galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 5.10
Σύγκειται γὰρ ἅπασα πρόνοια σωματικῆς διαθέσεως ἔκ τε τοῦ γινώσκειν αὐτῆς τὴν οἰκείαν οὐσίαν καὶ τῆς τῶν βοηθημάτων ὕλης τὰς δυνάμεις · οἷον εὐθέως ἐπὶ τοῦ προκειμένου νῦν ἡμῖν , τοῦ γήρως , ὁ γνοὺς τὴν διάθεσιν ἐπιστημονικῶς , ὅτι ξηρότης ἐστὶ μετὰ ψύξεως , ἐὰν ἐκμάθῃ τὰς ὑγραινούσας ὕλας καὶ θερμασίας τῶν βοηθημάτων , ἀγαθὸς ἂν ἰατρὸς εἴη γερόντων . οὐσῶν δὲ τεττάρων ὑλῶν κατὰ γένος , ἃς ὀνομάζουσι , προσφερομένων καὶ ποιουμένων καὶ κενουμένων καὶ προσπιπτόντων ἔξωθεν , ἐκλέγεσθαι προσήκει καθ’ ἑκάστην αὐτῶν τὰ θερμαίνειν τε καὶ ὑγραίνειν δυνάμενα . πρὸς δὲ τὴν οἰκείαν ἑκάστου χρῆσιν ἡ ἐπὶ τῶν παραδειγμάτων ἄσκησις ὠφελιμωτάτη . οἶδα δέ ποτε θώρακα παιδὸς ἀπολειπόμενον οὐκ ὀλίγῳ τῆς τῶν ἄλλων συμμετρίας μορίων αὐξήσας τὸ μέτρον ἐκ τοιαύτης ἰδέας βοηθημάτων . ἐζώννυον μὲν αὐτῷ τὰ κάτω τοῦ θώρακος ἅπαντα μέχρι τῶν ἰσχίων ζώνῃ συμμέτρως πλατείᾳ , οὕτω παραβάλλων , ὡς ἐρηρεῖσθαι μὲν ἀλύπως , μήτε δὲ χαλαρὸν ἀπολιπεῖν τι , μήτε πεπιέσθαι , γυμνάσια δὲ τά τε δι’ ὅλων τῶν χειρῶν ἐπιτηδευόμενα καὶ τὰς καλουμένας ὑπὸ τῶν φωνασκῶν ἀναφωνήσεις παρελάμβανον , ἐφ’ ἑκατέροις δὲ κατάληψιν πνεύματος ἐκέλευον ποιεῖσθαι . γίγνεται δ’ αὕτη , σφοδρῶς μὲν θλιβόντων ἡμῶν ἐκ παντὸς μέρους τὸν θώρακα , τὴν δ’ ἐκπνοὴν κατεχόντων , ὡς ἐπέχεσθαι πᾶν ἔνδον τὸ πνεῦμα τὸ διὰ τῆς εἰσπνοῆς φθάνον εἱλκύσθαι . διὸ καὶ πλεῖον εἰσπνευστέον ἐστὶ τῷ μέλλοντι καλῶς τοῦτο δράσειν · ὅσῳ γὰρ ἂν ᾖ πλείων ὁ θλιβόμενος ἀὴρ , τοσούτῳ μᾶλλον ὁ θώραξ εὐρύνεται διατεινόμενος . ὅτι δὲ καὶ τὰς ἀναφωνήσεις ἐν μεγέθει τε καὶ τῇ κατ’ ὀξύτητα τάσει τῆς φωνῆς ποιητέον ἐστὶν ἐπὶ τούτων , οὐκ ἄδηλον , εἴγε δὴ πρόκειται γυμνάζειν ἰσχυρῶς πάντα τοῦ θώρακος τὰ μόρια . ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τῶν αὐξανομένων σωμάτων εἰς συμμετρίαν ἄξει τὰ φύσει κακῶς διαπεπλασμένα · μέτρια δὲ καὶ τοὺς ἤδη τελείους ὠφελήσει . οὐ μὴν ἐπί γε πρεσβυτῶν ἐπιχειρήσεις ἔργῳ τοιούτῳ , βέλτιον γὰρ ἐπ’ ἐκείνων ἡσυχάζειν τοῖς ἀσθενέσι μορίοις εἴρηται , βέλτιον δὲ καὶ τὸ διὰ τῶν συνήθων ἐπιτηδευμάτων γυμνάζειν , εἰ καὶ βλαβερὰ μετρίως εἴη . τοῖς γε μὴν νέοις ὑπαλλάττειν πειρᾶσθαι τὰ βλάπτοντα , κᾂν ἐκ παιδὸς ᾖ συνηθέστατα · δύναται γὰρ ἡ δύναμις αὐτῶν ὑπομεῖναι τὴν μεταβολὴν ἐν μέτρῳ γινομένην , ἐλπίς τ’ ἐστὶ , τῷ λοιπῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς ὀνήσεσθαί τι πρὸς τῶν ἀμεινόνων ἐπιτηδευμάτων . ὁ δὲ γέρων , εἰ δυνηθείη χρόνῳ συχνῷ κατὰ βραχὺ μεταστῆναι τῶν φαύλων ἐθῶν , οὐδ’ ἐν ᾧ χρόνῳ χρήσεται τοῖς βελτίοσιν ἕξει , συμβήσεται δ’ αὐτῷ πονῆσαι μάτην , ὥσπερ εἰ καὶ τέχνην ἄρχοιτο μανθάνειν ὀγδοηκοντούτης τις ὤν . ὥσπερ δὲ τῶν γερόντων αὐτῶν οὐ σμικρά τίς ἐστι διαφορὰ πρὸς ἀλλήλους , εἴτε κατὰ τὴν ἡλικίαν αὐτὴν , εἴτε κατὰ τὴν διάθεσιν τοῦ σώματος , οὕτω καὶ τῶν φύσει ξηροτέρων τε ἅμα καὶ ψυχροτέρων , ὡς πρὸς τὸν σύμμετρον παραβάλλειν , οὐκ ὀλίγον τοὐν μέσῳ τῆς δυσκρασίας ἐστὶ πρὸς ἀλλήλους τε καὶ τοὺς γέροντας . ὑγραίνειν μὲν οὖν αὐτοὺς δηλονότι καὶ θερμαίνειν προσήκει , θαῤῥαλεώτερον δὲ ταῦτα πράττειν , διὰ τὴν ἡλικίαν ἀνεχομένους ἰσχυρῶν γυμνασίων , ὡς ἂν ἐῤῥωμένης ἔτι τῆς δυνάμεως . ὁ γάρ τοι πρῶτος σκοπὸς , ἀφ’ οὗ τὴν ἔνδειξιν τῶν ἰαμάτων λαμβάνομεν , ἡ τοιάδε δυσκρασία τοῦ σώματός ἐστιν , οὐ τὸ γῆρας , ἢ ὅλως ἡλικία τις . ἀλλ’ ἐπειδὴ στοχαστικῶς ἡμῖν τὸ τῶν διαθέσεων μέτρον λαμβάνεται , διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἡλικίαν ἐπισκοποῦμεν . ἡ δ’ αὐτὴ χρεία καὶ τῆς τῶν ἐθῶν γνώσεώς ἐστι , καὶ τῆς τῶν προκαταρκτικῶν ὀνομαζομένων αἰτίων · εἰς γὰρ τὴν τῆς διαθέσεως ἀκριβεστέραν γνῶσιν ἐκ τῶν τοιούτων ἁπάντων ὠφελούμεθα , τῶν δ’ ἰαμάτων ἡ ἔνδειξις οὐκ ἐκ τούτων γίνεται . τῷ γε μὴν ἐμπειρικῷ μέρος τῆς ὅλης συνδρομῆς ἐστι καὶ τὰ τοιαῦτα , τετηρημένης ἐπ’ αὐτῆς τῆς θεραπείας , οὐκ ἐνδεικτικῶς εὑρισκομένης . εἰκότως τοιγαροῦν Ἱπποκράτης τὰ πλεῖστα περὶ διαγνώσεων καὶ προγνώσεων ἔγραψε , γυμνάζων ἡμᾶς ἐν τοῖς κατὰ μέρος , οἵ τ’ ἄριστοι μετ’ αὐτὸν ἰατροὶ ὡσαύτως ἔπραξαν , εὖ εἰδότες , ὡς τῷ γνόντι τὴν διάθεσιν ἀκριβῶς τοῦ σώματος , ὃ μεταχειριζόμεθα ὑγιαῖνον ἢ νοσοῦν , οὐ χαλεπῶς εὑρίσκεται τὰ βοηθήματα . χρὴ γὰρ , ὡς εἴρηται πολλάκις , ἄρχεσθαι μὲν ἀπὸ θεραπευτικοῦ παραγγέλματος τοῦ , τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα , τῆς δ’ ὕλης τῶν βοηθημάτων ἐπιστήμονα γενόμενον , ὡς ἐκμάθῃ αὐτῆς τὰς δυνάμεις , ἀεὶ προσφέρειν ἅπαντι σώματι , τῷ μὲν φαύλως διακειμένῳ τἀναντία , τῷ δ’ ἄριστα κατεσκευασμένῳ τὰ παραπλήσια ταῖς δυνάμεσι . καὶ τοίνυν καὶ τὰς δυσκρασίας αὐτὰς , ὅσαι κατὰ τὸ τῆς ὑγείας ἔτι πλάτος εἰσὶν , ἐπανορθοῦσθαι μὲν βουλόμενος ὑπεναντίως διαιτήσεις · ὅπερ ἐπὶ πολλῆς γίνεται σχολῆς . ἐν ἀσχολίᾳ γὰρ οὖσι διὰ τῶν ὁμοίων ὑπηρετήσεις , καὶ μάλισθ’ ὅταν οὕτως ὦσιν εἰθισμένοι . συμβαίνει δὲ ὡς τὰ πολλὰ θάτερον τούτων μᾶλλον , ὡς ἂν τῶν φύσεων ἀδιδάκτως αἱρουμένων τὰ οἰκεῖα . καὶ μέχρι γε τοσούτων προσφερόμεθα αὐτὰ , μέχρι περ ἂν εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐπανέλθωσι κατάστασιν .
Lemmas: σύγκειμαι γάρ ἅπας πρόνοια σωματικός διάθεσις ἐκ τε ὁ γιγνώσκω αὐτός ὁ οἰκεῖος οὐσία καί ὁ ὁ βοήθημα ὕλη ὁ δύναμις · οἷον εὐθύς ἐπί ὁ πρόκειμαι νῦν ἐγώ , ὁ γῆρας , ὁ γιγνώσκω ὁ διάθεσις ἐπιστημονικός , ὅτι ξηρότης εἰμί μετά ψῦξις , ἐάν ἐκμανθάνω ὁ ὑγραίνω ὕλη καί θερμασία ὁ βοήθημα , ἀγαθός ἄν ἰατρός εἰμί γέρων . εἰμί δέ τέσσαρες ὕλη κατά γένος , ὅς ὀνομάζω , προσφέρω καί ποιέω καί κενόω καί προσπίπτω ἔξωθεν , ἐκλέγω προσήκω κατά ἕκαστος αὐτός ὁ θερμαίνω τε καί ὑγραίνω δύναμαι . πρός δέ ὁ οἰκεῖος ἕκαστος χρῆσις ὁ ἐπί ὁ παράδειγμα ἄσκησις ὠφέλιμος . οἶδα δέ ποτέ θώραξ παῖς ἀπολείπω οὐ ὀλίγος ὁ ὁ ἄλλος συμμετρία μόριον αὐξάνω ὁ μέτρον ἐκ τοιοῦτος ἰδέα βοήθημα . ζώννυμι μέν αὐτός ὁ κάτω ὁ θώραξ ἅπας μέχρι ὁ ἴσχιον ζώνη σύμμετρος πλατύς , οὕτως παραβάλλω , ὡς ἐρείδω μέν ἄλυπος , μήτε δέ χαλαρός ἀπολείπω τις , μήτε πιέζω , γυμνάσιον δέ ὁ τε διά ὅλος ὁ χείρ ἐπιτηδεύω καί ὁ καλέω ὑπό ὁ φωνασκός ἀναφώνησις παραλαμβάνω , ἐπί ἑκάτερος δέ κατάληψις πνεῦμα κελεύω ποιέω . γίγνομαι δέ οὗτος , σφοδρός μέν θλίβω ἐγώ ἐκ πᾶς μέρος ὁ θώραξ , ὁ δέ ἐκπνοή κατέχω , ὡς ἐπέχω πᾶς ἔνδον ὁ πνεῦμα ὁ διά ὁ εἰσπνοή φθάνω ἕλκω . διό καί πολύς εἰσπνευστέον εἰμί ὁ μέλλω καλός οὗτος δράω · ὅσος γάρ ἄν εἰμί πολύς ὁ θλίβω ἀήρ , τοσοῦτος μάλα ὁ θώραξ εὐρύνω διατείνω . ὅτι δέ καί ὁ ἀναφώνησις ἐν μέγεθος τε καί ὁ κατά ὀξύτης τάσις ὁ φωνή ποιέω εἰμί ἐπί οὗτος , οὐ ἄδηλος , εἰ δή πρόκειμαι γυμνάζω ἰσχυρός πᾶς ὁ θώραξ ὁ μόριον . οὗτος μέν οὖν ἐπί ὁ αὐξάνω σῶμα εἰς συμμετρία ἄγω ὁ φύσις κακός διαπλάσσω · μέτριος δέ καί ὁ ἤδη τέλειος ὠφελέω . οὐ μήν ἐπί γε πρεσβύτης ἐπιχειρέω ἔργον τοιοῦτος , ἀγαθός γάρ ἐπί ἐκεῖνος ἡσυχάζω ὁ ἀσθενής μόριον λέγω , ἀγαθός δέ καί ὁ διά ὁ συνήθης ἐπιτήδευμα γυμνάζω , εἰ καί βλαβερός μέτριος εἰμί . ὁ γε μήν νέος ὑπαλλάσσω πειράω ὁ βλάπτω , ἔͅν ἐκ παῖς εἰμί συνήθης · δύναμαι γάρ ὁ δύναμις αὐτός ὑπομένω ὁ μεταβολή ἐν μέτρον γίγνομαι , ἐλπίς τε εἰμί , ὁ λοιπός χρόνος ὁ ζωή ὀνίνημι τις πρός ὁ ἀγαθός ἐπιτήδευμα . ὁ δέ γέρων , εἰ δύναμαι χρόνος συχνός κατά βραχύς μεθίστημι ὁ φαῦλος ἔθος , οὐδέ ἐν ὅς χρόνος χράω ὁ ἀγαθός ἔχω , συμβαίνω δέ αὐτός πονέω μάτην , ὥσπερ εἰ καί τέχνη ἄρχω μανθάνω ὀγδοηκοντούτης τις εἰμί . ὥσπερ δέ ὁ γέρων αὐτός οὐ μικρός τις εἰμί διαφορά πρός ἀλλήλων , εἴτε κατά ὁ ἡλικία αὐτός , εἴτε κατά ὁ διάθεσις ὁ σῶμα , οὕτως καί ὁ φύσις ξηρός τε ἅμα καί ψυχρός , ὡς πρός ὁ σύμμετρος παραβάλλω , οὐ ὀλίγος ἐν μέσος ὁ δυσκρασία εἰμί πρός ἀλλήλων τε καί ὁ γέρων . ὑγραίνω μέν οὖν αὐτός δηλονότι καί θερμαίνω προσήκω , θαρσαλέος δέ οὗτος πράσσω , διά ὁ ἡλικία ἀνέχω ἰσχυρός γυμνάσιον , ὡς ἄν ῥώννυμι ἔτι ὁ δύναμις . ὁ γάρ τοι πρῶτος σκοπός , ἀπό ὅς ὁ ἔνδειξις ὁ ἴαμα λαμβάνω , ὁ τοιόσδε δυσκρασία ὁ σῶμα εἰμί , οὐ ὁ γῆρας , ἤ ὅλος ἡλικία τις . ἀλλά ἐπειδή στοχαστικός ἐγώ ὁ ὁ διάθεσις μέτρον λαμβάνω , διά οὗτος καί ὁ ἡλικία ἐπισκοπέω . ὁ δέ αὐτός χρεία καί ὁ ὁ ἔθος γνῶσις εἰμί , καί ὁ ὁ προκαταρκτικός ὀνομάζω αἴτιος · εἰς γάρ ὁ ὁ διάθεσις ἀκριβής γνῶσις ἐκ ὁ τοιοῦτος ἅπας ὠφελέω , ὁ δέ ἴαμα ὁ ἔνδειξις οὐ ἐκ οὗτος γίγνομαι . ὁ γε μήν ἐμπειρικός μέρος ὁ ὅλος συνδρομή εἰμί καί ὁ τοιοῦτος , τηρέω ἐπί αὐτός ὁ θεραπεία , οὐ ἐνδεικτικός εὑρίσκω . ἔοικα τοιγαροῦν Ἱπποκράτης ὁ πολύς περί διάγνωσις καί πρόγνωσις γράφω , γυμνάζω ἐγώ ἐν ὁ κατά μέρος , ὁ τε ἀγαθός μετά αὐτός ἰατρός ὡσαύτως πράσσω , εὖ οἶδα , ὡς ὁ γιγνώσκω ὁ διάθεσις ἀκριβής ὁ σῶμα , ὅς μεταχειρίζω ὑγιαίνω ἤ νοσέω , οὐ χαλεπός εὑρίσκω ὁ βοήθημα . χρή γάρ , ὡς λέγω πολλάκις , ἄρχω μέν ἀπό θεραπευτικός παράγγελμα ὁ , ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ἴαμα , ὁ δέ ὕλη ὁ βοήθημα ἐπιστήμων γίγνομαι , ὡς ἐκμανθάνω αὐτός ὁ δύναμις , ἀεί προσφέρω ἅπας σῶμα , ὁ μέν φαῦλος διάκειμαι ἐναντίος , ὁ δέ ἀγαθός κατασκευάζω ὁ παραπλήσιος ὁ δύναμις . καί τοίνυν καί ὁ δυσκρασία αὐτός , ὅσος κατά ὁ ὁ ὑγεία ἔτι πλάτος εἰμί , ἐπανορθόω μέν βούλομαι ὑπεναντίος διαιτέω · ὅς ἐπί πολύς γίγνομαι σχολή . ἐν ἀσχολία γάρ εἰμί διά ὁ ὅμοιος ὑπηρετέω , καί μάλα ὅταν οὕτως εἰμί ἐθίζω . συμβαίνω δέ ὡς ὁ πολύς ἕτερος οὗτος μάλα , ὡς ἄν ὁ φύσις ἀδίδακτος αἱρέω ὁ οἰκεῖος . καί μέχρι γε τοσοῦτος προσφέρω αὐτός , μέχρι περ ἄν εἰς ὁ ἀρχαῖος ἐπανέρχομαι κατάστασις .