galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.4
Τὸ δ’ ὑπόλοιπον ὧν ἐξ ἀρχῆς διελέσθαι προὐθέμεθα προσκαταθῶμεν , ὑπὲρ τοῦ διωρίσθαι σαφῶς ἤδη τοὺς ὑγιεινοὺς σκοποὺς , ὁποῖοί τέ εἰσι καὶ ὁπόσοι . ἔφαμεν γὰρ , ὡς , εἰ μὲν ἀπαθὲς ἦν ἡμῶν τὸ σῶμα , καθάπερ ἀδάμας ἤ τι τοιοῦτον , οὐδεμιᾶς ἂν ἐδεήθη τέχνης ἐπιστατούσης αὐτῷ · ἐπεὶ δὲ διττὰς ἔχει τῆς φθορᾶς αἰτίας , τὰς μὲν ἔνδοθέν τε καὶ ἐξ αὐτοῦ , τὰς δὲ ἐκ τῶν ἔξωθεν προπιπτόντων , ἀναγκαῖον αὐτὸ δεῖσθαι προνοίας οὐ μικρᾶς . ἐξ ἑαυτοῦ μὲν οὖν ἐδείχθη κατὰ διττὸν τὸν πρῶτον τρόπον διαφθειρόμενον , ἢ διὰ γήρως ἐπὶ θάνατον προϊὸν , ἢ διὰ τοῦ ῥεῖν ἀεὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ , καθ’ ἕτερον δὲ , τὸν ἑπόμενον οἷς ἐσθίει τε καὶ πίνει , τῶν ἐκ τῆς τῶν περιττωμάτων γενέσεως . ἐξ αὑτοῦ μὲν οὖν ᾧδέ πως φθείρεται · τῶν δὲ ἔξωθεν αὐτῷ προσπιπτόντων ἓν μὲν ἀχώριστόν τέ ἐστι καὶ διαπαντὸς ὑπάρχον αὐτῷ , καὶ ὡς ἂν εἴποι τις σύμφυτον , ὁ περιέχων ἀὴρ , τὰ δ’ οὔτ’ ἀναγκαῖα , καὶ κατὰ χρόνους τινὰς ἀτάκτως ὁμιλοῦντα · ὁ μὲν περιέχων ἀὴρ ἢ τῷ θερμαίνειν ἀμέτρως , ἢ τῷ ψύχειν , ἢ τῷ ξηραίνειν , ἢ τῷ ὑγραίνειν βλάπτων , τὰ δὲ τῷ θλᾷν , ἢ διασπᾷν , ἢ τιτρώσκειν , ἢ ἔξαρθρόν τι ποιεῖν . ἔστι μὲν οὖν τις ἐνταῦθα λογικὴ ζήτησις εἰς ἑκάτερον ἐπιχειρεῖσθαι δυναμένη , τινῶν μὲν τῆς περὶ τὸ σῶμα τέχνης ἁπάντων τὴν φυλακὴν εἶναι λεγόντων , τινῶν δὲ τῶν θερμαινόντων τε καὶ ψυχόντων , ὑγραινόντων καὶ ξηραινόντων μόνον · εἰ γὰρ τι θλῶν , ἢ τιτρῶσκον , ἤ τι τοιοῦθ’ ἕτερον ἐργαζόμενον ἐξίστησι τοῦ κατὰ φύσιν ἡμᾶς , οὐδεμιᾶς εἶναι τέχνης οὔτε γινώσκειν οὔτε φυλάττειν τὰ τοιαῦτα . ἐμοὶ δὲ περὶ μὲν τοιούτων προβλημάτων οὐ πρόκειται νῦν διαιρεῖν · ὅπερ δ’ ὁμολογούμενόν ἐστι παρ’ ἀμφοῖν ἐξ ἑτοίμου λαβὼν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπάνειμι . τὸ μὲν γὰρ ἅπαντα τοῖς ἀνθρώποις γινώσκεσθαι τὰ τῷ τιτρώσκειν , ἢ θλᾷν , ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον ἐργάζεσθαι βλάπτοντά τε καὶ διαφθείροντα τὴν ὑγείαν , οὐχ ἅπασι δὲ , ὅσα τῷ θερμαίνειν , ἢ ψύχειν , ἢ ξηραίνειν , ἢ ὑγραίνειν , ὡμολόγηται παρ’ ἀμφοῖν . οὐκοῦν οὐδ’ ἡμεῖς αὐτοῖς παρὰ μέλος τι πράττειν δόξομεν , εἰ τὰ γινωσκόμενα ἅπασιν ὑπερβάντες ἐπὶ τὰ μὴ γινωσκόμενα τὸν λόγον ἄγοιμεν . οὐ γάρ μοι πρόκειται τό γε νῦν εἶναι σοφιστικὰ ζητήματα διελθεῖν , ἀλλ’ , ὡς ἄν τις ἥκιστα νοσήσειεν , ὑφηγεῖσθαι . πάλιν οὖν ἐπὶ τὴν οἰκείαν ἀρχὴν ἐπαναγάγωμεν τὸν λόγον , ἀναμνήσαντες ἀκριβέστερον ἔτι τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν . τό τε γὰρ εἶναι τὴν ὑγείαν οὐχ ἁπλῶς εὐκρασίαν ἢ συμμετρίαν τῶν στοιχείων , ἐξ ὧν ἐγενόμεθα , καθάπερ οἵ πρὸ ἡμῶν ὀλίγου δεῖν ἅπαντες ἐνόμιζον , ἀλλὰ μόνην τὴν τῶν ὁμοιομερῶν σωμάτων , ἀποδεδειγμένον ἡμῖν ἐν ἑτέροις , ὑπόθεσις ἔστω πρὸς τὰ παρόντα · τό τε τῶν ὀργανικῶν σωμάτων τὴν ὑγίειαν ἐν διαπλάσει καὶ ἀριθμῷ καὶ πηλικότητι καὶ συνθέσει τῶν ὁμοιομερῶν συνίστασθαι , καὶ τοῦθ’ ὡσαύτως ὑποκείσθω προδεδειγμένον ἑτέρωθι . καὶ μὴν καὶ ὅτι ταῖς κατὰ φύσιν ἐνεργείαις ἡ ὑγιεινὴ κατασκευὴ κρίνεται , καὶ ὅτι τῆς ὑγιείας ἡ μὲν ἀρίστη τίς ἐστι , καὶ ὡς ἂν οὕτως τις εἴποι τελεία τε καὶ ἄκρα , ἡ δ’ οἷον ἐλλιπής τε καὶ οὐκ ἀκριβὴς οὐδὲ τελεία , ἥνπερ δὴ καὶ πλάτος ἔχειν πάμπολύ φαμεν , ὑποκείσθω καὶ ταῦθ’ ἡμῖν ἐν τῷδε , δι’ ἑτέρων τε ἤδη προαποδεδειγμένα καὶ νῦν οὐχ ἥκιστα δειχθησόμενα . μάλιστα δ’ ἀνεγνωκέναι βούλομαι τὸν ὁμιλήσοντα τοῖσδε τοῖς γράμμασι τὸ βιβλίον , ἐν ᾧ σκέπτομαι , τίνος ἐστὶ τέχνης μέρος τὸ ὑγιεινὸν , ( ἐπιγράφεται δὲ Θρασύβουλος , ) ἔτι δὲ καὶ τὸ περὶ τῆς ἀρίστης κατασκευῆς τοῦ σώματος ἡμῶν , ἔτι δὲ τὸ περὶ τῆς εὐεξίας . ἔστιν ἄμφω μικρὰ βιβλίδια , ἃ εἰ προαναγνούς τις ἐπὶ τόνδε τὸν λόγον ἀφίκοιτο , ῥᾷστα ἂν ἀκολουθήσειε τοῖς νῦν λεγομένοις . ὅτι δὲ καὶ τὸ περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτη στοιχείων ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰς τὰ παρόντα , πρότερον εἴρηται · καὶ γὰρ δὴ καὶ ἕπεται ἐκείνῳ τὸ περὶ τῆς ἀρίστης κατασκευῆς καὶ τὸ περὶ τῆς εὐεξίας .
Lemmas: ὁ δέ ὑπόλοιπος ὅς ἐκ ἀρχή διαιρέω προτίθημι προσκατατίθημι , ὑπέρ ὁ διορίζω σαφής ἤδη ὁ ὑγιεινός σκοπός , ὁποῖος τε εἰμί καί ὁπόσος . φημί γάρ , ὡς , εἰ μέν ἀπαθής εἰμί ἐγώ ὁ σῶμα , καθά ἀδάμας ἤ τις τοιοῦτος , οὐδείς ἄν δέω τέχνη ἐπιστατέω αὐτός · ἐπεί δέ δισσός ἔχω ὁ φθορά αἰτία , ὁ μέν ἔνδοθεν τε καί ἐκ αὐτός , ὁ δέ ἐκ ὁ ἔξωθεν προπίπτω , ἀναγκαῖος αὐτός δέω πρόνοια οὐ μικρός . ἐκ ἑαυτοῦ μέν οὖν δείκνυμι κατά δισσός ὁ πρῶτος τρόπος διαφθείρω , ἤ διά γῆρας ἐπί θάνατος πρόειμι , ἤ διά ὁ ῥέω ἀεί ὁ οὐσία αὐτός , κατά ἕτερος δέ , ὁ ἕπομαι ὅς ἐσθίω τε καί πίνω , ὁ ἐκ ὁ ὁ περίσσωμα γένεσις . ἐκ ἑαυτοῦ μέν οὖν ὧδε πως φθείρω · ὁ δέ ἔξωθεν αὐτός προσπίπτω εἷς μέν ἀχώριστος τε εἰμί καί διαπαντός ὑπάρχω αὐτός , καί ὡς ἄν λέγω τις σύμφυτος , ὁ περιέχω ἀήρ , ὁ δέ οὔτε ἀναγκαῖος , καί κατά χρόνος τις ἄτακτος ὁμιλέω · ὁ μέν περιέχω ἀήρ ἤ ὁ θερμαίνω ἄμετρος , ἤ ὁ ψύχω , ἤ ὁ ξηραίνω , ἤ ὁ ὑγραίνω βλάπτω , ὁ δέ ὁ θλάω , ἤ διασπάω , ἤ τιτρώσκω , ἤ ἔξαρθρος τις ποιέω . εἰμί μέν οὖν τις ἐνταῦθα λογικός ζήτησις εἰς ἑκάτερος ἐπιχειρέω δύναμαι , τις μέν ὁ περί ὁ σῶμα τέχνη ἅπας ὁ φυλακή εἰμί λέγω , τις δέ ὁ θερμαίνω τε καί ψύχω , ὑγραίνω καί ξηραίνω μόνος · εἰ γάρ τις θλάω , ἤ τιτρώσκω , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἐργάζομαι ἐξίστημι ὁ κατά φύσις ἐγώ , οὐδείς εἰμί τέχνη οὔτε γιγνώσκω οὔτε φυλάσσω ὁ τοιοῦτος . ἐγώ δέ περί μέν τοιοῦτος πρόβλημα οὐ πρόκειμαι νῦν διαιρέω · ὅς δέ ὁμολογέω εἰμί παρά ἄμφω ἐκ ἑτοῖμος λαμβάνω ἐπί ὁ πρόκειμαι ἐπανέρχομαι . ὁ μέν γάρ ἅπας ὁ ἄνθρωπος γιγνώσκω ὁ ὁ τιτρώσκω , ἤ θλάω , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἐργάζομαι βλάπτω τε καί διαφθείρω ὁ ὑγεία , οὐ ἅπας δέ , ὅσος ὁ θερμαίνω , ἤ ψύχω , ἤ ξηραίνω , ἤ ὑγραίνω , ὁμολογέω παρά ἄμφω . οὐκοῦν οὐδέ ἐγώ αὐτός παρά μέλος τις πράσσω δοκέω , εἰ ὁ γιγνώσκω ἅπας ὑπερβαίνω ἐπί ὁ μή γιγνώσκω ὁ λόγος ἄγω . οὐ γάρ ἐγώ πρόκειμαι ὁ γε νῦν εἰμί σοφιστικός ζήτημα διέρχομαι , ἀλλά , ὡς ἄν τις ἦκα νοσέω , ὑφηγέομαι . πάλιν οὖν ἐπί ὁ οἰκεῖος ἀρχή ἐπανάγω ὁ λόγος , ἀναμιμνῄσκω ἀκριβής ἔτι ὁ ὑπόθεσις αὐτός . ὁ τε γάρ εἰμί ὁ ὑγεία οὐ ἁπλῶς εὐκρασία ἤ συμμετρία ὁ στοιχεῖον , ἐκ ὅς γίγνομαι , καθά ὁ πρό ἐγώ ὀλίγος δέω ἅπας νομίζω , ἀλλά μόνος ὁ ὁ ὁμοιομερής σῶμα , ἀποδείκνυμι ἐγώ ἐν ἕτερος , ὑπόθεσις εἰμί πρός ὁ πάρειμι · ὁ τε ὁ ὀργανικός σῶμα ὁ ὑγίεια ἐν διάπλασις καί ἀριθμός καί πηλικότης καί σύνθεσις ὁ ὁμοιομερής συνίστημι , καί οὗτος ὡσαύτως ὑπόκειμαι προδείκνυμι ἑτέρωθι . καί μήν καί ὅτι ὁ κατά φύσις ἐνέργεια ὁ ὑγιεινός κατασκευή κρίνω , καί ὅτι ὁ ὑγίεια ὁ μέν ἀγαθός τις εἰμί , καί ὡς ἄν οὕτως τις λέγω τέλειος τε καί ἄκρος , ὁ δέ οἷος ἐλλιπής τε καί οὐ ἀκριβής οὐδέ τέλειος , ὅς δή καί πλάτος ἔχω πάμπολυς φημί , ὑπόκειμαι καί οὗτος ἐγώ ἐν ὅδε , διά ἕτερος τε ἤδη προαποδείκνυμι καί νῦν οὐ ἦκα δείκνυμι . μάλα δέ ἀναγιγνώσκω βούλομαι ὁ ὁμιλέω ὅδε ὁ γράμμα ὁ βιβλίον , ἐν ὅς σκοπέω , τίς εἰμί τέχνη μέρος ὁ ὑγιεινός , ( ἐπιγράφω δέ Θρασύβουλος , ) ἔτι δέ καί ὁ περί ὁ ἀγαθός κατασκευή ὁ σῶμα ἐγώ , ἔτι δέ ὁ περί ὁ εὐεξία . εἰμί ἄμφω μικρός βιβλίδιον , ὅς εἰ προαναγιγνώσκω τις ἐπί ὅδε ὁ λόγος ἀφικνέομαι , ῥᾴδιος ἄν ἀκολουθέω ὁ νῦν λέγω . ὅτι δέ καί ὁ περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον ἀναγκαῖος εἰμί εἰς ὁ πάρειμι , πρότερος λέγω · καί γάρ δή καί ἕπομαι ἐκεῖνος ὁ περί ὁ ἀγαθός κατασκευή καί ὁ περί ὁ εὐεξία .