galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.7
Περὶ δὲ τῆς ἀρίστης ἤδη λέγωμεν , ἧς ἕκαστον μόριον ἄμεμπτον ἔχει τὴν σύμπασαν οὐσίαν . ὁ δή τοιοῦτος ἄνθρωπος , ὑπὸ τὴν ὑγιεινὴν ἀγόμενος τέχνην , εὐτυχὴς μὲν ἂν εἴη τις , εἰ μετὰ τὴν πρώτην ἀποκύησιν ἐπιστατοῖτο πρὸς αὐτῆς · οὕτω γὰρ ἄν τι καὶ εἰς τὴν ψυχικὴν ὀνίναιτο , τῆς χρηστῆς διαίτης ἤθη χρηστὰ παρασκευαζούσης · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εἰ κατὰ τινα τῶν ἑξῆς ἡλικιῶν εἰς χρείαν τῆς τέχνης ἀφίκοιτο , καὶ οὕτως ὀνήσεται τὰ μέγιστα . εἰρήσεται δὲ πρῶτον μὲν , ὡς ἄν τις ἐξ ἀρχῆς παραλαβὼν ἄνθρωπον τοιοῦτον ὑγιαίνοντα διὰ παντὸς ἀποδείξειε τοῦ βίου , πλὴν εἰ μή τι τῶν ἔξωθεν αὐτῷ συμπίπτοι βίαιον , οὐδὲν γὰρ τοῦτό γε πρὸς τὸν τῆς ὑγιεινῆς τέχνης ἐπιστήμονα · δεύτερον δὲ , ὅπως ἄν τις , εἰ καὶ μὴ νεογενὲς εἴη τὸ παιδίον , ἀλλ’ ἤδη παιδεύεσθαι δυνάμενον , ἐπιστατήσειεν αὐτοῦ · καὶ οὕτως καθ’ ἑκάστην τῶν ἄλλων ἡλικιῶν . τὸ τοίνυν νεογενὲς παιδίον , τοῦτο δὴ τὸ ἄμεμπτον ἁπάσῃ τῇ παρασκευῇ , πρῶτον μὲν σπαργανούσθω , συμμέτροις ἁλσὶν περιπαττόμενον , ὅπως αὐτοῦ πυκνότερον καὶ στεῤῥότερον εἴη τὸ δέρμα τῶν ἔνδον μορίων . ἐν γὰρ τῷ κυΐσκεσθαι πάνθ’ ὁμοίως ἦν μαλακὰ , μήτε ψαύσαντος αὐτοῦ τινος ἔξωθεν σκληροτέρου σώματος , μήτ’ ἀέρος ψυχροῦ προσπεσόντος , ὑφ’ ὧν συναγόμενόν τε καὶ πιλούμενον γένοιτ’ ἂν αὑτοῦ τε καὶ τῶν ἄλλων μορίων σκληρότερόν τε καὶ πυκνότερον . ἐπειδὰν δ’ ἀποκυηθῇ , ἐξ ἀνάγκης ὁμιλεῖν μέλλει καὶ κρύει καὶ θάλπει καὶ πολλοῖς σκληροτέροις ἑαυτοῦ σώμασι . προσήκει διὰ ταῦτα τὸ σύμφυτον αὐτῷ σκέπασμα παρασκευασθῆναί πως ὑφ’ ἡμῶν ἄριστον εἰς δυσπάθειαν . ἱκανὴ δὲ ἡ διὰ μόνων τῶν ἁλῶν παρασκευὴ τοῖς γε κατὰ φύσιν ἔχουσι βρέφεσι . ὅσα γὰρ ἤτοι μυρίνης φύλλων ξηρῶν περιπαττομένων , ἢ τινος ἑτέρου τοιούτου δεῖται , μοχθηρῶς δή που διάκειται . πρόκειται δ’ ἡμῖν τό γε νῦν εἶναι περὶ τῶν ἄριστα κατεσκευασμένων τὸν λόγον ποιεῖσθαι . ταῦτ’ οὖν , ὡς εἴρηται , σπαργανωθέντα γάλακτί τε χρήσθω τροφῇ , καὶ λουτροῖς ὑδάτων χρηστῶν , ὑγρᾶς γὰρ χρῄζει τῆς συμπάσης διαίτης , ἅτε καὶ τὴν κρᾶσιν ὑγροτέραν ἔχοντα τῶν ἐν ταῖς ἄλλαις ἡλικίαις . ἔοικε δὲ τοῦτο πρῶτον εὐθὺς ἥκειν σκέμμα τῶν ἀναγκαίων εἰς δίαιταν ὑγιεινήν . εἰσὶ γὰρ οἳ νομίζουσιν , ἀεὶ δεῖσθαι ξηραίνεσθαι τὰς ὑγροτέρας φύσεις , ὥσπερ γε καὶ θερμαίνεσθαι μὲν τὰς ψυχροτέρας , ὑγραίνεσθαι δὲ τῆς ξηροτέρας , ψύχεσθαι δὲ τὰς θερμοτέρας · ὑπὸ γὰρ τῶν ὁμοίων ἑκάστην τῶν ἀμετριῶν αὐξάνεσθαι , κολάζεσθαι δὲ καὶ καθαιρεῖσθαι πρὸς τῶν ἐναντίων , ἑνὶ δὲ λόγῳ τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ὑπάρχειν ἰάματα . ἐχρῆν δὲ αὐτοὺς μὴ τοῦτο μόνον Ἱπποκράτους ἀνεγνωκέναι τε καὶ μνημονεύειν , ὡς τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἐστὶν ἰάματα , ἀλλὰ κἐκεῖνα , δι’ ὧν φησιν · αἱ ὑγραὶ πᾶσαι δίαιται τοῖς πυρετταίνουσι ξυμφέρουσι , μάλιστα δὲ παιδίοισι , καὶ τοῖσιν οὕτως εἰθισμένοισι διαιτᾶσθαι . φαίνεται γὰρ ἐνταῦθα παράλληλα θεὶς ἐφεξῆς τρία , νόσημά τε καὶ ἡλικίαν καὶ ἔθος . ἀπὸ μὲν οὖν τοῦ νοσήματος ἔνδειξιν λαμβάνει τῶν ἐναντίων , ἀπὸ δὲ τῆς ἡλικίας τε καὶ τοῦ ἔθους τῶν ὁμοίων . τῷ μὲν γὰρ πυρετῷ ( νόσημα δέ ἐστι τοῦτο θερμὸν καὶ αὐχμῶδες ) αἱ ὑγραὶ δίαιται χρησταί · τοῖς δὲ παιδίοις ( οὐ γὰρ νόσημα τούτοις γε , ἀλλὰ κατὰ φύσιν ἢ ἡλικίαν ) τὸ ὁμοιότατον ὠφελιμώτατον . οὕτω δὲ καὶ τοῖς ἔθεσιν , ὡς ἂν καὶ αὐτοῖς ἐπικτήτους τινὰς ἐν τοῖς σώμασι φύσεις ἐργαζομένοις , ἡ τῶν ἐναντίων προσφορὰ βλαβερωτάτη . καὶ δεόντως τοῖς μὲν κατὰ φύσιν ἔχουσι σώμασι φυλάττεσθαι χρὴ τὴν οἰκείαν ἕξιν , τοῖς δὲ νοσοῦσιν ἀλλοιοῦσθαί τε καὶ πρὸς τοὐναντίον ἐπάγεσθαι . φυλάττεται μὲν οὖν ἕκαστον ὑπὸ τῶν ὁμοίων , ἀλλοιοῦται δὲ ὑπὸ τῶν ἐναντίων . οὔκουν ξηραίνειν χρὴ τοὺς παῖδας , ὅτι μὴ παρὰ φύσιν αὐτοῖς ἡ ὑγρότης , ὥσπερ ἐν βράγχοις τε καὶ κορύζαις καὶ κατάῤῥοις , ἀλλ’ ἐν τοῖς φύσει διαιτᾷν , ὑγραίνοντά τε λουτροῖς ποτίμων ὑδάτων , ( ὅσα γὰρ ἐμφαίνει τινὰ φαρμακώδη ποιότητα , ξηραίνει πάντα , καθάπερ τὰ θειώδη , καὶ ἀσφαλτώδη , καὶ στυπτηριώδη , ) καὶ τροφὴν καὶ ποτὰ παρέχοντα ὅτι μάλιστα κράσεως ὑγροτάτης . οὕτω καὶ ἡ φύσις αὐτὴ προὐνοήσατο τῶν παίδων , τροφὴν ὑγρὰν αὐτοῖς παρασκευάσασα τὸ γάλα τῆς μητρός . ἄριστον μὲν οὖν ἴσως καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι βρέφεσι τὸ τῆς μητρός ἐστι γάλα , πλὴν εἰ μὴ τύχῃ νενοσηκὸς , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τῷ τῆς ἀρίστης κράσεως , ὑπὲρ οὗ νῦν ὁ λόγος ἐστί . εἰκὸς γάρ που τῆς τούτου μητρὸς ἄμεμπτον εἶναι τό τε σύμπαν σῶμα καὶ τὸ γάλα . ἐξ αἵματος μὲν οὖν ἔτι κυουμένοις ἡμῖν ἡ τροφή · ἐξ αἵματος δὲ καὶ ἡ τοῦ γάλακτος γένεσις , ὀλιγίστην μεταβολὴν ἐν μαστοῖς προσλαβόντος . ὥσθ’ ὅσα παιδία τῷ τῆς μητρὸς γάλακτι τρέφεται , συνηθεστάτῃ τε ἅμα καὶ οἰκειοτάτῃ χρῆται τροφῇ . φαίνεται δὲ οὐ μόνον παρασκευάσασα τὴν τοιαύτην τροφὴν ἡ φύσις τοῖς βρέφεσιν , ἀλλὰ καὶ δυνάμεις αὐτοῖς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς συμφύτους παρασχοῦσα ἕνεκα τῆς χρήσεως αὐτοῦ . καὶ γὰρ καὶ γεννηθεῖσι εἴ τις ἐνθείη παραχρῆμα τῷ στόματι τὴν θηλὴν τοῦ μαστοῦ , βδάλλει τε τὸ γάλα καὶ καταπίνει προθυμότατα · καὶ ἢν ἀνιώμενά τε καὶ κλαυθμυριζόμενα τύχῃ , τῆς λύπης αὐτοῖς οὐκ ἐλάχιστον ἴαμα ὁ τιτθὸς τῆς τρεφούσης ἐστὶν ἐντιθέμενος τῷ στόματι . τρία γὰρ οὖν ἤδη ταῦτα ταῖς τροφοῖς ἐξεύρηται τῶν παιδίων τῆς λύπης ἰάματα τῇ πείρᾳ διδαχθείσαις , ἓν μὲν τὸ νῦν δὴ λεγόμενον , ἕτερα δὲ δύο , κίνησίς τε μετρία καὶ φωνῆς ἐμμέλειά τις , οἷς χρώμεναι διαπαντὸς οὐ καταπραΰνουσι μόνον , ἀλλὰ καὶ εἰς ὕπνοι αὐτὰ ἀπάγουσι , δηλούσης αὖ κᾀν τῷδε τῆς φύσεως , ὅτι πρὸς μουσικὴν καὶ γυμναστικὴν οἰκείως διάκεινται . καὶ ὅς τις οὖν ἱκανός ἐστι καλῶς χρῆσθαι ταῖς τέχναις ταύταις , οὗτος καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν παιδεύσει κάλλιστα .
Lemmas: περί δέ ὁ ἀγαθός ἤδη λέγω , ὅς ἕκαστος μόριον ἄμεμπτος ἔχω ὁ σύμπας οὐσία . ὁ δή τοιοῦτος ἄνθρωπος , ὑπό ὁ ὑγιεινός ἄγω τέχνη , εὐτυχής μέν ἄν εἰμί τις , εἰ μετά ὁ πρῶτος ἀποκύησις ἐπιστατέω πρός αὐτός · οὕτως γάρ ἄν τις καί εἰς ὁ ψυχικός ὀνίνημι , ὁ χρηστός δίαιτα ἦθος χρηστός παρασκευάζω · οὐ μήν ἀλλά καί εἰ κατά τις ὁ ἑξῆς ἡλικία εἰς χρεία ὁ τέχνη ἀφικνέομαι , καί οὕτως ὀνίνημι ὁ μέγας . λέγω δέ πρῶτος μέν , ὡς ἄν τις ἐκ ἀρχή παραλαμβάνω ἄνθρωπος τοιοῦτος ὑγιαίνω διά πᾶς ἀποδείκνυμι ὁ βίος , πλήν εἰ μή τις ὁ ἔξωθεν αὐτός συμπίπτω βίαιος , οὐδείς γάρ οὗτος γε πρός ὁ ὁ ὑγιεινός τέχνη ἐπιστήμων · δεύτερος δέ , ὅπως ἄν τις , εἰ καί μή νεογενής εἰμί ὁ παιδίον , ἀλλά ἤδη παιδεύω δύναμαι , ἐπιστατέω αὐτός · καί οὕτως κατά ἕκαστος ὁ ἄλλος ἡλικία . ὁ τοίνυν νεογενής παιδίον , οὗτος δή ὁ ἄμεμπτος ἅπας ὁ παρασκευή , πρῶτος μέν σπαργανόω , σύμμετρος ἅλς περιπάσσω , ὅπως αὐτός πυκνός καί στερρός εἰμί ὁ δέρμα ὁ ἔνδον μόριον . ἐν γάρ ὁ κυίσκομαι πᾶς ὅμοιος εἰμί μαλακός , μήτε ψαύω αὐτός τις ἔξωθεν σκληρός σῶμα , μήτε ἀήρ ψυχρός προσπίπτω , ὑπό ὅς συνάγω τε καί πιλέω γίγνομαι ἄν ἑαυτοῦ τε καί ὁ ἄλλος μόριον σκληρός τε καί πυκνός . ἐπειδάν δέ ἀποκυέω , ἐκ ἀνάγκη ὁμιλέω μέλλω καί κρύος καί θάλπος καί πολύς σκληρός ἑαυτοῦ σῶμα . προσήκω διά οὗτος ὁ σύμφυτος αὐτός σκέπασμα παρασκευάζω πως ὑπό ἐγώ ἀγαθός εἰς δυσπάθεια . ἱκανός δέ ὁ διά μόνος ὁ ἅλς παρασκευή ὁ γε κατά φύσις ἔχω βρέφος . ὅσος γάρ ἤτοι μυρίνη φύλλον ξηρός περιπάσσω , ἤ τις ἕτερος τοιοῦτος δέω , μοχθηρός δή που διάκειμαι . πρόκειμαι δέ ἐγώ ὁ γε νῦν εἰμί περί ὁ ἀγαθός κατασκευάζω ὁ λόγος ποιέω . οὗτος οὖν , ὡς λέγω , σπαργανόω γάλα τε χράω τροφή , καί λουτρόν ὕδωρ χρηστός , ὑγρός γάρ χρῄζω ὁ σύμπας δίαιτα , ἅτε καί ὁ κρᾶσις ὑγρός ἔχω ὁ ἐν ὁ ἄλλος ἡλικία . ἔοικα δέ οὗτος πρῶτος εὐθύς ἥκω σκέμμα ὁ ἀναγκαῖος εἰς δίαιτα ὑγιεινός . εἰμί γάρ ὅς νομίζω , ἀεί δέω ξηραίνω ὁ ὑγρός φύσις , ὥσπερ γε καί θερμαίνω μέν ὁ ψυχρός , ὑγραίνω δέ ὁ ξηρός , ψύχω δέ ὁ θερμός · ὑπό γάρ ὁ ὅμοιος ἕκαστος ὁ ἀμετρία αὐξάνω , κολάζω δέ καί καθαιρέω πρός ὁ ἐναντίος , εἷς δέ λόγος ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ὑπάρχω ἴαμα . χρή δέ αὐτός μή οὗτος μόνος Ἱπποκράτης ἀναγιγνώσκω τε καί μνημονεύω , ὡς ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος εἰμί ἴαμα , ἀλλά ἐκεῖνος , διά ὅς φημί · ὁ ὑγρός πᾶς δίαιτα ὁ πυρετταίνω συμφέρω , μάλα δέ παιδίον , καί ὁ οὕτως ἐθίζω διαιτάω . φαίνω γάρ ἐνταῦθα παράλληλος τίθημι ἐφεξῆς τρεῖς , νόσημα τε καί ἡλικία καί ἔθος . ἀπό μέν οὖν ὁ νόσημα ἔνδειξις λαμβάνω ὁ ἐναντίος , ἀπό δέ ὁ ἡλικία τε καί ὁ ἔθος ὁ ὅμοιος . ὁ μέν γάρ πυρετός ( νόσημα δέ εἰμί οὗτος θερμός καί αὐχμώδης ) ὁ ὑγρός δίαιτα χρηστός · ὁ δέ παιδίον ( οὐ γάρ νόσημα οὗτος γε , ἀλλά κατά φύσις ἤ ἡλικία ) ὁ ὅμοιος ὠφέλιμος . οὕτως δέ καί ὁ ἔθος , ὡς ἄν καί αὐτός ἐπίκτητος τις ἐν ὁ σῶμα φύσις ἐργάζομαι , ὁ ὁ ἐναντίος προσφορά βλαβερός . καί δεόντως ὁ μέν κατά φύσις ἔχω σῶμα φυλάσσω χρή ὁ οἰκεῖος ἕξις , ὁ δέ νοσέω ἀλλοιόω τε καί πρός ἐναντίος ἐπάγω . φυλάσσω μέν οὖν ἕκαστος ὑπό ὁ ὅμοιος , ἀλλοιόω δέ ὑπό ὁ ἐναντίος . οὔκουν ξηραίνω χρή ὁ παῖς , ὅτι μή παρά φύσις αὐτός ὁ ὑγρότης , ὥσπερ ἐν βράγχος τε καί κόρυζα καί κατάρροος , ἀλλά ἐν ὁ φύσις διαιτάω , ὑγραίνω τε λουτρόν πότιμος ὕδωρ , ( ὅσος γάρ ἐμφαίνω τις φαρμακώδης ποιότης , ξηραίνω πᾶς , καθά ὁ θειώδης , καί ἀσφαλτώδης , καί στυπτηριώδης , ) καί τροφή καί ποτός παρέχω ὅτι μάλα κρᾶσις ὑγρός . οὕτως καί ὁ φύσις αὐτός προνοοῦμαι ὁ παῖς , τροφή ὑγρός αὐτός παρασκευάζω ὁ γάλα ὁ μήτηρ . ἀγαθός μέν οὖν ἴσως καί ὁ ἄλλος ἅπας βρέφος ὁ ὁ μήτηρ εἰμί γάλα , πλήν εἰ μή τυγχάνω νοσέω , οὐ ἦκα δέ καί ὁ ὁ ἀγαθός κρᾶσις , ὑπέρ ὅς νῦν ὁ λόγος εἰμί . ἔοικα γάρ που ὁ οὗτος μήτηρ ἄμεμπτος εἰμί ὁ τε σύμπας σῶμα καί ὁ γάλα . ἐκ αἷμα μέν οὖν ἔτι κυέω ἐγώ ὁ τροφή · ἐκ αἷμα δέ καί ὁ ὁ γάλα γένεσις , ὀλίγιστος μεταβολή ἐν μαστός προσλαμβάνω . ὥστε ὅσος παιδίον ὁ ὁ μήτηρ γάλα τρέφω , συνήθης τε ἅμα καί οἰκεῖος χράω τροφή . φαίνω δέ οὐ μόνος παρασκευάζω ὁ τοιοῦτος τροφή ὁ φύσις ὁ βρέφος , ἀλλά καί δύναμις αὐτός εὐθύς ἐκ ἀρχή σύμφυτος παρέχω ἕνεκα ὁ χρῆσις αὐτός . καί γάρ καί γεννάω εἰ τις ἐντίθημι παραχρῆμα ὁ στόμα ὁ θηλή ὁ μαστός , βδάλλω τε ὁ γάλα καί καταπίνω πρόθυμος · καί ἐάν ἀνιάω τε καί κλαυθμυρίζω τυγχάνω , ὁ λύπη αὐτός οὐ ἐλαχύς ἴαμα ὁ τιτθός ὁ τρέφω εἰμί ἐντίθημι ὁ στόμα . τρεῖς γάρ οὖν ἤδη οὗτος ὁ τροφός ἐξευρίσκω ὁ παιδίον ὁ λύπη ἴαμα ὁ πεῖρα διδάσκω , εἷς μέν ὁ νῦν δή λέγω , ἕτερος δέ δύο , κίνησις τε μέτριος καί φωνή ἐμμέλεια τις , ὅς χράω διαπαντός οὐ καταπραύνω μόνος , ἀλλά καί εἰς ὕπνος αὐτός ἀπάγω , δηλόω αὖ εἰͅν ὅδε ὁ φύσις , ὅτι πρός μουσικός καί γυμναστικός οἰκεῖος διάκειμαι . καί ὅς τις οὖν ἱκανός εἰμί καλός χράω ὁ τέχνη οὗτος , οὗτος καί σῶμα καί ψυχή παιδεύω καλός .