galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 3.5
Τὰς δὲ τῶν παρεμπιπτόντων ἁμαρτημάτων ἐπανορθώσεις ὅπως ἄν τις κάλλιστα ποιοῖτο , διελθεῖν ἤδη καιρός · εἰ γὰρ ὅτι μάλιστα τὴν κατασκευὴν τοῦ σώματος ἄμεμπτον ἔχοι τις , ἀπηλλαγμένος τε εἴη τῶν κατὰ τὸν βίον ἁπάντων πραγμάτων , καὶ ἑαυτῷ μόνῳ ζῶν , ἀλλὰ τό γε μηδέποτ᾿ ἁμαρτάνειν μηδὲν ἢ αὐτὸν ἢ τὸν ἐπιστάτην αὐτοῦ παντάπασιν ἀδύνατον . εἰκὸς τοίνυν ἐστὶ πρῶτόν τε καὶ μάλιστα καὶ συνεχέστατα περιπίπτειν ἁμαρτήμασι νεανίσκον γυμναστικὸν , οἷον ὁ κόπος ἐστίν · ὑπὲρ οὗ πολλάκις μὲν ἤδη πολλοῖς , οὐκ ἰατροῖς μόνον ἢ γυμνασταῖς , ἀλλὰ καὶ φιλοσόφοις εἴρηται , ὥσπερ καὶ Θεοφράστῳ βιβλίον ὅλον ὑπὲρ αὐτοῦ γράψαντι . ἐγὼ δὲ κᾀνταῦθα μήκους φειδόμενος , ἃ μὲν εἴρηται κακῶς ὑπὲρ αὐτοῦ τισιν , ὑπερβῆναι διέγνωκα , τὰ δ᾿ ἀναγκαιότατα τοῖς ὑγιεινοῖς ἅμα ταῖς οἰκείαις ἀποδείξεσι διελθεῖν . καὶ πρῶτόν γε περὶ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ · δίκαιον γὰρ ἀπὸ ταύτης ἀρξαμένους οὕτως ἐπὶ τὴν οὐσίαν μεταβῆναι . ἔννοιαν δ᾿ ἔχουσι κόπου τινὲς μὲν ἐν τῷ πεπρῆσθαί τε καὶ τετάσθαι δοκεῖν ἤτοι πάντα τὰ μέλη τοῦ σώματος , ἢ τὰ πονήσαντα μόνον · τινὲς δ᾿ ἐν τῷ δυσχερῆ τινα καὶ ἀνιαρὰν αἴσθησιν ἑαυτῶν κατὰ τὰς κινήσεις λαμβάνειν , ἥν τινες μὲν ἄῤῥητον ἔφασαν , ἔνιοι δὲ ἑλκώδη προσηγόρευσαν · ἄλλοι δέ τινες , ὅταν ὡς τεθλασμένων τε καὶ φλεγμαινομένων αἰσθανώμεθα τῶν μελῶν . εἰσὶν μὲν οἳ καὶ μιγνύουσιν ἀλλήλαις τὰς ἁπλᾶς ταύτας διαθέσεις , τήν τε τῆς τάσεως καὶ τὴν ἑλκώδη καὶ τὴν φλεγμονώδη · τινὲς δὲ δύο μιγνύουσιν ἐξ αὐτῶν , ἤτοι τὴν ἑλκώδη τῇ μετὰ τάσεως , ἢ τὴν φλεγμονώδη μεθ᾿ ἑκατέρας αὐτῶν ἀνὰ μέρος . ὥσθ᾿ ἑπτὰ τὰς πάσας γίγνεσθαι δόξας περὶ τῆς κατὰ τὸν κόπον ἐννοίας , ἐκ μέρους μέν τινος ἁπάσας ἀληθεῖς , τὸ σύμπαν δὲ οὐχ ἁπλῶς . ἐάν τε γὰρ ἑλκώδης αἴσθησις γίγνηται κινουμένοις , ἐάν τε φλεγμονώδης , ἐάν τ᾿ ἐμπίπρασθαι καὶ τείνεσθαι δοκῶσιν , ἐάν τε κατὰ συζυγίαν τινὰ τούτων , ἄν θ᾿ ὁμοῦ συνέλθῃ τὰ πάντα , κόπος ὀνομάζεται τῶν εἰρημένων διαθέσεων ἑκάστη . ὥστ᾿ εἶναι διαφορὰς ἑπτὰ τὰς συμπάσας τῶν κόπων · ἁπλᾶς μὲν τρεῖς , συνθέτους δὲ τέτταρας . ἐπανορθώσεις δὲ τῶν οὕτως ἐχόντων σωμάτων , αἱ μέν τινες ἴδιαι καθ᾿ ἑκάστην εἰσὶ διάθεσιν , αἱ δέ τινες ἁπασῶν κοιναί . λεχθήσεται δ᾿ ἑξῆς ὑπὲρ αὐτῶν , ἐὰν πρότερον ὑπὲρ τῆς παρακειμένης τοῖς κόποις διαθέσεως εἴπωμεν , ἣν ἐξαπατώμενοί τινες ὀνομάζουσι κόπον . ὁποία δ᾿ ἐστὶν αὕτη , καὶ τίνα κέκτηται γνωρίσματα , δηλωθήσεται σαφέστερον , ἂν τὴν οὐσίαν ἑκάστης τῶν κοπωδῶν διαθέσεων εὕρωμεν . ἄχρι μὲν γὰρ τοῦδε τὰ συμπτώματα μόνον εἴρηται , καὶ γὰρ τὸ πεπρῆσθαί τε καὶ τείνεσθαι δοκεῖν τὰ μόρια , καὶ τῷ κινουμένῳ ἤτοι φλεγμονώδη τινὰ ἢ ἑλκώδη γίγνεσθαι τὴν αἴσθησιν , οὐδὲ διαθέσεις εἰσὶν , ἀλλὰ συμπτώματα . διαθέσεις δέ γε τῶν σωμάτων αὐτῶν , ἐφ᾿ οἷς εἴωθε τὰ τοιαῦτα συμπίπτειν , ἁπλαῖ μὲν τρεῖς , σύνθετοι δὲ τέσσαρες . ἡ μὲν οὖν ἑλκώδης διάθεσις ἐπὶ πλήθει γίνεται περιττωμάτων λεπτῶν τε ἅμα καὶ δριμέων , ἅπερ ἐν τῷ γυμνάζεσθαι γεννᾶται κατὰ διττὴν αἰτίαν , ἤτοι τῶν παχυτέρων περιττωμάτων χυθέντων τε καὶ λεπτυνθέντων , οὐχ ἁπάντων δὲ ἐκκριθέντων , ἢ τακείσης τινὸς ἤτοι πιμελῆς , ἢ σαρκὸς ἁπαλῆς . ἀνάγκη γὰρ ὑπὸ τῶν τοιούτων ὑγρῶν , λεπτῶν καὶ δριμέων ὑπαρχόντων , κεντεῖσθαί τε καὶ οἷον τιτρώσκεσθαι τό τε δέρμα καὶ τὰς σάρκας , ὥστε καὶ φρίκην ἐνίοτε γίνεσθαι , καί τι καὶ ῥίγους , ὅταν ἰσχυρῶς ᾖ δριμέα τε ἅμα καὶ πολλά . τοιοῦτος μὲν δή τις ὁ οἷον ἑλκώδης κόπος . ἐν ᾧ δὲ τείνεσθαι δοκεῖ τὰ μόρια μόνον , ἑλκώδης δ᾿ οὐκ ἔστιν αἴσθησις , ἐν τῷδε τῷ κόπῳ περίττωμα μὲν οὐδὲν , ὅ τι καὶ ἄξιον λόγου , περιέχεται τοῖς σώμασι , κατὰ δὲ τοὺς μῦς καὶ τὰ νεῦρα διάθεσίς τις ἐπὶ ταῖς σφοδροτέραις ἐντάσεσιν , ἃς ἐποιήσαντο κατὰ τὰ γυμνάσια , συνίσταται τοῦ ποιήσαντος αἰτίου τὴν δύναμιν ἐνδεικνυμένη . συμβαίνει γὰρ ταῖς σφοδροτέραις ἐντάσεσιν , ἁπάσας μὲν τῶν μυῶν τείνεσθαι τὰς ἶνας , οὐχ ὁμοίως δὲ ἁπάσας κάμνειν , ἀλλ᾿ ὅσαι μάλιστα κατὰ τὴν εὐθύτητα τῆς τάσεώς εἰσιν · ὡς ὅσαι γε λοξότεραί πως ὑπάρχουσιν , ἧττον εὐθύνονται τεινόμεναι . ὥστε ταύταις μὲν οὐδεὶς ἐφεδρεύει κίνδυνος , ἐν δὲ ταῖς ἐπὶ πλέον ἐκτεινομέναις , ὡς ἐγγὺς ἥκειν τοῦ διασπασθῆναι , καταλείπεταί τις διάθεσις ὁμοία τῇ κατὰ τὰς ἐνεργείας ἐγγινομένῃ · τείνεσθαι γὰρ ἔτι δοκοῦσι , κᾂν μηκέτι τείνωνται . ἡ δὲ δὴ τρίτη τοῦ κόπου διαφορὰ , καθ᾿ ἣν ὥσπερ τεθλασμένων ἢ φλεγμαινόντων αἰσθανόμεθα τῶν μορίων , τηνικαῦτα μάλιστα συμπίπτειν εἴωθεν , ὅταν ἐκθερμανθέντες ἱκανῶς οἱ μύες ἐπισπάσωνταί τι τῶν περικεχυμένων ἑαυτοῖς περιττωμάτων . εἰ δὲ καὶ περὶ τοὺς τένοντάς τε καὶ νεῦρα τὴν αὐτὴν γενέσθαι διάθεσιν συμβαίνει , ὀστοκόπον ὀνομάζουσι τὸ πάθημα , τῷ βυθίῳ τῆς αἰσθήσεως ἐπὶ τὰ διὰ βάθους κείμενα μόρια τοὔνομα φέροντες . ἐπιπολῆς μὲν γὰρ τὸ δέρμα , δευτέραν δὲ ἔχουσι θέσεως τάξιν οἱ μύες , ἐν κύκλῳ τοῖς ὀστοῖς περικείμενοι , συμφυεῖς δὲ οἱ τένοντες ὑπάρχουσι τοῖς ὀστοῖς , ὥστ᾿ εὐλόγως , ὅταν οὗτοί τι τῶν εἰρημένων πάσχωσιν , ἐν τῷ βάθει τε καὶ περὶ τοῖς ὀστοῖς αὐτοῖς ἡ διάθεσις εἶναι δοκεῖ . αὗται μὲν αἱ μόναι τρεῖς ἁπλαῖ τῶν κόπων εἰσὶ διαφοραί · σύνθετοι δ᾿ ἐξ αὐτῶν , ὡς ἔμπροσθεν εἴρηται , τέτταρες , ὑπὲρ ὧν ἑξῆς ἐροῦμεν , ἐὰν πρότερον τὸν περὶ τῶν ἁπλῶν διέλθωμεν λόγον . ἔστι γὰρ δή τις καὶ ἄλλη διάθεσις ἐξαπατῶσά τινας , ὡς κόπος . ἡ μὲν γένεσις ἐν τῷ ξηρανθῆναι τοὺς μῦς περαιτέρω τοῦ προσήκοντος , ὥστε ἅπαν αὐχμηρὸν καὶ προσεσταλμένον φαίνεσθαι τὸ σῶμα , καὶ πρὸς τὰς κινήσεις ὀκνεῖν ἀτρέμα . ἀλλ᾿ οὐδὲν ὑπάρχει αὐτῷ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων , οὔτε τὴν οἷον ἕλκους αἴσθησιν , ἢ τάσεως , οὔτε πολὺ μᾶλλον τὴν οἷον φλεγμονῆς . ἐναντιωτάτη γὰρ ἡ ὄψις τοῦ τε τοιούτου καὶ τῆς νῦν λεγομένης διαθέσεώς ἐστιν . αὕτη μὲν γὰρ αὐχμῶδες καὶ προσεσταλμένον ἀπεργάζεται τὸ σῶμα , ὁ δὲ φλεγμονώδης κόπος ἐν ὄγκῳ μείζονι καὶ αὐτοῦ τοῦ κατὰ φύσιν . ὥστ᾿ εἶναι τὰς πάσας τέτταρας ἁπλᾶς διαθέσεις , ἰδίας ἑκάστην ἐπανορθώσεως δεομένην .
Lemmas: ὁ δέ ὁ παρεμπίπτω ἁμάρτημα ἐπανόρθωσις ὅπως ἄν τις καλός ποιέω , διέρχομαι ἤδη καιρός · εἰ γάρ ὅτι μάλα ὁ κατασκευή ὁ σῶμα ἄμεμπτος ἔχω τις , ἀπαλλάσσω τε εἰμί ὁ κατά ὁ βίος ἅπας πρᾶγμα , καί ἑαυτοῦ μόνος ζάω , ἀλλά ὁ γε μηδέποτε ἁμαρτάνω μηδείς ἤ αὐτός ἤ ὁ ἐπιστάτης αὐτός παντάπασι ἀδύνατος . ἔοικα τοίνυν εἰμί πρῶτος τε καί μάλα καί συνεχής περιπίπτω ἁμάρτημα νεανίσκος γυμναστικός , οἷος ὁ κόπος εἰμί · ὑπέρ ὅς πολλάκις μέν ἤδη πολύς , οὐ ἰατρός μόνος ἤ γυμναστής , ἀλλά καί φιλόσοφος λέγω , ὥσπερ καί Θεόφραστος βιβλίον ὅλος ὑπέρ αὐτός γράφω . ἐγώ δέ ᾀνταῦθη μῆκος φείδομαι , ὅς μέν λέγω κακός ὑπέρ αὐτός τις , ὑπερβαίνω διαγιγνώσκω , ὁ δέ ἀναγκαῖος ὁ ὑγιεινός ἅμα ὁ οἰκεῖος ἀπόδειξις διέρχομαι . καί πρῶτος γε περί ὁ ἔννοια αὐτός · δίκαιος γάρ ἀπό οὗτος ἄρχω οὕτως ἐπί ὁ οὐσία μεταβαίνω . ἔννοια δέ ἔχω κόπος τις μέν ἐν ὁ πιπράσκω τε καί τείνω δοκέω ἤτοι πᾶς ὁ μέλος ὁ σῶμα , ἤ ὁ πονέω μόνος · τις δέ ἐν ὁ δυσχερής τις καί ἀνιαρός αἴσθησις ἑαυτοῦ κατά ὁ κίνησις λαμβάνω , ὅς τις μέν ἄρρητος φημί , ἔνιοι δέ ἑλκώδης προσαγορεύω · ἄλλος δέ τις , ὅταν ὡς θλάζω τε καί φλεγμαίνω αἰσθάνομαι ὁ μέλος . εἰμί μέν ὅς καί μείγνυμι ἀλλήλων ὁ ἁπλόος οὗτος διάθεσις , ὁ τε ὁ τάσις καί ὁ ἑλκώδης καί ὁ φλεγμονώδης · τις δέ δύο μείγνυμι ἐκ αὐτός , ἤτοι ὁ ἑλκώδης ὁ μετά τάσις , ἤ ὁ φλεγμονώδης μετά ἑκάτερος αὐτός ἀνά μέρος . ὥστε ἑπτά ὁ πᾶς γίγνομαι δόξα περί ὁ κατά ὁ κόπος ἔννοια , ἐκ μέρος μέν τις ἅπας ἀληθής , ὁ σύμπας δέ οὐ ἁπλῶς . ἐάν τε γάρ ἑλκώδης αἴσθησις γίγνομαι κινέω , ἐάν τε φλεγμονώδης , ἐάν τε ἐμπίμπρημι καί τείνω δοκέω , ἐάν τε κατά συζυγία τις οὗτος , ἐάν τε ὁμοῦ συνέρχομαι ὁ πᾶς , κόπος ὀνομάζω ὁ λέγω διάθεσις ἕκαστος . ὥστε εἰμί διαφορά ἑπτά ὁ σύμπας ὁ κόπος · ἁπλόος μέν τρεῖς , σύνθετος δέ τέσσαρες . ἐπανόρθωσις δέ ὁ οὕτως ἔχω σῶμα , ὁ μέν τις ἴδιος κατά ἕκαστος εἰμί διάθεσις , ὁ δέ τις ἅπας κοινός . λέγω δέ ἑξῆς ὑπέρ αὐτός , ἐάν πρότερος ὑπέρ ὁ παράκειμαι ὁ κόπος διάθεσις λέγω , ὅς ἐξαπατάω τις ὀνομάζω κόπος . ὁποῖος δέ εἰμί οὗτος , καί τίς κτάομαι γνώρισμα , δηλόω σαφής , ἐάν ὁ οὐσία ἕκαστος ὁ κοπώδης διάθεσις εὑρίσκω . ἄχρι μέν γάρ ὅδε ὁ σύμπτωμα μόνος λέγω , καί γάρ ὁ πιπράσκω τε καί τείνω δοκέω ὁ μόριον , καί ὁ κινέω ἤτοι φλεγμονώδης τις ἤ ἑλκώδης γίγνομαι ὁ αἴσθησις , οὐδέ διάθεσις εἰμί , ἀλλά σύμπτωμα . διάθεσις δέ γε ὁ σῶμα αὐτός , ἐπί ὅς εἴωθα ὁ τοιοῦτος συμπίπτω , ἁπλόος μέν τρεῖς , σύνθετος δέ τέσσαρες . ὁ μέν οὖν ἑλκώδης διάθεσις ἐπί πλῆθος γίγνομαι περίσσωμα λεπτός τε ἅμα καί δριμύς , ὅς ἐν ὁ γυμνάζω γεννάω κατά δισσός αἰτία , ἤτοι ὁ παχύς περίσσωμα χέω τε καί λεπτύνω , οὐ ἅπας δέ ἐκκρίνω , ἤ τήκω τις ἤτοι πιμελή , ἤ σάρξ ἁπαλός . ἀνάγκη γάρ ὑπό ὁ τοιοῦτος ὑγρός , λεπτός καί δριμύς ὑπάρχω , κεντέω τε καί οἷος τιτρώσκω ὁ τε δέρμα καί ὁ σάρξ , ὥστε καί φρίκη ἐνίοτε γίγνομαι , καί τις καί ῥῖγος , ὅταν ἰσχυρός εἰμί δριμύς τε ἅμα καί πολύς . τοιοῦτος μέν δή τις ὁ οἷος ἑλκώδης κόπος . ἐν ὅς δέ τείνω δοκέω ὁ μόριον μόνος , ἑλκώδης δέ οὐ εἰμί αἴσθησις , ἐν ὅδε ὁ κόπος περίσσωμα μέν οὐδείς , ὅς τις καί ἄξιος λόγος , περιέχω ὁ σῶμα , κατά δέ ὁ μῦς καί ὁ νεῦρον διάθεσις τις ἐπί ὁ σφοδρός ἔντασις , ὅς ποιέω κατά ὁ γυμνάσιον , συνίστημι ὁ ποιέω αἴτιος ὁ δύναμις ἐνδείκνυμι . συμβαίνω γάρ ὁ σφοδρός ἔντασις , ἅπας μέν ὁ μῦς τείνω ὁ ἴς , οὐ ὅμοιος δέ ἅπας κάμνω , ἀλλά ὅσος μάλα κατά ὁ εὐθύτης ὁ τάσις εἰμί · ὡς ὅσος γε λοξός πως ὑπάρχω , ἥσσων εὐθύνω τείνω . ὥστε οὗτος μέν οὐδείς ἐφεδρεύω κίνδυνος , ἐν δέ ὁ ἐπί πολύς ἐκτείνω , ὡς ἐγγύς ἥκω ὁ διασπάω , καταλείπω τις διάθεσις ὅμοιος ὁ κατά ὁ ἐνέργεια ἐγγίγνομαι · τείνω γάρ ἔτι δοκέω , ἔͅν μηκέτι τείνω . ὁ δέ δή τρίτος ὁ κόπος διαφορά , κατά ὅς ὥσπερ θλάζω ἤ φλεγμαίνω αἰσθάνομαι ὁ μόριον , τηνικαῦτα μάλα συμπίπτω εἴωθα , ὅταν ἐκθερμαίνω ἱκανός ὁ μῦς ἐπισπάω τις ὁ περιχέω ἑαυτοῦ περίσσωμα . εἰ δέ καί περί ὁ τένων τε καί νεῦρον ὁ αὐτός γίγνομαι διάθεσις συμβαίνω , ὀστοκόπος ὀνομάζω ὁ πάθημα , ὁ βύθιος ὁ αἴσθησις ἐπί ὁ διά βάθος κεῖμαι μόριον ὄνομα φέρω . ἐπιπολή μέν γάρ ὁ δέρμα , δεύτερος δέ ἔχω θέσις τάξις ὁ μῦς , ἐν κύκλος ὁ ὀστέον περίκειμαι , συμφυής δέ ὁ τένων ὑπάρχω ὁ ὀστέον , ὥστε εὔλογος , ὅταν οὗτος τις ὁ λέγω πάσχω , ἐν ὁ βάθος τε καί περί ὁ ὀστέον αὐτός ὁ διάθεσις εἰμί δοκέω . οὗτος μέν ὁ μόνος τρεῖς ἁπλόος ὁ κόπος εἰμί διαφορά · σύνθετος δέ ἐκ αὐτός , ὡς ἔμπροσθεν λέγω , τέσσαρες , ὑπέρ ὅς ἑξῆς λέγω , ἐάν πρότερος ὁ περί ὁ ἁπλόος διέρχομαι λόγος . εἰμί γάρ δή τις καί ἄλλος διάθεσις ἐξαπατάω τις , ὡς κόπος . ὁ μέν γένεσις ἐν ὁ ξηραίνω ὁ μῦς πέρα ὁ προσήκω , ὥστε ἅπας αὐχμηρός καί προσστέλλω φαίνω ὁ σῶμα , καί πρός ὁ κίνησις ὀκνέω ἀτρέμας . ἀλλά οὐδείς ὑπάρχω αὐτός ὁ ἔμπροσθεν λέγω , οὔτε ὁ οἷος ἕλκος αἴσθησις , ἤ τάσις , οὔτε πολύς μάλα ὁ οἷος φλεγμονή . ἐναντίος γάρ ὁ ὄψις ὁ τε τοιοῦτος καί ὁ νῦν λέγω διάθεσις εἰμί . οὗτος μέν γάρ αὐχμώδης καί προσστέλλω ἀπεργάζομαι ὁ σῶμα , ὁ δέ φλεγμονώδης κόπος ἐν ὄγκος μέγας καί αὐτός ὁ κατά φύσις . ὥστε εἰμί ὁ πᾶς τέσσαρες ἁπλόος διάθεσις , ἴδιος ἕκαστος ἐπανόρθωσις δέω .