galenus.de-sanitate-tuenda-libri-vi 6.5
Περὶ δὲ τῶν ἀνώμαλον ἐχόντων τὴν κατασκευὴν τοῦ σώματος οὐκ ἐγχωρεῖ διὰ βραχέων εἰπεῖν , ἐπειδὴ πολλαὶ τῶν τοιούτων ὑπαλλάξεις εἰσὶν , ἄλλων ἄλλο μόριον ἐχόντων δύσκρατον . ἀλλὰ κᾂν δύο δύσκρατα ἔχωσί τινες , ὑπαλλάξεις καὶ τούτων γίνονται πολλαί . καὶ διὰ τοῦτο πρότερον εἰπόντες , ὅσα τῷ τε τὴν ἄμεμπτον ἔχοντι κατασκευὴν , βιοῦντι δὲ βίον δουλικὸν , ἢ περισταστικὸν , ἢ ὅπως ἄν . τις ὀνομάζειν ἐθέλοι , ποιητέον ἐστὶν , καὶ μετὰ ταῦτα , ὅσα τοῖς ὁμαλὴν τὴν δυσκρασίαν ἐν ὁμοίῳ βίῳ , μεταβήσομεν τηνικαῦτα πρὸς τοὺς ἀνώμαλον ἔχοντας ἐν τοῖς τοῦ σώματος μέρεσι τὴν κατασκευήν . ἄμεμπτον δὲ κατασκευὴν σώματος , ὡς πολλάκις εἴρηται , κατὰ πλάτος νοητέον ἐστὶν , ὥσπερ καὶ αὐτὴν τὴν ὑγίειαν . οὔτε γὰρ ὑγιαίνειν τις ἡμῶν ἂν δόξειε τήν γ’ ἀκριβῶς ἄμεμπτον ὑγίειαν οὐκ ἔχων , οὔτ’ ἀμέμπτως κατεσκευάσθαι τὸ σῶμα . λέγουσι δ’ ὑγιαίνοντας μὲν , ὅσοι μήτ’ ὀδυνῶνταί τι μέρος σώματος , εἴς τε τὰς κατὰ τὸν βίον ἐνεργείας ἀπαραπόδιστοι τυγχάνουσιν ὄντες , οὕτω δὲ κατασκευὴν σώματος ἄμεμπτον ἔχειν , ὅταν μήθ’ ὑπὸ τῶν ἔξωθεν αἰτίων ἑτοίμως εἰς νόσον ἄγηται , μήθ’ ὑπὸ τῶν ἐξ αὐτῶν , διωρισμένου δηλονότι τοῦ νοσεῖν ἐνίους συνεχῶς , οὐ διὰ τὴν οἰκείαν κατασκευὴν τοῦ σώματος , ἀλλὰ καὶ διὰ μοχθηρὰν δίαιταν , ἤτοι γ’ ἀργὸν βίον βιοῦντας , ἢ ὑπερπονοῦντας , ἢ περὶ τὰς τῶν σιτίων ποιότητας ἢ ποσότητας ἢ καιροὺς ἁμαρτάνοντας , ἤ τινα τῶν ἐπιτηδευμάτων βλαβερῶς ἐπιτηδεύοντας , ἢ περὶ τὴν τῶν ὕπνων ποσότητα σφαλλομένους , ἢ χρῆσιν ἀφροδισίων ἄμετρον , ἢ καὶ συντήκοντας ἑαυτοὺς ἐν λύπαις καὶ φροντίσιν οὐκ ἀναγκαίαις . οἶδα γὰρ παμπόλλους διὰ τοιαύτας αἰτίας νοσοῦντας καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτόν · ἀλλ’ οὐ φήσομεν αὐτοὺς κακῶς κατεσκευάσθαι τὸ σῶμα , καθάπερ ἐκείνους , ὅσοι μηδὲν ἁμαρτάνοντες ὧν κατέλεξα συνεχῶς νοσοῦσιν . ὑποκείσθω τοίνυν ἐν λόγῳ πρῶτος ὁ τὴν κατὰ πλάτος ἄμεμπτον ἔχων κατασκευὴν σώματος , ἐν βίῳ δουλικῷ , δι’ ὅλης ἡμέρας ὑπηρετῶν , ἤτοι τῶν μεγίστων δυνάμεών τισιν , ἢ μονάρχῳ , χωριζόμενος δὲ τοῦ δεσπότου περὶ τὰ πέρατα τῆς ἡμέρας . ὁρίσαι δὲ πάλιν ἐπὶ τούτου χρὴ , τίνα λέγω πέρατα , παρακοὴν γὰρ ὁ λόγος ἐργάσεται τοῖς ἀναλεγομένοις αὐτὸ , εἰ μὴ τύχοι διορισμοῦ προσήκοντος . ἐὰν γοῦν εἴπω , χωρίζεσθαι τηνικαῦτα πρῶτον εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ σώματος , ἡνίκα ὁ ἥλιος δύνῃ , μὴ προσθεὶς , ὁποίας ἡμέρας λέγω , πότερον τῆς περὶ τὰς θερινὰς τροπὰς , ἢ χειμερινὰς , ἢ κατά τινα τῶν ἰσημερινῶν , ἢ χρόνον ἑκάτερον ἐν τῷ μεταξὺ τῶν εἰρημένων καιρῶν , ἀδύνατόν ἐστι συμφερούσας ὑποθήκας ποιήσασθαι . κατὰ γοῦν τὴν Ῥωμαίων πόλιν αἱ μέγισται μὲν ἡμέραι καὶ νύκτες βραχὺ μείζους ὡρῶν ἰσημερινῶν ιε΄ γίγνονται , καθάπερ γε πάλιν αἱ ἐλάχισται μικρὸν ἀποδέουσαι τῶν θ΄ , κατὰ δὲ τὴν μεγάλην Ἀλεξάνδρειαν ιδ΄ μὲν ὡρῶν αἱ μέγισται , ι΄ δὲ αἱ σμικρόταται . ὁ μὲν οὖν ταῖς σμικροτάταις μὲν ἡμέραις , μεγίσταις δὲ νυξὶν ἀφιστάμενος τῆς ὑπηρεσίας , ἡλίου δυομένου , καὶ τρίψασθαι κατὰ σχολὴν , καὶ λούσασθαι δύναται , καὶ κοιμηθῆναι συμμέτρως . οὐδεὶς δ’ ἐστὶν ὃς οὐδ’ ἐν ταῖς μεγίσταις , οὐδ’ ἐν τούτοις οἷός τ’ ἐστί τι πρᾶξαι μετρίως · οὐ μὴν οὐδ’ ἔγνων τινὰ τοιαύτη δυστυχίᾳ βίου χρησάμενον . ὁ γοῦν ὧν ἴσμεν αὐτοκρατόρων ἑτοιμότατα πρὸς τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ἀφικόμενος Ἀντωνῖνος ἐν μὲν ταῖς μικραῖς ἡμέραις ἡλίου δύνοντος εἰς τὴν παλαίστραν παρεγίγνετο , κατὰ δὲ τὰς μεγίστας ὥρᾳ θ΄ ἢ τὸ πλεῖστον ι΄ . ὥστ’ ἔξεστι τοῖς παραμένουσιν αὐτῷ κατὰ τὰς ἡμερησίας πράξεις , ἀπαλλαγεῖσι , προνοήσασθαι τοῦ σώματος ἐν τῷ λοιπῷ μέρει τῆς ἡμέρας , ὡς ἅμα τῷ δῦναι τὸν ἥλιον εἰς ὕπνον τρέπεσθαι . τῆς γάρ τοι σμικροτάτης νυκτὸς ἴσης οὔσης θ΄ ταῖς ἰσημεριναῖς ὥραις , αὐτάρκης ὁ τοσοῦτος χρόνος αὐτοῖς ὕπνου τυχεῖν . ἐπισκεπτέον οὖν , εἴτε γυμνάζεσθαι κατὰ τὸν ἔμπροσθεν βίον ὁ τοιοῦτος ὑπηρέτης ἔθος ἔχει , εἴτ’ ἀγύμναστος λούεσθαι . τινὲς γὰρ οὐδὲ ἄχρι τοῦ τρίψασθαι προνοοῦνται σφῶν αὐτῶν , ἄντικρύς τ’ εἰς τὸ βαλανεῖον εἰσίασιν παραχεόμενοι τὸ ἔλαιον , ἢ καὶ στλεγγίδα μόνον λαβόντες , ὡς κατ’ αὐτὸ τὸ βαλανεῖον ἀποστλεγγίζεσθαι τὸν ἱδρῶτα . καὶ μέντοι καὶ μετρίως φέρουσι τὸ τοιοῦτον ἔθος ἔνιοι . ὥστε τινὰς αὐτῶν μηδὲ νοσεῖν συνεχῶς , ὅταν ὦσιν εὐδιάπνευστοι . καὶ καλοῦσί γε αὐτοὺς ἀραιοσυγκρίτους ἔνιοι τῶν ἰατρῶν τε καὶ γυμναστῶν . εἴρηται δὲ καὶ ὑφ’ Ἱπποκράτους , ὑγιεινοτέρους μὲν εἶναι τοὺς τοιούτους · ἀραιότης γὰρ , φησὶ , σώματος ἐς διαπνοὴν οἷς πλείω φέρεται , ὑγιεινότεροι , ὅσοις δ’ ἐλάσσω , νοσερώτεροι . τὴν μὲν δὴ τοιαύτην φύσιν σώματος οὐ χρὴ μετάγειν ἐφ’ ἕτερον ἔθος , οὐδ’ ὅλως οὐδεμίαν , ἀλλ’ ὅσαι διὰ τοῦ πολλοῦ χρόνου νοσοῦσιν .
Lemmas: περί δέ ὁ ἀνώμαλος ἔχω ὁ κατασκευή ὁ σῶμα οὐ ἐγχωρέω διά βραχύς λέγω , ἐπειδή πολύς ὁ τοιοῦτος ὑπάλλαξις εἰμί , ἄλλος ἄλλος μόριον ἔχω δύσκρατος . ἀλλά ἔͅν δύο δύσκρατος ἔχω τις , ὑπάλλαξις καί οὗτος γίγνομαι πολύς . καί διά οὗτος πρότερος λέγω , ὅσος ὁ τε ὁ ἄμεμπτος ἔχω κατασκευή , βιάζω δέ βίος δουλικός , ἤ περισταστικός , ἤ ὅπως ἄν . τις ὀνομάζω ἐθέλω , ποιέω εἰμί , καί μετά οὗτος , ὅσος ὁ ὁμαλός ὁ δυσκρασία ἐν ὅμοιος βίος , μεταβαίνω τηνικαῦτα πρός ὁ ἀνώμαλος ἔχω ἐν ὁ ὁ σῶμα μέρος ὁ κατασκευή . ἄμεμπτος δέ κατασκευή σῶμα , ὡς πολλάκις λέγω , κατά πλάτος νοέω εἰμί , ὥσπερ καί αὐτός ὁ ὑγίεια . οὔτε γάρ ὑγιαίνω τις ἐγώ ἄν δοκέω ὁ γε ἀκριβής ἄμεμπτος ὑγίεια οὐ ἔχω , οὔτε ἄμεμπτος κατασκευάζω ὁ σῶμα . λέγω δέ ὑγιαίνω μέν , ὅσος μήτε ὀδυνάω τις μέρος σῶμα , εἰς τε ὁ κατά ὁ βίος ἐνέργεια ἀπαραπόδιστος τυγχάνω εἰμί , οὕτως δέ κατασκευή σῶμα ἄμεμπτος ἔχω , ὅταν μήτε ὑπό ὁ ἔξωθεν αἴτιος ἑτοῖμος εἰς νόσος ἄγω , μήτε ὑπό ὁ ἐκ αὐτός , διορίζω δηλονότι ὁ νοσέω ἔνιοι συνεχής , οὐ διά ὁ οἰκεῖος κατασκευή ὁ σῶμα , ἀλλά καί διά μοχθηρός δίαιτα , ἤτοι γε ἀργός βίος βιόω , ἤ ὑπερπονέω , ἤ περί ὁ ὁ σιτίον ποιότης ἤ ποσότης ἤ καιρός ἁμαρτάνω , ἤ τις ὁ ἐπιτήδευμα βλαβερός ἐπιτηδεύω , ἤ περί ὁ ὁ ὕπνος ποσότης σφάλλω , ἤ χρῆσις ἀφροδίσιος ἄμετρος , ἤ καί συντήκω ἑαυτοῦ ἐν λύπη καί φροντίς οὐ ἀνάγκη . οἶδα γάρ πάμπολυς διά τοιοῦτος αἰτία νοσέω κατά ἕκαστος ἐνιαυτός · ἀλλά οὐ φημί αὐτός κακός κατασκευάζω ὁ σῶμα , καθά ἐκεῖνος , ὅσος μηδείς ἁμαρτάνω ὅς καταλέγω συνεχής νοσέω . ὑπόκειμαι τοίνυν ἐν λόγος πρῶτος ὁ ὁ κατά πλάτος ἄμεμπτος ἔχω κατασκευή σῶμα , ἐν βίος δουλικός , διά ὅλος ἡμέρα ὑπηρετέω , ἤτοι ὁ μέγας δύναμις τις , ἤ μόναρχος , χωρίζω δέ ὁ δεσπότης περί ὁ πέρας ὁ ἡμέρα . ὁρίζω δέ πάλιν ἐπί οὗτος χρή , τίς λέγω πέρας , παρακοή γάρ ὁ λόγος ἐργάζομαι ὁ ἀναλέγω αὐτός , εἰ μή τυγχάνω διορισμός προσήκω . ἐάν γοῦν λέγω , χωρίζω τηνικαῦτα πρῶτος εἰς ὁ ἐπιμέλεια ὁ σῶμα , ἡνίκα ὁ ἥλιος δύναμαι , μή προστίθημι , ὁποῖος ἡμέρα λέγω , πότερος ὁ περί ὁ θερινός τροπή , ἤ χειμερινός , ἤ κατά τις ὁ ἰσημερινός , ἤ χρόνος ἑκάτερος ἐν ὁ μεταξύ ὁ λέγω καιρός , ἀδύνατος εἰμί συμφέρω ὑποθήκη ποιέω . κατά γοῦν ὁ Ῥωμαῖος πόλις ὁ μέγας μέν ἡμέρα καί νύξ βραχύς μέγας ὥρα ἰσημερινός ιεʹ γίγνομαι , καθά γε πάλιν ὁ ἐλαχύς μικρός ἀποδέω ὁ θʹ , κατά δέ ὁ μέγας Ἀλεξάνδρεια ιδʹ μέν ὥρα ὁ μέγας , ιʹ δέ ὁ μικρός . ὁ μέν οὖν ὁ μικρός μέν ἡμέρα , μέγας δέ νύξ ἀφίστημι ὁ ὑπηρεσία , ἥλιος δύω , καί τρίβω κατά σχολή , καί λούω δύναμαι , καί κοιμάω σύμμετρος . οὐδείς δέ εἰμί ὅς οὐδέ ἐν ὁ μέγας , οὐδέ ἐν οὗτος οἷος τε εἰμί τις πράσσω μέτριος · οὐ μήν οὐδέ γιγνώσκω τις τοιοῦτος δυστυχία βίος χράω . ὁ γοῦν ὅς οἶδα αὐτοκράτωρ ἑτοῖμος πρός ὁ ὁ σῶμα ἐπιμέλεια ἀφικνέομαι Ἀντωνῖνος ἐν μέν ὁ μικρός ἡμέρα ἥλιος δύω εἰς ὁ παλαίστρα παραγίγνομαι , κατά δέ ὁ μέγας ὥρα θʹ ἤ ὁ πολύς ιʹ . ὥστε ἔξεστι ὁ παραμένω αὐτός κατά ὁ ἡμερήσιος πρᾶξις , ἀπαλλάσσω , προνοέω ὁ σῶμα ἐν ὁ λοιπός μέρος ὁ ἡμέρα , ὡς ἅμα ὁ δύω ὁ ἥλιος εἰς ὕπνος τρέπω . ὁ γάρ τοι μικρός νύξ ἴσος εἰμί θʹ ὁ ἰσημερινός ὥρα , αὐτάρκης ὁ τοσοῦτος χρόνος αὐτός ὕπνος τυγχάνω . ἐπισκοπέω οὖν , εἴτε γυμνάζω κατά ὁ ἔμπροσθεν βίος ὁ τοιοῦτος ὑπηρέτης ἔθος ἔχω , εἴτε ἀγύμναστος λούω . τις γάρ οὐδέ ἄχρι ὁ τρίβω προνοέω σφεῖς αὐτός , ἄντικρυς τε εἰς ὁ βαλανεῖον εἰσέρχομαι παραχέω ὁ ἔλαιον , ἤ καί στλεγγίς μόνος λαμβάνω , ὡς κατά αὐτός ὁ βαλανεῖον ἀποστλεγγίζω ὁ ἱδρώς . καί μέντοι καί μέτριος φέρω ὁ τοιοῦτος ἔθος ἔνιοι . ὥστε τις αὐτός μηδέ νοσέω συνεχής , ὅταν εἰμί εὐδιάπνευστος . καί καλέω γε αὐτός ἀραιοσύγκριτος ἔνιοι ὁ ἰατρός τε καί γυμναστής . λέγω δέ καί ὑπό Ἱπποκράτης , ὑγιεινός μέν εἰμί ὁ τοιοῦτος · ἀραιότης γάρ , φημί , σῶμα εἰς διαπνοή ὅς πολύς φέρω , ὑγιεινός , ὅσος δέ ἐλαχύς , νοσερός . ὁ μέν δή τοιοῦτος φύσις σῶμα οὐ χρή μετάγω ἐπί ἕτερος ἔθος , οὐδέ ὅλος οὐδείς , ἀλλά ὅσος διά ὁ πολύς χρόνος νοσέω .