέν εἴσω ὁ σῶμα λαμβάνω , ὁ δέ ἔξωθεν ἐπιτίθημι , καί πρό οὗτος ἅπας γυμνάσιον . καί γάρ καί οὗτος λύω τε δύναμαι ὁ περίσσωμα καί διά ὁ πόρος ἐκκενόω , καί τοσοῦτος πλεονεκτέω ὁ λεπτύνω ἔδεσμα τε καί φάρμακον , ὅσος ἀγαθός εἰμί μηδείς βλάπτω εἰς ὁ ὁ σῶμα ἕξις ἐκκενόω ὁ περισσός ὁ σῶμα ὁ σύν ὁ ὁ τε σάρξ συντήκω καί ἰσχνόω ὁ στερεός . οὗτος μέν γάρ ὁ βλάβη ὁ θερμός τε καί λεπτύνω ἐφεδρεύω φάρμακον · ἐπί δέ ὁ γυμνάσιον οὐ μόνος οὐδείς τοιοῦτος , ἀλλά καί ῥώμη ὁ ὄργανον ἐγγίγνομαι , ὁ θερμότης ἀναζωπυρέω αὐτός , ᾀ ὁ πρός ἀλλήλων ὁ σῶμα παράτριψις σκληρότης τε τις καί δυσπάθεια ἐγγίγνομαι . ὡς δέ ἄν τις ἐν καιρός γυμνάζω , καί μέτρον ὁ προσήκω χράω καί τάξις καί ποιότης ὁ κατά μέρος ἐνέργεια ὁ δέω , νυνί μέν οὐ πρόκειμαι λέγω , ὥσπερ οὐδέ περί τροφή καί καιρός καί μέτρον καί τάξις καί ποιότης , οὐδέ περί ὁ λεπτύνω ἔδεσμα καί πόμα , οὐδέ περί ὁ ἀλλοιόω κατά ποιότης φάρμακον · οὐδείς γάρ αὐτός οὐδέπω ὁ κατά μέρος λέγω χρῆσις , ἀλλά ἀρκέω ἐπί κεφάλαιος μόνος διέρχομαι · ἐν δέ ὁ ἑξῆς ὑπόμνημα ὑπέρ ἅπας ἐπί πολύς λέγω .