galenus.de-rebus-boni-malique-suci 2
Τοῖς μὲν οὖν δυναμένοις γυμνάζεσθαι πρὸ τῶν σιτίων οὐδὲ τῆς ἀκριβοῦς πάνυ διαίτης ἐδέησε · τοῖς δὲ διὰ περιστάσεις πραγμάτων κωλυομένοις οὐ μόνον ἀβλαβεστέρας διαίτης , ἀλλὰ καὶ φαρμάκων ὑγιεινῶν ἐστι χρεία . πολλοὶ μέντοι τῶν ἀνθρώπων ἐν τοιαύτῃ καταστάσει διατρίβουσιν , ὥστε μὴ δυνατὸν αὐτοῖς εἶναι , μήτε γυμνάζεσθαι καλῶς πρὸ τῶν σιτίων , μήτ’ ἐσθίειν ἱκανῶς ἐν καιρῷ , μήτε πέττειν καλῶς τὰς τροφάς . τοὺς μὲν δὴ τοιούτους ἀδύνατον ἀνόσους διαμένειν ἄνευ τοῦ προνοεῖσθαι τῆς γαστρὸς ὑπαγωγῆς ἐκ διαλειμμάτων , ἐνίοτε δὲ καὶ καθάρσεως ἰσχυροτέρας , ὡραίας τε κενώσεως αἵματος , ὑγιεινῶν τέ τινων φαρμάκων , ἐν τοῖς προσήκουσι καιροῖς πινομένων . ὅσοι δὲ βίον ἡσύχιον εἵλοντο , μήτε πρὸ ἡμέρας ἀνάγκην ἔχοντες ἐπὶ τὰς τῶν πολὺ δυναμένων ἐπιέναι θύρας , μήτε πολλάκις ἱδροῦντες ἐν ἀναγκαίαις πράξεσι καταψύχεσθαι , μήτε λουομένοις τισὶ παρεστάναι , μήτ’ εἰς οἶκον ἐπανερχομένους αὐτοὺς παραπέμπειν , εἶτα μετὰ πολλῆς σπουδῆς αὐτοὶ λουσάμενοι πρὸς τὸ δεῖπνον ἐπείγεσθαι , τούτοις πρώτοις ὑποθήσομεν δίαιταν , ἐξ ἧς ἂν μάλιστα χρηστότατον ἔχωσιν αἷμα · μετὰ δὲ τούτους πειράσομαί τινας ὑποθήκας δοῦναι καὶ τοῖς ἐν ἀσχολίᾳ ζῶσι . ﻿ δεήσεται δ’ ὁ λόγος ἀναμνῆσαι τῶν γεγραμμένων ἐν τοῖς τρισὶν ὑπομνήμασιν , ἐν οἷς ὁ λόγος μοι γέγονε περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων . εὔχυμα τοίνυν ἐδέσματα τῶν μὲν σιτηρῶν ἄρτοι τ’ εἰσὶν οἱ καθαροὶ , κατειργασμένοι καλῶς ὀπτήσει τε τῇ διὰ κλιβάνου καὶ τῇ πρὸ αὐτοῦ φυράσει καὶ ζύμῃ συμμέτρῳ καὶ ἁλῶν μίξει , πρὸς τούτοις δὲ δεύτεροι κατ’ ἀρετὴν οἱ ἰπνῖται . καὶ χόνδρος δὲ τῶν εὐχυμοτάτων ἐστὶν , ὥσπερ καὶ τὸ χοίρειον κρέας , ἐὰν ἀκριβῶς ἥ τε γαστὴρ αὐτὰ πέψῃ καὶ τὸ ἧπαρ αἱματώσῃ . γλίσχρον δ’ ἔχει τι καὶ διὰ τοῦτ’ ἐμφρακτικὸν ἥπατός τε καὶ νεφρῶν , οἷς στενόπορα φύσει ταῦτα . πλεοναζόντων γοῦν ταῖς ἐδωδαῖς αὐτῶν , βάρους τέ τις αἴσθησις ἐν τοῖς εἰρημένοις μορίοις γίνεται καί ποτε καὶ πόνος . ἕπεται δὲ ταῖς καθ’ ἧπαρ ἐμφράξεσι , κωλύεσθαι μὲν τὴν ἀνάδοσιν , ἀθροίζεσθαι δὲ πλῆθος ἐν ταῖς κατὰ τὸ μεσάραιόν τε καὶ τὰ σιμὰ τοῦ σπλάγχνου φλεψὶν , ᾧ πάλιν φλεγμονὰς ἀκολουθῆσαι τῶν μορίων , ἐν οἷς ἤθροισται , κίνδυνος , ἢ αὐτῶν τῶν πλεοναζόντων χυμῶν σηπεδόνα . δυοῖν γάρ τοι θάτερον ἀναγκαῖόν ἐστι τοῖς ὠμοῖς καὶ παχέσι χυμοῖς ἀκολουθεῖν , ἢ μεταβάλλεσθαι εἰς αἷμα πεττομένοις , ἢ σήπεσθαι , καθάπερ καὶ τἄλλα πάντα τὰ ἐν τοῖς θερμοῖς χωρίοις χρόνῳ πλείονι μένοντα . καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἰατροῖς εὑρέθη τὰ κληθέντα πρὸς αὐτῶν ὑγιεινὰ φάρμακα , τῆς λεπτυνούσης ἅπαντα δυνάμεως ὄντα . τούτοις γὰρ ἔργον ἐστὶν , ἐκφράττειν μὲν τὰς στενὰς διεξόδους , ἀποῤῥύπτειν δὲ τὸ προσπλαττόμενον γλίσχρον ἐκ τῶν χυμῶν τοῖς ἀγγείοις , τέμνειν δὲ καὶ λεπτύνειν τὰ παχέα τῶν ὑγρῶν . ἀλλ’ ἐὰν πλεονάσῃ τις ἐν αὐτοῖς , ὀῤῥῶδες ἢ πικρόχολον ἐν τῷ χρόνῳ ἢ μελαγχολικὸν ἐργάζεται τὸ αἷμα . πέφυκε γὰρ ὀλίγον δεῖν ἅπαντα τὰ τοιαῦτα φάρμακα σὺν τῷ λεπτύνειν τε καὶ τέμνειν ἔτι καὶ θερμαίνειν ἀμετρότερον . ὑπὸ δὲ τῶν οὕτως θερμαινόντων ξηραίνεται μὲν τὰ στερεὰ , παχύνονται δὲ οἱ χυμοὶ , καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τοὺς νεφροὺς οἱ πωρώδεις λίθοι συνίστανται . καλλίστης οὖν κατασκευῆς σώματος ὑπαρχούσης , ἥτις ἂν εὐκρατοτάτη μὲν ᾖ , τὰς δὲ τῶν χυμῶν διεξόδους εὐρείας ἔχῃ , δυνατόν ἐστιν ὑγιαίνειν ἀεὶ τὸν οὕτω πεφυκότα , γυμναζόμενον αὐτάρκη πρὸ τῶν σιτίων , ἐὰν καὶ πλεονάζῃ ποτὲ κατὰ τὰ παχύχυμα τῶν ἐδεσμάτων , ὁποῖόν ἐστιν , ὡς ἔφην , ὅ τε χόνδρος καὶ τὸ χοίρειον κρέας , οἵ τ’ ἰπνῖται τῶν ἄρτων , ἢ κριβανῖται , οὐ πάνυ δ’ ἀκριβῶς οὔτε προπαρεσκευασμένοι τῇ λελεγμένῃ μικρὸν ἔμπροσθεν κατασκευῇ , κατά τε τὸν κλίβανον ἐνδεῶς ὠπτημένοι . τὴν δ’ αὐτὴν ἔχει τῷ χόνδρῳ φύσιν ὁ καλούμενος τράγος , ἐκ τῶν σιτηρῶν τροφῶν καὶ αὐτὸς ὑπάρχων , δυσκατεργαστότερός γε μὴν ἐν τῇ κατὰ τὴν γαστέρα πέψει ἐστὶ τοῦ χόνδρου . παραπλησίαν δὲ τούτοις δύναμιν ἔχει καὶ ἡ τῶν ὠῶν φύσις , ἀλλὰ διορισμῶν πολλῶν δεομένη , καθάπερ καὶ τὸ γάλα . προϊόντος δὲ τοῦ λόγου διδαχθήσεται μετ’ ὀλίγον ἀκριβῶς πᾶσα . πρότερον γὰρ , ὥσπερ τούτων ἐμνημόνευσα , τὸν οἷον τύπον ὑπογράφων τῶν εὐχύμων τε καὶ κακοχύμων ἅμα γλισχρότητι τροφῶν , οὕτως καὶ τῶν συμμέτρως ἐχουσῶν βούλομαι μνημονεῦσαι , μέσον οὐσῶν τῇ φύσει τῶν παχυνόντων ἐδεσμάτων καὶ τῶν λεπτυνόντων , ὑπὲρ ὧν ἑτέρωθι διῆλθον ἐν ἑνὶ γράμματι τῷ περὶ τῆς λεπτυνούσης διαίτης . ἀλλὰ τῶν μὲν τοιούτων τὰ πλεῖστα φάρμακα μᾶλλον ἄν τις ἢ τροφὴν εἴποι . τὰ δὲ τοὺς παχεῖς καὶ γλίσχρους γεννῶντα χυμοὺς ἐδέσματα τροφιμώτατά τε πάντ’ ἐστὶ , κᾂν πεφθῇ καλῶς ἔν τε τῇ γαστρὶ καὶ τῷ ἥπατι , χρηστὸν αἷμα γεννᾷν πέφυκεν .
Lemmas: ὁ μέν οὖν δύναμαι γυμνάζω πρό ὁ σιτίον οὐδέ ὁ ἀκριβής πάνυ δίαιτα δέω · ὁ δέ διά περίστασις πρᾶγμα κωλύω οὐ μόνος ἀβλαβής δίαιτα , ἀλλά καί φάρμακον ὑγιεινός εἰμί χρεία . πολύς μέντοι ὁ ἄνθρωπος ἐν τοιοῦτος κατάστασις διατρίβω , ὥστε μή δυνατός αὐτός εἰμί , μήτε γυμνάζω καλός πρό ὁ σιτίον , μήτε ἐσθίω ἱκανός ἐν καιρός , μήτε πέσσω καλός ὁ τροφή . ὁ μέν δή τοιοῦτος ἀδύνατος ἄνοσος διαμένω ἄνευ ὁ προνοέω ὁ γαστήρ ὑπαγωγή ἐκ διάλειμμα , ἐνίοτε δέ καί κάθαρσις ἰσχυρός , ὡραῖος τε κένωσις αἷμα , ὑγιεινός τε τις φάρμακον , ἐν ὁ προσήκω καιρός πίνω . ὅσος δέ βίος ἡσύχιος αἱρέω , μήτε πρό ἡμέρα ἀνάγκη ἔχω ἐπί ὁ ὁ πολύς δύναμαι ἐπέρχομαι θύρα , μήτε πολλάκις ἱδρόω ἐν ἀναγκαῖος πρᾶξις καταψύχω , μήτε λούω τις παρίστημι , μήτε εἰς οἶκος ἐπανέρχομαι αὐτός παραπέμπω , εἶτα μετά πολύς σπουδή αὐτός λούω πρός ὁ δεῖπνον ἐπείγω , οὗτος πρῶτος ὑποτίθημι δίαιτα , ἐκ ὅς ἄν μάλα χρηστός ἔχω αἷμα · μετά δέ οὗτος πειράω τις ὑποθήκη δίδωμι καί ὁ ἐν ἀσχολία ζάω . ﻿ δέω δέ ὁ λόγος ἀναμιμνῄσκω ὁ γράφω ἐν ὁ τρεῖς ὑπόμνημα , ἐν ὅς ὁ λόγος ἐγώ γίγνομαι περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις . εὔχυμος τοίνυν ἔδεσμα ὁ μέν σιτηρός ἄρτος τε εἰμί ὁ καθαρός , κατεργάζομαι καλός ὄπτησις τε ὁ διά κρίβανος καί ὁ πρό αὐτός φύρασις καί ζύμη σύμμετρος καί ἅλς μίξις , πρός οὗτος δέ δεύτερος κατά ἀρετή ὁ ἰπνίτης . καί χόνδρος δέ ὁ εὔχυμος εἰμί , ὥσπερ καί ὁ χοίρειος κρέας , ἐάν ἀκριβής ὁ τε γαστήρ αὐτός πέσσω καί ὁ ἧπαρ αἱματόω . γλίσχρος δέ ἔχω τις καί διά οὗτος ἐμφρακτικός ἧπαρ τε καί νεφρός , ὅς στενόπορος φύσις οὗτος . πλεονάζω γοῦν ὁ ἐδωδή αὐτός , βάρος τε τις αἴσθησις ἐν ὁ λέγω μόριον γίγνομαι καί ποτέ καί πόνος . ἕπομαι δέ ὁ κατά ἧπαρ ἔμφραξις , κωλύω μέν ὁ ἀνάδοσις , ἀθροίζω δέ πλῆθος ἐν ὁ κατά ὁ μεσάραιον τε καί ὁ σιμός ὁ σπλάγχνον φλέψ , ὅς πάλιν φλεγμονή ἀκολουθέω ὁ μόριον , ἐν ὅς ἀθροίζω , κίνδυνος , ἤ αὐτός ὁ πλεονάζω χυμός σηπεδών . δύο γάρ τοι ἕτερος ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ὠμός καί παχύς χυμός ἀκολουθέω , ἤ μεταβάλλω εἰς αἷμα πέσσω , ἤ σήπω , καθά καί ἄλλος πᾶς ὁ ἐν ὁ θερμός χωρίον χρόνος πολύς μένω . καί διά οὗτος ὁ ἰατρός εὑρίσκω ὁ καλέω πρός αὐτός ὑγιεινός φάρμακον , ὁ λεπτύνω ἅπας δύναμις εἰμί . οὗτος γάρ ἔργον εἰμί , ἐκφράσσω μέν ὁ στενός διέξοδος , ἀπορρύπτω δέ ὁ προσπλήσσω γλίσχρος ἐκ ὁ χυμός ὁ ἀγγεῖον , τέμνω δέ καί λεπτύνω ὁ παχύς ὁ ὑγρός . ἀλλά ἐάν πλεονάζω τις ἐν αὐτός , ὀρρώδης ἤ πικρόχολος ἐν ὁ χρόνος ἤ μελαγχολικός ἐργάζομαι ὁ αἷμα . φύω γάρ ὀλίγος δέω ἅπας ὁ τοιοῦτος φάρμακον σύν ὁ λεπτύνω τε καί τέμνω ἔτι καί θερμαίνω ἄμετρος . ὑπό δέ ὁ οὕτως θερμαίνω ξηραίνω μέν ὁ στερεός , παχύνω δέ ὁ χυμός , καί διά οὗτος κατά ὁ νεφρός ὁ πωρώδης λίθος συνίστημι . καλός οὖν κατασκευή σῶμα ὑπάρχω , ὅστις ἄν εὔκρατος μέν εἰμί , ὁ δέ ὁ χυμός διέξοδος εὐρύς ἔχω , δυνατός εἰμί ὑγιαίνω ἀεί ὁ οὕτως φύω , γυμνάζω αὐτάρκης πρό ὁ σιτίον , ἐάν καί πλεονάζω ποτέ κατά ὁ παχύχυμος ὁ ἔδεσμα , ὁποῖος εἰμί , ὡς φημί , ὁ τε χόνδρος καί ὁ χοίρειος κρέας , ὁ τε ἰπνίτης ὁ ἄρτος , ἤ κριβανίτης , οὐ πάνυ δέ ἀκριβής οὔτε προπαρασκευάζω ὁ λέγω μικρός ἔμπροσθεν κατασκευή , κατά τε ὁ κρίβανος ἐνδεής ὀπτάω . ὁ δέ αὐτός ἔχω ὁ χόνδρος φύσις ὁ καλέω τράγος , ἐκ ὁ σιτηρός τροφή καί αὐτός ὑπάρχω , δυσκατέργαστος γε μήν ἐν ὁ κατά ὁ γαστήρ πέψις εἰμί ὁ χόνδρος . παραπλήσιος δέ οὗτος δύναμις ἔχω καί ὁ ὁ ᾠόν φύσις , ἀλλά διορισμός πολύς δέω , καθά καί ὁ γάλα . προέρχομαι δέ ὁ λόγος διδάσκω μετά ὀλίγος ἀκριβής πᾶς . πρότερος γάρ , ὥσπερ οὗτος μνημονεύω , ὁ οἷος τύπος ὑπογράφω ὁ εὔχυμος τε καί κακώχυμος ἅμα γλισχρότης τροφή , οὕτως καί ὁ σύμμετρος ἔχω βούλομαι μνημονεύω , μέσος εἰμί ὁ φύσις ὁ παχύνω ἔδεσμα καί ὁ λεπτύνω , ὑπέρ ὅς ἑτέρωθι διέρχομαι ἐν εἷς γράμμα ὁ περί ὁ λεπτύνω δίαιτα . ἀλλά ὁ μέν τοιοῦτος ὁ πολύς φάρμακον μάλα ἄν τις ἤ τροφή λέγω . ὁ δέ ὁ παχύς καί γλίσχρος γεννάω χυμός ἔδεσμα τρόφιμος τε πᾶς εἰμί , ἔͅν πέσσω καλός ἐν τε ὁ γαστήρ καί ὁ ἧπαρ , χρηστός αἷμα γεννάω φύω .