galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.1
Ἑτέρας ὑποθέσεως ὑγιεινῶν θεωρημάτων ἀρχὴν ἐν τῷδε ποιούμενον ἀναμνῆσαι δεῖ με τὰ κεφάλαια τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων , ἀναγκαῖα τοῖς λεχθησομένοις ὄντα . πρῶτον μὲν οὖν ἐῤῥήθη , τί ποτ’ ἐστὶν ὑγίεια · δεύτερον δὲ ὑπ’ αὐτῇ , καθόλου τίς ὑπογραφή · τρίτον δὲ , πῶς ἂν φυλάττοιτο · καὶ πρὸς τούτῳ , ὅτι μεταβάλλει διαπαντὸς τὰ τῶν ζώων σώματα , καὶ κατὰ τοῦτο ἀναγκαῖον εἴη καὶ τὴν ὑγίειαν αὐτῶν κινδυνεύουσαν φθαρῆναι τῆς ἐξ ἡμῶν ἐπικουρίας δεῖσθαι πρὸ τοῦ μεγάλην γενέσθαι μεταβολὴν , ὡς νοσεῖν ἤδη σαφῶς . ἐπικουρία δ’ ἐστὶν ἐξ ἐδεσμάτων τε καὶ πομάτων ἀναπληρούντων ὅσον ἀποῤῥεῖ τῆς τοῦ σώματος οὐσίας . ἑτέρα δ’ ἀβοήθητος ἐδείχθη μεταβολὴ , κατὰ τὸν τῶν ἡλικιῶν λόγον γιγνομένη , ξηραινομένου τοῦ παντὸς ζώου μετὰ τὴν πρώτην γένεσιν ἄχρι τῆς τελευτῆς ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ παντί . τοὺς δ’ ἀγνοοῦντας τὴν ὑγιεινὴν δίαιταν εἰκός ἐστι θᾶττον ἢ κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον ἀποθνήσκειν . ἐπεὶ δ’ , ὡς ἔφην , ἀναγκαῖον μὲν ἐστὶ τρέφεσθαι ζῶον ἅπαν γεννητὸν , ἡ δ’ οὐσία τῶν ἐδεσμάτων οὐκ ἔστιν ἅπασα τρόφιμος , καὶ διὰ τοῦτο τὸ περιττὸν αὐτῆς ὑπολείπεταί τι μοχθηρὸν , ὃ καλοῦσιν ἰδίως περίττωμα , παρεσκευάσθη τῇ φύσει μόρια τοῦ σώματος εἰς τὴν διάκρισίν τε καὶ κένωσιν αὐτοῦ . πολλῆς δὲ οὔσης ἐν τῇ τῶν σωμάτων φύσει διαφορᾶς , εὔλογόν ἐστι καὶ τὴν ἑκάστου πρόνοιαν ὑγιεινὴν ἰδίαν ὑπάρχειν ἑκάστῳ . πρῶτον οὖν ὑποθέμενοι τῷ λόγῳ τὸν ἄριστα κατεσκευασμένον ἄνθρωπον , ὅπως ἄν τις τοῦτον ὑγιαίνοντα διαφυλάττοι , διελθεῖν προὐθέμεθα . πολλῶν δ’ αἰτίων κατὰ πολλοὺς τρόπους διακοπτόντων τὴν ὑγιεινὴν ἀγωγὴν , ὑπεθέμεθα τὸν ἄριστα κατεσκευασμένον ἑαυτῷ φυλάττειν ἐλεύθερον ὄντα πολιτικῆς ἀσχολίας ἁπάσης . καὶ τοῦτον ὥσπερ ἄν τις ἀπὸ πρώτης ἡλικίας ἄχρι γήρως ἐσχάτου διαφυλάξειεν ὑγιαίνοντα , διελθόντες ἐν τοῖς πρώτοις ὑπομνήμασι πέντε , μεταβησόμεθα νῦν ἐπί τε τοὺς κατὰ περίστασιν πραγμάτων ἀδυνατοῦντας ἐν τοῖς προσήκουσι καιροῖς ἐσθίειν τε καὶ πίνειν καὶ γυμνάζεσθαι , καὶ τοὺς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νοσώδη κατασκευὴν σώματος ἔχοντας . συντομώτερος δὲ τοῦ πρόσθεν ὁ περὶ τούτων ἐστὶ λόγος , καίτοι γε , ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ , μακρότερος ὢν , διὰ τὸ προειρῆσθαι τῶν πλείστων ὑλῶν τὰς δυνάμεις , αἷς εἰς τὴν ὑγιεινὴν πρόνοιαν χρώμεθα . διά τε γὰρ τρίψεων , καὶ λουτρῶν , καὶ γυμνασίων , ἐδεσμάτων τε καὶ ποτῶν , θάλψεών τε καὶ ψύξεων , ἀφροδισίων τε χρήσεως καὶ ἀποχῆς , εἴ τί τε τοιοῦτόν ἐστιν ἄλλο , τὰς μεταβολὰς τοῦ σώματος ὁρῶμεν γιγνομένας , ὧν , ὡς ἔφην , εἴρηνται πρόσθεν αἱ δυνάμεις .
Lemmas: ἕτερος ὑπόθεσις ὑγιεινός θεώρημα ἀρχή ἐν ὅδε ποιέω ἀναμιμνῄσκω δέω ἐγώ ὁ κεφάλαιος ὁ ἔμπροσθεν λέγω , ἀναγκαῖος ὁ λέγω εἰμί . πρῶτος μέν οὖν λέγω , τίς ποτέ εἰμί ὑγίεια · δεύτερος δέ ὑπό αὐτός , καθόλου τίς ὑπογραφή · τρίτος δέ , πῶς ἄν φυλάσσω · καί πρός οὗτος , ὅτι μεταβάλλω διαπαντός ὁ ὁ ζῷον σῶμα , καί κατά οὗτος ἀναγκαῖος εἰμί καί ὁ ὑγίεια αὐτός κινδυνεύω φθείρω ὁ ἐκ ἐγώ ἐπικουρία δέω πρό ὁ μέγας γίγνομαι μεταβολή , ὡς νοσέω ἤδη σαφής . ἐπικουρία δέ εἰμί ἐκ ἔδεσμα τε καί πόμα ἀναπληρόω ὅσος ἀπορρέω ὁ ὁ σῶμα οὐσία . ἕτερος δέ ἀβοήθητος δείκνυμι μεταβολή , κατά ὁ ὁ ἡλικία λόγος γίγνομαι , ξηραίνω ὁ πᾶς ζῷον μετά ὁ πρῶτος γένεσις ἄχρι ὁ τελευτή ἐν ὁ μεταξύ χρόνος πᾶς . ὁ δέ ἀγνοέω ὁ ὑγιεινός δίαιτα ἔοικα εἰμί ταχύς ἤ κατά ὁ ὁ φύσις λόγος ἀποθνῄσκω . ἐπεί δέ , ὡς φημί , ἀναγκαῖος μέν εἰμί τρέφω ζῷον ἅπας γεννητός , ὁ δέ οὐσία ὁ ἔδεσμα οὐ εἰμί ἅπας τρόφιμος , καί διά οὗτος ὁ περισσός αὐτός ὑπολείπω τις μοχθηρός , ὅς καλέω ἴδιος περίσσωμα , παρασκευάζω ὁ φύσις μόριον ὁ σῶμα εἰς ὁ διάκρισις τε καί κένωσις αὐτός . πολύς δέ εἰμί ἐν ὁ ὁ σῶμα φύσις διαφορά , εὔλογος εἰμί καί ὁ ἕκαστος πρόνοια ὑγιεινός ἴδιος ὑπάρχω ἕκαστος . πρῶτος οὖν ὑποτίθημι ὁ λόγος ὁ ἀγαθός κατασκευάζω ἄνθρωπος , ὅπως ἄν τις οὗτος ὑγιαίνω διαφυλάσσω , διέρχομαι προτίθημι . πολύς δέ αἴτιος κατά πολύς τρόπος διακόπτω ὁ ὑγιεινός ἀγωγή , ὑποτίθημι ὁ ἀγαθός κατασκευάζω ἑαυτοῦ φυλάσσω ἐλεύθερος εἰμί πολιτικός ἀσχολία ἅπας . καί οὗτος ὥσπερ ἄν τις ἀπό πρῶτος ἡλικία ἄχρι γῆρας ἔσχατος διαφυλάσσω ὑγιαίνω , διέρχομαι ἐν ὁ πρῶτος ὑπόμνημα πέντε , μεταβαίνω νῦν ἐπί τε ὁ κατά περίστασις πρᾶγμα ἀδυνατέω ἐν ὁ προσήκω καιρός ἐσθίω τε καί πίνω καί γυμνάζω , καί ὁ εὐθύς ἐκ ἀρχή νοσώδης κατασκευή σῶμα ἔχω . σύντομος δέ ὁ πρόσθεν ὁ περί οὗτος εἰμί λόγος , καίτοι γε , ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ , μακρός εἰμί , διά ὁ προλέγω ὁ πολύς ὕλη ὁ δύναμις , ὅς εἰς ὁ ὑγιεινός πρόνοια χράω . διά τε γάρ τρῖψις , καί λουτρόν , καί γυμνάσιον , ἔδεσμα τε καί ποτόν , θάλψις τε καί ψῦξις , ἀφροδίσιος τε χρῆσις καί ἀποχή , εἰ τις τε τοιοῦτος εἰμί ἄλλος , ὁ μεταβολή ὁ σῶμα ὁράω γίγνομαι , ὅς , ὡς φημί , λέγω πρόσθεν ὁ δύναμις .