galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.8
Ἡ δ’ ὑγιεινὴ τέχνη τοὺς πειθομένους αὐτῇ διαφυλάττειν ὑγιαίνοντας ἐπαγγέλλεται , τοῖς δ’ ἀπειθοῦσιν ἐν ἴσῳ καθέστηκεν ὡς εἰ καὶ μηδόλως ἦν . ἀπειθοῦσι δ’ ἔνιοι μὲν ὑπὸ τῆς ἐν τῷ παραχρῆμα νικηθέντες ἡδονῆς , οὓς ἀκρατεῖς τε καὶ ἀκολάστους ὀνομάζομεν , ἔνιοι δὲ ὑπὸ φιλοτιμίας , ἣν ὀνομάζουσιν οἱ Ἕλληνες κενοδοξίαν , ὁποῖος ἦν καὶ ὁ πάντα μᾶλλον ὑπομείνας παθεῖν , ἢ πιττοῦσθαι συνεχῶς ὅλον τὸ σῶμα , συμβουλευόντων αὐτῷ τῶν ἰατρῶν τὸ βοήθημα τοῦτο διὰ τὴν ἰσχνότητα . γίγνεται δ’ αὕτη τισὶ μὲν ἐπὶ τῇ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα δυσκρασίᾳ κατὰ τὴν ἐπὶ τὸ ξηρόν τε καὶ ψυχρὸν ὑπερβολὴν , ἐνίοις δὲ διὰ τὴν ἀναδοτικὴν δύναμιν ἢ θρεπτικὴν ἢ ἀμφοτέρας ἀῤῥωστοτέρας οὔσας φύσει . πάντας δὲ τοὺς οὕτως ἔχοντας ὀνίνησιν ὁ καλούμενος ὑπὸ τῶν νῦν Ἑλλήνων δρῶπαξ · καὶ γὰρ ἀναδόσει συντελεῖ καὶ θρέψει , καὶ πολλούς γε τῶν ἰσχνῶν ἔμπροσθεν ἔστιν ἰδεῖν παχυνθέντας ἐπὶ τῷ βοηθήματι , καὶ μάλισθ’ ὅσοις ἡ μὲν ἀναδοτικὴ δύναμις ἄῤῥωστός ἐστιν , ἡ θρεπτικὴ δὲ οὐκ ἄῤῥωστος μὲν , ἀλλὰ δι’ ἀπορίαν ὕλης ἐπιτηδείου τρέφειν αὐτάρκως οὐκ ἐδύνατο , τούτου συμβαίνοντος αὐτῇ δι’ ἔνδειαν τῆς ἀναδιδομένης τροφῆς . ἀλλ’ ἔνιοι , ὡς ἔφην , ὑπὸ φιλοτιμίας , ἵνα μὴ δόξωσιν ὁμοίως τοῖς τρυφῶσιν ἢ καλλωπιζομένοις πιττοῦσθαι , φεύγουσι τὴν ἐξ αὐτοῦ βοήθειαν , ἄλλο τι κελεύοντες ἡμᾶς ἐφευρεῖν αὐτοῖς βοήθημα τῆς ἰσχνότητος . ἔστι δὲ οὐδὲν μὲν τῷδε δύναμιν ἔχον ἴσην · ὠφελεῖν μέντοι δύναται καὶ τὰ τοιαῦτα , πρὸ τοῦ λουτροῦ χερσὶ μὴ πάνυ μαλακαῖς , ὥσπερ αὖ μηδὲ τραχείαις , ἀνατρίβειν τὸ σῶμα , μέχρι περ ἂν ἔρευθος σχῇ , κᾄπειτα τρίψει σκληρᾷ , μὴ πολλῇ , πιλοῦντας τὸ δέρμα πυκνὸν καὶ σκληρὸν ἐργάζεσθαι , καὶ μετὰ ταῦτα γυμνασίοις συμμέτροις χρησάμενον , εἶτα λουσάμενον , ἄνευ τοῦ χρονίσαι κατὰ τὸ βαλανεῖον , ἐκμάττεσθαι παραπλησίως τῇ προειρημένῃ ξηροτριβίᾳ , καὶ μετὰ ταῦτα ἐπαλείφεσθαι ἐλαίῳ βραχεῖ , καὶ προσφέρεσθαι τὰ σιτία . σκοπὸς γὰρ τῶν τοιούτων ἐστὶ , εἰς τὸ σαρκῶδες γένος ἑλκύσαντας αἷμα χρηστὸν , ἐπιῤῥῶσαι τὴν ἐν αὐτοῖς θρεπτικὴν δύναμιν , ὅπως μὴ διαφορηθείη τὸ ἑλχθέν . ῥώννυται μὲν οὖν ἡ θρεπτικὴ δύναμις ἐκ τοῦ θερμανθῆναι τὰς σάρκας , οὐ διαφορεῖται δὲ τὸ παραγόμενον εἰς αὐτὰς αἷμα , χρισαμένων ἐλαίῳ , δύναμιν ἐμπλαστικὴν ἔχοντι φαρμάκῳ . εἰ δὲ τὰ τῆς ἡλικίας ἐπιτρέποι , καὶ ψυχρολουσίαις ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος χρώμενος ἅμα τοῖς εἰρημένοις ὀνήσεται μεγάλως . ἔμπαλιν δ’ ἐπὶ τῶν ἀμέτρως παχυνθέντων ἐκλύειν μὲν χρὴ τὴν ἀνάδοσιν , αὐξάνειν δὲ χρὴ τὰς ἀποῤῥοίας τοῦ σώματος . ἡ μὲν οὖν ἀνάδοσις ἐκλύεται συνεχέσιν ὑπαγωγαῖς γαστρὸς , ἐθισάντων ἡμῶν τὰ τῆς τροφῆς ὄργανα κάτω ταχέως ὠθεῖν , ὅσα περιέχεται κατὰ ταῦτα . τὰς δὲ ἀποῤῥοίας τοῦ σώματος αὐξήσομεν ὀξέσι γυμνασίοις , ὧν ἐστι καὶ δρόμος , ἀλείμμασί τε διαφορητικοῖς τρίβοντες ἐπὶ πλεῖστον . εἶναι δὲ χρὴ τὴν τρίψιν δηλονότι μαλακήν τε καὶ ἀραιωτικήν . ἐγὼ γοῦν τινα παχὺν ἱκανῶς ὀλίγῳ χρόνῳ συμμέτρως εὔσαρκον εἰργασάμην , ὀξεῖ δρόμῳ χρῆσθαι καταναγκάζων , εἶτ’ ἀπομάττων μὲν τὸν ἱδρῶτα σινδόσιν , ἤτοι λίαν μαλακαῖς , ἢ λίαν τραχείαις , ἐφεξῆς δὲ τρίβων ἐπὶ πλεῖστον ἀλείμμασι διαφορητικοῖς , ἃ καλοῦσιν ἤδη συνήθως οἱ νεώτεροι τῶν ἰατρῶν ἄκοπα , καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην τρίψιν ἐπὶ τὸ λουτρὸν ἄγων , ἐφ’ ᾧ λουτρῷ τροφὴν μὲν εὐθέως οὐ προσέφερον , ἡσυχάζειν δὲ μεταξὺ κελεύων , ἢ καί τι τῶν συνήθων αὐτῷ πράττειν , αὖθις ἐπὶ τὸ δεύτερον ἦγον λουτρὸν , εἶτ’ ὄγκους ἐδεσμάτων ὀλιγοτρόφους ἐδίδουν , ὡς ἐμπίπλασθαι μὲν , ὀλίγον δ’ ἐξ αὐτῶν εἰς ὅλον ἀναδίδοσθαι τὸ σῶμα . καὶ τὰς ἄλλας δὲ δυσκρασίας , ἐν ὅλῳ τῷ σώματι γιγνομένας , ὁμοίως ἐπανορθοῦσθαι χρὴ , πρῶτον μὲν ὧν προσήκει πράττειν εὑρίσκοντα τὸν σκοπὸν , εἶτα τὰς δυναμένας αὐτὰ δρᾷν ὕλας . διὸ καὶ σύντομος ὁ νῦν λόγος ἅπαξ γίγνεται πρὸς τοὺς μεμνημένους τῶν τε τρίψεων καὶ τῶν γυμνασίων καὶ τῶν λουτρῶν τὰς διαγωγὰς , ἔτι τε πρὸς τούτοις ἐδεσμάτων τε καὶ φαρμάκων . περὶ μὲν οὖν τρίψεων τε καὶ γυμνασίων ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ πρόσθεν εἴρηται , περὶ δὲ τῶν τροφῶν ἑτέρωθι , καθάπερ γε καὶ περὶ τῶν φαρμάκων . ἡ γάρ τοι κατὰ μέθοδον διδασκαλία , τὰ κοινὰ καὶ καθόλου περιλαμβάνουσα , εἰς πολλὰ τῶν κατὰ μέρος εὐμνημόνευτός τε καὶ σύντομος γίγνεται . ἐγὼ δὲ οὐ μόνα τὰ καθόλου λέγω , ἀλλὰ καὶ τὰ παραδείγματα τῶν κατὰ μέρος αὐτοῖς προστιθεὶς τελειοτάτην ἡγοῦμαι ποιεῖσθαι τὴν διδασκαλίαν .
Lemmas: ὁ δέ ὑγιεινός τέχνη ὁ πείθω αὐτός διαφυλάσσω ὑγιαίνω ἐπαγγέλλω , ὁ δέ ἀπειθέω ἐν ἴσος καθίστημι ὡς εἰ καί μηδόλως εἰμί . ἀπειθέω δέ ἔνιοι μέν ὑπό ὁ ἐν ὁ παραχρῆμα νικάω ἡδονή , ὅς ἀκρατής τε καί ἀκόλαστος ὀνομάζω , ἔνιοι δέ ὑπό φιλοτιμία , ὅς ὀνομάζω ὁ Ἕλλην κενοδοξία , ὁποῖος εἰμί καί ὁ πᾶς μάλα ὑπομένω πάσχω , ἤ πισσόω συνεχής ὅλος ὁ σῶμα , συμβουλεύω αὐτός ὁ ἰατρός ὁ βοήθημα οὗτος διά ὁ ἰσχνότης . γίγνομαι δέ οὗτος τις μέν ἐπί ὁ κατά ὅλος ὁ σῶμα δυσκρασία κατά ὁ ἐπί ὁ ξηρός τε καί ψυχρός ὑπερβολή , ἔνιοι δέ διά ὁ ἀναδοτικός δύναμις ἤ θρεπτικός ἤ ἀμφότερος ἄρρωστος εἰμί φύσις . πᾶς δέ ὁ οὕτως ἔχω ὀνίνημι ὁ καλέω ὑπό ὁ νῦν Ἕλλην δρῶπαξ · καί γάρ ἀνάδοσις συντελέω καί θρέψις , καί πολύς γε ὁ ἰσχνός ἔμπροσθεν εἰμί ὁράω παχύνω ἐπί ὁ βοήθημα , καί μάλα ὅσος ὁ μέν ἀναδοτικός δύναμις ἄρρωστος εἰμί , ὁ θρεπτικός δέ οὐ ἄρρωστος μέν , ἀλλά διά ἀπορία ὕλη ἐπιτήδειος τρέφω αὔταρκος οὐ δύναμαι , οὗτος συμβαίνω αὐτός διά ἔνδεια ὁ ἀναδίδωμι τροφή . ἀλλά ἔνιοι , ὡς φημί , ὑπό φιλοτιμία , ἵνα μή δοκέω ὅμοιος ὁ τρυφάω ἤ καλλωπίζω πισσόω , φεύγω ὁ ἐκ αὐτός βοήθεια , ἄλλος τις κελεύω ἐγώ ἐφευρίσκω αὐτός βοήθημα ὁ ἰσχνότης . εἰμί δέ οὐδείς μέν ὅδε δύναμις ἔχω ἴσος · ὠφελέω μέντοι δύναμαι καί ὁ τοιοῦτος , πρό ὁ λουτρόν χείρ μή πάνυ μαλακός , ὥσπερ αὖ μηδέ τραχύς , ἀνατρίβω ὁ σῶμα , μέχρι περ ἄν ἔρευθος ἔχω , ᾄπειτα τρῖψις σκληρός , μή πολύς , πιλέω ὁ δέρμα πυκνός καί σκληρός ἐργάζομαι , καί μετά οὗτος γυμνάσιον σύμμετρος χράω , εἶτα λούω , ἄνευ ὁ χρονίζω κατά ὁ βαλανεῖον , ἐκμάσσω παραπλήσιος ὁ προλέγω ξηροτριβία , καί μετά οὗτος ἐπαλείφω ἔλαιον βραχύς , καί προσφέρω ὁ σιτίον . σκοπός γάρ ὁ τοιοῦτος εἰμί , εἰς ὁ σαρκώδης γένος ἕλκω αἷμα χρηστός , ἐπιρρώννυμι ὁ ἐν αὐτός θρεπτικός δύναμις , ὅπως μή διαφορέω ὁ ἑλ́γω . ῥώννυμι μέν οὖν ὁ θρεπτικός δύναμις ἐκ ὁ θερμαίνω ὁ σάρξ , οὐ διαφορέω δέ ὁ παράγω εἰς αὐτός αἷμα , χρίω ἔλαιον , δύναμις ἐμπλαστικός ἔχω φάρμακον . εἰ δέ ὁ ὁ ἡλικία ἐπιτρέπω , καί ψυχρολουσία ὁ αὐτός ἄνθρωπος χράω ἅμα ὁ λέγω ὀνίνημι μέγας . ἔμπαλιν δέ ἐπί ὁ ἄμετρος παχύνω ἐκλύω μέν χρή ὁ ἀνάδοσις , αὐξάνω δέ χρή ὁ ἀπόρροια ὁ σῶμα . ὁ μέν οὖν ἀνάδοσις ἐκλύω συνεχής ὑπαγωγή γαστήρ , ἐθίζω ἐγώ ὁ ὁ τροφή ὄργανον κάτω ταχύς ὠθέω , ὅσος περιέχω κατά οὗτος . ὁ δέ ἀπόρροια ὁ σῶμα αὐξάνω ὀξύς γυμνάσιον , ὅς εἰμί καί δρόμος , ἄλειμμα τε διαφορητικός τρίβω ἐπί πολύς . εἰμί δέ χρή ὁ τρῖψις δηλονότι μαλακός τε καί ἀραιωτικός . ἐγώ γοῦν τις παχύς ἱκανός ὀλίγος χρόνος σύμμετρος εὔσαρκος ἐργάζομαι , ὀξύς δρόμος χράω καταναγκάζω , εἶτα ἀπομάσσω μέν ὁ ἱδρώς σινδών , ἤτοι λίαν μαλακός , ἤ λίαν τραχύς , ἐφεξῆς δέ τρίβω ἐπί πολύς ἄλειμμα διαφορητικός , ὅς καλέω ἤδη συνήθης ὁ νέος ὁ ἰατρός ἄκοπος , καί μετά ὁ τοιοῦτος τρῖψις ἐπί ὁ λουτρόν ἄγω , ἐπί ὅς λουτρόν τροφή μέν εὐθύς οὐ προσφέρω , ἡσυχάζω δέ μεταξύ κελεύω , ἤ καί τις ὁ συνήθης αὐτός πράσσω , αὖθις ἐπί ὁ δεύτερος ἄγω λουτρόν , εἶτα ὄγκος ἔδεσμα ὀλιγότροφος δίδωμι , ὡς ἐμπίμπλημι μέν , ὀλίγος δέ ἐκ αὐτός εἰς ὅλος ἀναδίδωμι ὁ σῶμα . καί ὁ ἄλλος δέ δυσκρασία , ἐν ὅλος ὁ σῶμα γίγνομαι , ὅμοιος ἐπανορθόω χρή , πρῶτος μέν ὅς προσήκω πράσσω εὑρίσκω ὁ σκοπός , εἶτα ὁ δύναμαι αὐτός δράω ὕλη . διό καί σύντομος ὁ νῦν λόγος ἅπαξ γίγνομαι πρός ὁ μιμνῄσκω ὁ τε τρῖψις καί ὁ γυμνάσιον καί ὁ λουτρόν ὁ διαγωγή , ἔτι τε πρός οὗτος ἔδεσμα τε καί φάρμακον . περί μέν οὖν τρῖψις τε καί γυμνάσιον ἐν ὅδε ὁ πραγματεία πρόσθεν λέγω , περί δέ ὁ τροφή ἑτέρωθι , καθά γε καί περί ὁ φάρμακον . ὁ γάρ τοι κατά μέθοδος διδασκαλία , ὁ κοινός καί καθόλου περιλαμβάνω , εἰς πολύς ὁ κατά μέρος εὐμνημόνευτος τε καί σύντομος γίγνομαι . ἐγώ δέ οὐ μόνος ὁ καθόλου λέγω , ἀλλά καί ὁ παράδειγμα ὁ κατά μέρος αὐτός προστίθημι τέλειος ἡγέομαι ποιέω ὁ διδασκαλία .