galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 5.8
Κάλλιον δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων διελθεῖν , ὅσα τοῖς πλείστοις τῶν γερόντων γίνεται · βράγχοι , καὶ κόρυζαι , καὶ λίθων γενέσεις ἐν νεφροῖς , ἀρθρίτιδές τε καὶ ποδάγραι , καὶ ἄσθματα , καὶ τἄλλα ὅσα τοιαῦτα . πρὸς μὲν οὖν τοὺς βράγχους τε καὶ τὰς κορύζας δίαιταν μὲν τήνδε , φάρμακα δὲ τάδε προσφέρεσθαι χρή · πρὸς δὲ τὰς τῶν λίθων γενέσεις ταῦτα . καθ’ ἕκαστον τῶν ἄλλων οὕτως ἐπερχόμενος ἐπιμελὴς εἶναί τις δόξει καὶ περιττὸς εἰς ἐπιστήμην γηροκομικήν . ἀλλ’ ὥσπερ οὐδὲν τούτων χρὴ γράφειν ἐν συγγράμματι γηροκομικῷ , μεταφέρειν γε δυναμένων αὐτὰ τῶν γεγυμνασμένων ἐν ταῖς τῶν νοσημάτων θεραπείαις , οὕτως αὖ πάλιν οὐδ’ ἐπὶ μόνοις τοῖς κοινοῖς παύεσθαι , προειπόντα δ’ αὐτὰ προστιθέναι τινὰ τῶν κατὰ μέρος , ἃ μάλιστ’ ἐστὶν οἰκεῖα τῷ προκειμένῳ σκέμματι , καθάπερ ἡμεῖς ἐποιήσαμεν . ἐπειδὴ γὰρ ἐδείχθη τὸ γῆρας ἐν τοῖς περὶ κράσεων ὑπομνήμασιν ὁμολογουμένως εἶναι ψυχρὸν , οὐχ ὁμολογουμένως δὲ ξηρὸν , ἐνίων ὑγρὸν αὐτὸ φάντων εἶναι , προσήκει δήπου λαβόντας ὑπόθεσιν εἰς τὸ γηροκομικὸν μέρος τῆς τέχνης , ὃ νῦν ἡμῖν πρόκειται , τὰ δειχθέντα περὶ τῆς κράσεως αὐτοῦ , τὸν μὲν σκοπὸν αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἀπ’ ἐκείνης λαβεῖν , ἐπελθεῖν δ’ ἔνια τῶν κατὰ μέρος , τὰ μὲν ἕνεκα τοῦ γυμνάσαι τὸν μαθητὴν , τὰ δ’ ὡς παραδείγματα πρὸς τὴν τῶν οὐκ εἰρημένων εὕρεσιν γενησόμενα , διὰ τὸ μὴ πάντας οὕτως εἶναι συνετοὺς , ὡς ἐκ μόνου τοῦ καθόλου γνωσθέντος εὑρίσκειν τὰ κατὰ μέρος , ἀλλὰ τοῦ ποδηγήσοντος ἐπ’ αὐτὰ προσδεῖσθαι . γεγυμνασμένος γάρ τις τὸν λογισμὸν , ἀκούσας τὸ τοῦ γέροντος σῶμα κατὰ μὲν αὐτὰ τὰ μόρια ψυχρὸν καὶ ξηρὸν , ἐμπίπλασθαι δὲ ῥᾳδίως ὀῤῥωδῶν τε καὶ φλεγματωδῶν περιττωμάτων δι’ ἀῤῥωστίαν τῆς δυνάμεως , ἐξοχετεύειν μὲν ταῦτα πειράσεται , τὰ στερεὰ δ’ αὐτὰ τοῦ σώματος μόρια θερμαίνειν τε καὶ ὑγραίνειν . ὅσοι δ’ ἐκ τοῦ τῶν περιττωμάτων πλήθους ἀπατηθέντες ἀδιορίστως ἀπεφῄναντο , τὴν τῶν γερόντων κρᾶσιν ὑπάρχειν ὑγρὰν , οὗτοι περὶ τὸν πρῶτον εὐθέως ἐσφάλησαν σκοπὸν , ἡγούμενοι χρῆναι ξηραίνειν τὰ πρεσβυτικὰ σώματα . τῶν τε οὖν ἐδεσμάτων ὅσα ξηραντικὰ , διδόασι μᾶλλον , οἷον ἐν μὲν τοῖς λαχάνοις τὴν κράμβην πρὸ τῆς μαλάχης καὶ βλίτου , καὶ τοῦ λαπάθου , καὶ τῆς ἀτραφάξυος , καὶ τῆς θριδακίνης , ἐν δὲ τοῖς ὀσπρίοις τὴν φακῆν πρὸ τῆς πτισάνης , καὶ τὸν κέγχρον πρὸ τοῦ κυάμου , καὶ τὸν ἔλυμον πρὸ τῆς ζειᾶς , ἐν δὲ τοῖς καρποῖς ἀμύγδαλα καὶ τερμίνθου σπέρμα μᾶλλον , ἢ κολοκύνθης τε καὶ σικύων πέπονα , καὶ κοκκύμηλα , καὶ μόρα , κρεῶν δὲ τὰ τῶν ἀγρίων ζώων μᾶλλον , ἢ τὰ τῶν ἡμέρων , καὶ τὰ ταριχηρὰ τῶν προσφάτων , ἐν ὅλῃ τε τῇ διαίτῃ φεύγουσι μὲν , ὧν ἡ δύναμις ὑγρὰ , προαιροῦνται δὲ διδόναι τὰ ξηραίνοντα . καίτοι γε τοὐναντίον ἅπαν ἐστὶν ἀληθὲς , ὠφελουμένων ἐναργῶς τῶν γερόντων ὑπὸ τῶν ὑγραινόντων ἐδεσμάτων . ἐπεὶ δ’ ἐξ αὐτῶν ἔνια ψυχρὰ ταῖς κράσεσίν ἐστιν , καὶ διὰ τοῦτο φλέγμα γεννῶσιν ἐν τῇ γαστρὶ καὶ κατὰ τὰς πρώτας φλέβας , ἐντεῦθεν οὖν ἔδοξαν εἶναι βλαβερὰ τοῖς μήτε τὴν ὅλην κρᾶσιν ἐπισταμένοις τῶν γερόντων , μήτε τὸ κεφάλαιον τῆς διαίτης ὁρῶσιν . οὔτε γὰρ ἔλαιον αὐτοὺς , οὔτε λουτρὰ θερμὰ ποτίμων , οὔτ’ οἴνου πόσις ὠφελεῖ , μὴ δεομένους ὑγραίνεσθαι . καὶ μὴν καὶ τὸ μέτρια κινεῖσθαι καὶ τὸ χρῄζειν ὕπνων ἱκανὰ μαρτύρια τοῦ σκοποῦ τῆς διαίτης . ὥστε καὶ εἴποτε , φλέγματος γεννηθέντος , ἐξ ἀνάγκης ἑλοίμεθά τι τῶν τεμνόντων αὐτὸ , μετιέναι χρὴ ταχέως ἐπὶ τὴν ὑγραίνουσαν δίαιταν . οὕτως δὲ κᾂν δι’ ὑποψίαν ἐμφράξεως ἐπί τι τῶν ἐκφραττόντων ἐδεσμάτων ἢ φαρμάκων ἀφικώμεθα , οὐδὲ τὰ θρέψοντα τῶν σιτίων ὑγρᾶς εἶναι κράσεως οὐ χρὴ παντάπασιν οὐδὲ κατ’ ἐκείνην αὐτὴν ἀποστῆναι τὴν ἡμέραν , πολὺ δὲ δὴ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ὑστεραίας ἔχεσθαι προσήκει τοῦ σκοποῦ , τόν τε χόνδρον ἅμα τῷ μέλιτι διδόντας , ἢ ὄξους τι αὐτῷ μιγνύντας , ὅταν ὡς πτισάνην σκευάζωμεν , δι’ οἰνομέλιτος ἢ οἴνου Φαλερίνου προσφέρεσθαι κελεύοντας , ἢ τῷ γάλακτι χρωμένους , ὡς προεῖπον , ἢ πτισάνην καλῶς ἑφθὴν , πεπέρεως ἀκριβῶς χνοώδους ἐπεμβάλλοντας . οὕτως δὲ καὶ πέπειρα σῦκα πρὸ τῆς ἄλλης ὀπώρας αἱρετέον ἐστὶν , καὶ κατὰ τὸν χειμῶνα τὰς ἰσχάδας , ἄρτον τε παρεσκευασμένον , ὡς εἶπον , ἢ μετὰ μέλιτος , ἢ μετ’ οἰνομέλιτος , ἢ μετά τινος οἴνου τῶν ἐπιτηδείων . ὡς παραδείγματα γὰρ ἕνεκα σαφηνείας λέγεται αὐτὰ τάδε πρὸς τὸ καὶ τοὺς ἀναγνόντας αὐτὰ δύνασθαι κρίνειν τὴν ὕλην ὁμοίως ἀποβλέποντας εἰς τὸν καθόλου σκοπὸν , ὃν ἐν τῷ θερμαίνειν τε καὶ ὑγραίνειν ἔφην κεῖσθαι .
Lemmas: καλός δέ καί περί ὁ ἄλλος διέρχομαι , ὅσος ὁ πολύς ὁ γέρων γίγνομαι · βράγχος , καί κόρυζα , καί λίθος γένεσις ἐν νεφρός , ἀρθρῖτις τε καί ποδάγρα , καί ἄσθμα , καί ἄλλος ὅσος τοιοῦτος . πρός μέν οὖν ὁ βράγχος τε καί ὁ κόρυζα δίαιτα μέν ὅδε , φάρμακον δέ ὅδε προσφέρω χρή · πρός δέ ὁ ὁ λίθος γένεσις οὗτος . κατά ἕκαστος ὁ ἄλλος οὕτως ἐπέρχομαι ἐπιμελής εἰμί τις δοκέω καί περισσός εἰς ἐπιστήμη γηροκομικός . ἀλλά ὥσπερ οὐδείς οὗτος χρή γράφω ἐν σύγγραμμα γηροκομικός , μεταφέρω γε δύναμαι αὐτός ὁ γυμνάζω ἐν ὁ ὁ νόσημα θεραπεία , οὕτως αὖ πάλιν οὐδέ ἐπί μόνος ὁ κοινός παύω , προλέγω δέ αὐτός προστίθημι τις ὁ κατά μέρος , ὅς μάλα εἰμί οἰκεῖος ὁ πρόκειμαι σκέμμα , καθά ἐγώ ποιέω . ἐπειδή γάρ δείκνυμι ὁ γῆρας ἐν ὁ περί κρᾶσις ὑπόμνημα ὁμολογουμένως εἰμί ψυχρός , οὐ ὁμολογουμένως δέ ξηρός , ἔνιοι ὑγρός αὐτός φημί εἰμί , προσήκω δήπου λαμβάνω ὑπόθεσις εἰς ὁ γηροκομικός μέρος ὁ τέχνη , ὅς νῦν ἐγώ πρόκειμαι , ὁ δείκνυμι περί ὁ κρᾶσις αὐτός , ὁ μέν σκοπός αὐτός ὁ πρᾶγμα ἀπό ἐκεῖνος λαμβάνω , ἐπέρχομαι δέ ἔνιοι ὁ κατά μέρος , ὁ μέν ἕνεκα ὁ γυμνάζω ὁ μαθητής , ὁ δέ ὡς παράδειγμα πρός ὁ ὁ οὐ λέγω εὕρεσις γίγνομαι , διά ὁ μή πᾶς οὕτως εἰμί συνετός , ὡς ἐκ μόνος ὁ καθόλου γιγνώσκω εὑρίσκω ὁ κατά μέρος , ἀλλά ὁ ποδηγέω ἐπί αὐτός προσδέω . γυμνάζω γάρ τις ὁ λογισμός , ἀκούω ὁ ὁ γέρων σῶμα κατά μέν αὐτός ὁ μόριον ψυχρός καί ξηρός , ἐμπίμπλημι δέ ῥᾴδιος ὀρρώδης τε καί φλεγματώδης περίσσωμα διά ἀρρωστία ὁ δύναμις , ἐξοχετεύω μέν οὗτος πειράω , ὁ στερεός δέ αὐτός ὁ σῶμα μόριον θερμαίνω τε καί ὑγραίνω . ὅσος δέ ἐκ ὁ ὁ περίσσωμα πλῆθος ἀπατάω ἀδιόριστος ἀπέφ-ᾄναμαι , ὁ ὁ γέρων κρᾶσις ὑπάρχω ὑγρός , οὗτος περί ὁ πρῶτος εὐθύς σφάλλω σκοπός , ἡγέομαι χρή ξηραίνω ὁ πρεσβυτικός σῶμα . ὁ τε οὖν ἔδεσμα ὅσος ξηραντικός , δίδωμι μάλα , οἷος ἐν μέν ὁ λάχανον ὁ κράμβη πρό ὁ μαλάχη καί βλίτον , καί ὁ λάπαθος , καί ὁ ἀτράφαξυς , καί ὁ θριδακίνη , ἐν δέ ὁ ὄσπριον ὁ φακῆ πρό ὁ πτισάνη , καί ὁ κέγχρος πρό ὁ κύαμος , καί ὁ ἔλυμος πρό ὁ ζειά , ἐν δέ ὁ καρπός ἀμύγδαλον καί τέρμινθος σπέρμα μάλα , ἤ κολοκύνθη τε καί σίκυος πέπων , καί κοκκύμηλον , καί μόρον , κρέας δέ ὁ ὁ ἄγριος ζῷον μάλα , ἤ ὁ ὁ ἥμερος , καί ὁ ταριχηρός ὁ πρόσφατος , ἐν ὅλος τε ὁ δίαιτα φεύγω μέν , ὅς ὁ δύναμις ὑγρός , προαιρέω δέ δίδωμι ὁ ξηραίνω . καίτοι γε ἐναντίος ἅπας εἰμί ἀληθής , ὠφελέω ἐναργής ὁ γέρων ὑπό ὁ ὑγραίνω ἔδεσμα . ἐπεί δέ ἐκ αὐτός ἔνιοι ψυχρός ὁ κρᾶσις εἰμί , καί διά οὗτος φλέγμα γεννάω ἐν ὁ γαστήρ καί κατά ὁ πρῶτος φλέψ , ἐντεῦθεν οὖν δοκέω εἰμί βλαβερός ὁ μήτε ὁ ὅλος κρᾶσις ἐφίστημι ὁ γέρων , μήτε ὁ κεφάλαιος ὁ δίαιτα ὁράω . οὔτε γάρ ἔλαιον αὐτός , οὔτε λουτρόν θερμός πότιμος , οὔτε οἶνος πόσις ὠφελέω , μή δέω ὑγραίνω . καί μήν καί ὁ μέτριος κινέω καί ὁ χρῄζω ὕπνος ἱκανός μαρτύριον ὁ σκοπός ὁ δίαιτα . ὥστε καί εἴποτε , φλέγμα γεννάω , ἐκ ἀνάγκη αἱρέω τις ὁ τέμνω αὐτός , μεθίημι χρή ταχύς ἐπί ὁ ὑγραίνω δίαιτα . οὕτως δέ ἔͅν διά ὑποψία ἔμφραξις ἐπί τις ὁ ἐκφράσσω ἔδεσμα ἤ φάρμακον ἀφικνέομαι , οὐδέ ὁ τρέφω ὁ σιτίον ὑγρός εἰμί κρᾶσις οὐ χρή παντάπασι οὐδέ κατά ἐκεῖνος αὐτός ἀφίστημι ὁ ἡμέρα , πολύς δέ δή μάλα ἐπί ὁ ὑστεραῖος ἔχω προσήκω ὁ σκοπός , ὁ τε χόνδρος ἅμα ὁ μέλι δίδωμι , ἤ ὄξος τις αὐτός μείγνυμι , ὅταν ὡς πτισάνη σκευάζω , διά οἰνόμελι ἤ οἶνος Φαλερῖνος προσφέρω κελεύω , ἤ ὁ γάλα χράω , ὡς προλέγω , ἤ πτισάνη καλός ἑφθός , πέπερι ἀκριβής χνοώδης ἐπεμβάλλω . οὕτως δέ καί πέπειρα σῦκον πρό ὁ ἄλλος ὀπώρα αἱρέω εἰμί , καί κατά ὁ χειμών ὁ ἰσχάς , ἄρτος τε παρασκευάζω , ὡς λέγω , ἤ μετά μέλι , ἤ μετά οἰνόμελι , ἤ μετά τις οἶνος ὁ ἐπιτήδειος . ὡς παράδειγμα γάρ ἕνεκα σαφήνεια λέγω αὐτός ὅδε πρός ὁ καί ὁ ἀναγιγνώσκω αὐτός δύναμαι κρίνω ὁ ὕλη ὅμοιος ἀποβλέπω εἰς ὁ καθόλου σκοπός , ὅς ἐν ὁ θερμαίνω τε καί ὑγραίνω φημί κεῖμαι .