galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 3.12
Μετὰ μὲν δὴ τὴν τῶν ἀφροδισίων χρῆσιν εἶδος ἔστω γυμνασίου τὸ παρασκευαστικὸν ὀνομαζόμενον · ἀγρυπνίας δὲ προσγενομένης , ἢ λύπης , ἢ ἀμφοτέρων , τὸ ἀποθεραπευτικὸν , ὅταν τε χωρὶς ἀπεψίας γεννηθῶσιν , ἐπὶ γὰρ ταῖς ἀπεψίαις οὐδ᾿ ὅλως γυμναστέον . ὅτι δὲ τὸ ἀποθεραπευτικὸν γυμνάσιον ἐπὶ λύπαις τε καὶ ἀγρυπνίαις ἁρμόττει , δηλοῖ μὲν καὶ ἡ πεῖρα · φαίνονται γὰρ ὑπὸ τῶν ἄλλων γυμνασίων βλαπτόμενοι , πρὸς τῷ μηδ᾿ ἀνέχεσθαι τῶν ἐπιταττόντων , εἰ τύχοιεν ἔτι λυπούμενοι · δηλοῖ δ᾿ οὐχ ἧττον τῆς πείρας καὶ ὁ λόγος . ἐπειδὴ γὰρ ἐπ᾿ ἀγρυπνίαις τε καὶ λύπαις ὁρῶνται λεπτότεροί τε καὶ αὐχμηρότεροι καὶ δυσήκοοι γινόμενοι , ξηρότερον ἡγητέον αὐτοῖς εἶναι τὸ σῶμα . τὰς δὲ τοιαύτας διαθέσεις αἵ τε μαλακώτεραι τρίψεις ἐξιῶνται , σὺν ἐλαίῳ πλείονι γιγνόμεναι καὶ λουτροῖς εὐκράτοις , αἵ τε κινήσεις αἱ βραδύτεραί τε καὶ χωρὶς ἰσχυροτέρας τάσεως , ἀναπαύσεσι πλείοσι διειλημμέναι . τρόπος δ᾿ οὗτος ἦν ἀποθεραπευτικοῦ γυμνασίου . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὰς ἐπὶ θυμοῖς ἢ δι᾿ ἔνδειαν ποτοῦ ξηρότητας ἐπανορθωτέον ἐστίν . ἐναντίως δὲ τοῖς εἰρημένοις ἐπανορθοῦσθαι χρὴ τὰς κατὰ τὴν ἕξιν ὑγρότητας , εἴτε διὰ πόμα πλέον , εἴτε δι᾿ ἄλλην τινὰ πρόφασιν ἐγένοντο . σκοπὸς γοῦν δὴ καὶ τῶν τοιούτων διαθέσεων ἡ ξήρανσις . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἁπασῶν κοινὸν , ἴδιον δ᾿ ἑκάστης ἐν ταῖς κατὰ μέρος διαφοραῖς . εἰ μὲν οὖν ἐπ᾿ ἀργίᾳ πλείονι καὶ ταῖς τῶν ὑγραινόντων ἐδεσμάτων ἀμέτροις τε καὶ ἀκαίροις χρήσεσιν ὑγρότης ἐγένετο , μακροτέρας δεῖται τῆς ἐπανορθώσεως · εἰ δ᾿ ἐπὶ ποτῷ πλείονι , κατὰ τὴν προτεραίαν ἡμέραν γεγονότι , χωρὶς τοῦ πεπονθέναι τὴν κεφαλὴν ἢ τὸ στόμα τῆς κοιλίας , ἐν μιᾷ δυνατὸν ἡμέρᾳ τελέως ἐξιάσασθαι , πλεονάσαντας μὲν ἐν ταῖς ξηραῖς τρίψεσι , γυμνάσαντας δ᾿ ὀξύτερον , ἐλάττονι δὲ ποτῷ χρησαμένους ἐδέσμασί τε ξηραντικωτέροις . ὡς ὅσαι γε μετὰ τοῦ τὴν κεφαλὴν ἢ τὸν στόμαχον ἀπολαῦσαί τι τῆς ἐξ οἴνου βλάβης ὑγρότητές εἰσι περιτταὶ , τοῦ νῦν ἐνεστῶτος οὐ δέονται λόγου · ῥηθήσεται γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τοῖς τῶν νοσωδῶν συμπτωμάτων . αἱ δ᾿ ἐπ᾿ ἀργίᾳ πάνυ μακροτέρα τὴν ἀρχὴν οὐδ᾿ ἂν γένοιντό ποτε κατὰ τὴν προκειμένην διάθεσιν , ὥσπερ οὐδ᾿ αἱ διὰ πλῆθος ἐδεσμάτων ὑγρῶν τῇ φύσει , οἷαί περ αἱ πλεῖσται τῶν ὀπωρῶν εἰσι καὶ τῶν λαχάνων ὅσα μὴ δριμέα . γενομένας δ᾿ αὐτὰς ἀθρόως μὲν οὐχ οἷόν τε θεραπεύειν · εἰ γὰρ εἰς τοσοῦτον πονήσειεν ὁ ἄνθρωπος , ὡς αὐτάρκως ξηρᾶναι τὴν ἕξιν , ἁλώσεται κόπῳ καὶ πυρέξει πυρετὸν μὲν ἐφήμερον πάντως , ἂν δὲ καὶ μοχθηραὶ τύχωσιν ὑγρότητες ὑπάρχουσαι , πλειόνων ἡμερῶν · ἐν χρόνῳ δ᾿ ἂν ἐπανορθωθεῖεν , ὡς ὕστερον εἰρήσεται κατ᾿ ἐκεῖνον τὸν λόγον , ἐν ᾧ τὰς μοχθηρὰς κράσεις ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀλλοιοῦμεν . ὁμοία γὰρ ἡ πρόνοια τῶν ἐπικτήτων διαθέσεών ἐστι καὶ τῶν φυσικῶν δυσκρασιῶν , ὥστ᾿ οὐδὲν χρὴ τὸ νῦν εἶναι περὶ αὐτῶν διεξέρχεσθαι .
Lemmas: μετά μέν δή ὁ ὁ ἀφροδίσιος χρῆσις εἶδος εἰμί γυμνάσιον ὁ παρασκευαστικός ὀνομάζω · ἀγρυπνία δέ προσγίγνομαι , ἤ λύπη , ἤ ἀμφότερος , ὁ ἀποθεραπευτικός , ὅταν τε χωρίς ἀπεψία γεννάω , ἐπί γάρ ὁ ἀπεψία οὐδέ ὅλος γυμνάζω . ὅτι δέ ὁ ἀποθεραπευτικός γυμνάσιον ἐπί λύπη τε καί ἀγρυπνία ἁρμόζω , δηλόω μέν καί ὁ πεῖρα · φαίνω γάρ ὑπό ὁ ἄλλος γυμνάσιον βλάπτω , πρός ὁ μηδέ ἀνέχω ὁ ἐπιτάσσω , εἰ τυγχάνω ἔτι λυπέω · δηλόω δέ οὐ ἥσσων ὁ πεῖρα καί ὁ λόγος . ἐπειδή γάρ ἐπί ἀγρυπνία τε καί λύπη ὁράω λεπτός τε καί αὐχμηρός καί δυσήκοος γίγνομαι , ξηρός ἡγέομαι αὐτός εἰμί ὁ σῶμα . ὁ δέ τοιοῦτος διάθεσις ὁ τε μαλακός τρῖψις ἐξιάομαι , σύν ἔλαιον πολύς γίγνομαι καί λουτρόν εὔκρατος , ὁ τε κίνησις ὁ βραδύς τε καί χωρίς ἰσχυρός τάσις , ἀνάπαυσις πολύς διαλαμβάνω . τρόπος δέ οὗτος εἰμί ἀποθεραπευτικός γυμνάσιον . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ ἐπί θυμός ἤ διά ἔνδεια ποτόν ξηρότης ἐπανορθωτέος εἰμί . ἐναντίος δέ ὁ λέγω ἐπανορθόω χρή ὁ κατά ὁ ἕξις ὑγρότης , εἴτε διά πόμα πολύς , εἴτε διά ἄλλος τις πρόφασις γίγνομαι . σκοπός γοῦν δή καί ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὁ ξήρανσις . ἀλλά οὗτος μέν ἅπας κοινός , ἴδιος δέ ἕκαστος ἐν ὁ κατά μέρος διαφορά . εἰ μέν οὖν ἐπί ἀργία πολύς καί ὁ ὁ ὑγραίνω ἔδεσμα ἄμετρος τε καί ἄκαιρος χρῆσις ὑγρότης γίγνομαι , μακρός δέω ὁ ἐπανόρθωσις · εἰ δέ ἐπί ποτός πολύς , κατά ὁ προτεραῖος ἡμέρα γίγνομαι , χωρίς ὁ πάσχω ὁ κεφαλή ἤ ὁ στόμα ὁ κοιλία , ἐν εἷς δυνατός ἡμέρα τέλειος ἐξιάομαι , πλεονάζω μέν ἐν ὁ ξηρός τρῖψις , γυμνάζω δέ ὀξύς , ἐλαχύς δέ ποτός χράω ἔδεσμα τε ξηραντικός . ὡς ὅσος γε μετά ὁ ὁ κεφαλή ἤ ὁ στόμαχος ἀπολαύω τις ὁ ἐκ οἶνος βλάβη ὑγρότης εἰμί περισσός , ὁ νῦν ἐνίστημι οὐ δέω λόγος · λέγω γάρ ὑπέρ αὐτός ἐν ὁ ὁ νοσώδης σύμπτωμα . ὁ δέ ἐπί ἀργία πάνυ μακρός ὁ ἀρχή οὐδέ ἄν γίγνομαι ποτέ κατά ὁ πρόκειμαι διάθεσις , ὥσπερ οὐδέ ὁ διά πλῆθος ἔδεσμα ὑγρός ὁ φύσις , οἷος περ ὁ πολύς ὁ ὀπώρα εἰμί καί ὁ λάχανον ὅσος μή δριμύς . γίγνομαι δέ αὐτός ἀθρόος μέν οὐ οἷος τε θεραπεύω · εἰ γάρ εἰς τοσοῦτος πονέω ὁ ἄνθρωπος , ὡς αὔταρκος ξηραίνω ὁ ἕξις , ἁλίσκομαι κόπος καί πυρέσσω πυρετός μέν ἐφήμερος πάντως , ἐάν δέ καί μοχθηρός τυγχάνω ὑγρότης ὑπάρχω , πολύς ἡμέρα · ἐν χρόνος δέ ἄν ἐπανορθόω , ὡς ὕστερον λέγω κατά ἐκεῖνος ὁ λόγος , ἐν ὅς ὁ μοχθηρός κρᾶσις ἐπί ὁ ἀγαθός ἀλλοιόω . ὅμοιος γάρ ὁ πρόνοια ὁ ἐπίκτητος διάθεσις εἰμί καί ὁ φυσικός δυσκρασία , ὥστε οὐδείς χρή ὁ νῦν εἰμί περί αὐτός διεξέρχομαι .