galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 2.7
Νυνὶ δὲ ἐπὶ τὴν ἐνεστῶσαν ὑπόθεσιν ἐπανελθόντες ὑπὲρ τοῦ μέτρου τῆς τρίψεως ἐπισκεψώμεθα τὸν αὐτὸν τρόπον , ὅνπερ ἀρτίως ἐπεσκεψάμεθα περὶ τῆς ποιότητος . ἔοικε δὲ κᾀνταῦθα , πρὶν ὁρίζειν τὸ μέτρον , ἑτέρου τινὸς ἐπιμνησθήσεσθαι σκέμματος , οὗ χωρὶς οὐδὲ τὸ μέτρον ὀρθῶς οὔτε ὁρισθῆναι δυνατὸν οὔτε γνωρισθῆναι . τὸ δὲ δὴ σκέμμα τοῦ περιέχοντος ἀέρος τὸν τριψόμενον ἡ κρᾶσίς ἐστιν , ἣν δεῖξαι μὲν ἐπὶ ἔργου ἐγχωρεῖ , διελθεῖν δὲ τῷ λόγῳ σαφῶς οὕτως , ὡς μηδὲν ἀπολείπεσθαι τὴν ἑρμηνείαν ἐναργοῦς ἐνδείξεως , ἀμήχανόν ἐστι καὶ ἀδύνατον παντάπασιν . ἀλλ’ εἰ μὴ πολὺ λείποιτο δείξεως ἐναργοῦς ὁ λόγος , ἱκανὸν καὶ τοῦτο . προηγεῖται δὴ καὶ τῶνδε πάλιν ἑτέρα τις ὑπόθεσις , ἐν τίνι μὲν ὥρᾳ τοῦ ἔτους , ἐν τίνι δὲ χώρᾳ τῆς οἰκουμένης ὁ γυμνασόμενος ἔσται · μόνα γὰρ ἐπ’ αὐτῷ διώρισται τό τε τῆς κατασκευῆς τοῦ σώματος καὶ τὸ τῆς ἡλικίας . οὔτε δὲ ἐν ᾧτινι τέθραπται μέρει τῆς γῆς , οὔτε ἐν ᾧ μέλλει γυμνάζεσθαι νῦν , οὔτε καθ’ ἥντινα τοῦ ἔτους τὴν ὥραν , ἢ καὶ τῆς ἡμέρας , προσδιώρισται , καίτοι παρὰ ταῦτα τὸ μέτρον τῆς τρίψεως ὑπαλλάττεται . προσδιοριστέον οὖν αὐτὰ πάλιν , εἰρημένα μὲν ἤδη δυνάμει κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦδε τοῦ γράμματος , οὐ μὴν τῇ γε ἑρμηνείᾳ σαφῶς δεδηλωμένα . λέγοντες γὰρ οἷον κανόνα τινὰ πρῶτον ἐκτίθεσθαι πάντων τῶν ἐφεξῆς εἰρησομένων τὸν ἄμεμπτον τῇ κατασκευῇ τοῦ σώματος ἄνθρωπον , εὐθέως ἐν τούτῳ καὶ τὴν χώραν αὐτοῦ διορισόμεθα δυνάμει . οὔτε γὰρ εὐκρατότατον , οὔτε ἀμεμπτότατον τῇ κατασκευῇ γίνεσθαι σῶμα δυνατὸν ἐν τοῖς ἀμέτρως κεκραμένοις χωρίοις , ὡς ὅ τε λόγος ὑπαγορεύει καὶ ἡ πεῖρα δείκνυσι . ξηροὶ μὲν γὰρ καὶ ἰσχνοὶ καὶ οἷον ἐσκελετευμένοι γίνονται κατὰ τὰς θερμὰς χώρας οἱ ἄνθρωποι , ἀνώμαλοι δὲ ταῖς κράσεσιν , ὡς τὰ μὲν ἔξω ψυχρὰ , τὰ δὲ ἔνδον τε καὶ κατὰ τὰ σπλάγχνα θερμὰ περαιτέρω τοῦ προσήκοντος ἔχειν , οἱ τῶν ψυχρῶν χωρίων οἰκήτορες . τὸ δ’ ἄριστον σῶμα , περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος , ὥσπερ ὁ Πολυκλήτου κανών ἐστιν · ᾧ κατὰ μὲν τὴν ἡμετέραν χώραν , ὡς ἂν εὔκρατον ὑπάρχουσαν , ὦπται πολλὰ παραπλήσια σώματα , παρὰ δὲ Κελτοῖς , ἢ Σκύθαις , ἢ Αἰγυπτίοις , ἢ Ἄραψιν οὐδ’ ὄναρ ἰδεῖν ἔστι τοιοῦτον σῶμα . καὶ αὐτῆς δὲ τῆς ἡμετέρας χώρας ἱκανὸν ἐχούσης πλάτος , εὐκρατότατόν ἐστι τὸ μεσαίτατον , οἷόν περ ὑπάρχει τὸ κατὰ τὴν Ἱπποκράτους πατρίδα · καὶ γὰρ χειμῶνος αὕτη καὶ θέρους ἐστὶν εὔκρατος , ἔτι δὲ δή μᾶλλον ἦρός τε καὶ φθινοπώρου . τοιαύτην οὖν τινα χώραν ὑποθέμενοι τῷ προκειμένῳ σώματι , τὴν μὲν ὥραν τοῦ ἔτους αὐτῷ προσυποθώμεθα τὸ μεσαίτατον τοῦ ἦρος · ἔστω δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης , ἐν ᾗ μέλλει πρὸς ἡμῶν γυμνάζεσθαι τὸ πρῶτον , ὡς οἷόν τε τὸ μεσαίτατον · ἵνα κατὰ μηδένα τρόπον ὑπὸ τοῦ περιέχοντος ἐξαλλαχθῇ πως ἡ φυσικὴ δύναμις τῆς κράσεως αὐτοῦ . διὰ δὲ τὸν αὐτὸν λογισμὸν οὐδὲ τὸν οἶκον , ἐν ᾧ γυμνάζεσθαι μέλλει , θερμότερον ἢ ψυχρότερον εἶναι προσήκει κατά γε τὴν ἡμέραν ἐκείνην τοῦ κοινοῦ τῆς πόλεως ὅλης ἀέρος . ἐν μέντοι χειμῶνι καὶ θέρει τοιοῦτον αὐτῷ προσθετέον · ἐν μὲν χειμῶνι θερμότητα , ἐν δὲ τῷ θέρει ψυχρότητα , ὡς εὔκρατον ἀκριβῶς ἀποτελεσθῆναι τὸ σῶμα κατὰ τὸν τῆς τρίψεως καιρόν . εἰ γὰρ ἤτοι θερμότερος ἢ ψυχρότερος εἴη περαιτέρω τοῦ προσήκοντος , ἐν μὲν τῷ θερμοτέρῳ φθάσειεν ἂν ἱδρῶσαι , πρὶν αὐτάρκως μαλαχθῆναι · κατὰ δὲ τὸν ψυχρότερον οὐδ’ ἂν ἐκθερμανθείη τὴν ἀρχὴν , οὐδὲ μαλαχθείη ποτὲ καλῶς , οὐδ’ ἐπανθήσειεν ἔρευθος εὐανθὲς , οὐδ’ εἰς ὄγκον ἀρθείη τὸ σῶμα . ταῦτα γὰρ δὴ τὰ γνωρίσματα συμμέτρου τρίψεώς ἐστιν ἐν ἀέρι συμμέτρῳ περὶ τὴν εὔκρατον ἔξιν τοῦ σώματος , ἔρευθός τε καὶ ὄγκος . ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ καταχεῖν ὕδωρ θερμὸν εἰς ὄγκον μὲν τὸ πρῶτον ἐξαίρεται τὰ σώματα , πλεοναζόντων δὲ καθίσταται , καὶ διὰ τοῦθ’ Ἱπποκράτης ἐπ’ αὐτῶν εἶπε · τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἀείρεται , ἔπειτα δ’ ἰσχναίνεται · οὕτως καὶ ἡ τρίψις ἐξαίρει μὲν πρῶτον , αὖθις δὲ συστέλλει τε καὶ καθαίρει τὸ σῶμα . τοὺς μὲν δὴ σαρκώσεως ἕνεκα τριβομένους τηνικαῦτα παύεσθαι προσήκει , ὅταν τὸ σῶμα πλησίον ἥκῃ τοῦ καθίστασθαι · τοὺς δ’ εἰς τὰ γυμνάσια παρασκευαζομένους οὐχὶ τοῦτον ἀναμένειν τὸν καιρὸν , ἀλλὰ πολὺ πρόσθεν παύεσθαι , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἄριστοι τὴν κρᾶσιν ὦσι , καὶ παῖδος ἔτι τὴν ἡλικίαν . ὑγρὰ γὰρ δὴ τούτων τὰ σώματα , καὶ μαλακά , καὶ βραχείαις τρίψεσι μαλαττόμενα , σκοπὸς δέ ἐστι καὶ τέλος τῆς παρασκευαστικῆς τρίψεως τὸ μαλαχθῆναι μὲν τὰ στερεὰ , λυθῆναι δὲ τὰ ὑγρὰ , τοὺς πόρους δ’ εὐρυνθῆναι . ὁπόσον δέ τι τὸ πλῆθος ἔσται τῶν ἀνατρίψεων , οὐχ οἷόν τε λόγῳ δηλῶσαι , ἀλλὰ χρὴ τὸν ἐπιστατοῦντα , τρίβωνα τῶν τοιούτων ὑπάρχοντα , κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἡμέραν οὐκ ἀκριβεῖ στοχασμῷ χρήσασθαι , κατὰ δὲ τὴν ἑξῆς , ἐμπειρίαν ἤδη τινὰ τῆς τοῦ σώματος ἐκείνου φύσεως ἔχοντα , τὸν στοχασμὸν ἀεὶ καὶ μᾶλλον ἐξακριβοῦν . καὶ μὲν δὴ καὶ κατὰ τὰ γυμνάσια τῇ μὲν πρώτῃ τῶν ἡμερῶν οὐ δυνατὸν ἀκριβῶσαι τὸ μέτρον , ἐν δὲ ταῖς μετὰ τήνδε καὶ πάνυ δυνατόν . ἔστω δὴ κᾀνταῦθα γνωρίσματα , κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἡμέραν , ὅταν ἐγκελευομένῳ καὶ παρορμῶντι γυμνάσασθαι μηκέθ’ ὁμοίως ὑπακούῃ , ἀλλὰ βραδυτέρας τε καὶ ἀραιοτέρας , καὶ ἀσθενεστέρας , καὶ , τὸ σύμπαν εἰπεῖν , ἀτονωτέρας ποιῆται τάς τε λαβὰς τῶν προσπαλαιόντων καὶ τὰς κινήσεις . εἶναι δὲ δηλονότι χρὴ τὸν γυμναζόμενον οὔτε θυμικὸν , ὡς ἔτι προθυμεῖσθαι γυμνάζεσθαι , καμνούσης ἤδη τῆς δυνάμεως , οὔτ’ ἄθυμον , ὡς ἀπαγορεύειν ἔτι πονεῖν δυνάμενον . ἔστι δὲ δή που τοιοῦτος οὐ τὸ σῶμα μόνον , ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν , ὁ νῦν ἡμῖν ὑποκείμενος ἄνθρωπος · ὡς , ὅσοι γε ψυχροὺς ἔχουσι χυμοὺς ἐν τῇ γαστρὶ περιεχομένους , ἢ κατὰ τὴν ὅλην ἕξιν ἠθροισμένους , ἀργότεροι πρὸς τὰς κινήσεις εἰσίν . ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ πληθωρικῶς διακείμενοι καὶ οἱ προσφάτῳ κρύει καταπονηθέντες ἄθυμοί τέ εἰσι καὶ ὀκνηροὶ κινεῖσθαι , καὶ τούτων ἔτι μᾶλλον , ὅσοι φύσει ψυχρότεροι , καὶ πολὺ δὲ δὴ μᾶλλον , εἰ τῇ ψυχρότητι καὶ ὑγρότης προσείη . οὗτοι μὲν γὰρ νοθεύουσι τὰ τοῦ μέτρου τῶν γυμνασίων γνωρίσματα , καθάπερ γε καὶ οἱ θερμότεροι τὴν κρᾶσιν , ἢ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν , ἢ δι’ ἐπίκτητόν τινα διάθεσιν , εὔθυμοί τέ εἰσι καὶ φιλόνεικοι , καὶ πρὸς τὰς ἐνεργείας ἕτοιμοι περαιτέρω τοῦ δέοντος . ὅσοι δὲ μήτε τὸ σῶμα θερμότερον ἢ ψυχρότερον ἔχουσι , μήτ’ ἄθυμοι τὴν ψυχήν εἰσι τὸ πάμπαν , ἢ φιλόνεικοί τε καὶ φιλότιμοι καὶ θυμικοὶ , τούτοις ἀκριβῆ διαφυλάττεται τοῦ μέτρου τῶν γυμνασίων τὰ γνωρίσματα , καὶ κατὰ τὴν πρώτην μὲν ἡμέραν εὐθὺς , ἀτὰρ οὖν ἔτι δὴ καὶ μᾶλλον ἐπὶ προήκοντι τῷ χρόνῳ . εἰ γάρ τι καὶ παρέλαθεν κατὰ τὴν ἀρχὴν , ἀκριβωθήσεται τοῦτο τῇ πείρᾳ διδαχθέν . οὕτως οὖν εἰς ἀκριβῆ στοχασμὸν ἔρχεται καὶ τὸ τῶν σιτίων μέτρον , οὐδενὶ τρόπῳ κατ’ ἀρχὰς γνωρισθῆναι δυνάμενον · ἀλλ’ ἡ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πεῖρα καὶ μνήμη τοῦ ποδοῦ τῶν σιτίων τε καὶ γυμνασίων , οὐδὲ ἀργῶς ὁρῶντος τοῦ προεστῶτος , ἀλλ’ ἀεὶ μεμνημένου , ὅπως ἔπεψεν ἐπὶ τοσοῖσδε γυμνασίοις τὰ τοσάδε σιτία , πλησίον ἀκριβοῦς ἐπιστήμης ἄγει τὴν διάγνωσιν ἐν τῷ χρόνῳ . ταυτὶ μὲν οὖν ἤδη πρὸς ἅπαντα κοινὰ καὶ ταῖς μοχθηροτέραις ὑπάρχει κατασκευαῖς τοῦ σώματος , ὑπὲρ ὧν οὐδέπω πρόκειται λέγειν . ἡ δ’ ἀρίστη φύσις , ἡ νῦν ἡμῖν προκειμένη , τὰ μέτρα πάντων εὔδηλα κέκτηται , μήτε τοῖς τῆς ψυχῆς ἤθεσι μήτε ταῖς τοῦ σώματος δυσκρασίαις ἐπιθολοῦσά τε καὶ νοθεύουσα τῶν εἰρημένων μηδὲν , ἀλλὰ καὶ τρίψεων , καὶ γυμνασίων , καὶ σιτίων , καὶ ὕπνων ἐναργῶς ἐνδεικνυμένη τὰ μέτρα , καὶ τηνικαῦτα πρῶτον ἀπαγορεύουσα πρὸς ἕκαστον , ὅταν μηκέτι δέηται , ὥστε εἶναι καὶ τοῦτο τῷ προεστῶτι τοιούτου σώματος οὐ μικρὸν γνώρισμα μέτρου . λέγω δὲ τὴν περὶ ἕκαστον ὧν ἂν πράττῃ προθυμίαν , αὐτῆς τῆς φύσεως ἑαυτῇ τὸ μέτρον εὑρισκούσης ἐν ταῖς ἀρίσταις κατασκευαῖς . καὶ γὰρ ἀνατριβόμενοι τηνικαῦτα πρῶτον ἐξιᾶσιν ἐπὶ τὸ γυμνάσιον οἱ ἄριστα πεφυκότες , ὅταν ἱκανῶς ἔχωσι μαλακότητός τε ἅμα καὶ θερμότητος ἅπαντι τῷ σώματι · καὶ γυμναζόμενοι τότε πρῶτον ὀκνήσουσιν , ὅταν αὐτάρκως γυμνασθῶσιν · καὶ δὴ καὶ σιτίων καὶ πομάτων ἀποστήσονται τότε πρῶτον , ὅταν ἱκανῶς ἐμπλησθῶσιν · ὡς οὐδεὶς φόβος , οὔτε ὑπερπονῆσαι τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον , οὔθ’ ὑπερεμπλησθῆναι , ταῖς ὁρμαῖς τῆς φύσεως οἰακιζόμενον . οὔκουν οὐδὲ τοῦ προεστῶτος εἰς ἄκρον ἥκοντος ἐπιστήμης ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος δεῖται , καθάπερ οἱ μετὰ ταῦτα λεχθησόμενοι πάντες , οἱ μοχθηρῶς κατεσκευασμένοι . αὐτὸ γὰρ ἑαυτῷ πάντ’ ἐξευρίσκει τὸ ὑγιεινὸν σῶμα , ταῖς τῆς φύσεως ὁρμαῖς ἐπιτροπευόμενον , καὶ μάλιστα εἰ καλῶς εἴη τὰ τῆς ψυχῆς αὐτῷ πεπαιδευμένα . πολλοὶ γὰρ ἔθεσι μοχθηροῖς ἐντραφέντες , ἀκολαστότερον ἢ ἀργότερον διαιτώμενοι , διαφθείρουσι φύσεις χρηστὰς , ὥσπερ αὖ πάλιν ἔνιοι , μοχθηρῶς φύντες τὸ σῶμα , βίῳ σώφρονι καὶ γυμνασίοις εὐκαίροις ἐπανωρθώσαντο τὰ πολλὰ τῶν ἐλαττωμάτων . ἀλλὰ τούτων μὲν γυμνασίων τε καὶ ἔργων ὁ μετὰ ταῦτα λόγος ἅπας σύγκειται · περὶ δὲ τῶν ἄριστα κατεσκευασμένων τὸ σῶμα καὶ τὸν νοῦν προσεχόντων ἐπιστάταις ὑγιεινοῖς ἐν τῷδε τῷ γράμματι πρόκειται διελθεῖν . ὁ μὲν οὖν ἔμπροσθεν λόγος ὑπὲρ αὐτῶν εἰς τὸ μέτρον ἐτελεύτα τῶν γυμνασίων · ἐφεξῆς δ’ ἂν εἴη καιρὸς ὑπὲρ τῶν εἰδῶν διελθεῖν .
Lemmas: νυνί δέ ἐπί ὁ ἐνίστημι ὑπόθεσις ἐπανέρχομαι ὑπέρ ὁ μέτρον ὁ τρῖψις ἐπισκοπέω ὁ αὐτός τρόπος , ὅς ἄρτιος ἐπισκοπέω περί ὁ ποιότης . ἔοικα δέ ᾀνταῦθη , πρίν ὁρίζω ὁ μέτρον , ἕτερος τις ἐπιμιμνήσκομαι σκέμμα , ὅς χωρίς οὐδέ ὁ μέτρον ὀρθός οὔτε ὁρίζω δυνατός οὔτε γνωρίζω . ὁ δέ δή σκέμμα ὁ περιέχω ἀήρ ὁ τρίβω ὁ κρᾶσις εἰμί , ὅς δείκνυμι μέν ἐπί ἔργον ἐγχωρέω , διέρχομαι δέ ὁ λόγος σαφής οὕτως , ὡς μηδείς ἀπολείπω ὁ ἑρμηνεία ἐναργής ἔνδειξις , ἀμήχανος εἰμί καί ἀδύνατος παντάπασι . ἀλλά εἰ μή πολύς λείπω δείξις ἐναργής ὁ λόγος , ἱκανός καί οὗτος . προηγέομαι δή καί ὅδε πάλιν ἕτερος τις ὑπόθεσις , ἐν τίς μέν ὥρα ὁ ἔτος , ἐν τίς δέ χώρα ὁ οἰκουμένη ὁ γυμνάζω εἰμί · μόνος γάρ ἐπί αὐτός διορίζω ὁ τε ὁ κατασκευή ὁ σῶμα καί ὁ ὁ ἡλικία . οὔτε δέ ἐν ὅστις τρέφω μέρος ὁ γῆ , οὔτε ἐν ὅς μέλλω γυμνάζω νῦν , οὔτε κατά ὅστις ὁ ἔτος ὁ ὥρα , ἤ καί ὁ ἡμέρα , προσδιορίζω , καίτοι παρά οὗτος ὁ μέτρον ὁ τρῖψις ὑπαλλάσσω . προσδιοριστέον οὖν αὐτός πάλιν , λέγω μέν ἤδη δύναμις κατά ὁ ἀρχή ὅδε ὁ γράμμα , οὐ μήν ὁ γε ἑρμηνεία σαφής δηλόω . λέγω γάρ οἷος κανών τις πρῶτος ἐκτίθημι πᾶς ὁ ἐφεξῆς λέγω ὁ ἄμεμπτος ὁ κατασκευή ὁ σῶμα ἄνθρωπος , εὐθύς ἐν οὗτος καί ὁ χώρα αὐτός διορίζω δύναμις . οὔτε γάρ εὔκρατος , οὔτε ἄμεμπτος ὁ κατασκευή γίγνομαι σῶμα δυνατός ἐν ὁ ἄμετρος κεράννυμι χωρίον , ὡς ὁ τε λόγος ὑπαγορεύω καί ὁ πεῖρα δείκνυμι . ξηρός μέν γάρ καί ἰσχνός καί οἷος σκελετεύω γίγνομαι κατά ὁ θερμός χώρα ὁ ἄνθρωπος , ἀνώμαλος δέ ὁ κρᾶσις , ὡς ὁ μέν ἔξω ψυχρός , ὁ δέ ἔνδον τε καί κατά ὁ σπλάγχνον θερμός πέρα ὁ προσήκω ἔχω , ὁ ὁ ψυχρός χωρίον οἰκήτωρ . ὁ δέ ἀγαθός σῶμα , περί ὅς νῦν ὁ λόγος , ὥσπερ ὁ Πολύκλητος κανών εἰμί · ὅς κατά μέν ὁ ἡμέτερος χώρα , ὡς ἄν εὔκρατος ὑπάρχω , ὁράω πολύς παραπλήσιος σῶμα , παρά δέ Κελτοί , ἤ Σκύθης , ἤ Αἰγύπτιος , ἤ Ἄραψ οὐδέ ὄναρ ὁράω εἰμί τοιοῦτος σῶμα . καί αὐτός δέ ὁ ἡμέτερος χώρα ἱκανός ἔχω πλάτος , εὔκρατος εἰμί ὁ μέσος , οἷος περ ὑπάρχω ὁ κατά ὁ Ἱπποκράτης πατρίς · καί γάρ χειμών οὗτος καί θέρος εἰμί εὔκρατος , ἔτι δέ δή μάλα ἔαρ τε καί φθινόπωρον . τοιοῦτος οὖν τις χώρα ὑποτίθημι ὁ πρόκειμαι σῶμα , ὁ μέν ὥρα ὁ ἔτος αὐτός προσυπόθομαι ὁ μέσος ὁ ἔαρ · εἰμί δέ ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος , ἐν ὅς μέλλω πρός ἐγώ γυμνάζω ὁ πρῶτος , ὡς οἷος τε ὁ μέσος · ἵνα κατά μηδείς τρόπος ὑπό ὁ περιέχω ἐξαλλάσσω πως ὁ φυσικός δύναμις ὁ κρᾶσις αὐτός . διά δέ ὁ αὐτός λογισμός οὐδέ ὁ οἶκος , ἐν ὅς γυμνάζω μέλλω , θερμός ἤ ψυχρός εἰμί προσήκω κατά γε ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος ὁ κοινός ὁ πόλις ὅλος ἀήρ . ἐν μέντοι χειμών καί θέρος τοιοῦτος αὐτός προστίθημι · ἐν μέν χειμών θερμότης , ἐν δέ ὁ θέρος ψυχρότης , ὡς εὔκρατος ἀκριβής ἀποτελέω ὁ σῶμα κατά ὁ ὁ τρῖψις καιρός . εἰ γάρ ἤτοι θερμός ἤ ψυχρός εἰμί πέρα ὁ προσήκω , ἐν μέν ὁ θερμός φθάνω ἄν ἱδρόω , πρίν αὔταρκος μαλάσσω · κατά δέ ὁ ψυχρός οὐδέ ἄν ἐκθερμαίνω ὁ ἀρχή , οὐδέ μαλάσσω ποτέ καλός , οὐδέ ἐπανθέω ἔρευθος εὐανθής , οὐδέ εἰς ὄγκος ἀείρω ὁ σῶμα . οὗτος γάρ δή ὁ γνώρισμα σύμμετρος τρῖψις εἰμί ἐν ἀήρ σύμμετρος περί ὁ εὔκρατος ἐξέρχομαι ὁ σῶμα , ἔρευθος τε καί ὄγκος . ὥσπερ γάρ ἐν ὁ καταχέω ὕδωρ θερμός εἰς ὄγκος μέν ὁ πρῶτος ἐξαίρω ὁ σῶμα , πλεονάζω δέ καθίστημι , καί διά οὗτος Ἱπποκράτης ἐπί αὐτός λέγω · ὁ μέν γάρ πρῶτος ἀείρω , ἔπειτα δέ ἰσχναίνω · οὕτως καί ὁ τρῖψις ἐξαίρω μέν πρῶτος , αὖθις δέ συστέλλω τε καί καθαίρω ὁ σῶμα . ὁ μέν δή σάρκωσις ἕνεκα τρίβω τηνικαῦτα παύω προσήκω , ὅταν ὁ σῶμα πλησίον ἥκω ὁ καθίστημι · ὁ δέ εἰς ὁ γυμνάσιον παρασκευάζω οὐ οὗτος ἀναμένω ὁ καιρός , ἀλλά πολύς πρόσθεν παύω , καί μάλα ὅταν ἀγαθός ὁ κρᾶσις εἰμί , καί παῖς ἔτι ὁ ἡλικία . ὑγρός γάρ δή οὗτος ὁ σῶμα , καί μαλακός , καί βραχύς τρῖψις μαλάσσω , σκοπός δέ εἰμί καί τέλος ὁ παρασκευαστικός τρῖψις ὁ μαλάσσω μέν ὁ στερεός , λύω δέ ὁ ὑγρός , ὁ πόρος δέ εὐρύνω . ὁπόσος δέ τις ὁ πλῆθος εἰμί ὁ ἀνάτριψις , οὐ οἷος τε λόγος δηλόω , ἀλλά χρή ὁ ἐπιστατέω , τρίβων ὁ τοιοῦτος ὑπάρχω , κατά μέν ὁ πρῶτος ἡμέρα οὐ ἀκριβής στοχασμός χράω , κατά δέ ὁ ἑξῆς , ἐμπειρία ἤδη τις ὁ ὁ σῶμα ἐκεῖνος φύσις ἔχω , ὁ στοχασμός ἀεί καί μάλα ἐξακριβόω . καί μέν δή καί κατά ὁ γυμνάσιον ὁ μέν πρῶτος ὁ ἡμέρα οὐ δυνατός ἀκριβόω ὁ μέτρον , ἐν δέ ὁ μετά ὅδε καί πάνυ δυνατός . εἰμί δή ᾀνταῦθη γνώρισμα , κατά μέν ὁ πρῶτος ἡμέρα , ὅταν ἐγκελεύω καί παρορμάω γυμνάζω μηκέτι ὅμοιος ὑπακούω , ἀλλά βραδύς τε καί ἀραῖος , καί ἀσθενής , καί , ὁ σύμπας λέγω , ἄτονος ποιέω ὁ τε λαβή ὁ προσπαλαίω καί ὁ κίνησις . εἰμί δέ δηλονότι χρή ὁ γυμνάζω οὔτε θυμικός , ὡς ἔτι προθυμέομαι γυμνάζω , κάμνω ἤδη ὁ δύναμις , οὔτε ἄθυμος , ὡς ἀπαγορεύω ἔτι πονέω δύναμαι . εἰμί δέ δή που τοιοῦτος οὐ ὁ σῶμα μόνος , ἀλλά καί ὁ ψυχή , ὁ νῦν ἐγώ ὑπόκειμαι ἄνθρωπος · ὡς , ὅσος γε ψυχρός ἔχω χυμός ἐν ὁ γαστήρ περιέχω , ἤ κατά ὁ ὅλος ἕξις ἀθροίζω , ἀργός πρός ὁ κίνησις εἰμί . ὡσαύτως δέ καί ὁ πληθωρικός διάκειμαι καί ὁ πρόσφατος κρύος καταπονέω ἄθυμος τε εἰμί καί ὀκνηρός κινέω , καί οὗτος ἔτι μάλα , ὅσος φύσις ψυχρός , καί πολύς δέ δή μάλα , εἰ ὁ ψυχρότης καί ὑγρότης πρόσειμι . οὗτος μέν γάρ νοθεύω ὁ ὁ μέτρον ὁ γυμνάσιον γνώρισμα , καθά γε καί ὁ θερμός ὁ κρᾶσις , ἤ διά ὁ οἰκεῖος φύσις , ἤ διά ἐπίκτητος τις διάθεσις , εὔθυμος τε εἰμί καί φιλόνεικος , καί πρός ὁ ἐνέργεια ἑτοῖμος πέρα ὁ δέω . ὅσος δέ μήτε ὁ σῶμα θερμός ἤ ψυχρός ἔχω , μήτε ἄθυμος ὁ ψυχή εἰμί ὁ πάμπαν , ἤ φιλόνεικος τε καί φιλότιμος καί θυμικός , οὗτος ἀκριβής διαφυλάσσω ὁ μέτρον ὁ γυμνάσιον ὁ γνώρισμα , καί κατά ὁ πρῶτος μέν ἡμέρα εὐθύς , ἀτάρ οὖν ἔτι δή καί μάλα ἐπί προήκω ὁ χρόνος . εἰ γάρ τις καί παραλανθάνω κατά ὁ ἀρχή , ἀκριβόω οὗτος ὁ πεῖρα διδάσκω . οὕτως οὖν εἰς ἀκριβής στοχασμός ἔρχομαι καί ὁ ὁ σιτίον μέτρον , οὐδείς τρόπος κατά ἀρχή γνωρίζω δύναμαι · ἀλλά ὁ κατά ἕκαστος ἡμέρα πεῖρα καί μνήμη ὁ ποδόω ὁ σιτίον τε καί γυμνάσιον , οὐδέ ἀργός ὁράω ὁ προΐστημι , ἀλλά ἀεί μιμνῄσκω , ὅπως πέσσω ἐπί τοσόσδε γυμνάσιον ὁ τοσόσδε σιτίον , πλησίον ἀκριβής ἐπιστήμη ἄγω ὁ διάγνωσις ἐν ὁ χρόνος . οὗτος μέν οὖν ἤδη πρός ἅπας κοινός καί ὁ μοχθηρός ὑπάρχω κατασκευή ὁ σῶμα , ὑπέρ ὅς οὐδέπω πρόκειμαι λέγω . ὁ δέ ἀγαθός φύσις , ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι , ὁ μέτρον πᾶς εὔδηλος κτάομαι , μήτε ὁ ὁ ψυχή ἦθος μήτε ὁ ὁ σῶμα δυσκρασία ἐπιθολόω τε καί νοθεύω ὁ λέγω μηδείς , ἀλλά καί τρῖψις , καί γυμνάσιον , καί σιτίον , καί ὕπνος ἐναργής ἐνδείκνυμι ὁ μέτρον , καί τηνικαῦτα πρῶτος ἀπαγορεύω πρός ἕκαστος , ὅταν μηκέτι δέω , ὥστε εἰμί καί οὗτος ὁ προΐστημι τοιοῦτος σῶμα οὐ μικρός γνώρισμα μέτρον . λέγω δέ ὁ περί ἕκαστος ὅς ἄν πράσσω προθυμία , αὐτός ὁ φύσις ἑαυτοῦ ὁ μέτρον εὑρίσκω ἐν ὁ ἀγαθός κατασκευή . καί γάρ ἀνατρίβω τηνικαῦτα πρῶτος ἐξίημι ἐπί ὁ γυμνάσιον ὁ ἀγαθός φύω , ὅταν ἱκανός ἔχω μαλακότης τε ἅμα καί θερμότης ἅπας ὁ σῶμα · καί γυμνάζω τότε πρῶτος ὀκνέω , ὅταν αὔταρκος γυμνάζω · καί δή καί σιτίον καί πόμα ἀφίστημι τότε πρῶτος , ὅταν ἱκανός ἐμπίμπλημι · ὡς οὐδείς φόβος , οὔτε ὑπερπονέω ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος , οὔτε ὑπερεμπίμπλημι , ὁ ὁρμή ὁ φύσις οἰακίζω . οὔκουν οὐδέ ὁ προΐστημι εἰς ἄκρος ἥκω ἐπιστήμη ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος δέω , καθά ὁ μετά οὗτος λέγω πᾶς , ὁ μοχθηρός κατασκευάζω . αὐτός γάρ ἑαυτοῦ πᾶς ἐξευρίσκω ὁ ὑγιεινός σῶμα , ὁ ὁ φύσις ὁρμή ἐπιτροπεύω , καί μάλα εἰ καλός εἰμί ὁ ὁ ψυχή αὐτός παιδεύω . πολύς γάρ ἔθος μοχθηρός ἐντρέφω , ἀκόλαστος ἤ ἀργός διαιτάω , διαφθείρω φύσις χρηστός , ὥσπερ αὖ πάλιν ἔνιοι , μοχθηρός φύω ὁ σῶμα , βίος σώφρων καί γυμνάσιον εὔκαιρος ἐπανορθόω ὁ πολύς ὁ ἐλάττωμα . ἀλλά οὗτος μέν γυμνάσιον τε καί ἔργον ὁ μετά οὗτος λόγος ἅπας σύγκειμαι · περί δέ ὁ ἀγαθός κατασκευάζω ὁ σῶμα καί ὁ νόος προσέχω ἐπιστάτης ὑγιεινός ἐν ὅδε ὁ γράμμα πρόκειμαι διέρχομαι . ὁ μέν οὖν ἔμπροσθεν λόγος ὑπέρ αὐτός εἰς ὁ μέτρον τελευτάω ὁ γυμνάσιον · ἐφεξῆς δέ ἄν εἰμί καιρός ὑπέρ ὁ εἶδος διέρχομαι .