galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 1.5
Ἐπὶ τούτοις ὑποκειμένοις ἐνθένδε ποθὲν ἀρκτέον ἂν εἴη τῆς ὑγιεινῆς πραγματείας . ἐπειδὴ συμμετρία τίς ἐστιν ἡ ὑγεία , συμμετρία δὲ πᾶσα κατὰ διττὸν τρόπον ἀποτελεῖταί τε καὶ λέγεται , ποτὲ μὲν εἰς ἄκρον ἥκουσα καὶ ὄντως οὖσα συμμετρία , ποτὲ δὲ ἀπολειπομένη βραχύ τι τῆς ἀκριβείας , εἴη ἂν καὶ ὑγιεινὴ συμμετρία διττή τις · ἡ μὲν γὰρ ἀκριβής τε καὶ ἀρίστη καὶ τελεία καὶ ἄκρα , ἡ δὲ ἀπολειπομένη μὲν ταύτης , οὐ μὴν ἤδη γε τοσούτῳ , ὡς λυπεῖσθαι τὸ ζῶον . ἔτι δὲ κἀνταῦθα λογική τις μᾶλλον ἢ κατὰ τὴν χρείαν τῆς τέχνης ζήτησις , οὐ συγχωρούντων ἐνίων , ἕτερον ἑτέρου μᾶλλον ὑγιαίνειν , οὐδ’ εἶναι πλάτος ἱκανὸν ἐν τῇ διαθέσει τοῦ σώματος , ἣν ὑγίειαν ὀνομάζομεν , ἀλλ’ ἕν τι καὶ ἀπηκριβωμένον οὖσαν αὐτὴν ἄτμητον εἰς τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ὑπάρχειν . ἐμοὶ δὲ ὥσπερ τὸ λευκὸν σῶμα τὸ μὲν ἧττον λευκὸν εἶναι φαίνεται , τὸ δὲ μᾶλλον , οὕτως καὶ τὸ ὑγιαῖνον ἧττόν τε καὶ μᾶλλον εἶναι δοκεῖ τοιοῦτον . διττὴ δὲ ἀπόδειξις τοῦ λόγου · μία μὲν ἐκ τῆς κατὰ τὰς ἡλικίας μεταπτώσεως · ἀφ’ οὗ γὰρ ἀπεκυήθη τὸ ζῶον , ἀεὶ μεταβάλλειν ἀναγκαῖον αὐτοῦ κρᾶσιν , ὡς ἔμπροσθεν ἐδείκνυμεν · ὥστ’ , εἴπερ ἐν μὲν τῷ ποιῷ τῆς κράσεως ἡ ὑγεία , τὸ ποιὸν δ’ οὐ μένει ταὐτὸ , οὐδὲ τὴν ὑγίειαν ἐγχωρεῖ τὴν αὐτὴν φυλάττεσθαι · δευτέρα δ’ ἀπόδειξις ἐκ τῆς κατὰ τὰς ἐνεργείας διαφορᾶς . οὔτε γὰρ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὡσαύτως ἅπαντες οἱ ὑγιαίνοντες ὁρῶσιν , ἀλλ’ οἱ μὲν μᾶλλον , οἱ δ’ ἧττον , οὔτε τοῖς ὠσὶν ὁμοίως ἀκούουσιν , ἀλλὰ κἀνταῦθα πάμπολυ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον · οὐ μὴν οὐδὲ τοῖς σκέλεσιν ὡσαύτως θέουσιν , οὐδὲ ἀντιλαμβάνονται ταῖς χερσὶν , οὐδὲ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὀργάνοις ὡσαύτως ἐνεργοῦσιν , ἀλλ’ ὁ μέν τις βέλτιον , ὁ δὲ χεῖρον εἴπερ οὖν αἱ διαφοραὶ τῶν ἐνεργειῶν ταῖς τῶν κράσεων διαφοραῖς ἀκολουθοῦσιν , ἀνάγκη τοσαύτας εἶναι τὰς τῶν κράσεων διαφορὰς , ὅσαι πέρ εἰσι καὶ αἱ τῶν ἐνεργειῶν . εἰ δὲ μὴ κράσεων ἐθέλει τις λέγειν , ἀλλὰ κατασκευῶν , ἵν’ ἐπὶ πάσαις ταῖς αἱρέσεσιν ὁ λόγος ἐκτείνοιτο , συμπεραίνοιτ’ ἂν ὡσαύτως . συμμετρία γὰρ δή τις ἡ ὑγίεια κατὰ πάσας ἐστὶ τὰς αἱρέσεις , ἀλλὰ καθ’ ἡμᾶς μὲν ὑγροῦ καὶ ξηροῦ , καὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ , κατ’ ἄλλους δὲ ὄγκων καὶ πόρων , κατ’ ἄλλους δὲ ἀτόμων , ἢ ἀνάρμων , ἢ ἀμερῶν , ἢ ὁμοιομερῶν , ἢ ὅτου δὴ τῶν πρώτων στοιχείων , ἀλλὰ κατὰ πάντας γε διὰ τὴν συμμετρίαν αὐτῶν ἐνεργοῦμεν τοῖς μορίοις . εἴπερ οὖν διαφόρως ἐνεργοῦμεν , διάφορός ἐστι καὶ ἡ καθ’ ἕκαστον συμμετρία τῶν στοιχείων , ὅπερ ἦν ἡ ὑγίεια . καὶ μὴν καὶ χωρὶς τοῦ στοιχείου μνημονεύειν ᾧδ’ ἂν ὁ λόγος ἐρωτηθείη εἴπερ ταῖς κατασκευαῖς τῶν μορίων ἀκολουθοῦσιν αἱ ἐνέργειαι , ὅσαιπερ ἂν ὦσιν ἐν ταῖς ἐνεργείαις αἱ διαφοραὶ , τοσαῦται καὶ αἱ κατασκευαὶ ἔσονται · ἀλλὰ μὴν ἀκολουθοῦσιν ταῖς κατασκευαῖς αἱ ἐνέργειαι · ἀναγκαῖον ἄρα τοσαύτας εἶναι τῶν κατασκευῶν διαφορὰς , ὅσαιπερ καὶ αἱ τῶν ἐνεργειῶν . εἰσὶ δὲ τῶν ἐνεργειῶν πάμπολλαί τινες · ἄρα καὶ τῶν κατασκευῶν εἰσιν . εἴπερ οὖν ἐν ἅπασι τοῖς ὑγιαίνουσιν αἱ κατασκευαὶ τῶν μορίων ὑπάρχουσι σύμμετροι , διάφοροι δέ εἰσιν αἱ κατασκευαὶ , διότι αἱ ἐνέργειαι διάφοροι , πάμπολλαί τινες συμμετρίαι τῶν κατασκευῶν ἔσονται , ὥστε καὶ ὑγίειαι πάμπολλαι . καὶ μὴν εἰ διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ κατὰ μέρος ὑγίειαι , ἤτοι κατὰ τὸ κοινὸν ἁπάσαις εἶδος , ἀφ’ οὗπερ ὑγίειαι λέγονται , διοίσουσιν , ἢ κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἀλλήλων διαφέρουσιν · ἀλλὰ μὴν οὐ κατὰ τὸ κοινὸν εἶδος · ἀδιάφοροι γάρ εἰσιν αἱ ὑγίειαι · κατὰ τὸ μᾶλλον ἄρα καὶ ἧττον ἀλλήλων διαφέρουσιν . ὥσπερ γὰρ ἡ ἐν τῇ χιόνι λευκότης τῆς ἐν τῷ γάλακτι λευκότητος , ᾗ μὲν λευκόν ἐστιν , οὐ διαφέρει , τῷ μᾶλλον δὲ καὶ ἧττον διαφέρει , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ ἐν τῷ Ἀχιλλεῖ , φέρε εἰπεῖν , ὑγίεια τῆς ἐν τῷ Θερσίτῃ ὑγιείας , καθ’ ὅσον μὲν ὑγίεια , ταὐτό ἐστιν , ἑτέρῳ δέ τινι διαφέρει · καὶ τοῦτο τὸ ἕτερον οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ τό μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . οὔτε γὰρ , ὡς οὐ διαφερόντως ἐνεργοῦμεν ἅπαντες , ἔνεστιν εἰπεῖν , οὔθ’ , ὡς δι’ ἄλλο τι τὴν ἀνισότητα ταύτην ἔχομεν , ἢ διὰ τὴν κατασκευὴν , ἐφ’ ἧς ἐνεργοῦμεν . Εἴ τις δὲ φήσει , μόνους μὲν τοὺς ἅπασι τοῖς μορίοις ἄκρως ἐνεργοῦντας ὑγιαίνειν , ἡμᾶς δὲ τοὺς ἄλλους , ὅσοι χεῖρον ἐκείνων ἔχομεν , οὐχ ὑγιαίνειν , ἴστω συμπάσης οὗτος τῆς ὑγιεινῆς πραγματείας ἀνατρέπων τὴν ὑπόθεσιν . εἰ γὰρ δὴ τὸ φυλάττειν ἣν παρελάβομεν ὑγίειαν ὁ σκοπὸς αὐτῆς ἐστιν , οὐδεὶς δὲ |ἡμῶν ὑγιαίνει , πρόδηλον ὡς ἐπ’ οὐδενὸς ἐνεργοῦσαν ἕξομεν , ἣν νῦν συστῆσαι βουλόμεθα τέχνην ὑγιεινήν · οὐκοῦν οὐδὲ ζητητέον αὐτὴν , ἀλλὰ σιωπητέον καὶ παυστέον ἤδη τὸν λόγον . ἁπάσας οὖν ἐκκόπτει τὰς τοιαύτας ἀπορίας ἡ τῆς ἀληθείας γνῶσις · οὐ γὰρ ἡ τελεία μόνον ἥ τίς ἐστιν ἄτμητος ὑγίεια λέγεταί τε καί ἐστιν , ἀλλὰ καὶ ἡ τῆσδε μὲν ἀποδέουσα , μηδέπω δὲ τῆς χρείας ἐκπεπτωκυῖα . χρῄζομεν γὰρ ἅπαντες ἄνθρωποι τῆς ὑγιείας εἴς τε τὰς κατὰ τὸν βίον ἐνεργείας , ἃς ἐμποδίζουσί τε ἣ διακόπτουσι καὶ καταπαύουσιν αἱ νόσοι , καὶ προσέτι τῆς ἀνοχλησίας ἕνεκεν · ὀχλούμεθα γὰρ ἐν ταῖς ὀδύναις οὐ σμικρά . τὴν δὲ τοιαύτην κατάστασιν , ἐν ᾗ μήτε ὀδυνώμεθα , μήτε ἐν ταῖς κατὰ τὸν βίον ἐνεργείαις ἐμποδιζόμεθα , καλοῦμεν ὑγίειαν , ἣν εἴ τις ἑτέρῳ προσαγορεύειν ὀνόματι βούλεται , πλέον οὐδὲν ἐκ τούτων σχήσει , καθάπερ οὐδ’ οἱ τὴν ἀειπάθειαν εἰσάγοντες . εἰ μὲν γὰρ διὰ τοῦτ’ εἰσῆγον αὐτὴν , ὅτι πᾶν σῶμα γεννητὸν , ὥσπερ τὰς τῆς γενέσεως αἰτίας , οὕτω καὶ τὰς τῆς φθορᾶς ἔχει συμφύτους ἐξ ἀρχῆς , ὡς ἡμεῖς ἔμπροσθεν ἐπεδείξαμεν , ἐπῃνοῦμεν ἂν αὐτοὺς , ὡς ἀληθῆ τε ἅμα καὶ παλαιὰ πρεσβεύοντας δόγματα . ἐπειδὴ δὲ ὁμοειδῆ τὴν τῶν ὑγιαινόντων σωμάτων κατάστασιν εἶναι βούλονται ταῖς τῶν νοσούντων , οὐκέτ’ ἐπαινοῦμεν , οὐδὲ ἀποδεχόμεθα τὸ δόγμα · βέλτιον γὰρ ἦν μακρῷ , πλάτος ὑποθέσθαι συνέχον τὴν ὑγίειαν , ἤπερ ἅπαντας ἡμᾶς ὑπ’ ἀπαύστων νοσημάτων συνέχεσθαι . καὶ γὰρ τὰ σπέρματα πασῶν τῶν νόσων ἐνυπάρχειν ἡμῖν φασιν . ἀλλά τοι συγχωροῦσί γε καὶ αὐτοὶ , διὰ τὴν σμικρότητα τὴν αἴσθησιν ἡμῶν ἐκφεύγειν αὐτά . ἔστω τοίνυν , εἰ βούλονται , ὀδυνηρά τις ἐν ἡμῖν διάθεσις , ἀλλ’ οὕτω σμικρὰ καὶ ἀναίσθητος , ὡς μὴ λυπεῖν τοὺς ἔχοντας . ἔστωσαν , εἰ βούλονται , καὶ πυρετοὶ , ἀλλ’ οὕτω σμικροὶ , ὡς μήτ’ αἴσθησιν ἡμῖν ἀπ’ αὐτῶν γίνεσθαι μηδεμίαν , ἐξεῖναί τε καὶ πολιτεύεσθαι , καὶ λούεσθαι , καὶ πίνειν ἐσθίειν τε καὶ τἄλλα πράττειν , ὧν δεόμεθα . τὸ γὰρ τῆς χρείας ἀπαρεμπόδιστον ὁρίζει μᾶλλον τὴν ὑγίειαν . οὐδὲ γὰρ ἡ τῶν ἐνεργειῶν ἀσθένεια νόσου γνώρισμά ἐστιν , ἁπλῶς οὕτως εἰποῦσιν , ἀλλ’ ἡ παρὰ τὴν ἑκάστου φύσιν . ὡς ἅπαντές γε κακῶς ὁρῶμεν , εἰ τοῖς ἀετοῖς τε καὶ Λυγκεῖ παραβαλλοίμεθα , καὶ ἀκούομεν οὐκ ὀρθῶς , εἰ Μελάμποδι , καὶ δὴ καὶ τοῖς ποσὶν ἀῤῥωστοῦμεν , εἴ τις ἡμᾶς Ἰφίκλῳ παραβάλλοι , καὶ ταῖς χερσὶν , εἰ Μίλωνι , καὶ καθ’ ἕκαστον δὲ μόριον ἐγγὺς ἂν ἥκειν νομισθείημεν πηρώσεως , εἰ τοῖς πρωτεύουσι κατὰ τοῦτο παραβαλλοίμεθα . τίς γ’ οὖν ἡμῶν φαύλως ἔχειν οἴεται τὸν ὀφθαλμὸν , εἰ μὴ βλέπει τοὺς ἀπὸ δυοῖν σταδίων μύρμηκας ; ἢ τίς τῶν ὤτων , εἰ μὴ κατακούει τῶν ἀφ’ ἑξήκοντα σταδίων ; ἀλλ’ εἰ ταῦτα τὰ γράμματα , τὰ κατὰ τουτὶ τὸ βιβλίον ἐγγεγραμμένα , μὴ βλέποι τις ὀρθῶς , οὕτως ἂν ἤδη μέμψαιτο τὰς ὄψεις · οὐ μὴν οὐδ’ εἰ ταῦτα , τέσσαρας πήχεις ἀποστήσας , μὴ βλέποι , δικαίως ἂν μέμφοιτο , πλὴν εἰ τῶν οὕτως ὀξυωπεστάτων εἴη τὴν φύσιν , ὡς καὶ ταῦτα βλέπειν . οὕτως γὰρ , οἶμαι , καὶ μέμψεται , καὶ φήσει δικαίως , ὅπερ ἅπαντες ἄνθρωποι λέγουσιν , ὡς τόδε τι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν χρόνον ἐνεργῶν εἶτα νῦν οὐκ ἐνεργεῖ . τὸν μὲν γὰρ τοιοῦτον ἐν νόσῳ τινὶ φήσομεν ὑπάρχειν , εἴπερ μηδὲ διὰ γῆρας τοῦτο πάσχει · καίτοι καὶ τοῦτο νόσον εἶναι λέγουσιν ἔνιοι . τοὺς δ’ ἄλλους ἅπαντας , οἷς φύσει μήτ’ ὀξὺ βλέπειν ἢ ἀκούειν ὑπάρχει , μήτε θέειν ὠκέως , ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον ἐνεργεῖν ἰσχυρῶς , οὔτε νοσεῖν , οὔθ’ ὅλως παρὰ φύσιν ἔχειν ὑποληψόμεθα . πᾶσαι μὲν γὰρ αἱ νόσοι παρὰ φύσιν , οὐκ ἔχουσι δ’ οἱ τοιοῦτοι παρὰ φύσιν , ὥσπερ οὐδ’ οἱ γέροντες . οὔκουν ἁπλῶς γε τῶν ἐνεργειῶν εὐρωστίᾳ τε καὶ ἀῤῥωστίᾳ κριτέον ἐστὶ τοὺς ὑγιαίνοντάς τε καὶ νοσοῦντας , ἀλλὰ τὸ κατὰ φύσιν μὲν τοῖς ὑγιαίνουσι , τὸ παρὰ φύσιν δὲ τοῖς νοσοῦσι προσθετέον , ὡς εἶναι τὴν μὲν ὑγίειαν διάθεσιν κατὰ φύσιν ποιητικὴν ἐνεργείας , τὴν δὲ νόσον διάθεσιν παρὰ φύσιν ἐνεργείας βλαπτικήν . οὔτε γὰρ , εἰ κατὰ φύσιν ἡ διάθεσις , ἤδη καὶ ὑγίεια · διάθεσις γάρ τίς ἐστι κατὰ φύσιν ἥ τε τῶν Αἰγυπτίων μελανότης , ἥ τε τῶν Κελτῶν λευκότης , ἥ τε τῶν Σκυθῶν πυῤῥότης · ἀλλ’ οὐδὲν τῶν τοιούτων ὑγίεια , διότι μηδ’ ἐν χρώμασιν ὅλως ἡ ὑγίεια · οὔτ’ εἰ παρὰ φύσιν , ἤδη καὶ νόσος · ὡς εἴη γ’ ἂν οὕτω καὶ νόσος ἥ τ’ ἐξ ἡλίου μελανότης , ἥ τ’ ἐκ μακρᾶς σκιατροφίας λευκότης . ἀλλὰ προσθεῖναι χρὴ τῇ μὲν τῆς ὑγείας ἐννοίᾳ τὸ λόγον αἰτίας ἔχειν αὐτὴν πρὸς τὴν ἐνέργειαν , τῇ δὲ τῆς νόσου τὸ καὶ ταύτην τὴν ἐνέργειαν βλάπτειν . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐν ἑτέροις εἴρηται διὰ πλειόνων . εἰς δὲ τὰ παρόντα τοσοῦτον ἀποχρήσει μόνον ἐξ αὐτῶν εἰλῆφθαι , τὸ πλάτος ἱκανὸν εἶναι τῆς ὑγείας , καὶ μὴ πᾶσιν ἡμῖν ὑπάρχειν ἴσον ἀκριβῶς . εἰ δέ τῳ δοκεῖ βίαιον εἶναι καὶ τὴν μὴ παντάπασιν ἀπηκριβωμένην εὐκρασίαν ὅμως ἔτι καὶ αὐτὴν ὀνομάζεσθαι , οὗτος ἀναμνησθήτω τῶν κατὰ τὸν βίον ἁπάντων ὀνομάτων . εὔκρατον οὖν τι καὶ πόμα φαμὲν εἶναι , καὶ βαλανεῖον , οὐ μόνον ὅτι τὸ μὲν ἄλλῳ , τὸ δὲ ἄλλῳ τοιοῦτόν ἐστιν , ἀλλὰ καὶ ὅτι πρὸς τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐν πλάτει τοιοῦτον ὑπάρχει . ἀποστραφέντος οὖν τοῦ πίνοντος , ἐμβαλὼν εἰς τὸ ποτήριον ἢ θερμὸν ἢ ψυχρὸν βραχὺ λάθοις ἂν εὔκρατον ποιήσας . καίτοι χ’ , εἴπερ ἦν οὕτως ἀπηκριβωμένον τὸ εὔκρατον , ὡς ἓν εἶναι καὶ ἄτμητον , οὐκ ἂν ἐπιβαλόντος θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἔτι εὔκρατον ἐφαίνετο . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον , οὐδ’ εἰ βραχύ τις εἰς τὴν εὔκρατον κολυμβήθραν ἐμβάλοι ψυχρὸν , διαφθερεῖ παραχρῆμα τὴν εὐκρασίαν αὐτῆς . οὕτω δὲ τὸ περιέχον εὔκρατον εἶναί φαμεν , εἰ καὶ βραχείας ἐφ’ ἑκάτερα τροπὰς λαμβάνει . καὶ τί θαυμαστὸν , εἰ τὴν εὐκρασίαν εἰς ἱκανὸν ἐκτείνουσι πλάτος ἅπαντες , ὅπου γε καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς λύραις εὐαρμοστίαν τὴν μὲν ἀκριβεστάτην δήπου μίαν καὶ ἄτμητον ὑπάρχειν εἰκὸς , ἡ μέντοι γ’ εἰς χρείαν ἰοῦσα πλάτος ἔχει ; πολλάκις γ’ οὖν ἡρμόσθαι δοκοῦσαν ἄριστα λύραν ἕτερος μουσικὸς ἀκριβέστερον ἐφηρμόσατο . πανταχοῦ γὰρ ἡ αἴσθησις ἡμῖν ἐστι κριτήριον ὡς πρὸς τὰς ἐν τῷ βίῳ χρείας . ὥστε καὶ τὴν εὐκρασίαν καὶ τὴν δυσκρασίαν αἰσθήσει κρινοῦμεν . ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν τῆς ἐνεργείας βλάβην ἑκάστου τῶν βεβλαμμένων παρὰ τὸ κατὰ φύσιν , ὅταν εἰς αἰσθητὸν ἥκῃ μέγεθος , ἤδη νόσον ἡμῖν εἶναι νομιστέον , οὐδὲν ὡς πρὸς τὰ παρόντα διαφέροντος οὐδ’ ἐνταῦθα , πότερον αὐτὰς τὰς βεβλαμμένας ἐνεργείας τὸ νόσημα εἶναι λέγει τις , ἢ τὰς διαθέσεις , ὑφ’ ὧν βλάπτονται , ὥσπερ οὐδ’ εἰ διαθέσεις τις ἢ κατασκευὰς ὀνομάζειν ἐθέλει . διῄρηται γὰρ ἡμῖν ἑτέρωθι καὶ περὶ τῶνδε , καὶ δέδεικται κατὰ τὰς διαθέσεις τε καὶ κατασκευὰς τοῦ σώματος ἥ θ’ ὑγεία καὶ νόσος , οὐ κατὰ τὰς ἐνεργείας τε καὶ τὰς βλάβας αὐτῶν συνιστάμεναι . ἀλλὰ πρός γε τὸ φυλάττειν ὑγείαν ἢ ἰᾶσθαι τὰς νόσους οὐδὲν ἐκ τῆς τούτων ἀκριβείας ὀνινάμεθα . μόνον γὰρ ἀρκεῖ διαγινώσκειν , ὡς ἡ μὲν κατασκευὴ τοῦ σώματος , αἰτίας ἔχουσα λόγον ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν , ὁ σκοπὸς τῆς ὑγιεινῆς τε καὶ θεραπευτικῆς τέχνης ἐστί · ταύτην γὰρ ἡμῖν φυλάττειν μὲν ὑπάρχουσαν πρόκειται , δημιουργεῖν δὲ ἀπολλυμένην · αἱ δὲ ἐνέργειαι κατ’ ἀνάγκην ἕπονται , ταῖς μὲν χρησταῖς κατασκευαῖς ἄμεμπτοι , ταῖς δ’ οὐ τοιαύταις μοχθηραί . ὥστ’ , ἐπειδήπερ ὃ φυλάττομεν καὶ δημιουργοῦμεν αὐτοὶ , διάθεσίς τίς ἐστι καὶ κατασκευὴ τοῦ σώματος , ἕπεται δ’ ἐξ ἀνάγκης αὐτῇ ἡ τῶν ἐνεργειῶν τελειότης , οὐδὲν ἔτι χρὴ πρὸς τὰ παρόντα , πότερον ἐν τῷ τῶν ἐνεργειῶν ἢ τῷ τῶν κατασκευῶν γένει θετέα ἐστὶν ὑγίειάν τε καὶ νόσον , ἐπισκοπεῖσθαι . λαβόντες δ’ ἐξ ὑποθέσεως , δέον εἶναι φυλάττειν τῆς κατὰ φύσιν τοῦ σώματος ἡμῶν κατασκευῆς ἐκεῖνα , δι’ ὧν ἐνεργοῦμεν , ἀναμνήσαντές τε πάλιν , ὡς ἡ τῶν ὁμοιομερῶν εὐκρασία τε καὶ τῶν ὀργανικῶν διάπλασις καὶ θέσις ἀριθμός τε καὶ πηλικότης τὰ τῶν ἐνεργειῶν ἐστιν αἴτια , καὶ ὡς ἐν πλάτει ταῦτα πάντα ἐστὶ , καὶ ὡς καθ’ ἕκαστον ἄνθρωπον ἴδια , τῶν ἐφεξῆς ἐχώμεθα . μεγάλην δ’ εἰς αὐτὰ χρείαν ἡ γνῶσις τοῦ πλάτους αὐτῶν παρέχεται . τῆς γὰρ εὐκρασίας διττῆς οὔσης , τῆς μὲν ὡς πρὸς ἐπίνοιαν μᾶλλον ἢ μόνιμον ὕπαρξιν , ὥς γ’ ἐν ζώου σώματι , τῆς δὲ ὑπαρχούσης τε καὶ φαινομένης ἐν ἅπασιν τοῖς ὑγιαίνουσιν , αὐτὴν πάλιν ἡμᾶς χρὴ τέμνειν τὴν φαινομένην · εὑρεθήσεται γὰρ οὐ μικρὰ τῶν ἐν αὐτῇ διαφορά . μάθοις δ’ ἂν , ὡς ἔστιν ἀληθὲς τὸ λεγόμενον , ἐκ τῶν ἡλικιῶν μάλιστα . τῆς γὰρ τῶν μειρακίων ἡλικίας ἀρίστης οὔσης ὡς πρὸς τὰς καθ’ ὁρμὴν ἐνεργείας , ἡ τῶν βρεφῶν δι’ ὑγρότητα χείρων ἐστὶν , ἡ δὲ τῶν γερόντων διὰ ξηρότητά τε καὶ ψύξιν . ἐν μέντοι ταῖς ἄλλαις ἐνεργείαις ταῖς φυσικαῖς ὀνομαζομέναις , οἷον αὐξήσεσί τε καὶ πέψεσι , καὶ ἀναδόσεσι καὶ θρέψεσι , τὰ βρέφη τῶν κατὰ τὰς ἄλλας ἡλικίας ἁπάσας ἀμείνω . ἀλλ’ ὅμως οὐδὲν κωλύονται πάντες οἱ κατὰ πάσας τὰς ἡλικίας ὑγιαίνειν . ὡς οὖν ἐπὶ τῶν ἡλικιῶν ἔχει , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον εὑρήσεις καὶ ἐπὶ τῶν φύσεων αὐτῶν ἀμήχανον οὖσαν τὴν διαφορὰν ἐν ταῖς κράσεσιν · ὥστε , εἰ οὕτως ἔτυχε , δυοῖν παίδοιν τὴν αὐτὴν ἡλικίαν ἀγόντων , τὸν μὲν ὑγρότερον εἶναι θατέρου πολλῷ , τὸν δὲ ξηρότερον , ὡσαύτως δὲ τὸν μὲν θερμότερον , τὸν δὲ ψυχρότερον . ἐν όσοις δὴ τοῖς σώμασιν ὑπάρχει τὸ πολλῷ τοῦ προσήκοντος ἤτοι θερμοτέροις , ἢ ψυχροτέροις , ἢ ὑγροτέροις , ἢ ξηροτέροις εἶναι , ἐν τούτοις οὐκ ἔστιν ἄμεμπτος ἡ κρᾶσις · ἐν ὅσοις δὲ ὑπάρχει τις διαφορὰ τοῦ κάλλιστα κεκραμένου , οὐ μὴν αἰσθητὴ διὰ σμικρότητα , τοῦθ’ ὡς πρὸς τὴν χρείαν ἐν ἴσῃ χώρᾳ τιθέμεθα τοῖς ἀρίστοις · ὥστ’ εἶναι τῆς κατὰ πλάτος ὑγείας τὴν μὲν εὔκρατόν τε καὶ ἄμεμπτον ὡς πρὸς αἴσθησιν , τὴν δ’ οἷον δύσκρατόν τε καὶ μεμπτήν . ἐναργέστατα δὲ τοῦ λεγομένου γνωρίσματα παρέχουσιν αἱ κατ’ ἰσχνότητα καὶ πολυσαρκίαν διαφοραὶ τῶν σωμάτων · ἀναγκαῖον γάρ που τὰς ἐναντίας ἕξεις ἐναντίαις ἕπεσθαι κράσεσιν . ὥσπερ οὖν οὐκ ἐπαινοῦμεν οὔτε τὸ ἄγαν ἰσχνὸν , οὔτε τὸ πάνυ παχὺ σῶμα , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον οὔτε τὰς κράσεις αὐτῶν ἐπαινέσομεν , εἰ καὶ ὅτι μάλιστα βλέποιμεν ἀμφοτέρους ὑγιαίνοντας . αἱ δ’ ἐν τῷ μέσῳ τούτων ἕξεις τῶν εὐσάρκων ὀνομαζομένων , ὥσπερ αὗται σύμμετροί τε καὶ ἄμεμπτοι τὴν ἰδέαν εἰσὶ , ἕπονται συμμέτροις τε καὶ ἀμέμπτοις κράσεσι . τὰς τοίνυν τοιαύτας φύσεις ὡς μὲν πρὸς τὴν ἀκριβεστάτην ἀλήθειαν οὐδ’ αὐτὰς εὐκράτους ἄν τις εἴποι , κατά γε τὴν ἁπλῆν καὶ τελείαν εὐκρασίαν , ὡς μέντοι πρὸς τὴν αἴσθησίν τε καὶ πρὸς τὴν χρείαν ἀμέμπτους τε καὶ ἀρίστους χρὴ τίθεσθαι . τεκμήριον δὲ ἐναργέστατον , ὅτι μηδ’ αὐτὰ τὴν ἀκριβεστάτην ἔχουσιν εὐκρασίαν , ἐκ τοῦ μηδέποτε μένειν αὐτὰς ὡσαύτως ἐχούσας , ἀλλὰ πρῶτον μὲν δέχεσθαι τὴν καθ’ ἡλικίαν μεταβολὴν , οὐδέποτε ἐν ταὐτῷ μενούσης οὐδεμιᾶς ἡλικίας , ἀλλ’ ἀεὶ πρὸς τὸ ξηρότερον ἰούσης , δευτέραν δὲ τὴν καθ’ ὕπνον τε καὶ ἐγρήγορσιν , ἡσυχίαν τε καὶ κίνησιν , αὐτῶν τε τῶν κινήσεων τὰς διαφορὰς , ἔτι τε πρὸς ταύταις τὴν τοῦ πεινᾷν , ἢ διψῇν , ἢ ἐσθίειν , ἢ πίνειν , ἢ ἐμπεπλῆσθαι σιτίων , ἢ πόματος προσδεῖσθαι · καὶ πρὸς τούτοις ἔτι καὶ λουτρὰ , καὶ θυμοὶ , καὶ φροντίδες , καὶ λῦπαι , καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα μονονουχὶ καθ’ ἑκάστην ῥοπὴν ὑπαλλάττοντα τὴν κρᾶσιν . οὔκουν χρὴ ζητεῖν ἐν τοσαύτῃ μεταβολῇ τὴν ἀκριβῶς ἀρίστην κρᾶσιν . εἰ γὰρ καὶ συνέπεσέ ποτε καθ’ ἡντιναοῦν ἀρίστην φύσιν , ἀλλ’ οὐκ ἔμεινέ γε οὐδ’ ἀκαρῆ . ὥστε γ’ ἐμοὶ καὶ θαυμάζειν ἐπέρχεται τὴν δόξαν τῶν ἀνδρῶν , ὅσοι τὴν ὑγίειάν τε καὶ εὐκρασίαν ἀπλατῆ τε καὶ μίαν εἶναι νομίζουσιν , εἰ δέ τι παρὰ ταύτην ἐστὶν , οὐδ’ ὑγείαν εἶναί φασιν , τήν τε ἀειπάθειαν ἐσφέροντες οὐκ αἰσθάνονται περὶ πράγματος ἢ μηδέποτε γεγονότος ἐν ζώου σώματι ποιούμενοι τὸν λόγον , ἢ μηδ’ ἐλάχιστον ὑπομένοντος , εἰ καί ποτε γένοιτο .
Lemmas: ἐπί οὗτος ὑπόκειμαι ἐνθένδε ποθεν ἄρχω ἄν εἰμί ὁ ὑγιεινός πραγματεία . ἐπειδή συμμετρία τις εἰμί ὁ ὑγεία , συμμετρία δέ πᾶς κατά δισσός τρόπος ἀποτελέω τε καί λέγω , ποτέ μέν εἰς ἄκρος ἥκω καί ὄντως εἰμί συμμετρία , ποτέ δέ ἀπολείπω βραχύς τις ὁ ἀκρίβεια , εἰμί ἄν καί ὑγιεινός συμμετρία δισσός τις · ὁ μέν γάρ ἀκριβής τε καί ἀγαθός καί τέλειος καί ἄκρος , ὁ δέ ἀπολείπω μέν οὗτος , οὐ μήν ἤδη γε τοσοῦτος , ὡς λυπέω ὁ ζῷον . ἔτι δέ ἐνταῦθα λογικός τις μάλα ἤ κατά ὁ χρεία ὁ τέχνη ζήτησις , οὐ συγχωρέω ἔνιοι , ἕτερος ἕτερος μάλα ὑγιαίνω , οὐδέ εἰμί πλάτος ἱκανός ἐν ὁ διάθεσις ὁ σῶμα , ὅς ὑγίεια ὀνομάζω , ἀλλά εἷς τις καί ἀπακριβόομαι εἰμί αὐτός ἄτμητος εἰς ὁ μάλα τε καί ἥσσων ὑπάρχω . ἐγώ δέ ὥσπερ ὁ λευκός σῶμα ὁ μέν ἥσσων λευκός εἰμί φαίνω , ὁ δέ μάλα , οὕτως καί ὁ ὑγιαίνω ἥσσων τε καί μάλα εἰμί δοκέω τοιοῦτος . δισσός δέ ἀπόδειξις ὁ λόγος · εἷς μέν ἐκ ὁ κατά ὁ ἡλικία μετάπτωσις · ἀπό ὅς γάρ ἀποκυέω ὁ ζῷον , ἀεί μεταβάλλω ἀναγκαῖος αὐτός κρᾶσις , ὡς ἔμπροσθεν δείκνυμι · ὥστε , εἴπερ ἐν μέν ὁ ποιός ὁ κρᾶσις ὁ ὑγεία , ὁ ποιός δέ οὐ μένω αὐτός , οὐδέ ὁ ὑγίεια ἐγχωρέω ὁ αὐτός φυλάσσω · δεύτερος δέ ἀπόδειξις ἐκ ὁ κατά ὁ ἐνέργεια διαφορά . οὔτε γάρ ὁ ὀφθαλμός ὡσαύτως ἅπας ὁ ὑγιαίνω ὁράω , ἀλλά ὁ μέν μάλα , ὁ δέ ἥσσων , οὔτε ὁ οὖς ὅμοιος ἀκούω , ἀλλά ἐνταῦθα πάμπολυς ὁ μάλα τε καί ἥσσων · οὐ μήν οὐδέ ὁ σκέλος ὡσαύτως θέω , οὐδέ ἀντιλαμβάνω ὁ χείρ , οὐδέ ὁ ἄλλος ἅπας ὄργανον ὡσαύτως ἐνεργέω , ἀλλά ὁ μέν τις ἀγαθός , ὁ δέ κακός εἴπερ οὖν ὁ διαφορά ὁ ἐνέργεια ὁ ὁ κρᾶσις διαφορά ἀκολουθέω , ἀνάγκη τοσοῦτος εἰμί ὁ ὁ κρᾶσις διαφορά , ὅσος περ εἰμί καί ὁ ὁ ἐνέργεια . εἰ δέ μή κρᾶσις ἐθέλω τις λέγω , ἀλλά κατασκευή , ἵνα ἐπί πᾶς ὁ αἵρεσις ὁ λόγος ἐκτείνω , συμπεραίνω ἄν ὡσαύτως . συμμετρία γάρ δή τις ὁ ὑγίεια κατά πᾶς εἰμί ὁ αἵρεσις , ἀλλά κατά ἐγώ μέν ὑγρός καί ξηρός , καί θερμός καί ψυχρός , κατά ἄλλος δέ ὄγκος καί πόρος , κατά ἄλλος δέ ἄτομος , ἤ ἄναρμος , ἤ ἀμερής , ἤ ὁμοιομερής , ἤ ὅστις δή ὁ πρῶτος στοιχεῖον , ἀλλά κατά πᾶς γε διά ὁ συμμετρία αὐτός ἐνεργέω ὁ μόριον . εἴπερ οὖν διάφορος ἐνεργέω , διάφορος εἰμί καί ὁ κατά ἕκαστος συμμετρία ὁ στοιχεῖον , ὅς εἰμί ὁ ὑγίεια . καί μήν καί χωρίς ὁ στοιχεῖον μνημονεύω ὧδε ἄν ὁ λόγος ἐρωτάω εἴπερ ὁ κατασκευή ὁ μόριον ἀκολουθέω ὁ ἐνέργεια , ὅσος ἄν εἰμί ἐν ὁ ἐνέργεια ὁ διαφορά , τοσοῦτος καί ὁ κατασκευή εἰμί · ἀλλά μήν ἀκολουθέω ὁ κατασκευή ὁ ἐνέργεια · ἀναγκαῖος ἄρα τοσοῦτος εἰμί ὁ κατασκευή διαφορά , ὅσος καί ὁ ὁ ἐνέργεια . εἰμί δέ ὁ ἐνέργεια πάμπολυς τις · ἄρα καί ὁ κατασκευή εἰμί . εἴπερ οὖν ἐν ἅπας ὁ ὑγιαίνω ὁ κατασκευή ὁ μόριον ὑπάρχω σύμμετρος , διάφορος δέ εἰμί ὁ κατασκευή , διότι ὁ ἐνέργεια διάφορος , πάμπολυς τις συμμετρία ὁ κατασκευή εἰμί , ὥστε καί ὑγίεια πάμπολυς . καί μήν εἰ διαφέρω ἀλλήλων ὁ κατά μέρος ὑγίεια , ἤτοι κατά ὁ κοινός ἅπας εἶδος , ἀπό ὅς ὑγίεια λέγω , διαφέρω , ἤ κατά ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἀλλήλων διαφέρω · ἀλλά μήν οὐ κατά ὁ κοινός εἶδος · ἀδιάφορος γάρ εἰμί ὁ ὑγίεια · κατά ὁ μάλα ἄρα καί ἥσσων ἀλλήλων διαφέρω . ὥσπερ γάρ ὁ ἐν ὁ χιών λευκότης ὁ ἐν ὁ γάλα λευκότης , ᾗ μέν λευκός εἰμί , οὐ διαφέρω , ὁ μάλα δέ καί ἥσσων διαφέρω , κατά ὁ αὐτός τρόπος ὁ ἐν ὁ Ἀχιλλεύς , φέρε λέγω , ὑγίεια ὁ ἐν ὁ Θερσίτης ὑγίεια , κατά ὅσος μέν ὑγίεια , αὐτός εἰμί , ἕτερος δέ τις διαφέρω · καί οὗτος ὁ ἕτερος οὐδείς ἄλλος εἰμί ἤ ὁ μάλα τε καί ἥσσων . οὔτε γάρ , ὡς οὐ διαφερόντως ἐνεργέω ἅπας , ἔνειμι λέγω , οὔτε , ὡς διά ἄλλος τις ὁ ἀνισότης οὗτος ἔχω , ἤ διά ὁ κατασκευή , ἐπί ὅς ἐνεργέω . εἰ τις δέ φημί , μόνος μέν ὁ ἅπας ὁ μόριον ἄκρος ἐνεργέω ὑγιαίνω , ἐγώ δέ ὁ ἄλλος , ὅσος κακός ἐκεῖνος ἔχω , οὐ ὑγιαίνω , οἶδα σύμπας οὗτος ὁ ὑγιεινός πραγματεία ἀνατρέπω ὁ ὑπόθεσις . εἰ γάρ δή ὁ φυλάσσω ὅς παραλαμβάνω ὑγίεια ὁ σκοπός αὐτός εἰμί , οὐδείς δέ ἡμέτερος ὑγιαίνω , πρόδηλος ὡς ἐπί οὐδείς ἐνεργέω ἔχω , ὅς νῦν συνίστημι βούλομαι τέχνη ὑγιεινός · οὐκοῦν οὐδέ ζητέω αὐτός , ἀλλά σιωπητέος καί παυστέον ἤδη ὁ λόγος . ἅπας οὖν ἐκκόπτω ὁ τοιοῦτος ἀπορία ὁ ὁ ἀλήθεια γνῶσις · οὐ γάρ ὁ τέλειος μόνος ὅς τις εἰμί ἄτμητος ὑγίεια λέγω τε καί εἰμί , ἀλλά καί ὁ ὅδε μέν ἀποδέω , μηδέπω δέ ὁ χρεία ἐκπίπτω . χρῄζω γάρ ἅπας ἄνθρωπος ὁ ὑγίεια εἰς τε ὁ κατά ὁ βίος ἐνέργεια , ὅς ἐμποδίζω τε ὅς διακόπτω καί καταπαύω ὁ νόσος , καί προσέτι ὁ ἀνοχλησία ἕνεκα · ὀχλέω γάρ ἐν ὁ ὀδύνη οὐ μικρός . ὁ δέ τοιοῦτος κατάστασις , ἐν ὅς μήτε ὀδυνάω , μήτε ἐν ὁ κατά ὁ βίος ἐνέργεια ἐμποδίζω , καλέω ὑγίεια , ὅς εἰ τις ἕτερος προσαγορεύω ὄνομα βούλομαι , πολύς οὐδείς ἐκ οὗτος ἔχω , καθά οὐδέ ὁ ὁ ἀειπάθεια εἰσάγω . εἰ μέν γάρ διά οὗτος εἰσάγω αὐτός , ὅτι πᾶς σῶμα γεννητός , ὥσπερ ὁ ὁ γένεσις αἰτία , οὕτως καί ὁ ὁ φθορά ἔχω σύμφυτος ἐκ ἀρχή , ὡς ἐγώ ἔμπροσθεν ἐπιδείκνυμι , ἐπαινέω ἄν αὐτός , ὡς ἀληθής τε ἅμα καί παλαιός πρεσβεύω δόγμα . ἐπειδή δέ ὁμοειδής ὁ ὁ ὑγιαίνω σῶμα κατάστασις εἰμί βούλομαι ὁ ὁ νοσέω , οὐκέτι ἐπαινέω , οὐδέ ἀποδέχομαι ὁ δόγμα · ἀγαθός γάρ εἰμί μακρός , πλάτος ὑποτίθημι συνέχω ὁ ὑγίεια , ἤ ἅπας ἐγώ ὑπό ἄπαυστος νόσημα συνέχω . καί γάρ ὁ σπέρμα πᾶς ὁ νόσος ἐνυπάρχω ἐγώ φημί . ἀλλά τοι συγχωρέω γε καί αὐτός , διά ὁ μικρότης ὁ αἴσθησις ἐγώ ἐκφεύγω αὐτός . εἰμί τοίνυν , εἰ βούλομαι , ὀδυνηρός τις ἐν ἐγώ διάθεσις , ἀλλά οὕτως μικρός καί ἀναίσθητος , ὡς μή λυπέω ὁ ἔχω . εἰμί , εἰ βούλομαι , καί πυρετός , ἀλλά οὕτως μικρός , ὡς μήτε αἴσθησις ἐγώ ἀπό αὐτός γίγνομαι μηδείς , ἔξεστι τε καί πολιτεύω , καί λούω , καί πίνω ἐσθίω τε καί ἄλλος πράσσω , ὅς δέω . ὁ γάρ ὁ χρεία ἀπαρεμπόδιστος ὁρίζω μάλα ὁ ὑγίεια . οὐδέ γάρ ὁ ὁ ἐνέργεια ἀσθένεια νόσος γνώρισμα εἰμί , ἁπλῶς οὕτως λέγω , ἀλλά ὁ παρά ὁ ἕκαστος φύσις . ὡς ἅπας γε κακός ὁράω , εἰ ὁ ἀετός τε καί Λυγκεύς παραβάλλω , καί ἀκούω οὐ ὀρθός , εἰ Μελάμπους , καί δή καί ὁ πούς ἀρρωστέω , εἰ τις ἐγώ Ἴφικλος παραβάλλω , καί ὁ χείρ , εἰ Μίλων , καί κατά ἕκαστος δέ μόριον ἐγγύς ἄν ἥκω νομίζω πήρωσις , εἰ ὁ πρωτεύω κατά οὗτος παραβάλλω . τίς γε οὖν ἐγώ φαῦλος ἔχω οἴομαι ὁ ὀφθαλμός , εἰ μή βλέπω ὁ ἀπό δύο στάδιον μύρμηξ ; ἤ τίς ὁ οὖς , εἰ μή κατακούω ὁ ἀπό ἑξήκοντα στάδιον ; ἀλλά εἰ οὗτος ὁ γράμμα , ὁ κατά οὗτος ὁ βιβλίον ἐγγράφω , μή βλέπω τις ὀρθός , οὕτως ἄν ἤδη μέμφομαι ὁ ὄψις · οὐ μήν οὐδέ εἰ οὗτος , τέσσαρες πῆχυς ἀφίστημι , μή βλέπω , δίκαιος ἄν μέμφομαι , πλήν εἰ ὁ οὕτως ὀξυωπής εἰμί ὁ φύσις , ὡς καί οὗτος βλέπω . οὕτως γάρ , οἴομαι , καί μέμφομαι , καί φημί δίκαιος , ὅς ἅπας ἄνθρωπος λέγω , ὡς ὅδε τις κατά ὁ ἔμπροσθεν χρόνος ἐνεργέω εἶτα νῦν οὐ ἐνεργέω . ὁ μέν γάρ τοιοῦτος ἐν νόσος τις φημί ὑπάρχω , εἴπερ μηδέ διά γῆρας οὗτος πάσχω · καίτοι καί οὗτος νόσος εἰμί λέγω ἔνιοι . ὁ δέ ἄλλος ἅπας , ὅς φύσις μήτε ὀξύς βλέπω ἤ ἀκούω ὑπάρχω , μήτε θέω ὠκύς , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἐνεργέω ἰσχυρός , οὔτε νοσέω , οὔτε ὅλος παρά φύσις ἔχω ὑπολαμβάνω . πᾶς μέν γάρ ὁ νόσος παρά φύσις , οὐ ἔχω δέ ὁ τοιοῦτος παρά φύσις , ὥσπερ οὐδέ ὁ γέρων . οὔκουν ἁπλῶς γε ὁ ἐνέργεια εὐρωστία τε καί ἀρρωστία κρίνω εἰμί ὁ ὑγιαίνω τε καί νοσέω , ἀλλά ὁ κατά φύσις μέν ὁ ὑγιαίνω , ὁ παρά φύσις δέ ὁ νοσέω προστίθημι , ὡς εἰμί ὁ μέν ὑγίεια διάθεσις κατά φύσις ποιητικός ἐνέργεια , ὁ δέ νόσος διάθεσις παρά φύσις ἐνέργεια βλαπτικός . οὔτε γάρ , εἰ κατά φύσις ὁ διάθεσις , ἤδη καί ὑγίεια · διάθεσις γάρ τις εἰμί κατά φύσις ὁ τε ὁ Αἰγύπτιος μελανότης , ὁ τε ὁ Κελτοί λευκότης , ὁ τε ὁ Σκύθης πυρρότης · ἀλλά οὐδείς ὁ τοιοῦτος ὑγίεια , διότι μηδέ ἐν χρῶμα ὅλος ὁ ὑγίεια · οὔτε εἰ παρά φύσις , ἤδη καί νόσος · ὡς εἰμί γε ἄν οὕτως καί νόσος ὁ τε ἐκ ἥλιος μελανότης , ὁ τε ἐκ μακρός σκιατροφία λευκότης . ἀλλά προστίθημι χρή ὁ μέν ὁ ὑγεία ἔννοια ὁ λόγος αἰτία ἔχω αὐτός πρός ὁ ἐνέργεια , ὁ δέ ὁ νόσος ὁ καί οὗτος ὁ ἐνέργεια βλάπτω . ἀλλά περί μέν οὗτος ἐν ἕτερος λέγω διά πολύς . εἰς δέ ὁ πάρειμι τοσοῦτος ἀποχράω μόνος ἐκ αὐτός λαμβάνω , ὁ πλάτος ἱκανός εἰμί ὁ ὑγεία , καί μή πᾶς ἐγώ ὑπάρχω ἴσος ἀκριβής . εἰ δέ τις δοκέω βίαιος εἰμί καί ὁ μή παντάπασι ἀπακριβόομαι εὐκρασία ὅμως ἔτι καί αὐτός ὀνομάζω , οὗτος ἀναμιμνῄσκω ὁ κατά ὁ βίος ἅπας ὄνομα . εὔκρατος οὖν τις καί πόμα φημί εἰμί , καί βαλανεῖον , οὐ μόνος ὅτι ὁ μέν ἄλλος , ὁ δέ ἄλλος τοιοῦτος εἰμί , ἀλλά καί ὅτι πρός ὁ αὐτός ἄνθρωπος ἐν πλάτος τοιοῦτος ὑπάρχω . ἀποστρέφω οὖν ὁ πίνω , ἐμβάλλω εἰς ὁ ποτήριον ἤ θερμός ἤ ψυχρός βραχύς λανθάνω ἄν εὔκρατος ποιέω . καίτοι ἄν , εἴπερ εἰμί οὕτως ἀπακριβόομαι ὁ εὔκρατος , ὡς εἷς εἰμί καί ἄτμητος , οὐ ἄν ἐπιβάλλω θερμός ἤ ψυχρός ἔτι εὔκρατος φαίνω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος , οὐδέ εἰ βραχύς τις εἰς ὁ εὔκρατος κολυμβήθρα ἐμβάλλω ψυχρός , διαφθείρω παραχρῆμα ὁ εὐκρασία αὐτός . οὕτως δέ ὁ περιέχω εὔκρατος εἰμί φημί , εἰ καί βραχύς ἐπί ἑκάτερος τροπή λαμβάνω . καί τίς θαυμαστός , εἰ ὁ εὐκρασία εἰς ἱκανός ἐκτείνω πλάτος ἅπας , ὅπου γε καί ἐν αὐτός ὁ λύρα εὐαρμοστία ὁ μέν ἀκριβής δήπου εἷς καί ἄτμητος ὑπάρχω ἔοικα , ὁ μέντοι γε εἰς χρεία ἔρχομαι πλάτος ἔχω ; πολλάκις γε οὖν ἁρμόζω δοκέω ἀγαθός λύρα ἕτερος μουσικός ἀκριβής ἐφαρμόζω . πανταχοῦ γάρ ὁ αἴσθησις ἐγώ εἰμί κριτήριον ὡς πρός ὁ ἐν ὁ βίος χρεία . ὥστε καί ὁ εὐκρασία καί ὁ δυσκρασία αἴσθησις κρίνω . ὡσαύτως δέ καί ὁ ὁ ἐνέργεια βλάβη ἕκαστος ὁ βλάπτω παρά ὁ κατά φύσις , ὅταν εἰς αἰσθητός ἥκω μέγεθος , ἤδη νόσος ἐγώ εἰμί νομίζω , οὐδείς ὡς πρός ὁ πάρειμι διαφέρω οὐδέ ἐνταῦθα , πότερος αὐτός ὁ βλάπτω ἐνέργεια ὁ νόσημα εἰμί λέγω τις , ἤ ὁ διάθεσις , ὑπό ὅς βλάπτω , ὥσπερ οὐδέ εἰ διάθεσις τις ἤ κατασκευή ὀνομάζω ἐθέλω . διαιρέω γάρ ἐγώ ἑτέρωθι καί περί ὅδε , καί δείκνυμι κατά ὁ διάθεσις τε καί κατασκευή ὁ σῶμα ὁ τε ὑγεία καί νόσος , οὐ κατά ὁ ἐνέργεια τε καί ὁ βλάβη αὐτός συνίστημι . ἀλλά πρός γε ὁ φυλάσσω ὑγεία ἤ ἰάομαι ὁ νόσος οὐδείς ἐκ ὁ οὗτος ἀκρίβεια ὀνίνημι . μόνος γάρ ἀρκέω διαγιγνώσκω , ὡς ὁ μέν κατασκευή ὁ σῶμα , αἰτία ἔχω λόγος ὡς πρός ὁ ἐνέργεια , ὁ σκοπός ὁ ὑγιεινός τε καί θεραπευτικός τέχνη εἰμί · οὗτος γάρ ἐγώ φυλάσσω μέν ὑπάρχω πρόκειμαι , δημιουργέω δέ ἀπόλλυμι · ὁ δέ ἐνέργεια κατά ἀνάγκη ἕπομαι , ὁ μέν χρηστός κατασκευή ἄμεμπτος , ὁ δέ οὐ τοιοῦτος μοχθηρός . ὥστε , ἐπειδή ὅς φυλάσσω καί δημιουργέω αὐτός , διάθεσις τις εἰμί καί κατασκευή ὁ σῶμα , ἕπομαι δέ ἐκ ἀνάγκη αὐτός ὁ ὁ ἐνέργεια τελειότης , οὐδείς ἔτι χρή πρός ὁ πάρειμι , πότερος ἐν ὁ ὁ ἐνέργεια ἤ ὁ ὁ κατασκευή γένος θετέος εἰμί ὑγίεια τε καί νόσος , ἐπισκοπέω . λαμβάνω δέ ἐκ ὑπόθεσις , δέω εἰμί φυλάσσω ὁ κατά φύσις ὁ σῶμα ἐγώ κατασκευή ἐκεῖνος , διά ὅς ἐνεργέω , ἀναμιμνῄσκω τε πάλιν , ὡς ὁ ὁ ὁμοιομερής εὐκρασία τε καί ὁ ὀργανικός διάπλασις καί θέσις ἀριθμός τε καί πηλικότης ὁ ὁ ἐνέργεια εἰμί αἴτιος , καί ὡς ἐν πλάτος οὗτος πᾶς εἰμί , καί ὡς κατά ἕκαστος ἄνθρωπος ἴδιος , ὁ ἐφεξῆς ἔχω . μέγας δέ εἰς αὐτός χρεία ὁ γνῶσις ὁ πλάτος αὐτός παρέχω . ὁ γάρ εὐκρασία δισσός εἰμί , ὁ μέν ὡς πρός ἐπίνοια μᾶλλον ἤ μόνιμος ὕπαρξις , ὡς γε ἐν ζῷον σῶμα , ὁ δέ ὑπάρχω τε καί φαίνω ἐν ἅπας ὁ ὑγιαίνω , αὐτός πάλιν ἐγώ χρή τέμνω ὁ φαίνω · εὑρίσκω γάρ οὐ μικρός ὁ ἐν αὐτός διαφορά . μανθάνω δέ ἄν , ὡς εἰμί ἀληθής ὁ λέγω , ἐκ ὁ ἡλικία μάλα . ὁ γάρ ὁ μειράκιον ἡλικία ἀγαθός εἰμί ὡς πρός ὁ κατά ὁρμή ἐνέργεια , ὁ ὁ βρέφος διά ὑγρότης κακός εἰμί , ὁ δέ ὁ γέρων διά ξηρότης τε καί ψῦξις . ἐν μέντοι ὁ ἄλλος ἐνέργεια ὁ φυσικός ὀνομάζω , οἷος αὔξησις τε καί πέψις , καί ἀνάδοσις καί θρέψις , ὁ βρέφος ὁ κατά ὁ ἄλλος ἡλικία ἅπας ἀγαθός . ἀλλά ὅμως οὐδείς κωλύω πᾶς ὁ κατά πᾶς ὁ ἡλικία ὑγιαίνω . ὡς οὖν ἐπί ὁ ἡλικία ἔχω , κατά ὁ αὐτός τρόπος εὑρίσκω καί ἐπί ὁ φύσις αὐτός ἀμήχανος εἰμί ὁ διαφορά ἐν ὁ κρᾶσις · ὥστε , εἰ οὕτως τυγχάνω , δύο παῖς ὁ αὐτός ἡλικία ἄγω , ὁ μέν ὑγρός εἰμί ἕτερος πολύς , ὁ δέ ξηρός , ὡσαύτως δέ ὁ μέν θερμός , ὁ δέ ψυχρός . ἐν οσός δή ὁ σῶμα ὑπάρχω ὁ πολύς ὁ προσήκω ἤτοι θερμός , ἤ ψυχρός , ἤ ὑγρός , ἤ ξηρός εἰμί , ἐν οὗτος οὐ εἰμί ἄμεμπτος ὁ κρᾶσις · ἐν ὅσος δέ ὑπάρχω τις διαφορά ὁ καλός κεράννυμι , οὐ μήν αἰσθητός διά μικρότης , οὗτος ὡς πρός ὁ χρεία ἐν ἴσος χώρα τίθημι ὁ ἀγαθός · ὥστε εἰμί ὁ κατά πλάτος ὑγεία ὁ μέν εὔκρατος τε καί ἄμεμπτος ὡς πρός αἴσθησις , ὁ δέ οἷος δύσκρατος τε καί μεμπτός . ἐναργής δέ ὁ λέγω γνώρισμα παρέχω ὁ κατά ἰσχνότης καί πολυσαρκία διαφορά ὁ σῶμα · ἀναγκαῖος γάρ που ὁ ἐναντίος ἕξις ἐναντίος ἕπομαι κρᾶσις . ὥσπερ οὖν οὐ ἐπαινέω οὔτε ὁ ἄγαν ἰσχνός , οὔτε ὁ πάνυ παχύς σῶμα , κατά ὁ αὐτός τρόπος οὔτε ὁ κρᾶσις αὐτός ἐπαινέω , εἰ καί ὅτι μάλα βλέπω ἀμφότερος ὑγιαίνω . ὁ δέ ἐν ὁ μέσος οὗτος ἕξις ὁ εὔσαρκος ὀνομάζω , ὥσπερ οὗτος σύμμετρος τε καί ἄμεμπτος ὁ ἰδέα εἰμί , ἕπομαι σύμμετρος τε καί ἄμεμπτος κρᾶσις . ὁ τοίνυν τοιοῦτος φύσις ὡς μέν πρός ὁ ἀκριβής ἀλήθεια οὐδέ αὐτός εὔκρατος ἄν τις λέγω , κατά γε ὁ ἁπλόος καί τέλειος εὐκρασία , ὡς μέντοι πρός ὁ αἴσθησις τε καί πρός ὁ χρεία ἄμεμπτος τε καί ἀγαθός χρή τίθημι . τεκμήριον δέ ἐναργής , ὅτι μηδέ αὐτός ὁ ἀκριβής ἔχω εὐκρασία , ἐκ ὁ μηδέποτε μένω αὐτός ὡσαύτως ἔχω , ἀλλά πρῶτος μέν δέχομαι ὁ κατά ἡλικία μεταβολή , οὐδέποτε ἐν αὐτός μένω οὐδείς ἡλικία , ἀλλά ἀεί πρός ὁ ξηρός ἔρχομαι , δεύτερος δέ ὁ κατά ὕπνος τε καί ἐγρήγορσις , ἡσυχία τε καί κίνησις , αὐτός τε ὁ κίνησις ὁ διαφορά , ἔτι τε πρός οὗτος ὁ ὁ πεινάω , ἤ διψάω , ἤ ἐσθίω , ἤ πίνω , ἤ ἐμπίμπλημι σιτίον , ἤ πόμα προσδέω · καί πρός οὗτος ἔτι καί λουτρόν , καί θυμός , καί φροντίς , καί λύπη , καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος μονονού κατά ἕκαστος ῥοπή ὑπαλλάσσω ὁ κρᾶσις . οὔκουν χρή ζητέω ἐν τοσοῦτος μεταβολή ὁ ἀκριβής ἀγαθός κρᾶσις . εἰ γάρ καί συμπίπτω ποτέ κατά ὁστισοῦν ἀγαθός φύσις , ἀλλά οὐ μένω γε οὐδέ ἀκαρής . ὥστε γε ἐγώ καί θαυμάζω ἐπέρχομαι ὁ δόξα ὁ ἀνήρ , ὅσος ὁ ὑγίεια τε καί εὐκρασία ἀπλατής τε καί εἷς εἰμί νομίζω , εἰ δέ τις παρά οὗτος εἰμί , οὐδέ ὑγεία εἰμί φημί , ὁ τε ἀειπάθεια εἰσφέρω οὐ αἰσθάνομαι περί πρᾶγμα ἤ μηδέποτε γίγνομαι ἐν ζῷον σῶμα ποιέω ὁ λόγος , ἤ μηδέ ἐλαχύς ὑπομένω , εἰ καί ποτέ γίγνομαι .