galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.11
Οἴνου δὲ τὸν οὕτω πεφυκότα παῖδα μέχρι πλείστου μηδ’ ὅλως γεύειν . ὑγραίνει τε γὰρ ἱκανῶς καὶ θερμαίνει τὸ σῶμα πινόμενος οἶνος , ἐμπίπλησί τε τὴν κεφαλὴν ἀτμῶν ἐν ταῖς ὑγραῖς καὶ θερμαῖς κράσεσι , οἵα πέρ ἐστι καὶ ἡ τῶν τοιούτων παιδίων . ἀλλ’ οὔτε ἐμπίπλασθαι καλὸν αὐτοῖς τὴν κεφαλὴν , οὔτε ὑγραίνεσθαι καὶ θερμαίνεσθαι περαιτέρω τοῦ προσήκοντος . εἰς τοσοῦτον γὰρ ἥκουσιν ὑγρότητός τε καὶ θερμότητος , ὡς , εἰ καὶ βραχὺ παραυξήσειέ τις ὁπότερον αὐτῶν , ἐν ἀμετρίᾳ καθίστασθαι . οὐσῶν δὲ πασῶν τῶν ἀμετριῶν φευκτῶν , ἡ τοιαύτη μάλιστ’ ἂν εἴη φευκτὴ , καθ’ ἣν οὐκ εἰς τὸ σῶμα μόνον , ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ψυχὴν ἡ βλάβη διϊκνεῖται . διόπερ οὐδὲ τοῖς ἤδη τελείοις ἄνευ τοῦ προσήκοντος μέτρου πινόμενος οἶνος ἀγαθός · εἰς θυμούς τε γὰρ ἐκκαλεῖται προπετεῖς , καὶ εἰς ὕβριν ἀσελγεῖς , καὶ τὸ λογιζόμενον τῆς ψυχῆς ἀμβλύ τε καὶ τεθολωμένον ἐργάζεται . ἀλλὰ τούτοις μὲν ἑτοίμως εἰς τὴν τῶν χολωδῶν περιττωμάτων ἐπίκρασίν τε ἅμα καὶ κένωσιν ἐπιτήδειος . οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ εἰς τὴν ἐν αὐτοῖς τοῖς στερεοῖς ὀργάνοις τοῦ ζώου γινομένην ξηρότητα διά τε πόνους ὑπερβάλλοντας , ἔστιν ὅτε καὶ διὰ τὴν οἰκείαν τῆς ἡλικίας κρᾶσιν , ἐπιτήδειος οἶνος , ὑγραίνων μὲν καὶ ἀνατρέφων , ὅσ’ ἀμέτρως ἐξήρανται , πραΰνων δὲ τὸ δριμὺ τοῦ πικροῦ χυμοῦ καὶ δι’ ἱδρώτων τε καὶ οὔρων ἐκκενῶν . οἱ δὲ παῖδες , ἅτε μήτε τὸν τοιοῦτον ἀθροίζοντες χυμὸν , οἰκείαν τε παμπόλλην ἔχοντες ὑγρότητα , τῶν μὲν ἐξ οἴνου γενομένων ἀγαθῶν οὐδενὸς προσδέονται , μόνης δὲ ἀπολαύουσιν αὐτοῦ τῆς βλάβης . οὐκοῦν νοῦν ἔχων οὐδεὶς ἐπιτρέψει τοιούτῳ χρῆσθαι πόματι τοὺς παῖδας , ὃ πρὸς τῷ μηδὲν ἀγαθὸν ἐργάζεσθαι βλάβην ἐξαίσιον ἐφεδρεύουσαν ἔχει . οὐ μὴν οὐδὲ ψυχροῦ πόματος εἰς τὸ παντελὲς εἴργειν κελεύω τοὺς τοιούτους παῖδας , ὥσπερ ἔνιοι ποιοῦσιν , ἀλλ’ ἐπί τε σιτίοις τὰ πολλὰ καὶ κατὰ τὰς θερμοτάτας ὥρας , ὅτε ἥξουσιν αὐτοὶ πρὸς τὸ ψυχρὸν , ἐπιτρέπω χρῆσθαι , μάλιστα μὲν , εἰ οἷόν τε , πηγαίῳ προσφάτῳ , μηδεμίαν ἐπίκτητον ἔχοντι μοχθηρὰν ποιότητα , μὴ παρόντος δὲ τοῦ τοιούτου , τοῖς ἄλλοις . φυλάττεσθαι δὲ τὰ λιμναῖα , καὶ θολερὰ , καὶ δυσώδη , καὶ ἁλυκὰ , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν , ὅσα τινὰ ποιότητα κατὰ τὴν γεῦσιν ἐνδείκνυται · χρὴ γὰρ αὐτοῖς ἀποιότατον φαίνεσθαι τὸ κάλλιστον ὕδωρ , οὐ πρὸς τὴν γεῦσιν μόνον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ὀσμήν . εἴη δ’ ἂν τὸ τοιοῦτον ἥδιστόν τε ἅμα πίνοντι καὶ ἀκριβῶς καθαρόν . εἰ δὲ καὶ ταχέως ἀποχωρεῖ τῶν ὑποχονδρίων , μηδὲν ζητεῖν ἕτερόν τι βέλτιον , ὡς , ὅσα γε καθαρὰ μέν ἐστι , καὶ λαμπρὰ , καὶ οὐκ ἀηδῆ πινόμενα , παραμένει δὲ ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς ὑποχονδρίοις , ἡμιμόχθηρα νομιστέον . ἀπέχεσθαι δὲ τούτων κελεύω τῶν πάμπαν ψυχρῶν , οὐ μὴν θερμοῖς γε χρῆσθαι κωλύω . ἀσφαλέστατον μὲν οὖν κεκρίσθαι τῇ πείρᾳ τὸ τοιοῦτον ὕδωρ . εἰ δὲ κἀκ γνωρισμάτων τις ἐθέλοι προγινώσκειν αὐτοῦ τὴν δύναμιν , ὅσων αἱ πηγαὶ πρὸς ἄρκτον ἐῤῥυήκασιν , ἐκ πετρῶν ἐκθλιβόμεναι , τὸν ἥλιον ἀπεστραμμένον ἔχουσαι , ἀτέραμνά τε καὶ βραδύπορα τὰ τοιαῦτα χρὴ νομίζειν ἅπαντα . εὐθὺς δ’ αὐτοῖς ὑπάρχει καὶ τὸ θερμαίνεσθαί τε καὶ ψύχεσθαι βραδέως · ὡς ὅσων γε πρός τε τὰς ἀνατολὰς ἐῤῥώγασιν αἱ πηγαὶ , καὶ διὰ πόρου τινὸς ἢ γῆς διηθεῖται καθαρᾶς , θερμαίνεταί τε καὶ ψύχεται τάχιστα , ταῦτα ἐλπίζειν δεῖ εἶναι κάλλιστα πάσαις ταῖς ἡλικίας . οὐ γὰρ δὴ , καθάπερ οἴνων τε καὶ σιτίων , καὶ γυμνασίων , ἐγρηγόρσεώς τε καὶ ὕπνων , καὶ ἀφροδισίων ἄλλως ἄλλον ἀπολαύειν προσήκει κατὰ τὰς διαφερούσας ἡλικίας , οὕτω καὶ ὕδατος , ἀλλ’ , ὅπερ ἄριστον εἴρηται νῦν , τούτῳ χρῆσθαι καὶ παῖδα , καὶ νεανίσκον , καὶ πρεσβύτην , ὥσπερ γε ἀέρα τὸν ἄριστον εἰσπνεῖν ἐν ἅπασιν ὁμοίως χρηστόν . ἄριστον δὲ ἀέρα λέγω τὸν ἀκριβῶς καθαρόν · εἴη δ’ ἂν ὁ τοιοῦτος ὁ μήτ’ ἐκ λιμνῶν , μήτ’ ἐξ ἑλῶν ἀναθυμιάσεως ἐπιθολούμενος , μήτ’ ἐκ βαράθρου δηλητήριον αὔραν ἀποπνέοντος , ὁποία περί τε Σάρδεις ἐστὶ καὶ Ἱερὰν πόλιν , ἑτέρωθί τε πολλαχόθι τῆς γῆς . οὕτως δὲ καὶ ὅστις ἔκ τινος ὀχετοῦ τῶν καθαιρόντων ἢ μεγάλην τινὰ πόλιν ἢ πολυάνθρωπον στρατόπεδον ἐπιθολοῦται , μοχθηρὸς ἱκανῶς ἐστι · μοχθηρὸς δὲ καὶ ὃς ἂν ἔκ τινος σηπεδόνος ἢ ζώων , ἢ λαχάνων , ἢ ὀσπρίων , ἢ κόπρου μιαίνηται · καὶ μὴν καὶ ὅστις ὁμιχλώδης ἐστὶ διὰ ποταμὸν ἢ λίμνην γειτνιῶσαν , οὐκ ἀγαθὸς , ὥσπερ γε καὶ ὅστις ἂν ἐν κοίλῳ χωρίῳ πανταχόθεν ὑψηλοῖς ὄρεσι περιεχόμενος μηδεμίαν πνοὴν δέχηται , πνιγώδης γὰρ ὅδε καὶ σηπεδονώδης ἐστὶν ἀνάλογον τοῖς ἀποκεκλεισμένοις ἐν οἴκοις τισὶν , ἐν οἷς εὐρὼς ὑπὸ σηπεδόνος τε καὶ ἀπνοίας ἀθροίζεται . οἱ μὲν δὴ τοιοῦτοι ἁπάσαις ταῖς ἡλικίαις λυμαίνονται , ὥσπερ γε καὶ ὁ καθαρὸς ἀκριβῶς ἁπάσαις ταῖς ἡλικίαις ἀγαθός . ἡ δὲ κατὰ θερμότητα καὶ ψυχρότητα , καὶ προσέτι ξηρότητα καὶ ὑγρότητα διαφορὰ τῶν ἀέρων οὐχ ὁμοίως ἔχει πρὸς ἅπαντας , ἀλλὰ τοῖς μὲν εὐκράτοις σώμασιν ὁ εὔκρατος ἄριστος , ὅσα δ’ ἂν ὑπό τινος ἐξεχούσης ποιότητος δυναστεύηται , τούτοις ἄριστος ὁ ἐναντιώτατος τῇ κρατούσῃ , ψυχρὸς μὲν τῇ θερμῇ , θερμὸς δὲ τῇ ψυχρᾷ , καὶ δὴ καὶ τῇ μὲν ὑγροτέρᾳ ξηρὸς , τῇ δὲ αὐχμηροτέρᾳ τοῦ προσήκοντος εἰς τοσοῦτον ὑγρότερος , εἰς ὅσον κᾀκείνη τοῦ συμμέτρου ξηροτέρα . ταυτὶ μὲν ἐν τῷδε τῷ λόγῳ γινώσκειν ἱκανά · ὥσπερ δ’ ἄν τις ἐπανορθοίη τὰς ἐκ τῶν μοχθηρῶν ὑδάτων τε καὶ ἀέρων βλάβας , ἐν ἑτέρῳ βιβλίῳ ῥηθήσεται , νυνὶ γὰρ οἷον σκοπόν τινα καὶ κανόνα τὴν ἀρίστην κατασκευὴν τοῦ σώματος ἐπὶ τοῖς ἀρίστοις διαιτήμασι διελθεῖν ἔγνωκα · τὰς δὲ τῶν ἡμαρτημένων κατά τι σωμάτων ἅμα καὶ διαιτημάτων ὑπαλλάξεις ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα γράμμασιν ἁπάσας διαιρήσομεν .
Lemmas: οἶνος δέ ὁ οὕτως φύω παῖς μέχρι πολύς μηδέ ὅλος γεύω . ὑγραίνω τε γάρ ἱκανός καί θερμαίνω ὁ σῶμα πίνω οἶνος , ἐμπίμπλημι τε ὁ κεφαλή ἀτμός ἐν ὁ ὑγρός καί θερμός κρᾶσις , οἷος περ εἰμί καί ὁ ὁ τοιοῦτος παιδίον . ἀλλά οὔτε ἐμπίμπλημι καλός αὐτός ὁ κεφαλή , οὔτε ὑγραίνω καί θερμαίνω πέρα ὁ προσήκω . εἰς τοσοῦτος γάρ ἥκω ὑγρότης τε καί θερμότης , ὡς , εἰ καί βραχύς παραυξάνω τις ὁπότερος αὐτός , ἐν ἀμετρία καθίστημι . εἰμί δέ πᾶς ὁ ἀμετρία φευκτός , ὁ τοιοῦτος μάλα ἄν εἰμί φευκτός , κατά ὅς οὐ εἰς ὁ σῶμα μόνος , ἀλλά καί εἰς ὁ ψυχή ὁ βλάβη διικνέομαι . διόπερ οὐδέ ὁ ἤδη τέλειος ἄνευ ὁ προσήκω μέτρον πίνω οἶνος ἀγαθός · εἰς θυμός τε γάρ ἐκκαλέω προπετής , καί εἰς ὕβρις ἀσελγής , καί ὁ λογίζομαι ὁ ψυχή ἀμβλύς τε καί θολόω ἐργάζομαι . ἀλλά οὗτος μέν ἑτοῖμος εἰς ὁ ὁ χολώδης περίσσωμα ἐπίκρασις τε ἅμα καί κένωσις ἐπιτήδειος . οὐ ἦκα δέ καί εἰς ὁ ἐν αὐτός ὁ στερεός ὄργανον ὁ ζῷον γίγνομαι ξηρότης διά τε πόνος ὑπερβάλλω , εἰμί ὅτε καί διά ὁ οἰκεῖος ὁ ἡλικία κρᾶσις , ἐπιτήδειος οἶνος , ὑγραίνω μέν καί ἀνατρέφω , ὅσος ἄμετρος ξηραίνω , πραύνω δέ ὁ δριμύς ὁ πικρός χυμός καί διά ἱδρώς τε καί ὅρος ἐκκενόω . ὁ δέ παῖς , ἅτε μήτε ὁ τοιοῦτος ἀθροίζω χυμός , οἰκεῖος τε πάμπολυς ἔχω ὑγρότης , ὁ μέν ἐκ οἶνος γίγνομαι ἀγαθός οὐδείς προσδέω , μόνος δέ ἀπολαύω αὐτός ὁ βλάβη . οὐκοῦν νόος ἔχω οὐδείς ἐπιτρέπω τοιοῦτος χράω πόμα ὁ παῖς , ὅς πρός ὁ μηδείς ἀγαθός ἐργάζομαι βλάβη ἐξαίσιος ἐφεδρεύω ἔχω . οὐ μήν οὐδέ ψυχρός πόμα εἰς ὁ παντελής ἔργω κελεύω ὁ τοιοῦτος παῖς , ὥσπερ ἔνιοι ποιέω , ἀλλά ἐπί τε σιτίον ὁ πολύς καί κατά ὁ θερμός ὥρα , ὅτε ἥκω αὐτός πρός ὁ ψυχρός , ἐπιτρέπω χράω , μάλα μέν , εἰ οἷος τε , πηγαῖος πρόσφατος , μηδείς ἐπίκτητος ἔχω μοχθηρός ποιότης , μή πάρειμι δέ ὁ τοιοῦτος , ὁ ἄλλος . φυλάσσω δέ ὁ λιμναῖος , καί θολερός , καί δυσώδης , καί ἁλυκός , καί ἁπλῶς λέγω , ὅσος τις ποιότης κατά ὁ γεῦσις ἐνδείκνυμι · χρή γάρ αὐτός ἄποιος φαίνω ὁ καλός ὕδωρ , οὐ πρός ὁ γεῦσις μόνος , ἀλλά καί πρός ὁ ὀσμή . εἰμί δέ ἄν ὁ τοιοῦτος ἡδύς τε ἅμα πίνω καί ἀκριβής καθαρός . εἰ δέ καί ταχύς ἀποχωρέω ὁ ὑποχόνδριος , μηδείς ζητέω ἕτερος τις ἀγαθός , ὡς , ὅσος γε καθαρός μέν εἰμί , καί λαμπρός , καί οὐ ἀηδής πίνω , παραμένω δέ ἐπί πολύς ἐν ὁ ὑποχόνδριος , ἡμιμόχθηρος νομίζω . ἀπέχω δέ οὗτος κελεύω ὁ πάμπαν ψυχρός , οὐ μήν θερμός γε χράω κωλύω . ἀσφαλής μέν οὖν κρίνω ὁ πεῖρα ὁ τοιοῦτος ὕδωρ . εἰ δέ ἐκ γνώρισμα τις ἐθέλω προγιγνώσκω αὐτός ὁ δύναμις , ὅσος ὁ πηγή πρός ἄρκτος ῥέω , ἐκ πέτρα ἐκθλίβω , ὁ ἥλιος ἀποστρέφω ἔχω , ἀτέραμνος τε καί βραδυπόρος ὁ τοιοῦτος χρή νομίζω ἅπας . εὐθύς δέ αὐτός ὑπάρχω καί ὁ θερμαίνω τε καί ψύχω βραδύς · ὡς ὅσος γε πρός τε ὁ ἀνατολή ῥήγνυμι ὁ πηγή , καί διά πόρος τις ἤ γῆ διηθέω καθαρός , θερμαίνω τε καί ψύχω ταχύς , οὗτος ἐλπίζω δέω εἰμί καλός πᾶς ὁ ἡλικία . οὐ γάρ δή , καθά οἶνος τε καί σιτίον , καί γυμνάσιον , ἐγρήγορσις τε καί ὕπνος , καί ἀφροδίσιος ἄλλος ἄλλος ἀπολαύω προσήκω κατά ὁ διαφέρω ἡλικία , οὕτως καί ὕδωρ , ἀλλά , ὅς ἄριστον λέγω νῦν , οὗτος χράω καί παῖς , καί νεανίσκος , καί πρεσβύτης , ὥσπερ γε ἀήρ ὁ ἀγαθός εἰσπνέω ἐν ἅπας ὅμοιος χρηστός . ἀγαθός δέ ἀήρ λέγω ὁ ἀκριβής καθαρός · εἰμί δέ ἄν ὁ τοιοῦτος ὁ μήτε ἐκ λίμνη , μήτε ἐκ ἕλη ἀναθυμίασις ἐπιθολόω , μήτε ἐκ βάραθρος δηλητήριος αὔρα ἀποπνέω , ὁποῖος περί τε Σάρδεις εἰμί καί Ἱερή πόλις , ἑτέρωθι τε πολλαχόθι ὁ γῆ . οὕτως δέ καί ὅστις ἐκ τις ὀχετός ὁ καθαίρω ἤ μέγας τις πόλις ἤ πολυάνθρωπος στρατόπεδον ἐπιθολόω , μοχθηρός ἱκανός εἰμί · μοχθηρός δέ καί ὅς ἄν ἐκ τις σηπεδών ἤ ζῷον , ἤ λάχανον , ἤ ὄσπριον , ἤ κόπρος μιαίνω · καί μήν καί ὅστις ὀμιχλώδης εἰμί διά ποταμός ἤ λίμνη γειτνιάω , οὐ ἀγαθός , ὥσπερ γε καί ὅστις ἄν ἐν κοῖλος χωρίον πανταχόθεν ὑψηλός ὄρος περιέχω μηδείς πνοή δέχομαι , πνιγώδης γάρ ὅδε καί σηπεδονώδης εἰμί ἀνάλογος ὁ ἀποκλείω ἐν οἶκος τις , ἐν ὅς εὐρώς ὑπό σηπεδών τε καί ἄπνοια ἀθροίζω . ὁ μέν δή τοιοῦτος ἅπας ὁ ἡλικία λυμαίνομαι , ὥσπερ γε καί ὁ καθαρός ἀκριβής ἅπας ὁ ἡλικία ἀγαθός . ὁ δέ κατά θερμότης καί ψυχρότης , καί προσέτι ξηρότης καί ὑγρότης διαφορά ὁ ἀήρ οὐ ὅμοιος ἔχω πρός ἅπας , ἀλλά ὁ μέν εὔκρατος σῶμα ὁ εὔκρατος ἀγαθός , ὅσος δέ ἄν ὑπό τις ἐξέχω ποιότης δυναστεύω , οὗτος ἀγαθός ὁ ἐναντίος ὁ κρατέω , ψυχρός μέν ὁ θερμός , θερμός δέ ὁ ψυχρός , καί δή καί ὁ μέν ὑγρός ξηρός , ὁ δέ αὐχμηρός ὁ προσήκω εἰς τοσοῦτος ὑγρός , εἰς ὅσος κᾀκείνης ὁ σύμμετρος ξηρός . οὗτος μέν ἐν ὅδε ὁ λόγος γιγνώσκω ἱκανός · ὥσπερ δέ ἄν τις ἐπανορθόω ὁ ἐκ ὁ μοχθηρός ὕδωρ τε καί ἀήρ βλάβη , ἐν ἕτερος βιβλίον λέγω , νυνί γάρ οἷος σκοπός τις καί κανών ὁ ἀγαθός κατασκευή ὁ σῶμα ἐπί ὁ ἀγαθός διαίτημα διέρχομαι γιγνώσκω · ὁ δέ ὁ ἁμαρτάνω κατά τις σῶμα ἅμα καί διαίτημα ὑπάλλαξις ἐν ὁ μετά οὗτος γράμμα ἅπας διαιρέω .