galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.2
Αἱ μοχθηραὶ δὲ τῶν σωμάτων κατασκευαὶ διτταὶ κατὰ γένος εἰσίν · ἔνιαι μὲν γὰρ αὐτῶν ὁμαλῶς , ἔνιαι δὲ ἀνωμάλως ἔχουσι κεκραμένα τὰ στοιχειώδη τε καὶ πρῶτα τοῦ σώματος μόρια , καλούμενα δ’ ὑπ’ Ἀριστοτέλους ὁμοιομερῆ . λέγω δ’ ὁμαλῶς μὲν , ὅταν ἐπί τινα δυσκρασίαν ἐκτραπῇ πάντα ὁμοίως τὰ τοῦ σώματος μόρια , ψυχρότερα τοῦ προσήκοντος ἢ θερμότερα γενόμενα , ἢ ξηρότερα ἢ ὑγρότερα , καὶ κατὰ συζυγίαν τινὰ μὲν ἅμα θερμότερά τε καὶ ξηρότερα , τινὰ δὲ ὑγρότερα καὶ ψυχρότερα γιγνόμενα , καί τινα μὲν ὑγρότερα καὶ θερμότερα , τινὰ δὲ ψυχρότερα καὶ ξηρότερα . καὶ μέντοι καὶ κατὰ τὴν τῶν ὀργανικῶν μορίων σύνθεσιν ἔνια μὲν ὁμαλῶς , ἔνια δὲ ἀνωμάλως σύγκειται . πρῶτον μὲν οὖν ἐρῶ καὶ νῦν , ὁποῖαι κατασκευαὶ σωμάτων εἰσὶν αἱ νοσωδέσταται , καθάπερ καὶ πρόσθεν ἐδήλωσα τὴν ὑγιεινήν . ἀλλ’ αὕτη μὲν μία , τὸ γὰρ ἄριστον ἐν παντὶ γένει πράγματος ἕν ἐστι · τὰ μοχθηρὰ δὲ δηλονότι πάμπολλα . διττὴ δ’ αὐτῶν ἐστιν ἡ γενικὴ διαφορὰ , καθάπερ ἀρτίως εἶπον , ἐνίων μὲν ἐν ὁμοίᾳ δυσκρασίᾳ ἅπαντα ἐχόντων τὰ μόρια , τινῶν δ’ ἐν διαφερούσῃ . τῶν μὲν οὖν ὁμοίαν ἐχόντων δυσκρασίαν εὔδηλον ὡς χείριστά ἐστι τὰ σφοδρὰς ἔχοντα ταύτας , καὶ μάλιστα τὰς ψυχρὰς ἅμα καὶ ξηράς · τῶν δ’ ἀνωμάλους ἐχόντων κατασκευὰς σωμάτων οὐδ’ ἀριθμῆσαι ῥᾴδιόν ἐστι τὰς ὑπαλλάξεις . ἀλλὰ κᾀκεῖνα δ’ ὑπαλλάξειεν ἄν τις διττοῖς εἴδεσιν , ἢ γένεσιν , ἢ ὅπερ ἄν τις ὀνομάζειν ἐθέλοι . νοσωδέστατα μὲν γὰρ αὐτῶν ἐστιν , ὅσα ταῖς ἐναντίαις κράσεσι τὰ κυριώτατα τῶν μορίων ἔχει πλεονεκτούμενα · μετριώτερα δ’ , ἐν οἷς οὕτω διάκειται τὰ μὴ κύρια . τεθέαμαι γάρ τινας ἤδη ἔχοντας κοιλίαν μὲν ψυχρὰν , κεφαλὴν δὲ θερμὴν , ὥσπερ ἐνίους ἔμπαλιν ἐπὶ κεφαλῇ ψυχρᾷ θερμὴν κοιλίαν . ἐθεασάμην δὲ κατὰ συμβεβηκὸς , οὐ πρώτως , οὐδὲ κατὰ τὸν ἴδιον λόγον τῆς κράσεως ἐκχολουμένην γαστέρα συνεχῶς , οὐκ οὖσαν φύσει θερμὴν , ὥσπερ γε καὶ ψυχομένην ἑτέραν , καίτοι οὐκ οὖσαν φύσει ψυχράν · οὕτως δὲ καὶ κεφαλὴν , ἧπάρ τε καὶ σπλῆνα , καὶ ἄλλο μόριον ἀπολαῦον ἐνίοτε τῆς ἑτέρας δυσκρασίας , ἤτοι μηδὲν αὐτὸ φύσει βεβλαμμένον εἰς τὴν προσήκουσαν κρᾶσιν , ἢ διακείμενον ἐναντίως αὐτῇ . περὶ πρώτων οὖν ὁ λόγος ἔσται μοι τῶν ὁμαλὴν τὴν δυσκρασίαν ἐχόντων , ἀπὸ τῶν θερμοτέρων ἀρξαμένῳ . λέλεκται δ’ ἐν τοῖς περὶ κράσεων , ἀδύνατον εἶναι διαμένειν ἐπὶ πολὺ δυσκρασίαν τινὰ μίαν , αὐτὴ γὰρ ἑαυτῇ προσκτᾶταί τινα ἐξ ἀνάγκης ἑτέραν . διὸ καὶ τοῖς πλείστοις τῶν ἰατρῶν τέτταρες ἔδοξαν εἷναι μόναι δυσκρασίαι σύνθετοι , τὰς δὲ ἁπλᾶς οὐκ εἶναι · τήν τε γὰρ θερμὴν ἐξικμάζουσαν ἀεὶ τὰς ὑγρότητας ἐπικτᾶσθαι ξηρότητα , τήν τε ψυχρὰν , ἅτε οὐκ ἐκδαπανῶσαν , ὑποτρέφειν ὑγρότητα , κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ τὴν ξηρὰν ἐν μὲν τῷ χρόνῳ τῶν αὐξητικῶν ἡλικιῶν ἑαυτοῦ θερμότερον ἀποφαίνειν τὸ ζῶον , ἐν δὲ τῷ τῶν παρακμαστικῶν ἀποψύχειν · ξηραίνειν μὲν τὰ στερεὰ μόρια τοῦ σώματος , ἀθροίζειν δὲ περιττωμάτων πλῆθος · ὥσπερ γε καὶ τὴν ὑγρὰν , ἢν ἅμα τῷ θερμοτάτῳ συμμέτρῳ συστῇ , γίνεσθαί ποτε κατ’ ἀμφοτέρας τὰς ἀντιθέσεις εὔκρατον . ἀμφοτέρας δ’ ἀντιθέσεις δηλονότι λέγω τὴν κατὰ τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν καὶ τὴν κατὰ τὸ ξηρὸν καὶ ὑγρόν . ἔσται δ’ εὔκρατος ἡ τοιαύτη κατὰ τὸν τῆς ἀκμῆς καιρὸν , οὐχ ἥκιστα δὲ κᾀν τῷ κατὰ τὴν παρακμὴν , ὡς ἐκείνοις πρέπει . τὴν μὲν γὰρ ἀρίστην κρᾶσιν ἴσχει τὸ σῶμα κατὰ τὴν τῶν μειρακίων ἡλικίαν , αἱ δ’ ἄλλαι πᾶσαι χείρους ταύτης εἰσὶν , ὡς ἐδείχθη . καὶ μέντοι καὶ τοῦτ’ ἀναμεμνήσθω , ἕν τι ὂν αὐτὸ τῶν εἰρημένων . διττῶν γὰρ οὐσῶν ἐνεργειῶν κατὰ τὰ ζῶα , τὰς μὲν σωματικὰς οἱ παῖδες ἀρίστας ἔχουσι , τὰς δὲ ψυχικὰς ἡ μετὰ τοὺς παῖδας ἡλικία μέχρι τῆς παρακμαστικῆς . οὐκ ἔστι δὲ καὶ ἐτῶν ἀριθμῷ περιορίσαι ταύτας , καθάπερ ἔνιοι πεποιήκασι , πλὴν ἢ κατὰ πλάτος . ἡβάσκειν οὖν ἄρχονταί τινες ἅμα τῷ πληρῶσαι τὸ τεσσαρεσκαιδέκατον ἔτος , ἔνιοι δὲ μετ’ ἐνιαυτὸν , ἢ καὶ πλείονα χρόνον · ἀρχήν τε τῆς παρακμῆς ἴσχουσιν , ἔνιοι μὲν εὐθέως μετὰ τὸ τριακοστὸν ἔτος , ἔνιοι δὲ μετὰ τὸ τριακοστὸν πέμπτον . τὴν μὲν οὖν ἰσχὺν ἅπαντες ἄνθρωποι καθαιροῦνται μετὰ τὴν ἀκμαστικὴν ἡλικίαν , οὐ μὴν τήν γε ὑγίειαν ἀπολλύουσιν , ἀλλ’ ἧττον μὲν ἐπαινετὴν ἔχουσιν ἢ πρόσθεν , ἔχουσι δ’ ὅμως οὐ μόνον ἄχρι γήρως ἀρχῆς , ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ γῆρας ὅλον , ὃ δὴ δοκεῖ τισιν εἶναι νόσημα φυσικὸν , ὁπόταν μήτ’ ὀδυνῶνταί τι , μήτε τινὰ τῶν ἐνεργειῶν , αἷς εἰς τὰς κατὰ τὸν βίον πράξεις χρώμεθα , τελέως ἀπολέσωσιν , ἢ μὴ παντάπασιν ἄῤῥωστον ἔχωσιν , ὑγιαίνουσιν ὑγίειαν οὖσαν οἰκείαν γήρᾳ . μεμνῆσθαι γὰρ δεῖ που καὶ τῶν περὶ τῆς ὑγιείας ἀποδεδειγμένων , ὡς πάμπολυ τὸ πλάτος αὐτῆς ἐστιν . εἰ δὲ καὶ τρίτη τίς ἐστι διάθεσις σώματος , ἣν οἱ περὶ τὸν Ἡρόφιλον οὐδετέραν ὀνομάζουσι , τὴν τοῖς ἐκ πυρετῶν χαλεπῶν διασωθεῖσιν ὑπάρχουσαν κατὰ τὸν τῆς ἀναλήψεως χρόνον , καὶ τῇ τοῦ γήρως ἡλικίᾳ , τὸ μὲν ἔξω νόσου τοῖς γέρουσιν εἶναι πάντως ὑπάρξει , τὸ δὲ τὰς ἐνεργείας ἰσχυρὰς ἔχειν ὁμοίως τοῖς ἀκμάζουσιν οὐχ ὑπάρχει . ἀλλ’ ἐὰν , εἰς ὅσον γέροντι χρεία βλέπειν τε καὶ ἀκούειν καὶ βαδίζειν καὶ τἄλλα πράττειν δύνασθαι , μηδὲν ἐλλίπῃ τὸ σῶμα , καὶ τοῦτ’ ἄν τις εἰκότως ὀνομάζοι γέροντος ὑγίειαν , ὅλον τοῦτο λέγων ὑγίειαν γέροντος , οὐχ ἁπλῶς ὑγίειαν . ἐκείνη μὲν γὰρ ἄμεμπτός ἐστι τὴν διὰ τῶν ἐνεργειῶν ἀρετὴν , μεμπτὴ δ’ ἡ τῶν γερόντων · ἔχουσα γὰρ ἁπάσας τὰς ἐνεργείας οὐδεμίαν ἐῤῥωμένην ἔχει . καὶ δὴ καὶ τὸ γηροκομικὸν ὀνομαζόμενον μέρος τῆς ἰατρικῆς σκοπὸν ἔχει τὴν γεροντικὴν ὑγείαν εἰς ὅσον οἷόν τε διαφυλάττειν . ὅσα δὲ σώματα νοσώδη κατασκευὴν ἔσχηκεν εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ γενέσει , ταῦτα τὴν ἀρχὴν μὲν οὐδ’ ἀφικνεῖταί ποτε εἰς τὸ γῆρας , εἰ δ’ ἀφίκοιτο , πάντα ἕν γέ τι νόσημα χρόνιον ἴσχει . προὐθέμεθα δ’ ἐν τῷ νῦν λόγῳ περὶ τῶν μοχθηρὰν ἐχόντων κατασκευὴν διελθεῖν , σκοποῦντες , ὅπως ἄν τις αὐτὰ φυλάττοι κατὰ τὸ πλεῖστον ὑγιαίνοντα .
Lemmas: ὁ μοχθηρός δέ ὁ σῶμα κατασκευή δισσός κατά γένος εἰμί · ἔνιοι μέν γάρ αὐτός ὁμαλής , ἔνιοι δέ ἀνώμαλος ἔχω κεράννυμι ὁ στοιχειώδης τε καί πρῶτος ὁ σῶμα μόριον , καλέω δέ ὑπό Ἀριστοτέλης ὁμοιομερής . λέγω δέ ὁμαλής μέν , ὅταν ἐπί τις δυσκρασία ἐκτρέπω πᾶς ὅμοιος ὁ ὁ σῶμα μόριον , ψυχρός ὁ προσήκω ἤ θερμός γίγνομαι , ἤ ξηρός ἤ ὑγρός , καί κατά συζυγία τις μέν ἅμα θερμός τε καί ξηρός , τις δέ ὑγρός καί ψυχρός γίγνομαι , καί τις μέν ὑγρός καί θερμός , τις δέ ψυχρός καί ξηρός . καί μέντοι καί κατά ὁ ὁ ὀργανικός μόριον σύνθεσις ἔνιοι μέν ὁμαλής , ἔνιοι δέ ἀνώμαλος σύγκειμαι . πρῶτος μέν οὖν λέγω καί νῦν , ὁποῖος κατασκευή σῶμα εἰμί ὁ νοσώδης , καθά καί πρόσθεν δηλόω ὁ ὑγιεινός . ἀλλά οὗτος μέν εἷς , ὁ γάρ ἀγαθός ἐν πᾶς γένος πρᾶγμα εἷς εἰμί · ὁ μοχθηρός δέ δηλονότι πάμπολυς . δισσός δέ αὐτός εἰμί ὁ γενικός διαφορά , καθά ἄρτιος λέγω , ἔνιοι μέν ἐν ὅμοιος δυσκρασία ἅπας ἔχω ὁ μόριον , τις δέ ἐν διαφέρω . ὁ μέν οὖν ὅμοιος ἔχω δυσκρασία εὔδηλος ὡς κακός εἰμί ὁ σφοδρός ἔχω οὗτος , καί μάλα ὁ ψυχρός ἅμα καί ξηρός · ὁ δέ ἀνώμαλος ἔχω κατασκευή σῶμα οὐδέ ἀριθμέω ῥᾴδιος εἰμί ὁ ὑπάλλαξις . ἀλλά κοᾀκίς δέ ὑπαλλάσσω ἄν τις δισσός εἶδος , ἤ γένεσις , ἤ ὅς ἄν τις ὀνομάζω ἐθέλω . νοσώδης μέν γάρ αὐτός εἰμί , ὅσος ὁ ἐναντίος κρᾶσις ὁ κύριος ὁ μόριον ἔχω πλεονεκτέω · μέτριος δέ , ἐν ὅς οὕτως διάκειμαι ὁ μή κύριος . θεάομαι γάρ τις ἤδη ἔχω κοιλία μέν ψυχρός , κεφαλή δέ θερμός , ὥσπερ ἔνιοι ἔμπαλιν ἐπί κεφαλή ψυχρός θερμός κοιλία . θεάομαι δέ κατά συμβαίνω , οὐ πρῶτος , οὐδέ κατά ὁ ἴδιος λόγος ὁ κρᾶσις ἐκχολάω γαστήρ συνεχής , οὐ εἰμί φύσις θερμός , ὥσπερ γε καί ψύχω ἕτερος , καίτοι οὐ εἰμί φύσις ψυχρός · οὕτως δέ καί κεφαλή , ἧπαρ τε καί σπλήν , καί ἄλλος μόριον ἀπολαύω ἐνίοτε ὁ ἕτερος δυσκρασία , ἤτοι μηδείς αὐτός φύσις βλάπτω εἰς ὁ προσήκω κρᾶσις , ἤ διάκειμαι ἐναντίος αὐτός . περί πρῶτος οὖν ὁ λόγος εἰμί ἐγώ ὁ ὁμαλός ὁ δυσκρασία ἔχω , ἀπό ὁ θερμός ἄρχω . λέγω δέ ἐν ὁ περί κρᾶσις , ἀδύνατος εἰμί διαμένω ἐπί πολύς δυσκρασία τις εἷς , αὐτός γάρ ἑαυτοῦ προσκτάομαι τις ἐκ ἀνάγκη ἕτερος . διό καί ὁ πολύς ὁ ἰατρός τέσσαρες δοκέω ἵημι μόνος δυσκρασία σύνθετος , ὁ δέ ἁπλόος οὐ εἰμί · ὁ τε γάρ θερμός ἐξικμάζω ἀεί ὁ ὑγρότης ἐπικτάομαι ξηρότης , ὁ τε ψυχρός , ἅτε οὐ ἐκδαπανάω , ὑποτρέφω ὑγρότης , κατά αὐτός δέ καί ὁ ξηρός ἐν μέν ὁ χρόνος ὁ αὐξητικός ἡλικία ἑαυτοῦ θερμός ἀποφαίνω ὁ ζῷον , ἐν δέ ὁ ὁ παρακμαστικός ἀποψύχω · ξηραίνω μέν ὁ στερεός μόριον ὁ σῶμα , ἀθροίζω δέ περίσσωμα πλῆθος · ὥσπερ γε καί ὁ ὑγρός , ἐάν ἅμα ὁ θερμός σύμμετρος συνίστημι , γίγνομαι ποτέ κατά ἀμφότερος ὁ ἀντίθεσις εὔκρατος . ἀμφότερος δέ ἀντίθεσις δηλονότι λέγω ὁ κατά ὁ θερμός καί ψυχρός καί ὁ κατά ὁ ξηρός καί ὑγρός . εἰμί δέ εὔκρατος ὁ τοιοῦτος κατά ὁ ὁ ἀκμή καιρός , οὐ ἦκα δέ εἰͅν ὁ κατά ὁ παρακμή , ὡς ἐκεῖνος πρέπω . ὁ μέν γάρ ἀγαθός κρᾶσις ἴσχω ὁ σῶμα κατά ὁ ὁ μειράκιον ἡλικία , ὁ δέ ἄλλος πᾶς κακός οὗτος εἰμί , ὡς δείκνυμι . καί μέντοι καί οὗτος ἀναμιμνῄσκω , εἷς τις εἰμί αὐτός ὁ λέγω . δισσός γάρ εἰμί ἐνέργεια κατά ὁ ζῷον , ὁ μέν σωματικός ὁ παῖς ἀγαθός ἔχω , ὁ δέ ψυχικός ὁ μετά ὁ παῖς ἡλικία μέχρι ὁ παρακμαστικός . οὐ εἰμί δέ καί ἔτος ἀριθμός περιορίζω οὗτος , καθά ἔνιοι ποιέω , πλήν ἤ κατά πλάτος . ἡβάσκω οὖν ἄρχω τις ἅμα ὁ πληρόω ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος ἔτος , ἔνιοι δέ μετά ἐνιαυτός , ἤ καί πολύς χρόνος · ἀρχή τε ὁ παρακμή ἴσχω , ἔνιοι μέν εὐθύς μετά ὁ τριακοστός ἔτος , ἔνιοι δέ μετά ὁ τριακοστός πέμπτος . ὁ μέν οὖν ἰσχύς ἅπας ἄνθρωπος καθαιρέω μετά ὁ ἀκμαστικός ἡλικία , οὐ μήν ὁ γε ὑγίεια ἀπόλλυμι , ἀλλά ἥσσων μέν ἐπαινετός ἔχω ἤ πρόσθεν , ἔχω δέ ὅμως οὐ μόνος ἄχρι γῆρας ἀρχή , ἀλλά καί κατά αὐτός ὁ γῆρας ὅλος , ὅς δή δοκέω τις εἰμί νόσημα φυσικός , ὁπόταν μήτε ὀδυνάω τις , μήτε τις ὁ ἐνέργεια , ὅς εἰς ὁ κατά ὁ βίος πρᾶξις χράω , τέλειος ἀπόλλυμι , ἤ μή παντάπασι ἄρρωστος ἔχω , ὑγιαίνω ὑγίεια εἰμί οἰκεῖος γῆρας . μιμνῄσκω γάρ δέω που καί ὁ περί ὁ ὑγίεια ἀποδείκνυμι , ὡς πάμπολυς ὁ πλάτος αὐτός εἰμί . εἰ δέ καί τρίτος τις εἰμί διάθεσις σῶμα , ὅς ὁ περί ὁ Ἡρόφιλος οὐδέτερος ὀνομάζω , ὁ ὁ ἐκ πυρετός χαλεπός διασῴζω ὑπάρχω κατά ὁ ὁ ἀνάληψις χρόνος , καί ὁ ὁ γῆρας ἡλικία , ὁ μέν ἔξω νόσος ὁ γέρων εἰμί πάντως ὑπάρχω , ὁ δέ ὁ ἐνέργεια ἰσχυρός ἔχω ὅμοιος ὁ ἀκμάζω οὐ ὑπάρχω . ἀλλά ἐάν , εἰς ὅσος γέρων χρεία βλέπω τε καί ἀκούω καί βαδίζω καί ἄλλος πράσσω δύναμαι , μηδείς ἐλλείπω ὁ σῶμα , καί οὗτος ἄν τις ἔοικα ὀνομάζω γέρων ὑγίεια , ὅλος οὗτος λέγω ὑγίεια γέρων , οὐ ἁπλῶς ὑγίεια . ἐκεῖνος μέν γάρ ἄμεμπτος εἰμί ὁ διά ὁ ἐνέργεια ἀρετή , μεμπτός δέ ὁ ὁ γέρων · ἔχω γάρ ἅπας ὁ ἐνέργεια οὐδείς ῥώννυμι ἔχω . καί δή καί ὁ γηροκομικός ὀνομάζω μέρος ὁ ἰατρικός σκοπός ἔχω ὁ γεροντικός ὑγεία εἰς ὅσος οἷος τε διαφυλάσσω . ὅσος δέ σῶμα νοσώδης κατασκευή ἔχω εὐθύς ἐν ὁ πρῶτος γένεσις , οὗτος ὁ ἀρχή μέν οὐδέ ἀφικνέομαι ποτέ εἰς ὁ γῆρας , εἰ δέ ἀφικνέομαι , πᾶς εἷς γε τις νόσημα χρόνιος ἴσχω . προτίθημι δέ ἐν ὁ νῦν λόγος περί ὁ μοχθηρός ἔχω κατασκευή διέρχομαι , σκοπέω , ὅπως ἄν τις αὐτός φυλάσσω κατά ὁ πολύς ὑγιαίνω .