galenus.de-rebus-boni-malique-suci 9
Ὄρνιθες δὲ καὶ ἰχθύες ὀλίγου δεῖν ἅπαντες εὔχυμοι πλὴν τῶν ἐν ἕλεσι καὶ λίμναις καὶ ποταμοῖς ἰλυώδεσι καὶ θολεροῖς διαιτωμένων . ἀέρι γὰρ χείρονι χρῶνται καὶ νήξεσιν ἐλάττοσι καὶ τροφαῖς μοχθηροτέραις , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐκ πόλεως μεγάλης ῥέῃ τὸ ὕδωρ , ἐκκαθαῖρον ἀποπάτους τε καὶ βαλανεῖα καὶ μαγειρεῖα καὶ τὰ τῶν πλυνόντων τὴν ἐσθῆτα καὶ τὴν ὀθόνην ῥύμματα . χειρίστη γὰρ ἡ σὰρξ γίνεται τῶν ἐν ὕδατι τοιούτῳ διαιτωμένων ζώων , μάλιστα μὲν , ὅταν ἐν αὐτῷ μόνῳ διατρίβωσι , κᾂν ἐπιμίγνυται δὲ βελτίονι , μοχθηρότεροι πολλῷ καὶ οὗτοι τῶν ἐν καθαρᾷ θαλάττῃ διαιτωμένων εἰσίν . ἄμεμπτοι γὰρ ὀλίγου δεῖν ἅπαντες ὑπάρχουσιν , ὅσοι κατὰ τὴν ἄμικτον ὕδατι γλυκεῖ διατρίβουσιν , ὥσπερ οἵ τε πελάγιοι καλούμενοι καὶ οἱ πετραῖοι · καὶ γὰρ εἰς εὐχυμίαν καὶ ἐν αὐτῇ τῇ κατὰ τὴν ἐδωδὴν ἡδονῇ προὔχουσι πολὺ τῶν ἄλλων . ἀσφαλέστατον μὲν οὖν ἀεὶ προσφέρεσθαι τῶν τοιούτων · εἰ δέ τι ζῶον εἴη τῶν ἐν ἑκατέροις τοῖς ὕδασι διαιτωμένων , ὥσπερ ὁ κέφαλος καὶ ὁ λάβραξ , ὅ τε κωβιὸς καὶ ἡ σμύραινα , καρκῖνοί τε καὶ ἐγχέλυες , ἀναπυνθάνεσθαι μὲν πρότερον , ὅθεν εἴη τεθηρευμένον , μετὰ δὲ ταῦτα τῇ ὀσμῇ καὶ τῇ γεύσει τὴν διάγνωσιν αὐτῶν ποιεῖσθαι . καὶ γὰρ δυσώδεις καὶ ἀηδεῖς καὶ βλεννώδεις , ὅσοι τὴν δίαιταν ἔσχον ἐν ὕδατι μοχθηρῷ · καὶ μέντοι καὶ λίπος αὐτοῖς ὑπάρχει πολὺ πλέον ἤπερ τοῖς ἄλλοις , καὶ σήπονται ταχέως . οἱ δ’ ἐν θαλάττῃ καθαρᾷ διαιτώμενοι τήν τε ὀδμὴν ἄμεμπτον ἔχουσι καὶ τὴν γεῦσιν ἡδεῖαν , τό τε λίπος ὀλίγιστον , ἢ οὐδ’ ὅλως , ἐξαρκοῦσί τε πλέονι χρόνῳ μὴ σηπόμενοι , καὶ μάλισθ’ ὅταν αὐτοῖς τις περιβάλλῃ χιόνος . κατὰ ταῦτα μὲν οὖν καὶ κρείττους οἱ σκληρότεροι γίνονται ψαθυρωτέραν ἴσχοντες τὴν σάρκα τοῖς πετραίοις τε καὶ τοῖς ὀνίσκοις ὁμοίως · ὃ γὰρ τούτοις ὑπάρχει φύσει , τοῦτο τοῖς σκληροσάρκοις ἐκ τῆς χιόνος προσγίνεται . διὰ τοῦτ’ οὖν ἐναντιωτάτην ἔχουσιν οὐσίαν τῆς σαρκὸς οἵ τ’ ἐκ θαλάττης καθαρᾶς κέφαλοι καὶ οἱ κατὰ τὸ μοχθηρὸν ὕδωρ διαιτώμενοι · παραπλησίως δ’ αὐτοῖς καὶ οἱ κωβιοὶ καὶ οἱ λάβρακες , ἔτι τε τούτων μᾶλλον οἱ ἄλλοι . καὶ σμύραιναι δὲ φαυλόταται γίνονται κατὰ τὰ τοιαῦτα τῶν ὑδάτων . ἡ δ’ ἔγχελυς οὐδ’ ὅλως εὔχυμον ἔδεσμα , κᾂν ἐξ ὕδατος ᾖ καθαροῦ , μήτοι γε δὴ τοῦ πόλιν ἐκκαθαίροντος , ὡς εἴρηται . καὶ παρὰ τὰς ἐπιχωρίους δὲ τροφὰς ἀμείνους τε καὶ χείρους ἑαυτῶν ἰχθύες γίνονται , διαγινωσκόμενοι ῥᾳδίως ὀσμῇ τε καὶ γεύσει , καθάπερ αἱ τρίγλαι . μοχθηρότεραι γὰρ αὐτῶν αἱ τὴν καρκινάδα σιτούμεναι , τῶν δ’ ἄλλων ἡ σὰρξ σκληροτέρας ἐστὶν ὕλης , οὐ μόνον τῆς τῶν πετραίων τε καὶ ὀνίσκων , ἀλλὰ καὶ κεφάλων καὶ λαβράκων , καὶ τῶν ἄλλων πελαγίων , καὶ κατὰ τοῦτο δυσπεπτοτέρα τε καὶ τροφιμωτέρα , κακόχυμον οὐδὲν ἔχουσα . λέλεκται δὲ τελεώτερον ὑπὲρ ἁπάσης τροφῆς ἐν τρισὶν ὑπομνήμασιν , ἃ περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων ἐπιγέγραπται , καὶ χρὴ τὸν ὑγιεινῆς τροφῆς φροντίζοντα μήτε τῆς ἐκείνων ἀναμνήσεως ἀμελῆσαι , μήθ’ ὅλως τῆς ὑγιεινῆς πραγματείας , ἧς μέρος ἐστὶ καὶ τὸ περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων . ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς λεπτυνούσης διαίτης , ἐναντίας οὔσης τῇ παχυνούσῃ διαίτῃ , γέγραπται βιβλίον ἕτερον ἱκανῶς χρήσιμον οἷς ὑγεία σπουδάζεται .
Lemmas: ὄρνις δέ καί ἰχθῦς ὀλίγος δέω ἅπας εὔχυμος πλήν ὁ ἐν ἕλος καί λίμνη καί ποταμός ἰλυώδης καί θολερός διαιτάω . ἀήρ γάρ κακός χράω καί νῆξις ἐλαχύς καί τροφή μοχθηρός , καί μάλα ὅταν ἐκ πόλις μέγας ῥέω ὁ ὕδωρ , ἐκκαθαίρω ἀπόπατος τε καί βαλανεῖον καί μαγειρεῖον καί ὁ ὁ πλύνω ὁ ἐσθής καί ὁ ὀθόνη ῥύμμα . κακός γάρ ὁ σάρξ γίγνομαι ὁ ἐν ὕδωρ τοιοῦτος διαιτάω ζῷον , μάλα μέν , ὅταν ἐν αὐτός μόνος διατρίβω , ἔͅν ἐπιμείγνυμι δέ ἀγαθός , μοχθηρός πολύς καί οὗτος ὁ ἐν καθαρός θάλασσα διαιτάω εἰμί . ἄμεμπτος γάρ ὀλίγος δέω ἅπας ὑπάρχω , ὅσος κατά ὁ ἄμικτος ὕδωρ γλυκύς διατρίβω , ὥσπερ ὁ τε πελάγιος καλέω καί ὁ πετραῖος · καί γάρ εἰς εὐχυμία καί ἐν αὐτός ὁ κατά ὁ ἐδωδή ἡδονή προέχω πολύς ὁ ἄλλος . ἀσφαλής μέν οὖν ἀεί προσφέρω ὁ τοιοῦτος · εἰ δέ τις ζῷον εἰμί ὁ ἐν ἑκάτερος ὁ ὕδωρ διαιτάω , ὥσπερ ὁ κέφαλος καί ὁ λάβραξ , ὁ τε κωβιός καί ὁ σμύραινα , καρκῖνος τε καί ἔγχελυς , ἀναπυνθάνομαι μέν πρότερος , ὅθεν εἰμί θηρεύω , μετά δέ οὗτος ὁ ὀσμή καί ὁ γεῦσις ὁ διάγνωσις αὐτός ποιέω . καί γάρ δυσώδης καί ἀηδής καί βλεννώδης , ὅσος ὁ δίαιτα ἔχω ἐν ὕδωρ μοχθηρός · καί μέντοι καί λίπος αὐτός ὑπάρχω πολύς πολύς ἤ ὁ ἄλλος , καί σήπω ταχύς . ὁ δέ ἐν θάλασσα καθαρός διαιτάω ὁ τε ὀσμή ἄμεμπτος ἔχω καί ὁ γεῦσις ἡδύς , ὁ τε λίπος ὀλίγος , ἤ οὐδέ ὅλος , ἐξαρκέω τε πολύς χρόνος μή σήπω , καί μάλα ὅταν αὐτός τις περιβάλλω χιών . κατά οὗτος μέν οὖν καί κρατύς ὁ σκληρός γίγνομαι ψαθυρός ἴσχω ὁ σάρξ ὁ πετραῖος τε καί ὁ ὀνίσκος ὅμοιος · ὅς γάρ οὗτος ὑπάρχω φύσις , οὗτος ὁ σκληρόσαρκος ἐκ ὁ χιών προσγίγνομαι . διά οὗτος οὖν ἐναντίος ἔχω οὐσία ὁ σάρξ ὁ τε ἐκ θάλασσα καθαρός κέφαλος καί ὁ κατά ὁ μοχθηρός ὕδωρ διαιτάω · παραπλήσιος δέ αὐτός καί ὁ κωβιός καί ὁ λάβραξ , ἔτι τε οὗτος μάλα ὁ ἄλλος . καί σμύραινα δέ φαῦλος γίγνομαι κατά ὁ τοιοῦτος ὁ ὕδωρ . ὁ δέ ἔγχελυς οὐδέ ὅλος εὔχυμος ἔδεσμα , ἔͅν ἐκ ὕδωρ εἰμί καθαρός , μήτοι γε δή ὁ πόλις ἐκκαθαίρω , ὡς λέγω . καί παρά ὁ ἐπιχώριος δέ τροφή ἀγαθός τε καί κακός ἑαυτοῦ ἰχθῦς γίγνομαι , διαγιγνώσκω ῥᾴδιος ὀσμή τε καί γεῦσις , καθά ὁ τρίγλη . μοχθηρός γάρ αὐτός ὁ ὁ καρκινάς σιτέω , ὁ δέ ἄλλος ὁ σάρξ σκληρός εἰμί ὕλη , οὐ μόνος ὁ ὁ πετραῖος τε καί ὀνίσκος , ἀλλά καί κεφάλων καί λάβραξ , καί ὁ ἄλλος πελάγιος , καί κατά οὗτος δύσπεπτος τε καί τρόφιμος , κακόχυμος οὐδείς ἔχω . λέγω δέ τέλειος ὑπέρ ἅπας τροφή ἐν τρεῖς ὑπόμνημα , ὅς περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις ἐπιγράφω , καί χρή ὁ ὑγιεινός τροφή φροντίζω μήτε ὁ ἐκεῖνος ἀνάμνησις ἀμελέω , μήτε ὅλος ὁ ὑγιεινός πραγματεία , ὅς μέρος εἰμί καί ὁ περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις . ἀλλά καί περί ὁ λεπτύνω δίαιτα , ἐναντίος εἰμί ὁ παχύνω δίαιτα , γράφω βιβλίον ἕτερος ἱκανός χρήσιμος ὅς ὑγεία σπουδάζω .