galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 3.6
Ἀρκτέον . δ᾿ ἀπὸ τοῦ τὴν ἑλκώδη φέροντος αἴσθησιν , ὃν καὶ διὰ δριμύτητα περιττωμάτων ἐλέγομεν ἀνίστασθαι . οὗτος ὁ κόπος συμπίπτει μάλιστα τοῖς κακοχύμοις τε καὶ περιττωματικοῖς σώμασιν . ἐπιγίγνεται δὲ καὶ ταῖς ὑπογυίοις ἀπεψίαις , ὅταν ἤτοι γυμνάσωνται προπετέστερον , ἢ ἐν ἡλίῳ διατρίψωσιν . οὐ μὴν ἀδύνατόν γε αὐτὸν συστῆναί ποτε χωρὶς ἀπεψίας ἐν εὐχύμῳ σώματι δι᾿ ὑπερβολὴν ἄμετρον γυμνασίων . εἰώθασι δ᾿ αὐτὸν ὀξεῖαι καὶ πολλαὶ φέρειν κινήσεις . πυκνὸν δὲ καὶ φρικῶδες φαίνεται τῶν ἐν τούτῳ τῷ κόπῳ τὸ δέρμα , καὶ ὁμολογοῦσιν ἐν τῷ κινεῖσθαι καθάπερ ἕλκος ἀλγεῖν , οἱ μὲν τὸ δέρμα μόνον , οἱ δὲ καὶ τὰς ὑπ᾿ αὐτῷ σάρκας . ἡ δ᾿ ἴασις ἐξ ὑπεναντίοι τῇ διαθέσει · διαφορῆσαι γὰρ χρὴ τὰ περιττώματα , καὶ πέπανται τὸ πάθημα . διαφορηθήσεται δὲ τρίψει πολλῇ καὶ μαλακῇ σὺν ἐλαίῳ μηδεμίαν ἔχοντι στύψιν , ὁποῖον μάλιστ᾿ ἐστὶ τὸ Σαβῖνον . ἐναντιώτατον δὲ τῇ διαθέσει τό τ᾿ ἐκ τῆς Ἱσπανίας , καὶ τὸ ἐκ τῆς Ἰβηρίας , ὅπερ Ἱσπανὸν ὀνομάζουσι , τό τε καλούμενον ὀμφάκινον ἢ ὠμοτριβὲς , ἑνὶ δὲ λόγῳ τὸ αὐστηρὸν ἅπαν οὐκ ἐπιτήδειον , ὡς ἔνεστί σοι γευομένῳ διαγινώσκειν τὴν δύναμιν αὐτῶν , κᾂν μὴ πρότερον ᾖς πεπειραμένος . οὕτω γοῦν καὶ ἡμεῖς ἐν Μακεδονίᾳ ποτὲ γευσάμενοι τοῦ κατὰ τὸν Αὐλῶνα τὸν περὶ τῷ Στρυμόνι γινομένου ἐλαίου τῆς αὐτῆς εἶναι δυνάμεως ἐγνωρίκαμεν αὐτὸ τῷ καλουμένῳ Ἱσπανῷ . καὶ μὲν δὴ καὶ τῶν ἄλλων ἐλαίων ἁπάντων οὕτω γνωρίσεις τὴν δύναμιν , ὅσα τε καταχρηστικῶς ὀνομάζεται , καὶ ὅσα σκευάζεται δι᾿ ἁλῶν , ἢ ῥιζῶν , ἢ βοτανῶν , ἢ βλαστῶν , ἢ φύλλων , ἢ καρπῶν . εἴρηται δ᾿ αὐτάρκως μὲν ὑπὲρ ἁπάντων αὐτῶν ἐν ταῖς περὶ φαρμάκων πραγματείας · λεχθήσεται δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα λόγον ἐν οἰκείῳ καιρῷ . νῦν δὲ τοῦτ᾿ ἀρκεῖ μόνον εἰπεῖν , ὡς , ὅπερ ἂν ᾖ γλυκύτατον ἔλαιον , ἐπιτηδειότατόν ἐστιν εἰς τὰ παρόντα . τούτῳ τοίνυν χρῆσθαι δαψιλεῖ μετὰ τρίψεως πολλῆς · ἐν μὲν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ὑπὲρ τοῦ μηδ᾿ ὅλως γενέσθαι τὸν ὑποπτευόμενον ἔσεσθαι κόπον , ἐν τῇ δευτέρᾳ δὲ χάριν τοῦ λῦσαι τὸν ἤδη γεγονότα . λύει δ᾿ αὐτὸν τὸ καλούμενον ἀποθεραπευτικὸν γυμνάσιον , ἐν ᾧ καὶ κινήσεις ἔνεστι ποιεῖσθαι , συμμέτρους μὲν τῇ ποσότητι , βραδυτέρας δὲ τῇ ποιότητι , μετὰ πολλῶν τῶν μεταξὺ διαναπαύσεων , ἐν αἷς χρὴ τρίβειν τὸν ἄνθρωπον , ἐφαπτομένων ὁμοῦ πλειόνων , ὅπως μήτε καταψύχοιτό τι μέρος αὐτοῦ , καὶ τάχιστα διαφοροῖτο τὰ περιττώματα . πλεονάζειν δὲ χρὴ ταῖς μὲν τρίψεσι κατὰ τὸν ἐν τῷ δέρματί τε καὶ ὑπὸ τῷ δέρματι τὸ πλῆθος τῶν περιττωμάτων ἔχοντα , ταῖς δ᾿ ἐξ αὐτοῦ κινήσεσι κατὰ τὸν ἕτερον κόπον , ᾧ τὸ πλέον ἐν τοῖς μυσὶν ἤθροισται . τὰ γὰρ ἐν τούτοις περιττώματα τρίψις μόνη διαφορεῖν οὐχ ἱκανή . δεῖται γὰρ οὐκ ἔξωθεν μόνον ἕλκεσθαι πρός τινος , ἀλλὰ καὶ συνεπωθεῖσθαι πρὸς ἑτέρου τινὸς ἔσωθεν . ἐπωθεῖ δ᾿ αὐτὰ τό τ᾿ ἀναπτόμενον θερμὸν ἐν ταῖς κινήσεσι , καὶ τὸ συνεκκρινόμενον πνεῦμα , καὶ ἡ αὐτῶν τῶν μυῶν ἔντασις , ἐξ ἐπιμέτρου δὲ καὶ ἡ καθ᾿ ἕκαστον μόριον ἀποκριτικὴ τῶν ἀλλοτρίων δύναμις . ὁ δὲ ἕτερος κόπος , ἐφ᾿ οὗ συντάσεως αἰσθάνονται , τὸν σκοπὸν τῆς ἰάσεως ἔχει τὴν πρὸς Ἱπποκράτους ὀνομαζομένην χάλασιν , ἐναντίον γὰρ τοῦτο τῇ συντάσει , καθάπερ τῇ σκληρότητι ἡ μάλαξις . ἔλεγε γοῦν ᾧδε · δέρματος σκληροῦ μάλαξις , συντεταμένου χάλασις · ὡς ἐναντίον ὑπάρχον , τῷ μὲν σκληρῷ τὸ μαλακὸν , τῷ δὲ συντεταμένῳ τὸ χαλαρόν . χαλᾶται δὲ τὸ συντεταμένον , ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις διαθέσεσιν , ἃς ἐν τῷ πέμπτῳ περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως εἴπομεν , ἑτέρως , ἐπὶ δὲ τῇ διὰ τὰ γυμνάσια τρίψει μὲν ὀλίγῃ τε ἅμα καὶ μαλακῇ δι᾿ ἐλαίου γλυκέος εἰληθεροῦς , ἀναπαύσει δὲ ὅλως , ἢ καὶ ἡσυχίᾳ , καὶ λουτροῖς εὐκράτοις , καὶ διατριβῇ πλέονι κατὰ τὸ θερμὸν ὕδωρ , ὥστε καὶ εἰ δὶς αὐτὸν ἢ τρὶς λούσαις , ὀνήσεις μειζόνως . οὗτοι δὲ καὶ μετὰ τὰ βαλανεῖα ἀλείφεσθαι δέονται , πρὶν ἀμφιέννυσθαι · καὶ εἰ δι᾿ ἱδρῶτά τινα τύχοιεν ἀπομάξασθαι τὸ λίπος , αὖθις ἀλείφεσθαι χρῄζουσι . καὶ μέντοι καὶ κατὰ τὴν ἑξῆς ἡμέραν ἀναστάντες ἐκ τῆς κοίτης ἀλειφθῆναι δέονται , μηδέποτ᾿ ἄκρως ψυχρῷ τῷ ἐλαίῳ μηδὲ σκληρῶς ἀνατριβόμενοι . γίνεται δ᾿ ὁ τοιοῦτος κόπος εὐχύμοις ἀνδράσι πονήσασιν εὔτονα μᾶλλον ἢ ὀξέα γυμνάσια , καὶ δεινῶς ὀκνηρούς τε καὶ δυσκαμπεῖς ἐργάζεται τοὺς κοπωθέντας , οὐ μὴν πυκνοί γε καὶ φρικώδεις οἱ τοιοῦτοι φαίνονται , καθάπερ οἱ μικρῷ πρόσθεν εἰρημένοι . προσεσταλμένοι δ᾿ οὐδὲν ἧττον ἐκείνων οὗτοι καὶ αὐχμώδεις ὁρῶνται , καὶ θερμότεροι τοῖς ἁπτομένοις εἶναι δοκοῦσιν οὐ μόνον τῶν τὴν ἑλκώδη διάθεσιν ἐχόντων , ἀλλὰ καὶ σφῶν αὐτῶν , ὅθ᾿ ὑγίαινον .
Lemmas: ἄρχω . δέ ἀπό ὁ ὁ ἑλκώδης φέρω αἴσθησις , ὅς καί διά δριμύτης περίσσωμα λέγω ἀνίστημι . οὗτος ὁ κόπος συμπίπτω μάλα ὁ κακόχυμος τε καί περισσωματικός σῶμα . ἐπιγίγνομαι δέ καί ὁ ὑπόγυιος ἀπεψία , ὅταν ἤτοι γυμνάζω προπετής , ἤ ἐν ἥλιος διατρίβω . οὐ μήν ἀδύνατος γε αὐτός συνίστημι ποτέ χωρίς ἀπεψία ἐν εὔχυμος σῶμα διά ὑπερβολή ἄμετρος γυμνάσιον . εἴωθα δέ αὐτός ὀξύς καί πολύς φέρω κίνησις . πυκνός δέ καί φρικώδης φαίνω ὁ ἐν οὗτος ὁ κόπος ὁ δέρμα , καί ὁμολογέω ἐν ὁ κινέω καθά ἕλκος ἀλγέω , ὁ μέν ὁ δέρμα μόνος , ὁ δέ καί ὁ ὑπό αὐτός σάρξ . ὁ δέ ἴασις ἐκ ὑπεναντίος ὁ διάθεσις · διαφορέω γάρ χρή ὁ περίσσωμα , καί πάομαι ὁ πάθημα . διαφορέω δέ τρῖψις πολύς καί μαλακός σύν ἔλαιον μηδείς ἔχω στῦψις , ὁποῖος μάλα εἰμί ὁ Σαβῖνος . ἐναντίος δέ ὁ διάθεσις ὁ τε ἐκ ὁ Ἱσπανία , καί ὁ ἐκ ὁ Ἰβηρία , ὅς Ἱσπανός ὀνομάζω , ὁ τε καλέω ὀμφάκινος ἤ ὠμοτριβής , εἷς δέ λόγος ὁ αὐστηρός ἅπας οὐ ἐπιτήδειος , ὡς ἔνειμι σύ γεύω διαγιγνώσκω ὁ δύναμις αὐτός , ἔͅν μή πρότερος εἰμί πειράω . οὕτως γοῦν καί ἐγώ ἐν Μακεδονία ποτέ γεύω ὁ κατά ὁ Αὐλών ὁ περί ὁ Στρυμών γίγνομαι ἔλαιον ὁ αὐτός εἰμί δύναμις γνωρίζω αὐτός ὁ καλέω Ἱσπανόν . καί μέν δή καί ὁ ἄλλος ἔλαιον ἅπας οὕτως γνωρίζω ὁ δύναμις , ὅσος τε καταχρηστικός ὀνομάζω , καί ὅσος σκευάζω διά ἅλς , ἤ ῥίζα , ἤ βοτάνη , ἤ βλαστός , ἤ φύλλον , ἤ καρπός . λέγω δέ αὔταρκος μέν ὑπέρ ἅπας αὐτός ἐν ὁ περί φάρμακον πραγματεία · λέγω δέ καί κατά ὁ ἐνίστημι λόγος ἐν οἰκεῖος καιρός . νῦν δέ οὗτος ἀρκέω μόνος λέγω , ὡς , ὅς ἄν εἰμί γλυκύς ἔλαιον , ἐπιτήδειος εἰμί εἰς ὁ πάρειμι . οὗτος τοίνυν χράω δαψιλής μετά τρῖψις πολύς · ἐν μέν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα ὑπέρ ὁ μηδέ ὅλος γίγνομαι ὁ ὑποπτεύω εἰμί κόπος , ἐν ὁ δεύτερος δέ χάριν ὁ λύω ὁ ἤδη γίγνομαι . λύω δέ αὐτός ὁ καλέω ἀποθεραπευτικός γυμνάσιον , ἐν ὅς καί κίνησις ἔνειμι ποιέω , σύμμετρος μέν ὁ ποσότης , βραδύς δέ ὁ ποιότης , μετά πολύς ὁ μεταξύ διανάπαυσις , ἐν ὅς χρή τρίβω ὁ ἄνθρωπος , ἐφάπτω ὁμοῦ πολύς , ὅπως μήτε καταψύχω τις μέρος αὐτός , καί ταχύς διαφορέω ὁ περίσσωμα . πλεονάζω δέ χρή ὁ μέν τρῖψις κατά ὁ ἐν ὁ δέρμα τε καί ὑπό ὁ δέρμα ὁ πλῆθος ὁ περίσσωμα ἔχω , ὁ δέ ἐκ αὐτός κίνησις κατά ὁ ἕτερος κόπος , ὅς ὁ πολύς ἐν ὁ μῦς ἀθροίζω . ὁ γάρ ἐν οὗτος περίσσωμα τρῖψις μόνος διαφορέω οὐ ἱκανός . δέω γάρ οὐ ἔξωθεν μόνος ἕλκω πρός τις , ἀλλά καί συνεπωθέω πρός ἕτερος τις ἔσωθεν . ἐπωθέω δέ αὐτός ὁ τε ἀνάπτω θερμός ἐν ὁ κίνησις , καί ὁ συνεκκρίνω πνεῦμα , καί ὁ αὐτός ὁ μῦς ἔντασις , ἐκ ἐπίμετρον δέ καί ὁ κατά ἕκαστος μόριον ἀποκριτικός ὁ ἀλλότριος δύναμις . ὁ δέ ἕτερος κόπος , ἐπί ὅς σύντασις αἰσθάνομαι , ὁ σκοπός ὁ ἴασις ἔχω ὁ πρός Ἱπποκράτης ὀνομάζω χάλασις , ἐναντίος γάρ οὗτος ὁ σύντασις , καθά ὁ σκληρότης ὁ μάλαξις . λέγω γοῦν ὧδε · δέρμα σκληρός μάλαξις , συντείνω χάλασις · ὡς ἐναντίος ὑπάρχω , ὁ μέν σκληρός ὁ μαλακός , ὁ δέ συντείνω ὁ χαλαρός . χαλάω δέ ὁ συντείνω , ἐν μέν ὁ ἄλλος διάθεσις , ὅς ἐν ὁ πέμπτος περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις λέγω , ἕτερος , ἐπί δέ ὁ διά ὁ γυμνάσιον τρῖψις μέν ὀλίγος τε ἅμα καί μαλακός διά ἔλαιον γλυκύς εἰληθερώ , ἀνάπαυσις δέ ὅλος , ἤ καί ἡσυχία , καί λουτρόν εὔκρατος , καί διατριβή πολύς κατά ὁ θερμός ὕδωρ , ὥστε καί εἰ δίς αὐτός ἤ τρίς λούω , ὀνίνημι μέγας . οὗτος δέ καί μετά ὁ βαλανεῖον ἀλείφω δέω , πρίν ἀμφιέννυμι · καί εἰ διά ἱδρώς τις τυγχάνω ἀπομάσσω ὁ λίπος , αὖθις ἀλείφω χρῄζω . καί μέντοι καί κατά ὁ ἑξῆς ἡμέρα ἀνίστημι ἐκ ὁ κοίτη ἀλείφω δέω , μηδέποτε ἄκρος ψυχρός ὁ ἔλαιον μηδέ σκληρός ἀνατρίβω . γίγνομαι δέ ὁ τοιοῦτος κόπος εὔχυμος ἀνήρ πονέω εὔτονος μάλα ἤ ὀξύς γυμνάσιον , καί δεινός ὀκνηρός τε καί δυσκαμπής ἐργάζομαι ὁ κοπιάω , οὐ μήν πυκνός γε καί φρικώδης ὁ τοιοῦτος φαίνω , καθά ὁ μικρός πρόσθεν λέγω . προσστέλλω δέ οὐδείς ἥσσων ἐκεῖνος οὗτος καί αὐχμώδης ὁράω , καί θερμός ὁ ἅπτω εἰμί δοκέω οὐ μόνος ὁ ὁ ἑλκώδης διάθεσις ἔχω , ἀλλά καί σφεῖς αὐτός , ὅτε ὑγιαίνω .