galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.7
Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἀμέμπτων κατασκευῶν τοῦ σώματος οὐ χρὴ παντάπασιν ἀφροδισίων ἀπέχεσθαι , καθάπερ ἐπὶ τῶν ξηρῶν ἔμπροσθεν εἴρηται . σκεπτέον δ’ ἐν τοῖς μάλιστα , πότερον ἅπαξ ἢ δὶς ἐσθίειν τοὺς ἐν τῷ τοιούτῳ βίῳ συμφέρει . τῆς σκέψεως δ’ ἔστι κεφάλαιον ἥ τε τοῦ σώματος αὐτῶν φύσις , ἥ τ’ ἐπὶ ταὐτὸν συνήθεια τῆς διαίτης , καὶ τρίτον ἐπ’ αὐτοῖς , ἐάν σοι φανῇ μετακινητέον εἶναι τὸ ἔθος , ὅπως αὐτοῦ φέρει τὴν ὑπαλλαγὴν ὁ ἄνθρωπος . ἀπὸ μὲν οὖν τῆς φύσεως ἡ τοῦ συμφέροντος ἔνδειξις γίνεται . τῶν μὲν ἐκχολουμένης τῆς γαστρὸς , εἴρηται μὲν ἤδη καὶ διὰ τοῦ δ΄ γράμματος , εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν · ἔστω μὲν ἀεὶ τὰ πρῶτα τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων , ὅσα λαπάττει τὴν γαστέρα , τῶν μὲν οἴνων οἱ γλυκεῖς καὶ ὑπακτικοὶ , ( οὐ γὰρ ἅπαντές εἰσι τοιοῦτοι , ) ἐδεσμάτων δὲ τὰ λάχανα δι’ ἐλαίου τε καὶ γάρον . φυλακτέον δὲ τῶν οἴνων τοὺς αὐστηροὺς , ὥσπερ γε καὶ τῶν ἐδεσμάτων τὰ στύφοντα , πλὴν εἰ μετὰ τὴν ἐδωδὴν ἅπασαν ἕνεκα τοῦ τονῶσαι τὸ στόμα τῆς γαστρὸς ἡ προσφορὰ γίγνοιτο . κριτέον δὲ καὶ τοῦτο τῇ πείρᾳ · τισὶ γὰρ οὐ μόνον ἄλυπός ἐστιν ἡ τοιαύτη χρῆσις τῶν στυφόντων , ἀλλὰ καὶ συντελεῖ τι πρὸς ὑπαγωγὴν γαστρὸς ἐκ τοῦ τονωθῆναι κατὰ τὸ στόμα τὴν κοιλίαν . ἐναργέστατον δὲ ἐπὶ τῶν ἀτονώτερον ἐχόντων αὐτὴν φαίνεται τοῦτο γιγνόμενον . ὅσοι δὲ τοῖς κατὰ παλαίστραν γυμνασίοις ἐχρῶντο πρὸ τοῦ λουτροῦ , πρὶν ἐμπεσεῖν ἀσχόλῳ βίῳ , τούτοις ἀποστῆναι μὲν αὐτῶν βλαβερώτατον , ὁμοίως δὲ χρῆσθαι πρὸς τῷ βλαβερῷ καὶ ἀδύνατον . ὅπερ οὖν ἔφην ὀνομάζεσθαι γυμνασίων εἶδος ἀποθεραπευτικὸν , τούτῳ χρηστέον αὐτοῖς ἅμα καὶ τοῦ πλήθους τῶν χοιρείων κρεῶν ἀφαιρετέον . ἐπεὶ δὲ , ὡς ἔφην , ἐνίοις ἐσθίειν ἄμεινόν τι πρὸ τοῦ λουτροῦ , περί τε τῆς ὥρας , ἐν ᾗ τοῦτο πρακτέον αὐτοῖς ἐστι , καὶ περὶ τῆς ποιότητός τε καὶ ποσότητος ὧν χρὴ προσφέρεσθαι λεκτέον ἐφεξῆς . ὅπερ οὖν εἴωθα ποιεῖν αὐτὸς ἐγὼ καθ’ ἣν ἂν ἡμέραν ὀψιαίτερον ἡγῶμαι λούσασθαι δι’ ἀῤῥώστων ἐπισκέψεις ἤ τινα πολιτικὴν πρᾶξιν , εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσω . ὑποκείσθω μὲν ἡμέρα , καθ’ ἣν τοῦτο γίγνεται , ιγ΄ τῶν ἰσημερινῶν ὡρῶν , ἐλπίζεσθαι δὲ περὶ δεκάτην ὥραν ἡ τοῦ σώματος ἐπιμέλεια γενήσεσθαι . κατὰ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν ἔδοξέ μοι περὶ τετάρτην ὥραν προσφέρεσθαι τροφὴν ἁπλουστάτην , ἥτις ἐστὶν ἄρτος μόνος . ἐγὼ μὲν οὕτως αὐτὸς ἔπραξα , τινὲς δὲ οὐχ ὑπομένουσιν ἄρτον ἐσθίειν μόνον , ὄψων χωρὶς , ἀλλ’ ἤτοι μετὰ βαλάνων φοινίκων , ἢ ἐλαιῶν , ἢ μέλιτος , ἢ ἁλῶν ἐσθίουσιν , εἶτα καὶ πίνουσιν ἔνιοί τινες αὐτῶν , ἐγὼ δὲ οὐκ ἔπιόν ποτε ἐπὶ τοιαύτῃ τροφῇ , καὶ μόνον ἔφαγον τὸν ἄρτον . ἔστω δ’ αὐτῶν πλῆθος ἑκάστου τοσοῦτον , ὅσον ἄχρι τῆς δεκάτης ὥρας ἐν τῇ γαστρὶ πεφθῆναι δύναται · καὶ γὰρ , εἰ γυμνάζεσθαι βούλοιντο , μάλιστα ἂν οὕτως ἀβλαβῶς γυμνάσαιντο . βλάβη γὰρ ἐνίοις οὐ σμικρὰ γίγνεται γυμναζομένοις ἐν τῷ πλήθει σιτίων , ἐνίοις δὲ καὶ ἡ κεφαλὴ πληροῦται , καὶ κατὰ τὸ ἧπαρ αἴσθησις γίγνεται τάσεως , ἢ βάρους , ἢ ἀμφοῖν . ὅταν οὖν τι τοιοῦτον συμβαίνῃ , θεραπευτέον αὐτὸ παραχρῆμα , τὰς μὲν κατὰ τὸ ἧπαρ ἐμφράξεις διὰ τῶν ἐκφραττόντων , τὰς δὲ τῆς κεφαλῆς πληρώσεις διὰ περιπάτων , μάλιστα μὲν πρὸ τροφῆς , οὐδὲν μὴν κωλύει καὶ μετὰ τὴν τροφήν . ἀλλὰ τούτους μὲν ἐσχάτως βραδεῖς ποιεῖν προσήκει , τοὺς δὲ πρὸ τῆς τροφῆς συντονωτέρους μὲν τούτων , οὐ μὴν τοιούτους , ὁποίους ἐπειγόμενοι πρός τινα πρᾶξιν ἐνεργοῦμεν . ὅσα δ’ ἐκφράττει τὸ ἧπαρ , ἁρμόζει ταῦτα ταῖς βραδυπεψίαις , ἄριστα δ’ αὐτῶν ἐστιν ὀξύμελί τε καὶ τὸ διὰ τριῶν πεπέρεων , ἐν ᾧ μηδὲν μέμικται τῶν ἀήθων φαρμάκων , καὶ ἡ λεπτύνουσα δίαιτα · ταῦτα γὰρ βραδυπεψίας ἐπανορθοῦται , καὶ τὰς κατὰ τὸ ἧπαρ ἐμφράξεις ἰᾶται . διαφθορᾶς δὲ τῶν ἐν τῇ γαστρὶ σιτίων γιγνομένης , οἷς μὲν ὑπέρχεται τὰ διεφθαρμένα , μέγιστον ἐφόδιον εἰς ὑγίειαν ἔχουσιν , οἷς δὲ οὐχ ὑπέρχεται , διὰ τῶν ἀλύπως ὑπαγόντων ἐρεθιστέον . ἔστι δὲ ταῦτα τό τε Διοσπολιτικὸν ὀνομαζόμενον φάρμακον , ὅταν ἴσον τοῖς ἄλλοις λάβῃ τὸ νίτρον , τό τε διὰ τῶν ἰσχάδων τε καὶ τοῦ κνίκου , ὅσα τ’ ἄλλα διὰ κνίκου ἢ ἐπιθύμου συντίθεται . τοῖς δ’ οὕτω διακειμένοις ἀνθρώποις συμφέρουσι καὶ οἱ πρὸ τροφῆς ἔμετοι · ἔμετος δὲ δι’ οἴνου πόσεως γλυκέος γινόμενος . συμβουλεύειν δὲ αὐτοῖς χρὴ μηδὲν κνισσῶδες , ἢ βρομῶδες , ἢ ὅλως εὔφθαρτον ἔδεσμα προσφέρεσθαι , τὰ καλούμενα δὲ ὑπὸ τῶν ἰατρῶν εὔχυμα , ταῦτα ἐκλέγεσθαι . γέγραπται δὲ περὶ αὐτῶν ἑτέρωθι κατὰ τὸ περὶ τῆς εὐχυμίας τε καὶ κακοχυμίας ὑπόμνημα · γέγραπται δὲ , ὡς ἔφην ἤδη , κᾀν τοῖς τρισὶν , ἐν οἷς περὶ τῆς ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεως ὁ λόγος ἐστίν . ἐπιτήδειον δὲ τοῖς οὕτως ἔχουσιν ἀνθρώποις ἐκ διαλειμμάτων χρόνου συμμέτρου τῆς γαστρὸς ὑπαγωγὴ διὰ τῶν μετρίως καθαιρόντων , ὁποῖόν ἐστι τὸ δι’ ἀλόης πικρὸν , οὕτως γὰρ αὐτὸ καλοῦσι πολλοὶ τῶν ἰατρῶν , ὥσπερ ἔνιοι πικρὰν θηλυκῶς . ἐὰν δ’ ἐπιτρέψῃς πολλῷ χρόνῳ τὴν κακοχυμίαν ἀθροίζεσθαι , νόσημά τι χαλεπὸν αὐτοῖς συμβήσεται . καὶ δύνανταί γε τὴν τοιαύτην ἑαυτῶν πρόνοιαν ποιεῖσθαι κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας , ἐν αἷς ἑορτή τίς ἐστι δημοτελὴς , ἐλευθεροῦσα τῆς δουλικῆς ὑπηρεσίας αὐτούς . ἀλλὰ δι’ ἀκρασίαν οὐ μόνον οὐδὲν ποιοῦσιν εἰς ἐπανόρθωσιν τῶν κατὰ τὸ σῶμα μοχθηρῶς ἠθροισμένων , ἀλλὰ καὶ προσεπιπληροῦσιν αὐτὰ κακῶς διαιτώμενοι κατὰ τὰς ἑορτάς . ἁλίσκονται τοιγαροῦν νοσήμασιν , ἔνιοι μὲν αὐτῶν οὕτως χρονίοις , ὧς ἐν ἁπάσῃ τῇ ζωῇ περιμένειν , ὁποῖόν ἐστι κακὸν ἥ τε ποδάγρα καὶ ἡ ἀρθρῖτις καὶ ἡ νεφρῖτις , ἔνιοι δὲ ὀξέσι μὲν , ἀλλ’ ἐνοχλοῦσιν αὐτοῖς ἤτοι καθ’ ἕκαστον ἔτος , ἢ πάντως γε διὰ δυοῖν , τινὲς δὲ καὶ δὶς οὕτω νοσοῦσιν καθ’ ἓν ἔτος .
Lemmas: ἐπί μέν γάρ ὁ ἄμεμπτος κατασκευή ὁ σῶμα οὐ χρή παντάπασι ἀφροδίσιος ἀπέχω , καθά ἐπί ὁ ξηρός ἔμπροσθεν λέγω . σκοπέω δέ ἐν ὁ μάλα , πότερος ἅπαξ ἤ δίς ἐσθίω ὁ ἐν ὁ τοιοῦτος βίος συμφέρω . ὁ σκέψις δέ εἰμί κεφάλαιος ὁ τε ὁ σῶμα αὐτός φύσις , ὁ τε ἐπί αὐτός συνήθεια ὁ δίαιτα , καί τρίτος ἐπί αὐτός , ἐάν σύ φαίνω μετακινητέος εἰμί ὁ ἔθος , ὅπως αὐτός φέρω ὁ ὑπαλλαγή ὁ ἄνθρωπος . ἀπό μέν οὖν ὁ φύσις ὁ ὁ συμφέρω ἔνδειξις γίγνομαι . ὁ μέν ἐκχολάω ὁ γαστήρ , λέγω μέν ἤδη καί διά ὁ δέ γράμμα , λέγω δέ καί νῦν · εἰμί μέν ἀεί ὁ πρῶτος ὁ εἰσθέω τε καί πίνω , ὅσος λαπάσσω ὁ γαστήρ , ὁ μέν οἶνος ὁ γλυκύς καί ὑπακτικός , ( οὐ γάρ ἅπας εἰμί τοιοῦτος , ) ἔδεσμα δέ ὁ λάχανον διά ἔλαιον τε καί γάρον . φυλάσσω δέ ὁ οἶνος ὁ αὐστηρός , ὥσπερ γε καί ὁ ἔδεσμα ὁ στύφω , πλήν εἰ μετά ὁ ἐδωδή ἅπας ἕνεκα ὁ τονόω ὁ στόμα ὁ γαστήρ ὁ προσφορά γίγνομαι . κρίνω δέ καί οὗτος ὁ πεῖρα · τις γάρ οὐ μόνος ἄλυπος εἰμί ὁ τοιοῦτος χρῆσις ὁ στύφω , ἀλλά καί συντελέω τις πρός ὑπαγωγή γαστήρ ἐκ ὁ τονόω κατά ὁ στόμα ὁ κοιλία . ἐναργής δέ ἐπί ὁ ἄτονος ἔχω αὐτός φαίνω οὗτος γίγνομαι . ὅσος δέ ὁ κατά παλαίστρα γυμνάσιον χράω πρό ὁ λουτρόν , πρίν ἐμπίπτω ἄσχολος βίος , οὗτος ἀφίστημι μέν αὐτός βλαβερός , ὅμοιος δέ χράω πρός ὁ βλαβερός καί ἀδύνατος . ὅς οὖν φημί ὀνομάζω γυμνάσιον εἶδος ἀποθεραπευτικός , οὗτος χράω αὐτός ἅμα καί ὁ πλῆθος ὁ χοίρειος κρέας ἀφαιρετέος . ἐπεί δέ , ὡς φημί , ἔνιοι ἐσθίω ἀγαθός τις πρό ὁ λουτρόν , περί τε ὁ ὥρα , ἐν ὅς οὗτος πράσσω αὐτός εἰμί , καί περί ὁ ποιότης τε καί ποσότης ὅς χρή προσφέρω λεκτέος ἐφεξῆς . ὅς οὖν εἴωθα ποιέω αὐτός ἐγώ κατά ὅς ἄν ἡμέρα ὄψιος ἡγέομαι λούω διά ἄρρωστος ἐπίσκεψις ἤ τις πολιτικός πρᾶξις , λέγω οὐ ὀκνέω . ὑπόκειμαι μέν ἡμέρα , κατά ὅς οὗτος γίγνομαι , ιγʹ ὁ ἰσημερινός ὥρα , ἐλπίζω δέ περί δέκατος ὥρα ὁ ὁ σῶμα ἐπιμέλεια γίγνομαι . κατά οὗτος ὁ ὑπόθεσις δοκέω ἐγώ περί τέταρτος ὥρα προσφέρω τροφή ἁπλόος , ὅστις εἰμί ἄρτος μόνος . ἐγώ μέν οὕτως αὐτός πράσσω , τις δέ οὐ ὑπομένω ἄρτος ἐσθίω μόνος , ὄψον χωρίς , ἀλλά ἤτοι μετά βάλανος φοῖνιξ , ἤ ἐλαία , ἤ μέλι , ἤ ἅλς ἐσθίω , εἶτα καί πίνω ἔνιοι τις αὐτός , ἐγώ δέ οὐ πίνω ποτέ ἐπί τοιοῦτος τροφή , καί μόνος ἐσθίω ὁ ἄρτος . εἰμί δέ αὐτός πλῆθος ἕκαστος τοσοῦτος , ὅσος ἄχρι ὁ δέκατος ὥρα ἐν ὁ γαστήρ πέσσω δύναμαι · καί γάρ , εἰ γυμνάζω βούλομαι , μάλα ἄν οὕτως ἀβλαβής γυμνάζω . βλάβη γάρ ἔνιοι οὐ μικρός γίγνομαι γυμνάζω ἐν ὁ πλῆθος σιτίον , ἔνιοι δέ καί ὁ κεφαλή πληρόω , καί κατά ὁ ἧπαρ αἴσθησις γίγνομαι τάσις , ἤ βάρος , ἤ ἄμφω . ὅταν οὖν τις τοιοῦτος συμβαίνω , θεραπεύω αὐτός παραχρῆμα , ὁ μέν κατά ὁ ἧπαρ ἔμφραξις διά ὁ ἐκφράσσω , ὁ δέ ὁ κεφαλή πλήρωσις διά περίπατος , μάλα μέν πρό τροφή , οὐδείς μήν κωλύω καί μετά ὁ τροφή . ἀλλά οὗτος μέν ἔσχατος βραδύς ποιέω προσήκω , ὁ δέ πρό ὁ τροφή σύντονος μέν οὗτος , οὐ μήν τοιοῦτος , ὁποῖος ἐπείγω πρός τις πρᾶξις ἐνεργέω . ὅσος δέ ἐκφράσσω ὁ ἧπαρ , ἁρμόζω οὗτος ὁ βραδυπεψία , ἀγαθός δέ αὐτός εἰμί ὀξύμελι τε καί ὁ διά τρεῖς πέπερι , ἐν ὅς μηδείς μείγνυμι ὁ ἀήθης φάρμακον , καί ὁ λεπτύνω δίαιτα · οὗτος γάρ βραδυπεψία ἐπανορθόω , καί ὁ κατά ὁ ἧπαρ ἔμφραξις ἰάομαι . διαφθορά δέ ὁ ἐν ὁ γαστήρ σιτίον γίγνομαι , ὅς μέν ὑπέρχομαι ὁ διαφθείρω , μέγας ἐφόδιον εἰς ὑγίεια ἔχω , ὅς δέ οὐ ὑπέρχομαι , διά ὁ ἄλυπος ὑπάγω ἐρεθιστέον . εἰμί δέ οὗτος ὁ τε Διοσπολιτικός ὀνομάζω φάρμακον , ὅταν ἴσος ὁ ἄλλος λαμβάνω ὁ νίτρον , ὁ τε διά ὁ ἰσχάς τε καί ὁ κνίκος , ὅσος τε ἄλλος διά κνίκος ἤ ἐπίθυμος συντίθημι . ὁ δέ οὕτως διάκειμαι ἄνθρωπος συμφέρω καί ὁ πρό τροφή ἔμετος · ἔμετος δέ διά οἶνος πόσις γλυκύς γίγνομαι . συμβουλεύω δέ αὐτός χρή μηδείς κνισσώδης , ἤ βρομώδης , ἤ ὅλος εὔφθαρτος ἔδεσμα προσφέρω , ὁ καλέω δέ ὑπό ὁ ἰατρός εὔχυμος , οὗτος ἐκλέγω . γράφω δέ περί αὐτός ἑτέρωθι κατά ὁ περί ὁ εὐχυμία τε καί κακοχυμία ὑπόμνημα · γράφω δέ , ὡς φημί ἤδη , εἰͅν ὁ τρεῖς , ἐν ὅς περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις ὁ λόγος εἰμί . ἐπιτήδειος δέ ὁ οὕτως ἔχω ἄνθρωπος ἐκ διάλειμμα χρόνος σύμμετρος ὁ γαστήρ ὑπαγωγή διά ὁ μέτριος καθαίρω , ὁποῖος εἰμί ὁ διά ἀλόη πικρός , οὕτως γάρ αὐτός καλέω πολύς ὁ ἰατρός , ὥσπερ ἔνιοι πικρός θηλυκός . ἐάν δέ ἐπιτρέπω πολύς χρόνος ὁ κακοχυμία ἀθροίζω , νόσημα τις χαλεπός αὐτός συμβαίνω . καί δύναμαι γε ὁ τοιοῦτος ἑαυτοῦ πρόνοια ποιέω κατά ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος , ἐν ὅς ἑορτή τις εἰμί δημοτελής , ἐλευθερόω ὁ δουλικός ὑπηρεσία αὐτός . ἀλλά διά ἀκρασία οὐ μόνος οὐδείς ποιέω εἰς ἐπανόρθωσις ὁ κατά ὁ σῶμα μοχθηρός ἀθροίζω , ἀλλά καί προσεπιπληρόω αὐτός κακός διαιτάω κατά ὁ ἑορτή . ἁλίσκομαι τοιγαροῦν νόσημα , ἔνιοι μέν αὐτός οὕτως χρόνιος , ὡς ἐν ἅπας ὁ ζωή περιμένω , ὁποῖος εἰμί κακός ὁ τε ποδάγρα καί ὁ ἀρθρῖτις καί ὁ νεφρῖτις , ἔνιοι δέ ὀξύς μέν , ἀλλά ἐνοχλέω αὐτός ἤτοι κατά ἕκαστος ἔτος , ἤ πάντως γε διά δύο , τις δέ καί δίς οὕτως νοσέω κατά εἷς ἔτος .