galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.14
Μοχθηροτάτη δὲ σώματός ἐστι καὶ ἡ τοιάδε . σπέρμα πολὺ καὶ θερμὸν ἔνιοι γεννῶσιν , ἐπείγει γὰρ αὐτοὺς εἰς ἀπόκρισιν , αὗ μετὰ τὴν ἔκκρισιν ἔκλυτοί τε γίγνονται τῷ στόματι τῆς κοιλίας , ὃ καὶ αὐτὸ καλεῖται στόμαχος , οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἰατρῶν , ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων , ὥσπερ ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἐκαλεῖτο καρδία , καὶ τῷ σώματι δὲ παντὶ καταλύονταί τε καὶ ἀσθενεῖς γίγνονται , καὶ ξηροὶ , καὶ λεπτοὶ , καὶ ὠχροὶ , καὶ κοιλοφθαλμιῶντες οἱ οὕτω διακείμενοι . εἰ δὲ ἐκ τοῦ ταῦτα πάσχειν ἐπὶ ταῖς συνουσίαις ἀπέχοιντο μίξεως ἀφροδισίων , δύσφοροι μὲν τὴν κεφαλὴν , δύσφοροι δὲ καὶ τῷ στομάχῳ , καὶ ἀσώδεις . οὐδὲν δὲ μέγα διὰ τῆς ἐγκρατείας ὠφελοῦνται · συμβαίνει γὰρ αὐτοῖς ἐξονειρώττουσι παραπλησίας γίνεσθαι βλάβας , ἃς ἔπασχον ἐπὶ ταῖς συνουσίαις . ὡς δέ τις ἐξ αὐτῶν ἔφη μοι , δακνώδους τε καὶ θερμοῦ πάνυ τοῦ σπέρματος αἰσθάνεσθαι κατὰ τὴν ἀπόκρισιν , οὐ μόνον ἑαυτὸν , ἀλλὰ καὶ τὰς γυναῖκας , αἷς ἂν ὁμιλήσῃ . τούτῳ τοίνυν ἐγὼ συνεβούλευσα , βρωμάτων μὲν ἀπέχεσθαι τῶν γεννητικῶν σπέρματος , προσφέρεσθαι δὲ οὐ βρώματα μόνον , ἀλλὰ καὶ φάρμακα τὰ τούτου σβεστικά · λέλεκται δὲ αὐτῶν ἡ ὕλη κατὰ τὰ περὶ τροφῶν καὶ τὰ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων ὑπομνήματα · γυμνάζεσθαι δὲ γυμνάσια τὰ διὰ τῶν ἄνω μορίων μᾶλλον , ὁποῖόν ἐστι τό τε διὰ τῆς σμικρᾶς σφαίρας , καὶ τὸ διὰ τῆς μεγάλης , καὶ τὸ διὰ τῶν ἁλτήρων · μετὰ δὲ τὸ λουτρὸν ὅλην τὴν ὀσφὺν ἀλείφεσθαι τῶν ψυχόντων τινὶ χρισμάτων . ἔστι δὲ τὰ τοιαῦτα τό τε καλούμενον ὠμοτριβὲς καὶ ὀμφάκινον ἔλαιον , ῥόδινόν τε καὶ μήλινον ἐκ τοιούτου γεγονὸς ἐλαίου . συνέθηκα δ’ αὐτὸς ἐνίοις καὶ παχύτερα τῇ συστάσει χρίσματα πρὸς τὸ μὴ ῥᾳδίως ἀποῤῥεῖν . ἡ δὲ σύνθεσις αὐτῶν ἐστι διά τε κηροῦ καί τινος ἄλλου τῶν ψυχόντων γιγνομένη . τὸ πρῶτον δὲ , τὸ καλούμενον ὑπὸ τῶν ἰατρῶν κηρέλαιον , ποιήσας , εἶτ’ ἐν θυίᾳ μαλάξας ταῖς χερσὶν ἱκανῶς ἐπίχει τὸν ψύχοντα χυλὸν ἐπὶ πλεῖστον , ὡς ἑνωθῆναι . τὴν δ’ ὕλην τῶν τοιούτων χυλῶν ἐν τῇ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων πραγματείᾳ γεγραμμένην ἔχετε . προχειρότατοι δὲ αὐτῶν εἰσι καὶ ῥᾷστοι πορισθῆναι οἵ τε τῶν ἀειζώων καὶ τοῦ στρύχνου , κοτυληδόνος τε καὶ ψυλλίου , καὶ πολυγόνου , καὶ τριβόλου , καὶ ἀνδράχνης · οὐκ ἀνίησι δὲ αὕτη χυλὸν , ἐὰν μὴ κοπτομένης ἐν ὅλμῳ παρεγχέηταί τις ἄλλου ὑγροῦ , καὶ λεπτοῦ , καὶ ὑδατώδους τῆς συστάσεως , μὴ γλίσχρου καὶ παχέος , ὥσπερ ὁ τῆς ὄμφακός τε καὶ τῶν ῥόδων . ἀλλ’ οὗτοι μὲν ἐν τῷ θέρει , τῶν δ’ ἄλλων πολλοὶ καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ὥρας εἰσὶν , ὥσπερ ὁ τῆς θριδακίνης , τῶν ψυχόντων καὶ αὐτὸς ὑπάρχων . ἀλλὰ καὶ τὸ λινόσπερμον ἑψόμενον ἐν ὕδατι ψύχοντα χυλὸν ἐργάζεται . γυμναστῶν δέ τινα τῶν ἀθληταῖς ἐπιστατούντων ἐθεασάμην μολυβδίνην λεπίδα ταῖς ψόαις ὑποβάλλοντα τοῦ ἀθλητοῦ πρὸς τὸ μὴ ἐξονειρώττειν αὐτὸν , καί τινι τῶν οὕτω πασχόντων ἰδιωτῶν ἐδήλωσα , καὶ χάριν ἔγνω τῇ χρήσει τοῦ δηλωθέντος . ἕτερος δέ τις , ἀσθενεστέραν ἔχων τὴν φύσιν τῆς σαρκὸς , οὐκ ἠνέσχετο τῆς τοῦ μολύβδου σκληρότητος , ᾧ συνεβούλευσα , τῶν εἰρημένων ἄρτι βοτανῶν ὑποστρώννυσθαί τινας , ἀναμιγνύναι δὲ αὐταῖς καὶ ἄγνου κλῶνας ἁπαλοὺς καὶ πηγάνου , ᾔσθετό τε παραχρῆμα τῆς ἐξ αὐτῶν ὠφελείας , ὡς χρῆσθαι τοῦ λοιποῦ διαπαντός . ἀλλὰ καὶ συνεχῶς ἐσθίειν τὸ σπέρμα τοῦ ἄγνου συμβουλεύσαντός μου , καὶ τούτου χάριν ᾔδει ἐμοὶ , καθάπερ καὶ τοῦ πηγάνου . τῶν μὲν οὖν τοιούτων ἡ ὕλη κατά τε τὰ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων ὑπομνήματα καὶ ἐν τῷ περὶ τῶν τροφῶν δυνάμεως εἴρηται . νυνὶ δ’ ἀναγκαῖον εἶναί μοι δοκεῖ προσθεῖναι τῷ λόγῳ , φυλάττεσθαι τὰ σφοδρῶς ψύχοντα , καθάπερ ὅσα διὰ μήκωνός τε καὶ μανδραγόρου γίνεται χρίσματα . μήτε γὰρ τούτων τι προσφέρειν , μήτε , ὅταν ἀκμάζῃ τὰ φυτὰ , καθάπερ τοῖς προειρημένοις , οὕτω καὶ τούτοις ἔστιν ὑποστρώμασι χρῆσθαι · αἱ γὰρ σφοδραὶ ψύξεις τῶν ἐπιτιθεμένων τοῖς κατὰ τὴν ὀσφὺν χωρίοις ἀδικοῦσι τοὺς νεφρούς . καὶ ῥόδων ἠξίωσά τινα πειραθῆναι , καὶ ὠνήσατο δὲ οὗτος ὑποστρωννὺς αὐτὰ χωρὶς τοῦ βλαβῆναί τι κατὰ τοὺς νεφρούς . ἐπενόησα δέ τι καὶ ἄλλο τοῖς οὕτω διακειμένοις χρήσιμον , ὡς ἐκ τῆς πείρας ἐμαρτυρήθην . ταύτην γὰρ ἀεὶ κριτήριον ἔχειν τῶν ἐπινοηθέντων , καὶ μηδὲν γράφειν ὡς χρήσιμον , ὅτε τις αὐτοῦ οὐκ ἐπειράθη , πλὴν εἰ παραγράφοιτο τοῦτο αὐτὸ , πεπειρᾶσθαι μηδέπω . τί οὖν ἐστιν , ὃ ἔφην ἐπινοήσαντός μου μεγάλης ὠφελείας ; φράσω . παραφυλάττειν ἔφην χρῆναι τοὺς τοιαύτῃ κατασκευῇ σώματος ἐνοχλουμένους , ἡνίκα μάλιστα φαίνονται πλῆθος ἠθροικέναι σπέρματος ἀποκρίσεως δεόμενον , ἐν ἡμέρᾳ τινὶ διαιτηθέντας εὐχύμῳ τε καὶ μετρίως , χρῆσθαι μὲν ἐπὶ τῷ δείπνῳ , τρεπομένους εἰς ὕπνον , τῇ συνουσίᾳ · κατὰ δὲ τὴν ἑξῆς ἡμέραν , ὅταν αὐτάρκως ἔχωσιν ὕπνου , διαναστάντας ἀνατρίψασθαι σινδόνι , μέχρις ἂν ἔρευθός τι σχῇ τὸ δέρμα · κᾄπειτά τινι δι’ ἐλαίου τρίψει συμμέτρως χρησαμένους , εἶτα μὴ πολὺ διαλιπόντας , ἄρτον εὔζυμον , κλιβανίτην , καθαρὸν , ἐξ οἴνου κεκραμένου προσενεγκαμένους , οὕτως ἐπὶ τὰς συνήθεις ἔρχεσθαι πράξεις · ἐν τῷ μεταξὺ τῆς τε δι’ ἐλαίου τρίψεως καὶ τῆς δι’ ἄρτου προσφορᾶς , εἰ χωρίον ἔχει τι πλησίον , ἐμπεριπατῆσαι τούτῳ , πλὴν εἰ κρύος εἴη χειμέριον , ἄμεινον γὰρ ἔνδον μένειν τηνικαῦτα . ταύτην μέντοι τὴν διὰ τῆς ἐδωδῆς ῥῶσιν τοῦ στομάχου καὶ γραμματικῷ τινι συνεχῶς ἁλισκομένῳ σπασμοῖς ἐπιληπτικοῖς συνεβούλευσα , καὶ μεγάλως ὤνητο . μάλιστα δὲ αὐτὸν ὠφελῆσαι ἤλπισα , πυθόμενος παρ’ αὐτοῦ , τὸ τῶν σπασμῶν σύμπτωμα τότε περιπίπτειν , ὅταν ἐπὶ πλεῖον ἄσιτος διαμείνῃ , καὶ μᾶλλον ἐπανιέντων μεταξὺ λύπης ἢ θυμοῦ . καὶ μέντοι καὶ τὴν ἕξιν αὐτοῦ τοῦ σώματος ἰσχνὴν ἑώρων , ἐρωτώμενός τε συνεχῶς ἐκχολοῦσθαι τὸν στόμαχον ὡμολόγει . κοινὴν δέ τινα συμβουλὴν ἅπασι τοῖς ταῦτα ἀναγνωσομένοις , ἰδιώταις μὲν τῆς ἰατρικῆς , οὐκ ἀγυμνάστοις δὲ τὸν λογισμὸν , ὑποτίθεμαι τοιῶσδε · μὴ , καθάπερ οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ὡς ἄλογα ζῶα διαιτῶνται , καὶ αὐτοὺς οὕτως ἔχειν , ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς πείρας κρίνειν , τίνα μὲν αὐτοὺς ἐδέσματά τε καὶ πόματα βλάπτει , τίνες δὲ καὶ πόσαι κινήσεις · ὁμοίως δὲ καὶ περὶ χρήσεως ἀφροδισίων ἐπιτηρεῖν , εἴτε ἀβλαβής ἐστιν αὐτοῖς , εἴτε βλαβερὰ , καὶ διὰ πόσων ἡμερῶν χρωμένοις ἀβλαβής τε καὶ βλαβερὰ γίγνεται . καθάπερ γὰρ ἱστόρησα μεγάλως βλαπτομένους ἐνίους , οὕτως ἑτέρους ἀβλαβεῖς διαμένοντας μέχρι γήρως ἐπὶ ταῖς χρήσεσιν αὐτῶν . οὗτοι μὲν οὖν σπάνιοι καθ’ ἑκάτερον τὸ γένος , οἵ τε μεγάλως βλαπτόμενοι καὶ οἱ μηδὲν ἀδικούμενοι · τὸ δὲ μεταξὺ πᾶν ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον εἰς τὸ πολὺ τῶν ἀνθρώπων ἐκτέταται πλῆθος . ὧν τοῖς πεπαιδευμένοις ( οὐ γὰρ οἱ τυχόντες γε ταῦτα ἀναγνώσονται ) συμβουλεύω παραφυλάττειν , ὑπὸ τίνων ὠφελοῦνται καὶ βλάπτονται · συμβήσεται γὰρ οὕτως αὐτοῖς εἰς ὀλίγα δεῖσθαι τῶν ἰατρῶν , μέχρις ἂν ὑγιαίνωσιν .
Lemmas: μοχθηρός δέ σῶμα εἰμί καί ὁ τοιόσδε . σπέρμα πολύς καί θερμός ἔνιοι γεννάω , ἐπείγω γάρ αὐτός εἰς ἀπόκρισις , αὖ μετά ὁ ἔκκρισις ἔκλυτος τε γίγνομαι ὁ στόμα ὁ κοιλία , ὅς καί αὐτός καλέω στόμαχος , οὐ μόνος ὑπό ὁ ἰατρός , ἀλλά καί ὑπό ὁ ἄλλος ἄνθρωπος , ὥσπερ ὑπό ὁ παλαιός καλέω καρδία , καί ὁ σῶμα δέ πᾶς καταλύω τε καί ἀσθενής γίγνομαι , καί ξηρός , καί λεπτός , καί ὠχρός , καί κοιλοφθαλμιάω ὁ οὕτως διάκειμαι . εἰ δέ ἐκ ὁ οὗτος πάσχω ἐπί ὁ συνουσία ἀπέχω μίξις ἀφροδίσιος , δύσφορος μέν ὁ κεφαλή , δύσφορος δέ καί ὁ στόμαχος , καί ἀσώδης . οὐδείς δέ μέγας διά ὁ ἐγκράτεια ὠφελέω · συμβαίνω γάρ αὐτός ἐξονειρώσσω παραπλήσιος γίγνομαι βλάβη , ὅς πάσχω ἐπί ὁ συνουσία . ὡς δέ τις ἐκ αὐτός φημί ἐγώ , δακνώδης τε καί θερμός πάνυ ὁ σπέρμα αἰσθάνομαι κατά ὁ ἀπόκρισις , οὐ μόνος ἑαυτοῦ , ἀλλά καί ὁ γυνή , ὅς ἄν ὁμιλέω . οὗτος τοίνυν ἐγώ συμβουλεύω , βρῶμα μέν ἀπέχω ὁ γεννητικός σπέρμα , προσφέρω δέ οὐ βρῶμα μόνος , ἀλλά καί φάρμακον ὁ οὗτος σβεστικός · λέγω δέ αὐτός ὁ ὕλη κατά ὁ περί τροφή καί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον ὑπόμνημα · γυμνάζω δέ γυμνάσιον ὁ διά ὁ ἄνω μόριον μάλα , ὁποῖος εἰμί ὁ τε διά ὁ μικρός σφαῖρα , καί ὁ διά ὁ μέγας , καί ὁ διά ὁ ἁλτήρ · μετά δέ ὁ λουτρόν ὅλος ὁ ὀσφῦς ἀλείφω ὁ ψύχω τις χρῖσμα . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος ὁ τε καλέω ὠμοτριβής καί ὀμφάκινος ἔλαιον , ῥόδινος τε καί μήλινος ἐκ τοιοῦτος γίγνομαι ἔλαιον . συντίθημι δέ αὐτός ἔνιοι καί παχύς ὁ σύστασις χρῖσμα πρός ὁ μή ῥᾴδιος ἀπορρέω . ὁ δέ σύνθεσις αὐτός εἰμί διά τε κηρός καί τις ἄλλος ὁ ψύχω γίγνομαι . ὁ πρῶτος δέ , ὁ καλέω ὑπό ὁ ἰατρός κηρέλαιον , ποιέω , εἶτα ἐν θυία μαλάσσω ὁ χείρ ἱκανός ἐπιχέω ὁ ψύχω χυλός ἐπί πολύς , ὡς ἑνόω . ὁ δέ ὕλη ὁ τοιοῦτος χυλός ἐν ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον πραγματεία γράφω ἔχω . πρόχειρος δέ αὐτός εἰμί καί ῥᾴδιος πορίζω ὁ τε ὁ ἀείζωον καί ὁ στρύχνον , κοτυληδών τε καί ψυλλίον , καί πολύγονον , καί τρίβολος , καί ἀνδράχνη · οὐ ἀνίημι δέ οὗτος χυλός , ἐάν μή κόπτω ἐν ὅλμος παρεγχέω τις ἄλλος ὑγρός , καί λεπτός , καί ὑδατώδης ὁ σύστασις , μή γλίσχρος καί παχύς , ὥσπερ ὁ ὁ ὄμφαξ τε καί ὁ ῥόδον . ἀλλά οὗτος μέν ἐν ὁ θέρος , ὁ δέ ἄλλος πολύς καί κατά ὁ ἄλλος ὥρα εἰμί , ὥσπερ ὁ ὁ θριδακίνη , ὁ ψύχω καί αὐτός ὑπάρχω . ἀλλά καί ὁ λινόσπερμον ἕψω ἐν ὕδωρ ψύχω χυλός ἐργάζομαι . γυμναστής δέ τις ὁ ἀθλητής ἐπιστατέω θεάομαι μολύβδινος λεπίς ὁ ψόα ὑποβάλλω ὁ ἀθλητής πρός ὁ μή ἐξονειρώσσω αὐτός , καί τις ὁ οὕτως πάσχω ἰδιώτης δηλόω , καί χάριν γιγνώσκω ὁ χρῆσις ὁ δηλόω . ἕτερος δέ τις , ἀσθενής ἔχω ὁ φύσις ὁ σάρξ , οὐ ἀνέχω ὁ ὁ μόλυβδος σκληρότης , ὅς συμβουλεύω , ὁ λέγω ἄρτι βοτάνη ὑποστόρεννυμι τις , ἀναμίσγω δέ αὐτός καί ἄγνος κλών ἁπαλός καί πήγανον , αἰσθάνομαι τε παραχρῆμα ὁ ἐκ αὐτός ὠφέλεια , ὡς χράω ὁ λοιπός διαπαντός . ἀλλά καί συνεχής ἐσθίω ὁ σπέρμα ὁ ἄγνος συμβουλεύω ἐγώ , καί οὗτος χάριν οἶδα ἐγώ , καθά καί ὁ πήγανον . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος ὁ ὕλη κατά τε ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον ὑπόμνημα καί ἐν ὁ περί ὁ τροφή δύναμις λέγω . νυνί δέ ἀναγκαῖος εἰμί ἐγώ δοκέω προστίθημι ὁ λόγος , φυλάσσω ὁ σφοδρός ψύχω , καθά ὅσος διά μήκων τε καί μανδραγόρας γίγνομαι χρῖσμα . μήτε γάρ οὗτος τις προσφέρω , μήτε , ὅταν ἀκμάζω ὁ φυτόν , καθά ὁ προλέγω , οὕτως καί οὗτος εἰμί ὑπόστρωμα χράω · ὁ γάρ σφοδρός ψῦξις ὁ ἐπιτίθημι ὁ κατά ὁ ὀσφῦς χωρίον ἀδικέω ὁ νεφρός . καί ῥόδον ἀξιόω τις πειράω , καί ὠνέομαι δέ οὗτος ὑποστόρεννυμι αὐτός χωρίς ὁ βλάπτω τις κατά ὁ νεφρός . ἐπινοέω δέ τις καί ἄλλος ὁ οὕτως διάκειμαι χρήσιμος , ὡς ἐκ ὁ πεῖρα μαρτυρέω . οὗτος γάρ ἀεί κριτήριον ἔχω ὁ ἐπινοέω , καί μηδείς γράφω ὡς χρήσιμος , ὅτε τις αὐτός οὐ ἐπιλέγω , πλήν εἰ παραγράφω οὗτος αὐτός , πειράω μηδέπω . τίς οὖν εἰμί , ὅς φημί ἐπινοέω ἐγώ μέγας ὠφέλεια ; φράζω . παραφυλάσσω φημί χρή ὁ τοιοῦτος κατασκευή σῶμα ἐνοχλέω , ἡνίκα μάλα φαίνω πλῆθος ἀθροίζω σπέρμα ἀπόκρισις δέω , ἐν ἡμέρα τις διαιτέω εὔχυμος τε καί μέτριος , χράω μέν ἐπί ὁ δεῖπνον , τρέπω εἰς ὕπνος , ὁ συνουσία · κατά δέ ὁ ἑξῆς ἡμέρα , ὅταν αὔταρκος ἔχω ὕπνος , διανίσταμαι ἀνατρίβω σινδών , μέχρι ἄν ἔρευθος τις ἔχω ὁ δέρμα · ᾄπειτα τις διά ἔλαιον τρῖψις σύμμετρος χράω , εἶτα μή πολύς διαλείπω , ἄρτος εὔζυμος , κριβανίτης , καθαρός , ἐκ οἶνος κεράννυμι προσφέρω , οὕτως ἐπί ὁ συνήθης ἔρχομαι πρᾶξις · ἐν ὁ μεταξύ ὁ τε διά ἔλαιον τρῖψις καί ὁ διά ἄρτος προσφορά , εἰ χωρίον ἔχω τις πλησίον , ἐμπεριπατέω οὗτος , πλήν εἰ κρύος εἰμί χειμέριος , ἀγαθός γάρ ἔνδον μένω τηνικαῦτα . οὗτος μέντοι ὁ διά ὁ ἐδωδή ῥῶσις ὁ στόμαχος καί γραμματικός τις συνεχής ἁλίσκομαι σπασμός ἐπιληπτικός συμβουλεύω , καί μέγας ὠνέομαι . μάλα δέ αὐτός ὠφελέω ἐλπίζω , πυνθάνομαι παρά αὐτός , ὁ ὁ σπασμός σύμπτωμα τότε περιπίπτω , ὅταν ἐπί πολύς ἄσιτος διαμένω , καί μάλα ἐπανίημι μεταξύ λύπη ἤ θυμός . καί μέντοι καί ὁ ἕξις αὐτός ὁ σῶμα ἰσχνός ὁράω , ἐρωτάω τε συνεχής ἐκχολόω ὁ στόμαχος ὁμολογέω . κοινός δέ τις συμβουλή ἅπας ὁ οὗτος ἀναγιγνώσκω , ἰδιώτης μέν ὁ ἰατρικός , οὐ ἀγύμναστος δέ ὁ λογισμός , ὑποτίθημι τοιῶσδε · μή , καθά ὁ πολύς ὁ ἄνθρωπος ὡς ἄλογος ζῷον διαιτάω , καί αὐτός οὕτως ἔχω , ἀλλά καί διά ὁ πεῖρα κρίνω , τίς μέν αὐτός ἔδεσμα τε καί πόμα βλάπτω , τίς δέ καί πόσος κίνησις · ὅμοιος δέ καί περί χρῆσις ἀφροδίσιος ἐπιτηρέω , εἴτε ἀβλαβής εἰμί αὐτός , εἴτε βλαβερός , καί διά πόσος ἡμέρα χράω ἀβλαβής τε καί βλαβερός γίγνομαι . καθά γάρ ἱστορέω μέγας βλάπτω ἔνιοι , οὕτως ἕτερος ἀβλαβής διαμένω μέχρι γῆρας ἐπί ὁ χρῆσις αὐτός . οὗτος μέν οὖν σπάνιος κατά ἑκάτερος ὁ γένος , ὁ τε μέγας βλάπτω καί ὁ μηδείς ἀδικέω · ὁ δέ μεταξύ πᾶς ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων εἰς ὁ πολύς ὁ ἄνθρωπος ἐκτείνω πλῆθος . ὅς ὁ παιδεύω ( οὐ γάρ ὁ τυγχάνω γε οὗτος ἀναγιγνώσκω ) συμβουλεύω παραφυλάσσω , ὑπό τίς ὠφελέω καί βλάπτω · συμβαίνω γάρ οὕτως αὐτός εἰς ὀλίγος δέω ὁ ἰατρός , μέχρι ἄν ὑγιαίνω .