galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 4.10
Περὶ μὲν οὖν τοῦ τε πρώτου γένους τῶν κόπων , ἐφ’ ὧν νυγματώδης ἐστὶ κατὰ πάντα τοῦ ζώου αἴσθησις , ὅσαι τ’ ἄλλαι μοχθηρῶν χυμῶν ἐν τῷ σώματι γίγνονται πλεονεξίαι , καθ’ ἑαυτάς τε καὶ σὺν κόποις , σχεδὸν ἤδη λέλεκται πάντα · περὶ δὲ τοῦ τονώδους ὑφ’ ἡμῶν κληθέντος θέντος κόπου λέγω ἐφεξῆς . ὅτι μὲν οὖν ὁ τοιοῦτος κόπος , ὅταν ἄνευ γυμνασίων συνίστηται , πλῆθος ἐνδείκνυται διατεῖνον τὰ στερεὰ μόρια τοῦ ζώου , καὶ ἄλλοις μέν τισι τῶν εὐδοκίμων ἰατρῶν ἔδοξεν , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τοῖς περὶ τὸν Ἐρασίστρατον . ὅτι δ’ , ὅταν αἵματος ᾖ πλῆθος , ἄριστον ἤτοι φλέβα τέμνειν , ἢ ἀποσχάζειν τὰ σφυρὰ , λέλεκται μέν που καὶ πρόσθεν , ἀναληπτέον δ’ ἔτι καὶ νῦν τὸν λόγον Ἐρασιστράτου χάριν , ὃς οὔτ’ ἐπ’ ἄλλης ὅλως οὐδεμιᾶς , οὐδὲ ἐπὶ τῆσδε τῆς διαθέσεως ἐχρήσατο φλεβοτομίᾳ . ὅτι μὲν οὖν ἐπὶ τῆς ὑγιεινοτάτης φύσεως , ὑπὲρ ἧς ὁ λόγος ἐνέστηκεν , ἐγχωρεῖ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον ἐκκενοῦν τὸ τοιοῦτον πλῆθος , ἔμπροσθεν εἴρηται . κατὰ μὲν γὰρ τὰς μοχθηρὰς , ἐφ’ ὧν τὸ περιττὸν κατὰ τὸν ἐγκέφαλον ἢ τὰ τῆς ἀναπνοῆς ὄργανα φέρεται , πηλίκον ἐστὶ κακὸν ἑτέρῳ τρόπῳ κενώσεως χρῆσθαι , παραλείποντας φλεβοτομίαν , εἰρήσεται μέν που καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ὑπομνημάτων , ὅταν ὑπὲρ τῶν μοχθηρῶν κατασκευῶν ὁ λόγος περαίνηται , λέλεκται δ’ ἤδη κᾀν τῷ περὶ φλεβοτομίας πρὸς Ἐρασίστρατον . ὅθεν οὐδὲ ἔστι μηκύνειν ἐν τῷδε περὶ αὐτῶν , ἀλλ’ ἐπὶ τὸν λοιπὸν καὶ τρίτον τῶν κόπων , ὅταν αὐτομάτως συνίστηται , τὸν λόγον ἄγειν , ὃν ἐν τῷ πρόσθεν ἐκαλέσαμεν φλεγμονώδη διά τε τὸ τῆς ὀδύνης μέγεθος , καὶ ὅτι μετὰ θερμότητος ἐπιφανοῦς συνίσταται , συνεξαίρων εἰς ὄγκον τοὺς μῦς . οὗτος ὁ κόπος οὐδ’ ὡρῶν ὀλίγων , μή τοί γε δυοῖν ἢ τριῶν ἔχεται ἡμερῶν ἴσον ὄγκον τῆς Ἐρασιστράτου βραδύτητος , ἀλλ’ αὐτίκα πυρετὸν ἐπιφέρει σφοδρότατον , ἢν μή τις φθάσας ἀποχέῃ τοῦ αἵματος . καὶ γὰρ οὖν καὶ θερμότατόν ἐστι τὸ τῶν τοιούτων κόπων αἷμα , καὶ πλείστης αὐτοῦ δέονται τῆς κενώσεως ἅπαντες σχεδὸν οἱ καταληφθέντες τῷ κόπῳ . καὶ οἱ πολλοὶ δ’ αὐτῶν πυρέττουσι , κᾂν ἀποχέῃς τοῦ αἵματος . ὅθεν οὔτε βλακεύειν , οὔτε ὀλίγον ἀφελεῖν προσήκει , ἀλλὰ διὰ ταχέων ἐκκενοῦν , καὶ μέχρι λειποθυμίας ἄγειν , εἰ μηδὲν ἕτερον κωλύοι . κάλλιον δὲ , εἰ ἐγχωρεῖ , δὶς ἀφελεῖν ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ , τὸ μὲν οὖν πρότερον οὕτω κενοῦντας , ὡς μὴ λειποθυμῆσαι τὸν ἄνθρωπον , τὸ δὲ δεύτερον οὐδὲ τὴν λειποψυχίαν φοβεῖσθαι προσήκει . τῇ μὲν γὰρ προτέρᾳ κενώσει καταλυθεὶς , οὐκ ἂν ὑπομείναι τὴν δευτέραν · ἐν ταύτῃ δ’ εἴτι πάθοι τοιοῦτον , εὐανακόμιστος γίνεται . μὴ φλεβοτομηθέντες δὲ οἱ οὕτως διακείμενοι τύχης ἀγαθῆς εἰς τὸ σωθῆναι δέονται , καὶ οὐδὲ σώζονται , εἰ μὴ καθ’ ἕτερόν τινα τρόπον , ἢ αἱμοῤῥαγήσαντες ἐκ ῥινῶν , ἢ λάβρων ἱδρώτων αὐτοῖς ἐκχυθέντων . ἐπισκοπεῖσθαι δὲ χρὴ μάλιστα μέλλοντας τέμνειν φλέβα , πότερον κατὰ θώρακα , καὶ νῶτα , καὶ ὀσφῦν ἐρείδουσιν αἱ τάσεις τε καὶ αἱ νυγματώδεις ὀδύναι , ἢ κατὰ κεφαλὴν καὶ τράχηλον μᾶλλον . οὕτως μὲν γὰρ τὴν ὠμιαίαν διαιρήσεις , καὶ μᾶλλον εἰ πλήρους αἰσθάνοιντο καὶ θερμῆς τῆς κεφαλῆς , ἐκείνοις δὲ τὴν ἔνδον · εἰ δ’ ὅλως ὁμαλῶς ὑπὸ τοῦ κόπου τὸ σῶμα κατέχοιτο , τὴν μέσην ἀμφοῖν . εἰ μὲν οὖν ἐπὶ τῇ φλεβοτομίᾳ πυρέσσειν ἄρξαιντο , τῆς θεραπευτικῆς ἔργον ἤδη μεθόδου προνοήσασθαι τούτων · εἰ δ’ ἀπύρετοι διαμένοιεν , ἐν μὲν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ἐπὶ τῇ φλεβοτομίᾳ πτισάνης χυλὸν ἢ ἐκ χόνδρου ῥοφήματα διδόναι μόνον , ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ καὶ λούειν ἂν ἤδη δύναιο σὺν ἐλαίῳ δαψιλεῖ , διαιτᾷν δὲ , κᾂν λούσῃς , μετριώτατα θριδακίνης , εἰ βούλοιτο , διδόναι τι , εἴτε κολοκύνθης , εἰ παρείη , καὶ πτισάνης . ἀγαθὸς δὲ καὶ ὁ χόνδρος , εἴθ’ ὡς πτισάνην τις αὐτὸν ἡδύνας ὄξει σκευάζοι , εἴτε χωρὶς ὄξους . εἰ δὲ μὴ παρείη κολοκύνθη , μαλάχῃ καὶ τεύτλῳ καὶ λαπάθῳ καὶ ἀνδραφάξυϊ χρῆσθαι . εἰ δὲ σαρκὸς βούλοιτο γεύσασθαι , τὴν τῶν πετραίων ἰχθύων ἢ ὀνίσκων ἐν λευκῷ ζωμῷ καλῶς ἑψήσαντα διδόναι . προσαγορεύω δὲ λευκὸν ζωμὸν , ὅταν ἄνευ γάρου τε καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον τῆς ἄλλης καρυκείας σκευασθῇ , ἀνήθου τε καὶ ἁλῶν ἐμβληθέντων εἰς ὕδωρ σὺν ἐλαίῳ καὶ πράσῳ βραχεῖ . κάλλιον δὲ , εἰ καὶ τῇ δευτέρᾳ τῶν ἡμερῶν οἴνου φείσαιτο . τῇ τρίτῃ δὲ , εἰ μὲν εὐπέπτως φέροι τὴν ὑδροποσίαν , εἴργειν οἴνου καὶ τότε · μὴ φέροντος δὲ , μάλιστα μὲν ἀπόμελι διδόναι , καὶ γὰρ ἐμψύχει γέ πως ἠρέμα τοῦτο τὸ ποτὸν , οὗ καὶ αὐτοῦ χρῄζουσιν οἱ φλεγμονώδεις κόποι · μὴ παρόντος δὲ τούτου , λεπτὸν καὶ λευκὸν οἶνον διδόναι , καὶ τἄλλα κατὰ ﻿ λόγον ἀνακομίζειν , εὐχύμῳ τε καὶ μηδαμῶς θερμαινούσῃ διαίτῃ χρώμενον . εὐλαβεῖσθαι δὲ μάλιστα πάντων ἀθρόως ἀνατρέφειν . ὅσοι γὰρ ἐπὶ τοιαύταις κενώσεσιν εἰς τὴν ἐξ ἀρχῆς δίαιταν εὐθέως ἐπανῆλθον , ἐμπίπλαται τούτοις ἡ ἕξις ἀπέπτων χυμῶν , οὓς ἀναρπάζει , πρὶν πεφθῆναι καλῶς ἔν τε γαστρὶ καὶ κατὰ τὰς φλέβας , ὁ τοῦ σώματος ὄγκος . αὕτη μὲν ἡ ἀρίστη πρόνοια τοῦ φλεγμονώδους κόπου . διὰ τί δὲ ἐπαφαιρεῖν τε κελεύομεν αἵματος ἐπ’ αὐτῶν καὶ μή πληροῦν ἀθρόως , ἀρκεῖ μὲν δήπου καὶ τὴν ἐμπειρικὴν αἰτίαν εἰπεῖν , ὅτι καὶ μᾶλλον ὀνίνανται κενωθέντες οὕτω , καὶ ὑγιαίνουσιν εἰς μακρὸν , ὡς εἴρηται , διαγόμενοι · προσθεῖναι δ’ οὐκ ἂν χεῖρον εἴη καὶ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων ἔνδειξιν . ἐπεὶ τοίνυν ἐν τῷ φλεγμονώδει κόπῳ πλῆθος αἵματος ἠθροισμένον θερμοῦ κατὰ τὸν ὄγκον ἐστὶν , ἡ φλεβοτομία δὲ τοὺς ἐν τοῖς ἀγγείοις ἐκκενοῖ χυμοὺς , ἄμεινον ἐπὶ τῇ προτέρᾳ κενώσει τοσοῦτον χρόνον διαλιπεῖν , ὡς μεταληφθῆναί τι καὶ εἰς τὰς φλέβας ἐκ τῶν κατὰ τὸ σῶμα . τοῦτο δ’ οὐκ ἐπιτρεπτέον ἐν αὐταῖς ἀπομένειν , ἡμιμόχθηρον ὑπάρχον , ἀλλ’ ἐκκενωτέον αὐτοῦ τὸ πλεῖστον . ταῦτά τοι καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἡμέραν ἐπαφαιροῦμεν αἵματος , ἐνίοτε δὲ καὶ κατὰ τὴν τρίτην , ἐπειδὰν ἀντισπᾷν τε καὶ μετάγειν ἐξ ἑτέρων εἰς ἕτερα συμφέρειν δόξῃ . λέγεται δὲ καὶ περὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων διορισμῶν ἀκριβέστερον ἐν τοῖς περὶ φλεβοτομίας , ὧν οὐκ ἐγχωρεῖ μεμνῆσθαι τανῦν διὰ τὸ τῆς θεραπευτικῆς πραγματείας ἰδιωτέρους ὑπάρχειν αὐτοὺς , καὶ μέλλειν που καὶ αὖθις ἴσως ἡμᾶς ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ περὶ φλεβοτομίας ἐντελέστερον διέρχεσθαι .
Lemmas: περί μέν οὖν ὁ τε πρῶτος γένος ὁ κόπος , ἐπί ὅς νυγματώδης εἰμί κατά πᾶς ὁ ζῷον αἴσθησις , ὅσος τε ἄλλος μοχθηρός χυμός ἐν ὁ σῶμα γίγνομαι πλεονεξία , κατά ἑαυτοῦ τε καί σύν κόπος , σχεδόν ἤδη λέγω πᾶς · περί δέ ὁ τονώδης ὑπό ἐγώ καλέω τίθημι κόπος λέγω ἐφεξῆς . ὅτι μέν οὖν ὁ τοιοῦτος κόπος , ὅταν ἄνευ γυμνάσιον συνίστημι , πλῆθος ἐνδείκνυμι διατείνω ὁ στερεός μόριον ὁ ζῷον , καί ἄλλος μέν τις ὁ εὐδόκιμος ἰατρός δοκέω , οὐ ἦκα δέ καί ὁ περί ὁ Ἐρασίστρατος . ὅτι δέ , ὅταν αἷμα εἰμί πλῆθος , ἀγαθός ἤτοι φλέψ τέμνω , ἤ ἀποσχάζω ὁ σφυρόν , λέγω μέν που καί πρόσθεν , ἀναληπτέον δέ ἔτι καί νῦν ὁ λόγος Ἐρασίστρατος χάριν , ὅς οὔτε ἐπί ἄλλος ὅλος οὐδείς , οὐδέ ἐπί ὅδε ὁ διάθεσις χράω φλεβοτομία . ὅτι μέν οὖν ἐπί ὁ ὑγιεινός φύσις , ὑπέρ ὅς ὁ λόγος ἐνίστημι , ἐγχωρέω καί κατά ἄλλος τρόπος ἐκκενόω ὁ τοιοῦτος πλῆθος , ἔμπροσθεν λέγω . κατά μέν γάρ ὁ μοχθηρός , ἐπί ὅς ὁ περισσός κατά ὁ ἐγκέφαλος ἤ ὁ ὁ ἀναπνοή ὄργανον φέρω , πηλίκος εἰμί κακός ἕτερος τρόπος κένωσις χράω , παραλείπω φλεβοτομία , λέγω μέν που καί διά ὁ ἑξῆς ὑπόμνημα , ὅταν ὑπέρ ὁ μοχθηρός κατασκευή ὁ λόγος περαίνω , λέγω δέ ἤδη εἰͅν ὁ περί φλεβοτομία πρός Ἐρασίστρατος . ὅθεν οὐδέ εἰμί μηκύνω ἐν ὅδε περί αὐτός , ἀλλά ἐπί ὁ λοιπός καί τρίτος ὁ κόπος , ὅταν αὐτόματος συνίστημι , ὁ λόγος ἄγω , ὅς ἐν ὁ πρόσθεν καλέω φλεγμονώδης διά τε ὁ ὁ ὀδύνη μέγεθος , καί ὅτι μετά θερμότης ἐπιφανής συνίστημι , συνεξαίρω εἰς ὄγκος ὁ μῦς . οὗτος ὁ κόπος οὐδέ ὥρα ὀλίγος , μή τοι γε δύο ἤ τρεῖς ἔχω ἡμέρα ἴσος ὄγκος ὁ Ἐρασίστρατος βραδυτής , ἀλλά αὐτίκα πυρετός ἐπιφέρω σφοδρός , ἐάν μή τις φθάνω ἀποχέω ὁ αἷμα . καί γάρ οὖν καί θερμός εἰμί ὁ ὁ τοιοῦτος κόπος αἷμα , καί πολύς αὐτός δέω ὁ κένωσις ἅπας σχεδόν ὁ καταλαμβάνω ὁ κόπος . καί ὁ πολύς δέ αὐτός πυρέσσω , ᾄν ἀποχέω ὁ αἷμα . ὅθεν οὔτε βλακεύω , οὔτε ὀλίγος ἀφαιρέω προσήκω , ἀλλά διά ταχύς ἐκκενόω , καί μέχρι λειποθυμία ἄγω , εἰ μηδείς ἕτερος κωλύω . καλός δέ , εἰ ἐγχωρέω , δίς ἀφαιρέω ἐν ἡμέρα εἷς , ὁ μέν οὖν πρότερος οὕτως κενόω , ὡς μή λειποθυμέω ὁ ἄνθρωπος , ὁ δέ δεύτερος οὐδέ ὁ λειποψυχία φοβέω προσήκω . ὁ μέν γάρ πρότερος κένωσις καταλύω , οὐ ἄν ὑπομένω ὁ δεύτερος · ἐν οὗτος δέ ἔτι πάσχω τοιοῦτος , εὐανακόμιστος γίγνομαι . μή φλεβοτομέω δέ ὁ οὕτως διάκειμαι τύχη ἀγαθός εἰς ὁ σῴζω δέω , καί οὐδέ σῴζω , εἰ μή κατά ἕτερος τις τρόπος , ἤ αἱμορραγέω ἐκ ῥίς , ἤ λάβρος ἱδρώς αὐτός ἐκχέω . ἐπισκοπέω δέ χρή μάλα μέλλω τέμνω φλέψ , πότερος κατά θώραξ , καί νῶτον , καί ὀσφῦς ἐρείδω ὁ τάσις τε καί ὁ νυγματώδης ὀδύνη , ἤ κατά κεφαλή καί τράχηλος μάλα . οὕτως μέν γάρ ὁ ὠμιαῖος διαιρέω , καί μάλα εἰ πλήρης αἰσθάνομαι καί θερμός ὁ κεφαλή , ἐκεῖνος δέ ὁ ἔνδον · εἰ δέ ὅλος ὁμαλής ὑπό ὁ κόπος ὁ σῶμα κατέχω , ὁ μέσος ἄμφω . εἰ μέν οὖν ἐπί ὁ φλεβοτομία πυρέσσω ἄρχω , ὁ θεραπευτικός ἔργον ἤδη μέθοδος προνοέω οὗτος · εἰ δέ ἀπύρετος διαμένω , ἐν μέν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα ἐπί ὁ φλεβοτομία πτισάνη χυλός ἤ ἐκ χόνδρος ῥόφημα δίδωμι μόνος , ἐν δέ ὁ δεύτερος καί λούω ἄν ἤδη δύναμαι σύν ἔλαιον δαψιλής , διαιτάω δέ , ἔͅν λούω , μέτριος θριδακίνη , εἰ βούλομαι , δίδωμι τις , εἴτε κολοκύνθη , εἰ πάρειμι , καί πτισάνη . ἀγαθός δέ καί ὁ χόνδρος , εἴτε ὡς πτισάνη τις αὐτός ἡδύνω ὄξος σκευάζω , εἴτε χωρίς ὄξος . εἰ δέ μή πάρειμι κολοκύνθη , μαλάχη καί τεῦτλον καί λάπαθος καί ἀνδραφάξυϊ χράω . εἰ δέ σάρξ βούλομαι γεύω , ὁ ὁ πετραῖος ἰχθῦς ἤ ὀνίσκος ἐν λευκός ζωμός καλός ἑψέω δίδωμι . προσαγορεύω δέ λευκός ζωμός , ὅταν ἄνευ γάρον τε καί πολύς δή μάλα ὁ ἄλλος καρυκεία σκευάζω , ἄνηθον τε καί ἅλς ἐμβάλλω εἰς ὕδωρ σύν ἔλαιον καί πράσον βραχύς . καλός δέ , εἰ καί ὁ δεύτερος ὁ ἡμέρα οἶνος φείδομαι . ὁ τρίτος δέ , εἰ μέν εὔπεπτος φέρω ὁ ὑδροποσία , ἔργω οἶνος καί τότε · μή φέρω δέ , μάλα μέν ἀπόμελι δίδωμι , καί γάρ ἐμψύχω γε πως ἠρέμα οὗτος ὁ ποτός , ὅς καί αὐτός χρῄζω ὁ φλεγμονώδης κόπος · μή πάρειμι δέ οὗτος , λεπτός καί λευκός οἶνος δίδωμι , καί ἄλλος κατά ﻿ λόγος ἀνακομίζω , εὔχυμος τε καί μηδαμῶς θερμαίνω δίαιτα χράω . εὐλαβέομαι δέ μάλα πᾶς ἀθρόος ἀνατρέφω . ὅσος γάρ ἐπί τοιοῦτος κένωσις εἰς ὁ ἐκ ἀρχή δίαιτα εὐθύς ἐπανέρχομαι , ἐμπίμπλημι οὗτος ὁ ἕξις ἄπεπτος χυμός , ὅς ἀναρπάζω , πρίν πέσσω καλός ἐν τε γαστήρ καί κατά ὁ φλέψ , ὁ ὁ σῶμα ὄγκος . οὗτος μέν ὁ ἀγαθός πρόνοια ὁ φλεγμονώδης κόπος . διά τίς δέ ἐπαφαιρέω τε κελεύω αἷμα ἐπί αὐτός καί μή πληρόω ἀθρόος , ἀρκέω μέν δήπου καί ὁ ἐμπειρικός αἰτία λέγω , ὅτι καί μάλα ὀνίνημι κενόω οὕτως , καί ὑγιαίνω εἰς μακρός , ὡς λέγω , διάγω · προστίθημι δέ οὐ ἄν κακός εἰμί καί ὁ ἀπό ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα ἔνδειξις . ἐπεί τοίνυν ἐν ὁ φλεγμονώδης κόπος πλῆθος αἷμα ἀθροίζω θερμός κατά ὁ ὄγκος εἰμί , ὁ φλεβοτομία δέ ὁ ἐν ὁ ἀγγεῖον ἐκκενόω χυμός , ἀγαθός ἐπί ὁ πρότερος κένωσις τοσοῦτος χρόνος διαλείπω , ὡς μεταλαμβάνω τις καί εἰς ὁ φλέψ ἐκ ὁ κατά ὁ σῶμα . οὗτος δέ οὐ ἐπιτρεπτέον ἐν αὐτός ἀπομένω , ἡμιμόχθηρος ὑπάρχω , ἀλλά ἐκκενωτέον αὐτός ὁ πολύς . οὗτος τοι καί κατά ὁ δεύτερος ἡμέρα ἐπαφαιρέω αἷμα , ἐνίοτε δέ καί κατά ὁ τρίτος , ἐπειδάν ἀντισπάω τε καί μετάγω ἐκ ἕτερος εἰς ἕτερος συμφέρω δοκέω . λέγω δέ καί περί ὁ τοιοῦτος ἅπας διορισμός ἀκριβής ἐν ὁ περί φλεβοτομία , ὅς οὐ ἐγχωρέω μιμνῄσκω τανῦν διά ὁ ὁ θεραπευτικός πραγματεία ἴδιος ὑπάρχω αὐτός , καί μέλλω που καί αὖθις ἴσως ἐγώ ἐν ὅδε ὁ πραγματεία περί φλεβοτομία ἐντελής διέρχομαι .