galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.2
Εἰσὶ δὲ βλάβαι τε καὶ διαφθοραὶ τοῦ σώματος ἡμῶν διτταὶ κατὰ γένος · αἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀναγκαῖαί τ’ εἰσὶ καὶ σύμφυτοι , τὴν οἷον ῥίζαν ἔχουσαι τὰς ἀρχὰς τῆς γενέσεως · ἔνιαι δὲ οὐκ ἀναγκαῖαι μὲν οὐδὲ ἐξ ἡμῶν αὐτῶν ὁρμώμεναι , διαφθείρουσαι δ’ οὐδὲν ἧττον ἐκείνων τὸ σῶμα . διαιρήσομεν ἤδη χωρὶς ἑκατέρας . αἷμα καὶ σπέρμα τῆς γενέσεως ἡμῶν εἰσιν ἀρχαὶ , τὸ μὲν αἷμα οἷον ὕλη τις εὔρυθμός τε καὶ εὐπειθὴς εἰς ἅπαν τῷ δημιουργῷ , τὸ σπέρμα δὲ τὸν τοῦ δημιουργοῦ λόγον ἔχει . κέκραται δὲ ἑκάτερον μὲν ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων κατὰ γένος , ὑγροῦ καὶ ξηροῦ , καὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ , ἢ , εἴπερ ἐθέλει τις οὐκ ἀπὸ τῶν ποιοτήτων , ἀλλὰ κατὰ τὰς οὐσίας ὀνομάζειν αὐτὰ , γῆς καὶ ὕδατος , ἀέρος τε καὶ πυρός · οὕτως γὰρ ἡμῖν ἐν τῷ περὶ τῶν κάθ’ Ἱπποκράτη στοιχείων ἀποδέδεικται · διαφέρουσι δὲ τῷ ποσῷ τῆς μίξεως . τῷ μὲν γὰρ σπέρματι πλέον ἐνυπάρχει πυρώδους τε καὶ ἀερώδους οὐσίας , τῷ δὲ αἵματι γεώδους τε καὶ ὑδατώδους . ἐπικρατεῖ μὴν ἔτι κᾀν τούτῳ τὸ μὲν θερμὸν τοῦ ψυχροῦ , τὸ δὲ ὑγρὸν τοῦ ξηροῦ , καὶ διὰ τὴν ἐπικράτειαν ταύτην οὐ ξηρὸν , ὥσπερ ὀστοῦν καὶ ὄνυξ καὶ θρὶξ , ἀλλ’ ὑγρὸν εἶναι λέγεται . τὸ δὲ σπέρμα ξηρότερον μέν ἐστιν ἢ κατὰ τὸ αἷμα , ῥυτὸν μὴν ἔτι καὶ ὑγρὸν ὑπάρχει καὶ αὐτό . καὶ οὕτως ἑκατέρωθεν ἡμῖν ἡ ἀρχὴ τῆς γενέσεως ἐξ ὑγρᾶς οὐσίας ἐστὶν , ἣν οὐχ ὑγρὰν δήπου φυλάττεσθαι προσῆκε , μέλλουσάν γε νεῦρα καὶ φλέβας καὶ ἀρτηρίας τε καὶ ὀστᾶ καὶ χόνδρους καὶ ὑμένας καὶ ὅσα τἄλλα τοιαῦτα γενήσεσθαι . συγκαταβεβλῆσθαι τοίνυν ἀναγκαῖόν ἐστιν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης γενέσεως ἰσχυρότερον ἐν τῇ κράσει τὸ ξηραντικὸν στοιχεῖον . ἔστι δὲ τὸ τοιοῦτον τῇ φύσει μάλιστα μὲν τὸ πῦρ , ἤδη δὲ καὶ ἡ γῆ · ξηρὸν γάρ τι χρῆμα καὶ ἥδε . ἀλλὰ τῆς μὲν γῆς οὐχ οἷόν τε ἦν μίγνυσθαι πλέον , ὡς ὑγρῶν εἶναι δεομένων τῶν ἀρχῶν · τοῦ πυρὸς δ’ οὔτε κωλύει πλέον μιχθῆναι καὶ κέκραται τοσούτῳ πλέον ἐν ἀμφοῖν , ὡς μήτε φρύγειν ἤδη καὶ καίειν αὐτάρκως τε ξηραίνειν . καὶ γὰρ αὖ καὶ τὴν πρὸς τὰς κινήσεις ἑτοιμότητα τοσοῦτον ὑπάρχον τὸ θερμὸν ἱκανὸν ἦν παρασχεῖν . ὑπὸ τούτου δὴ τὰ μὲν πρῶτα συνίσταταί τε καὶ βραχεῖάν τινα πῆξιν λαμβάνει τὸ κύημα · μετὰ δὲ ταῦτα ἐπὶ μᾶλλον ἤδη ξηραινόμενον οἷον ὑπογραφάς τινας ἴσχει καὶ τύπους ἀμυδροὺς ἑκάστου τῶν μορίων · εἶτ’ ἐπὶ πλέον ξηρανθὲν οὐχ ὑπογραφὰς μόνον οὐδ’ ἀμυδροὺς τοὺς τύπους , ἀλλ’ ἀκριβὲς ἑκάστου τὸ εἶδος ἴσχει . καὶ δὴ καὶ ἀποκυηθὲν ἀεὶ καὶ μᾶλλον ἑαυτοῦ γίνεται ξηρότερόν τε καὶ ῥωμαλεώτερον , ἄχρι περ ἂν εἰς ἀκμὴν ἀφίκηται . τηνικαῦτα δὲ τά τε τῆς αὐξήσεως ἵσταται , μηκέτι ἐπιδιδόντων τῶν ὀστῶν διὰ σκληρότητα , καὶ τῶν ἀγγείων δὲ ἕκαστον εἰς εὖρος διαφυσᾶται , καὶ σύμπανθ’ οὕτως τὰ μόρια κρατύνεταί τε καὶ εἰς τὴν ἀκροτάτην αὑτῶν ἰσχὺν ἀφικνεῖται . τὸ δὲ ἀπὸ τοῦδε περαιτέρω τοῦ προσήκοντος ἤδη ξηροτέρων ἁπάντων τῶν ὀργάνων γιγνομένων αἵ τε ἐνέργειαι χεῖρον ἐπιτελοῦνται καὶ ἀσαρκότερόν τε καὶ ἰσχνότερον ἑαυτοῦ γίνεται τὸ ζῶον . ἐπὶ πλέον δὲ ἀναξηραινόμενον οὐκ ἀσαρκότερόν γε μόνον , ἀλλὰ καὶ ῥυσσὸν ἀποτελεῖται , καὶ τὸ κῶλον ἀκρατὲς καὶ σφαλερὸν ἐν ταῖς κινήσεσι . καὶ καλεῖται μὲν ἡ τοιαύτη διάθεσις γῆρας , ἀνάλογον δ’ ἐστὶ τῇ τῶν φυτῶν αὐάνσει . καὶ γὰρ αὖ κᾀκείνη γῆράς ἐστι φυτοῦ , δι’ ὑπερβάλλουσαν ξηρότητα γινομένη . μία μὲν οὖν ἥδε σύμφυτος ἀνάγκη φθορᾶς ἅπαντι τῷ γεννητῷ σώματι , δευτέρα δὲ τοῖς ζώοις μάλιστα ὑπάρχουσα , τῆς ὅλης αὐτῶν οὐσίας ἡ ῥύσις , ἐκ τῆς ἐμφύτου θερμότητος ἀποτελουμένη . ταύτας μὲν οὖν τὰς βλάβας οὐδενὶ γεννητῷ σώματι φυγεῖν ἐγχωρεῖ , τὰς δ’ ἄλλας βλάβας , ὅσαι ταύταις ἕπονται , δυνατὸν φυλάξασθαι προμηθούμενον . ἡ γένεσις δὲ κᾀκείνων ἐκ τοῦ τὰς ἀναγκαίας βλάβας ἐπανορθοῦσθαι πειρᾶσθαι . ῥεούσης γοῦν τῆς οὐσίας συστάσεως ἐπὶ πάντων τῶν ζώων , εἰ μή τις ἑτέρας ὁμοίας ἀντεισάγει τῷ ἀποῤῥέοντι , διαφορηθήσεταί τε καὶ σκεδασθήσεται σύμπαν οὕτως τὸ σῶμα . καὶ διὰ τοῦτο οἶμαι τὴν φύσιν οὐ μόνον τοῖς ζώοις , ἀλλὰ καὶ φυτοῖς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς συμφύτους δοῦναι δυνάμεις ἐφιεμένας τῶν ἀεὶ ἐλλειπόντων . οὔτε γὰρ ἐσθίειν οὔτε πίνειν οὔτε ἀναπνεῖν διδασκόμεθα πρός τινος , ἀλλ’ ἐξ ἀρχῆς ἔχομεν ἁπάντων τούτων ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὰς δυνάμεις , ἄνευ διδαχῆς ἐπιτελούσας ἅπαντα . διὰ μὲν οὖν τῆς ἐδωδῆς ἀναπληροῦμεν , ὅσον ἂν ἀποῤῥυῇ τῆς ξηροτέρας οὐσίας , διὰ δὲ τοῦ πόματος τῆς ὑγροτέρας ἀντεισάγομεν , εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐπανάγοντες ἄμφω συμμετρίαν . οὕτω δὲ καὶ τῆς ἀερώδους τε καὶ πυρώδους οὐσίας τὴν συμμετρίαν ἀναπνοαῖς τε καὶ σφυγμοῖς διασώζομεν . ἀποδέδεικται δὲ καὶ περὶ τούτων ἁπάντων ἰδίᾳ καθ’ ἕκαστον ἐν ἑτέροις γράμμασι , καὶ προσήκειν ἡγοῦμαι τῷ λόγῳ τῷ νῦν , ὅσα δέδεικται δι’ ἐκείνων ὑποθέσεις ποιησαμένους πρὸς τὴν ὑγιεινὴν πραγματείαν οὕτως ἔχεσθαι τῶν ἑξῆς .
Lemmas: εἰμί δέ βλάβη τε καί διαφθορά ὁ σῶμα ἐγώ δισσός κατά γένος · ὁ μέν γάρ αὐτός ἀναγκαῖος τε εἰμί καί σύμφυτος , ὁ οἷος ῥίζα ἔχω ὁ ἀρχή ὁ γένεσις · ἔνιοι δέ οὐ ἀναγκαῖος μέν οὐδέ ἐκ ἐγώ αὐτός ὁρμάω , διαφθείρω δέ οὐδείς ἥσσων ἐκεῖνος ὁ σῶμα . διαιρέω ἤδη χωρίς ἑκάτερος . αἷμα καί σπέρμα ὁ γένεσις ἐγώ εἰμί ἀρχή , ὁ μέν αἷμα οἷος ὕλη τις εὔρυθμος τε καί εὐπειθής εἰς ἅπας ὁ δημιουργός , ὁ σπέρμα δέ ὁ ὁ δημιουργός λόγος ἔχω . κεράννυμι δέ ἑκάτερος μέν ἐκ ὁ αὐτός στοιχεῖον κατά γένος , ὑγρός καί ξηρός , καί θερμός καί ψυχρός , ἤ , εἴπερ ἐθέλω τις οὐ ἀπό ὁ ποιότης , ἀλλά κατά ὁ οὐσία ὀνομάζω αὐτός , γῆ καί ὕδωρ , ἀήρ τε καί πῦρ · οὕτως γάρ ἐγώ ἐν ὁ περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον ἀποδείκνυμι · διαφέρω δέ ὁ πός ὁ μίξις . ὁ μέν γάρ σπέρμα πολύς ἐν-ὑπάρχω πυρώδης τε καί ἀερώδης οὐσία , ὁ δέ αἷμα γεώδης τε καί ὑδατώδης . ἐπικρατέω μήν ἔτι εἰͅν οὗτος ὁ μέν θερμός ὁ ψυχρός , ὁ δέ ὑγρός ὁ ξηρός , καί διά ὁ ἐπικράτεια οὗτος οὐ ξηρός , ὥσπερ ὀστέον καί ὄνυξ καί θρίξ , ἀλλά ὑγρός εἰμί λέγω . ὁ δέ σπέρμα ξηρός μέν εἰμί ἤ κατά ὁ αἷμα , ῥυτός μήν ἔτι καί ὑγρός ὑπάρχω καί αὐτός . καί οὕτως ἑκατέρωθεν ἐγώ ὁ ἀρχή ὁ γένεσις ἐκ ὑγρός οὐσία εἰμί , ὅς οὐ ὑγρός δήπου φυλάσσω προσήκω , μέλλω γε νεῦρον καί φλέψ καί ἀρτηρία τε καί ὀστέον καί χόνδρος καί ὑμήν καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος γίγνομαι . συγκαταβάλλω τοίνυν ἀναγκαῖος εἰμί εὐθύς ἀπό ὁ πρῶτος γένεσις ἰσχυρός ἐν ὁ κρᾶσις ὁ ξηραντικός στοιχεῖον . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος ὁ φύσις μάλα μέν ὁ πῦρ , ἤδη δέ καί ὁ γῆ · ξηρός γάρ τις χρῆμα καί ὅδε . ἀλλά ὁ μέν γῆ οὐ οἷος τε εἰμί μείγνυμι πολύς , ὡς ὑγρός εἰμί δέω ὁ ἀρχή · ὁ πῦρ δέ οὔτε κωλύω πολύς μείγνυμι καί κεράννυμι τοσοῦτος πολύς ἐν ἄμφω , ὡς μήτε φρύγω ἤδη καί καίω αὔταρκος τε ξηραίνω . καί γάρ αὖ καί ὁ πρός ὁ κίνησις ἑτοιμότης τοσοῦτος ὑπάρχω ὁ θερμός ἱκανός εἰμί παρέχω . ὑπό οὗτος δή ὁ μέν πρῶτος συνίστημι τε καί βραχύς τις πῆξις λαμβάνω ὁ κύημα · μετά δέ οὗτος ἐπί μάλα ἤδη ξηραίνω οἷος ὑπογραφή τις ἴσχω καί τύπος ἀμυδρός ἕκαστος ὁ μόριον · εἶτα ἐπί πολύς ξηραίνω οὐ ὑπογραφή μόνος οὐδέ ἀμυδρός ὁ τύπος , ἀλλά ἀκριβής ἕκαστος ὁ εἶδος ἴσχω . καί δή καί ἀποκυέω ἀεί καί μάλα ἑαυτοῦ γίγνομαι ξηρός τε καί ῥωμαλέος , ἄχρι περ ἄν εἰς ἀκμή ἀφικνέομαι . τηνικαῦτα δέ ὁ τε ὁ αὔξησις ἵστημι , μηκέτι ἐπιδίδωμι ὁ ὀστέον διά σκληρότης , καί ὁ ἀγγεῖον δέ ἕκαστος εἰς εὖρος διαφυσάω , καί σύμπας οὕτως ὁ μόριον κρατύνω τε καί εἰς ὁ ἄκρος ἑαυτοῦ ἰσχύς ἀφικνέομαι . ὁ δέ ἀπό ὅδε πέρα ὁ προσήκω ἤδη ξηρός ἅπας ὁ ὄργανον γίγνομαι ὁ τε ἐνέργεια κακός ἐπιτελέω καί ἄσαρκος τε καί ἰσχνός ἑαυτοῦ γίγνομαι ὁ ζῷον . ἐπί πολύς δέ ἀναξηραίνω οὐ ἄσαρκος γε μόνος , ἀλλά καί ῥυσσός ἀποτελέω , καί ὁ κῶλον ἀκρατής καί σφαλερός ἐν ὁ κίνησις . καί καλέω μέν ὁ τοιοῦτος διάθεσις γῆρας , ἀνάλογος δέ εἰμί ὁ ὁ φυτόν αὔανσις . καί γάρ αὖ κᾀκείνης γῆρας εἰμί φυτόν , διά ὑπερβάλλω ξηρότης γίγνομαι . εἷς μέν οὖν ὅδε σύμφυτος ἀνάγκη φθορά ἅπας ὁ γεννητός σῶμα , δεύτερος δέ ὁ ζῷον μάλα ὑπάρχω , ὁ ὅλος αὐτός οὐσία ὁ ῥύσις , ἐκ ὁ ἔμφυτος θερμότης ἀποτελέω . οὗτος μέν οὖν ὁ βλάβη οὐδείς γεννητός σῶμα φεύγω ἐγχωρέω , ὁ δέ ἄλλος βλάβη , ὅσος οὗτος ἕπομαι , δυνατός φυλάσσω προμηθέομαι . ὁ γένεσις δέ κᾀκείνος ἐκ ὁ ὁ ἀναγκαῖος βλάβη ἐπανορθόω πειράω . ῥέω γοῦν ὁ οὐσία σύστασις ἐπί πᾶς ὁ ζῷον , εἰ μή τις ἕτερος ὅμοιος ἀντεισάγω ὁ ἀπορρέω , διαφορέω τε καί σκεδάννυμι σύμπας οὕτως ὁ σῶμα . καί διά οὗτος οἴομαι ὁ φύσις οὐ μόνος ὁ ζῷον , ἀλλά καί φυτόν εὐθύς ἐκ ἀρχή σύμφυτος δίδωμι δύναμις ἐφίημι ὁ ἀεί ἐλλείπω . οὔτε γάρ ἐσθίω οὔτε πίνω οὔτε ἀναπνέω διδάσκω πρός τις , ἀλλά ἐκ ἀρχή ἔχω ἅπας οὗτος ἐν ἐγώ αὐτός ὁ δύναμις , ἄνευ διδαχή ἐπιτελέω ἅπας . διά μέν οὖν ὁ ἐδωδή ἀναπληρόω , ὅσος ἄν ἀπορρέω ὁ ξηρός οὐσία , διά δέ ὁ πόμα ὁ ὑγρός ἀντεισάγω , εἰς ὁ ἀρχαῖος ἐπανάγω ἄμφω συμμετρία . οὕτως δέ καί ὁ ἀερώδης τε καί πυρώδης οὐσία ὁ συμμετρία ἀναπνοή τε καί σφυγμός διασῴζω . ἀποδείκνυμι δέ καί περί οὗτος ἅπας ἴδιος κατά ἕκαστος ἐν ἕτερος γράμμα , καί προσήκω ἡγέομαι ὁ λόγος ὁ νῦν , ὅσος δείκνυμι διά ἐκεῖνος ὑπόθεσις ποιέω πρός ὁ ὑγιεινός πραγματεία οὕτως ἔχω ὁ ἑξῆς .