galenus.de-rebus-boni-malique-suci 4
Ἐφεξῆς γοῦν ἐγὼ καταλέξω καὶ τὰ μὴ λελεγμένα κατὰ τὸν ἄχρι δεῦρο λόγον ἐδέσματα παχύχυμα , πάλιν ἀπὸ τῶν ἄρτων ἀρξόμενος . ὅσοι τοίνυν τούτων οὔτε ζύμης , οὔθ’ ἁλῶν ἱκανῶς ἔσχον , οὔτε πλεῖστον ἐφυράθησαν , οὔτ’ ἐν κλιβάνῳ καλῶς ὠπτήθησυν , οὗτοι παχυχυμότεροι πάντων εἰσὶ μετὰ τοῦ καὶ γλισχρότητος ὀλίγον μετέχειν , ὅντινα χυμὸν οἱ περὶ Πραξαγόραν τε καὶ Φιλότιμον ὀνομάζειν εἰώθασι κολλώδη . παχύχυμοι δὲ οἱ τυροὶ πάντες , ἀλλ’ οἱ μὲν νέοι χωρὶς κακοχυμίας , οἱ παλαιοὶ δὲ καὶ σὺν ταύτῃ . γλισχρότης δὲ πρὸς πάχει τισὶν αὐτῶν , οὐχ ἅπασιν , ὑπάρχει διὰ τὴν τοῦ γάλακτος φύσιν , ἐξ οὗ γεγόνασιν , οὐ σμικρὰς ἔχοντος διαφορὰς ἔν τε τοῖς γένεσι τῶν ζώων καὶ ταῖς τροφαῖς , ἃς ἐσθίουσιν ἄλλας ἐν ἄλλοις τόποις . αἰγείῳ μὲν οὖν γάλακτι πλείστῳ χρῶνται παρ’ ἡμῖν , ὥσπερ ἐν ἄλλοις ἔθνεσι βοείῳ · χρῶνται δὲ καὶ τῷ προβατείῳ πολλάκις . ἀλλὰ τοῦτο μέν ἐστι παχὺ , τῷ τῶν ὄνων ὑπεναντίως ἔχον ἐν τῷδε · λιπαρὸν δὲ τὸ τῶν βοῶν . ἁπάντων δ’ ἔχει συμμέτρως τὸ τῶν αἰγῶν . οὔτε γὰρ ἱκανῶς ἐστιν οὔτε λιπαρὸν , οὔτε παχὺ , καὶ διὰ τοῦτο μέσον τι τῶν ἄλλων ὑπάρχει κατὰ τὰς ἐνεργείας , ἃς ἐνεργεῖ κατὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων σῶμα , τοῦ μὲν ὀῤῥώδους καὶ λεπτοῦ γάλακτος ὑπάγοντος μὲν τὴν γαστέρα μᾶλλον , ἧττον δὲ τρέφοντος τὸ σῶμα , τοῦ δὲ παχέος ἔμπαλιν ἧττον μὲν ὑπάγοντος , τρέφοντος δὲ μᾶλλον . σύγκειται γὰρ ἐκ τριῶν οὐσιῶν ἀνομοιομερῶν ἅπαν γάλα , μιᾶς μὲν τῆς ὀῤῥώδους τε καὶ λεπτῆς , ἑτέρας δὲ τῆς παχείας τε καὶ τυρώδους , καὶ τρίτης τῆς ἐλαιώδους τε καὶ λιπαρᾶς . οὐ μὴν ἐν ἅπασί γε τοῖς ζώοις τὸ μέτρον αὐτῶν ἴσον , ἀλλ’ ἐν μὲν τῷ καμήλων τε καὶ ὄνων γάλακτι ἡ ὀῤῥώδης ὑγρότης πλείστη , τὸ τυρῶδες δ’ ἐν τοῖς προβάτοις , ὥσπερ τὸ λιπαρὸν ἐν τῷ τῶν βοῶν γάλακτι . μεσότητα δ’ ἔχει τῶν ὑπερβολῶν ἡ αἲξ πρὸς τἄλλα γένη τῶν ζώων · ἐπείτοι πάλιν αὗται πρὸς ἀλλήλας παραβαλλόμεναι ταῖς εἰρημέναις ὑποπεπτώκασι διαφοραῖς , οὔσης οὐ σμικρᾶς οὐδὲ τῆς κατὰ τὴν ἡλικίαν , ὥσπερ γε καὶ τῆς κατὰ τὰς νομὰς καὶ τὰς ὥρας τοῦ ἔτους , ἔτι τε τὸν χρόνον , ὃν ἀφεστήκασι τῆς ἀποκυήσεως · ὑπὲρ ὧν καὶ αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἐν τῷ τρίτῳ περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων εἴρηται . νυνὶ δ’ ἀρκεῖ τό γε τοσοῦτον εἰπεῖν , ὡς οὐκ ἀσφαλὲς ἄνευ μέλιτος προσφέρεσθαι τὸ τῶν αἰγῶν γάλα . πολλοῖς γὰρ τῶν μόνον αὐτὸ πιόντων ἐτυρώθη κατὰ τὴν γαστέρα , καὶ θαυμαστὸν ὅπως βαρύνει τε καὶ πνίγει τὸν ἄνθρωπον , ἐπειδὰν τοῦτο συμβῇ . θαυμαστότερον δ’ ἔτι τὸ περὶ τοῦ θρομβωθέντος ἐστὶν αἵματος , ἐάν τ’ εἰς τραῦμά τι , ἐάν τ’ εἰς κοιλίαν ἤ τι τῶν ἐντέρων συῤῥυῇ . καὶ γὰρ ἐκλύονται καὶ καταψύχονται καὶ μικρόσφυκτοι καὶ κακόσφυκτοι γίνονται . καὶ μέντοι καὶ σηπεδόνος ἐπιγενομένης ἐν τάχει κατὰ τὰ πλησιάζοντα τῶν ὑγιεινῶν μορίων αἴτιον γίνεται τὸ θρομβωθὲν ἐν τραύμασιν αἷμα . διὰ τίνα μὲν οὖν αἰτίαν ὁ πάντων ἡμῖν τῶν χυμῶν οἰκειότατος , ὅταν ψυχθῇ , τηλικούτων ἡμῖν παθημάτων αἴτιον γίνεται , ζητήσεως οὐ σμικρᾶς ἄξιον · ἐναργῶς γε μὴν ἔστι κᾀκ τούτου γνῶναι , πηλίκην ἔχουσι δύναμιν αἱ τῶν μοχθηρῶν χυμῶν ποιότητες , ὧν ὥσπερ τινὸς μικροῦ καταφρονοῦσιν ἔνιοι τῶν νῦν ἰατρῶν , ἑπόμενοι τοῖς πρώτοις πλασαμένοις οὕτω γινώσκειν . τὸ γοῦν γάλα πίνουσί τινες ἐπεμβάλλοντες , ἕνεκα τοῦ μὴ τυρωθῆναι κατὰ τὴν γαστέρα , μέλιτός τε καὶ ὕδατος καὶ τρίτου τῶν ἁλῶν . ἄριστον δ’ εἰς εὐχυμίαν γάλα τὸ τῶν εὐεκτικῶν ζώων ἐστὶν , ὅταν ἀμελχθῇ , πινόμενον εὐθέως . τὸ δὲ ἑψηθὲν ἐπὶ πλέον παχύχυμον ἱκανῶς γίγνεται , καὶ μᾶλλον ὅταν ἄλευρον πύρινον ἢ κέγχρον ἢ ἄμυλον ἑψήσῃς μετ’ αὐτοῦ . τυροὶ δὲ παχύχυμοι ἅπαντές εἰσιν , οἱ παλαιοὶ δὲ καὶ κακόχυμοι . τοὺς νεοπαγεῖς δ’ ἐγχωρεῖ μετὰ μέλιτος ἐσθίειν πρὸ τῶν σιτίων ὑπαγωγῆς ἕνεκα γαστρὸς , ἧττόν τε γάρ εἰσι παχύχυμοι τῶν παλαιῶν , οὐδ’ ὅλως δὲ κακόχυμοι . ὁ δ’ ἐξ αὐτῶν πηγνυμένων ἀποῤῥέων ὀῤῥὸς ἱκανῶς ὑπάγει γαστέρα . παχύχυμον δ’ ἐστὶν ἔδεσμα καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰς καθ’ ἧπαρ παρεμφράττει διεξόδους ὁ διὰ γάλακτος ἢ τυροῦ σκευαζόμενος πλακοῦς , ὁμοίως δ’ αὐτῷ καὶ ὁ διὰ σεμιδάλεως καὶ γάλακτος , ἢ καὶ λαγάνων τι καὶ ῥυημάτων προσλαμβάνων . οὐδὲν δ’ ἧττον , ὅσα σκευάζουσι διὰ γλεύκους καὶ σεμιδάλεως ἢ ὅλως ἀλεύρου πυρίνου , κακόχυμα πάντ’ ἐστί . καὶ αὐτὰ δὲ καθ’ αὑτὰ λάγανά τε καὶ ῥυήματα , καὶ πᾶν ἄζυμον ἐκ πυροῦ πέμμα , καὶ μᾶλλον ὅταν καὶ τοῦ τυροῦ τι προσλάβῃ , παχύχυμον ἱκανῶς ἐστιν · ὀνομάζειν δέ μοι δοκοῦσι ταυτὶ τὰ νῦν ὑφ’ ἡμῶν καλούμενα λάγανά τε καὶ ῥυήματα κοινῇ προσηγορίᾳ τῇ τῶν ἰτρίων οἱ παλαιοί . παχύχυμοι δέ εἰσι καὶ οἱ κοχλίαι καὶ τῶν ὠῶν ὅσα μέχρι τελείας πήξεως ἕψουσί τε καὶ ὀπτῶσι . τὰ μὲν γὰρ ταγηνιζόμενα καὶ κακόχυμα γίνεται , καὶ τὴν ἐν τῇ γαστρὶ πέψιν ἔχει κνισσώδη , συνδιαφθείρουσαν ἑαυτῇ καὶ ﻿ τἄλλα σιτία , καὶ διὰ τοῦτο τῶν ἀπεπτουμένων ἐν τοῖς χείριστα πέφυκεν εἶναι . τὰ δὲ μετρίως ἑψημένα καὶ διὰ τοῦτο καλούμενα τρομητὰ βελτίω καὶ πρὸς πέψιν εἰσὶ καὶ πρὸς ἀνάδοσιν καὶ πρὸς θρέψιν καὶ πρὸς εὐχυμίαν , ὥσπερ γε καὶ τὸ ῥοφητὰ καλούμενα , μετρίως ἑψημένα καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰς τῆς φάρυγγος ἐκλεαίνοντα τραχύτητας , ὅτε μήπω πεπάχυνταί τε καὶ συνῆκται τὸ ἐν αὐτοῖς ὑγρόν . ἀλλὰ καὶ τῶν ἐνύδρων ζώων τά τε μαλάκια καλούμενα , τευθίδες καὶ σηπίαι καὶ πολύποδες , ὅσα τ’ ἄλλα τὰ τοιαῦτα , παχὺν καὶ γλίσχρον ἔχουσι τὸν χυμὸν , ὥσπερ καὶ οἱ κητώδεις τῶν ἰχθύων , ἐξ ὧν εἰσιν καὶ οἱ θύννοι . μετριώτεραι δ’ αὐτῶν αἱ πηλαμίδες . ἱκανῶς δὲ παχύχυμα τὰ ὄστρεα , ὧν οἱ κήρυκες , αἵ τε πορφύραι καὶ πάνθ’ ἁπλῶς τὰ καλούμενα πρὸς Ἀριστοτέλους ὀστρακόδερμα , χῆμαι , λοπάδες , κτένες , πίνναι καὶ τὰ παραπλήσια . πορφύραι μὲν οὖν καὶ κήρυκες σκληροτέραν ἔχουσι τῶν ἄλλων τὴν σάρκα καὶ παχυχυμοτέραν , ὑγροτέραν δὲ καὶ γλισχροτέραν τἄλλα , καὶ μάλιστα πάντων τὰ ὄστρεα . χρὴ δὲ γινώσκειν ἁπάντων αὐτῶν τὸν μὲν χυλὸν ὑπακτικὸν τῆς γαστρὸς , ὥσπερ ἐν τῷ γάλακτι τὸν ὀῤῥὸν , αὐτὸ δὲ τὸ στερεὸν σῶμα βραδυπεπτότερόν τε καὶ παχύχυμον , ὠμοῦ χυμοῦ καὶ παχέος καὶ ψυχροῦ γεννητικόν . ὑπάρχει δὲ τοῦτο καὶ τῇ κράμβῃ καὶ τοῖς φακοῖς ἐναργῶς , ὥσπερ ἑτέροις πολλοῖς ἀμυδρῶς , ὑπὲρ ὧν ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς τρισὶν ὑπομνήμασι διῆλθον , ἃ περὶ τῶν ἐν ταῖς τροφαῖς δυνάμεων ἐπιγέγραπται . τὰ μὲν οὖν ἄλλα τῶν εἰρημένων παχυχύμων πάντων ἐστὶ κολλώδη τε καὶ γλίσχρα πλὴν ὧν εἶπον ὀστρακοδέρμων . ἡ κράμβη δὲ καὶ ἡ φακῆ τῆς αὐτῆς τοῦ χυμοῦ φύσεως οὐ μετειλήφασιν , ἀλλὰ τὸν νιτρώδη τε καὶ ὑπακτικὸν ἔχουσι , καθάπερ τὸ δρακόντιον μὲν τὸν δριμύν τε καὶ πικρὸν ἰσχυρῶς , ἄρον δ’ ἀμφότερον μὲν , ἀλλ’ ἀμυδρῶς , οἱ βολβοὶ δὲ τὸν αὐστηρόν τε καὶ πικρὸν , οὓς ἐὰν ἐκνίψῃς ἑψήσεσι πλείοσι , τὸ στερεὸν αὐτῶν ἀπολειφθήσεται παχύχυμον ὑπάρχον . ἁπάντων δὲ τῶν τοιούτων ἐδεσμάτων οἱ μύκητες ἔχουσι ψυχρότατόν τε καὶ γλισχρότατον ἅμα καὶ παχὺν χυμὸν , ἐν οἷς ὑπὸ τῶν βωλιτῶν μόνων οὐδεὶς ἱστόρηται τεθνεώς · χολέραν μέντοι καὶ οὗτοί τισιν ἤνεγκαν ἀπεπτηθέντες . ὑπὸ δὲ τῆς τῶν ἄλλων μυκήτων ἐδωδῆς ἔνιοι μὲν ἀπέθανον , ἔνιοι δὲ ἐγγὺς ἧκον θανάτου , διαῤῥοίαις ἢ χολέραις ἁλόντες , ἢ πνιγῆναι κινδυνεύσαντες . ἠρέμα δὲ παχύχυμόν ἐστι τὸ καλούμενον ὕδνον , οὐ μὴν κακόχυμόν γε . τῆς δ’ αὐτῆς ἰδέας ἐστὶ καὶ τὸ ἄμυλον . ἐπὶ πλέον δ’ αὐτῶν ἐστι παχύχυμον , οὐδ’ αὐτὸ κακόχυμον , ὁ κῶνος καλούμενος · ὀνομάζουσι δ’ οἱ παλαιοὶ καὶ στροβίλους αὐτόν . ἐκ δὲ τῶν παχυχύμων ἐστὶ καὶ ἧπαρ καὶ νεφροὶ καὶ ὄρχεις . ἀλλὰ τὸ μὲν ἧπαρ οὐκ ἔστι κακόχυμον , οἱ νεφροὶ δὲ καὶ ὄρχεις οὐκ εὔχυμοι πλὴν τῶν ἐν τοῖς ἀλεκτρυόσι , καὶ μᾶλλον ὅταν σιτισθῶσιν , ὥσπερ γε καὶ τὸ ἧπαρ τῶν ὑῶν , ὅταν ἰσχάδα ἐσθίωσιν , ὃ καλοῦσι συκωτόν . ὁ δὲ σπλὴν ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ζώων ἱκανῶς κακόχυμός τε καὶ μελαγχολικὸς , ἐπὶ δὲ τῶν ὑῶν ἧττόν ἐστι τοιοῦτος . ἥ γε μὴν καρδία σκληροτέραν τε καὶ ἰνωδεστέραν ἔχει τὴν οὐσίαν τῶν ἄλλων σπλάγχνων . φαίνεται γὰρ ἐπ’ ἐκείνων μὲν ἐν τῷ μεταξὺ τῶν ἀγγείων οὐσία τις αἵματος πεπηγότος , ἐπὶ δὲ τῆς καρδίας ἶνες φαίνονται στερεαὶ πολλαὶ μακραὶ , καθάπερ ἐν τοῖς μυσὶν , αἷς περιπέπηγεν ἡ σαρκώδης οὐσία . διό τινες αὐτὴν ἐν τῷ γένει τῶν μυῶν τάττουσιν , ὧν ἡ οὐσία τὸν ὄγκον ἐργάζεται τοῦ σώματος ἡμῶν ἅπαντα καὶ τὴν ὀνομαζομένην κυρίως σάρκα , τὴν ἐπὶ τῶν ἱερείων ἐσθιομένην . ἀλλ’ αἱ μὲν ἀρχαὶ τῶν μυῶν , ἃς δὴ καὶ κεφαλὰς αὐτῶν ὀνομάζουσι , νευρωδέστεραί πώς εἰσιν , ἐκ τῶν ὀστῶν , ὅθεν ἄρχονται , συνδέσμους ἐκπεφυκότας ἐνδιασπειρομένους αὐταῖς ἔχουσαι · κατὰ δὲ τὰς τελευτὰς οἱ καλούμενοι τένοντες ἀποφύονται . καὶ κατὰ τοῦτο νευρωδέστερα τὰ πέρατα τῶν μυῶν εἰσιν ἑκάτερα , καθάπερ τὸ μέσον ἅπαν σαρκῶδες , ὃ δὴ καὶ τροφιμώτατόν ἐστι καὶ καλεῖται σὰρξ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων , οὐχ ὁρώντων αὐτῶν τὰς ἶνας ὑπὸ λεπτότητος , αἳ ἐκ τῶν συνδέσμων καὶ τῶν νεύρων εἰς αὐτὴν διασπειρομένων ἐγένοντο . κᾀπειδὴ τοῦτο σάρκα καλεῖν ἔφθασαν , εἰκότως ὀνομάζουσι μῦν τήν τ’ ἀρχὴν καὶ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μόνας . ἔχει δὲ οὐχ οὕτως , ἀλλ’ ὅλως μὲν ὁ μῦς κατὰ μίαν ἰδίαν περιγραφὴν ὁρᾶται χωριζόμενος ἀπὸ τῶν ἄλλων , ἐνεργεῖ δέ τινα μίαν ἐνέργειαν ἐκ τῶν προαιρετικῶν κινήσεων · οὕτως γὰρ ὀνομάζουσιν αὐτὰς , ἀπὸ τῶν ἀπροαιρέτων τε καὶ φυσικῶν διοριζόμενοι · τὰ μέρη δ’ αὐτοῦ τὰς εἰρημένας ἔχει διαφοράς . ἐν δὲ τοῖς ἄκροις τῶν ζώων ὀλιγίστη μέν ἐστι σὰρξ , τὸ πλεῖστον δ’ ὀστῶδές τε καὶ νευρῶδες , οὐχ ἕνεκα τοῦ προαιρετικοῦ καλουμένου νεύρου , ( μικρὸν γὰρ τοῦτ’ αὐτοῦ , ) ἀλλὰ τοῦ συνδετικοῦ , καὶ μετ’ αὐτὸ τοῦ τένοντος μὲν ὑπὸ τῶν παλαιῶν Ἑλλήνων , ἀπονευρώσεως δὲ ὑπὸ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν ὀνομαζομένου . γλίσχρα καὶ ἱκανῶς εἰσι καὶ κολλώδη ταῦθ’ ἑψηθέντα , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν τροφή . τῆς δὲ αὐτῆς φύσεως καὶ τὰ περὶ τὰ χείλη μόρια τῶν πεζῶν ζώων · γλίσχρον μὲν γὰρ , οὐ μὴν παχύν γε τὸν χυμὸν ἐργάζεται . δηλοῖ δὲ καὶ ἡ ἕψησις , ἐπὶ πλεῖστον ἐξοιδίσκουσά τε καὶ διαλύουσα τὰ τοιαῦτα σώματα . πεφθῆναί γε μὴν ἐπιτήδεια καὶ ταῦτα , καὶ τὰ πτερὰ τῶν πτηνῶν ζώων τῷ κοινῷ λόγῳ τῶν γυμναζομένων σωμάτων · ἀπέριττα γὰρ πάντα ταῦτα , καθάπερ τῶν ἀργούντων περιττωματικά . τό γε μὴν δέρμα τῶν λιπαρῶν ὑῶν , ὅταν ἑψηθῇ καλῶς , κολλώδη μὲν ἔχει καὶ λιπαρὸν χυμὸν , οὐ μὴν ἱκανῶς γε παχὺν , οὐδὲ πεττόμενον ὡσαύτως ﻿ τοῖς ἄκροις , ὥσπερ οὐδ’ εὔχυμον ὁμοίως ἐκείνοις , ἀλλὰ περιττωματικώτερον . παχύχυμον δὲ μόριόν ἐστι τοῦ ζώου καὶ ὁ ἐγκέφαλός τε καὶ ὁ νωτιαῖος μυελός · οἱ δ’ ἀδένες μετρίως τοιοῦτοι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ οἱ τῶν νέων ἱερείων ὄρχεις . κοινὸν γὰρ δὴ καὶ τοῦτο περὶ πάντων τῶν ἐν τοῖς ζώοις μορίων μεμνῆσθαί σε χρὴ , σκληρὰ μὲν καὶ ξηρὰ καὶ δύσπεπτα γίνεσθαι τὰ τῶν πρεσβυτέρων , ὑγρὰ δὲ καὶ μαλακὰ καὶ διὰ τοῦτ’ εὐπεπτότερα τὰ τῶν νεωτέρων , πλὴν εἰ μὴ μετὰ τὴν ἀποκύησιν εὐθὺς ἐσθίοιτο · βλεννώδη γὰρ ἅπαντα ταῦτα , καὶ μάλιστα τῶν ὑγροτέραν ἐχόντων φύσει τὴν σάρκα , καθάπερ ἀρνῶν τε καὶ χοίρων . τὰ δὲ τῶν ἐρίφων τε καὶ μόσχων , ἐπειδὴ ξηρότερα φύσει τὰ ζῶα , πολὺ βελτίω καὶ πρὸς πέψιν ἐστὶ καὶ πρὸς τροφήν . οὕτως οὖν ἔχει καὶ κατὰ τοὺς ὄρχεις τε καὶ τοὺς ἀδένας , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὴν γλῶτταν · ἔστι γάρ πως καὶ ἡ ταύτης φύσις ἀδενώδης . οἱ δ’ ἐν τοῖς τιτθοῖς ἀδένες , ὅταν ἐν αὑτοῖς ἔχωσι τὸ γάλα , καλοῦνται μὲν οὔθατα , παχύχυμον δ’ εἰσὶν ἔδεσμα · καὶ εἰ τὸ ζῶον εὐεκτοῦν εἴη , καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν τροφὴ πολλή τε ἅμα καὶ εὔχυμος γίνεται . καὶ γάρ τοι καὶ τοῦτο τῶν κοινῶν ὂν ἄμεινον ἅπαξ ἀκούσαντά σε πρόχειρον ἔχειν τῇ μνήμῃ . γέγραπται γοῦν ὑπὸ πάντων ἰατρῶν περὶ γάλακτος , ὡς εὐχυμότατον εἴη . καὶ διὰ τοῦτό τινες ἡγοῦνται τοὺς ἐν πνεύμονι ἴσχοντας ἕλκος ὑπὸ μόνου τούτου θεραπεύεσθαι , πρὸ τοῦ μέγα δηλονότι καὶ τυλῶδες αὐτὸ γενέσθαι . τὸ δὲ τῆς γυναικὸς , ὡς ἂν οἰκεῖόν τε καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς φύσεως ἡμῖν ὑπάρχον , ἐπαινοῦσι πρὸ τῶν ἄλλων εἰς τὰ φθινώδη πάθη . καὶ ἄλλοι μέν τινες ἰατροὶ , καὶ μάλιστα Εὐρυφῶν τε καὶ Ἡρόδοτος , ἀξιοῦσί γε θηλάζειν , ὥσπερ τὰ παιδία τὴν γυναῖκα , τοὺς οὕτως ἔχοντας · ἐκπεσὸν γὰρ τῶν τιτθῶν εὐθέως ἀποβάλλει τι τῆς οἰκείας ἀρετῆς . εὔδηλον οὖν , ὅτι πάντων ἐδεσμάτων ὡς εὐχυμότατον προκέκριται , μάλιστα μὲν ὑπὸ τούτων , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἰατρῶν . ὃ δὲ κοινὸν ἔφην , οὐκ ἐπὶ τῷδε μόνον , ἀλλὰ καὶ πολλοῖς ἄλλοις ἐδέσμασι γινώσκειν χρῆναι , τοῦτο δὴ καὶ λέξω . τῶν μὲν εὐεκτικῶν ζώων εὔχυμόν ἐστι τὸ γάλα , τὸ δὲ τῶν καχεκτικῶν ὡσαύτως τῷ κατὰ τὸ ζῶον αἵματι κακόχυμον · οὐ γὰρ ἐνδέχεται , κακοχύμου τοῦ παντὸς σώματος ὄντος , εὔχυμον εἶναι τὸ γάλα . διὰ τοῦτ’ ἔφην , ἐπὶ τῶν εὐεκτούντων ζώων ἄριστον μὲν εἶναι τὸ γάλα πρὸς εὐχυμίαν · οὕτως δὲ καὶ τοὺς ἀδένας , αὐτούς τε τούτους , ἐν οἷς τὸ γάλα περιέχεται , καὶ τοὺς ἄλλους ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς ζώοις εὐχύμους εἶναι · κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον ἧπάρ τε καὶ ὄρχεις . οὐδὲ γὰρ ταῦτα τοῖς κακοχύμοις ἐστὶ ζώοις εὔχυμα · διὰ τοῦτο δὲ οὐδὲ τοῖς γεγηρακόσιν · οὐδὲν γὰρ τούτων εὔχυμον . ὅσα δ’ ἔτι θηλάζει ζῶα , τῆς μητρὸς αὐτῶν ἐχούσης εὔχυμον γάλα , ταῦτα καὶ τοῖς ἄλλοις μὲν ἅπασι μορίοις ἄριστα διάκειται σφῶν αὐτῶν , εὔχυμον δ’ ἔχει καὶ τὸ ἧπαρ . ὁποῖον δέ τινα χυμὸν γεννᾷ τἄλλα μόρια τῶν ζώων , ὀλίγον ὕστερον εἰρήσεται · νυνὶ γὰρ , ἐπειδὴ περὶ τῶν παχυχύμων ἠρξάμην διέρχεσθαι , πρότερον εὔλογόν ἐστιν , ἐπὶ τὴν τελευτὴν αὐτῶν ἀγαγόντα τὸν λόγον , οὕτως ἐπὶ τἄλλα μεταβαίνειν . ὀλίγων οὖν ἔτ’ ὄντων τοιούτων , ἐπ’ αὐτὰ βαδιοῦμαι , διορίζων ἐν αὐτοῖς τὰ κακόχυμα τῶν εὐχύμων · αὕτη γὰρ ἡ χρεία τοῦ νῦν ἡμῖν ἀνυομένου λόγου , σκοπὸν ἔχοντος , εὐχυμίαν μὲν ἐργάζεσθαι , φεύγειν δὲ κακοχυμίαν . ἐπεὶ δὲ , ὡς κατ’ ἀρχὰς εἶπον , ἡ τῶν παχυχύμων ἐδεσμάτων οὐσία δυσδιάπνευστόν τε τὸ σῶμα κατασκευάζει καί τινας ἐμφράξεις ἐργάζεται , καὶ μάλιστα καθ’ ἧπάρ τε καὶ νεφροὺς , διὰ τοῦτο συνεβούλευον ἀφίστασθαι τῆς διηνεκοῦς χρήσεως αὐτῶν , εἰ καὶ τῶν εὐχύμων εἴη . τὰ μὲν γὰρ κακόχυμα παντὶ τρόπῳ φευκτέον , ἐάν τε παχεῖς , ἐάν τε λεπτοὺς ἐργάζηται τοὺς ἐν ἡμῖν χυμούς . εἴρηται δὲ καὶ ὅτι μόνοις τοῖς σφοδρῶς γυμναζομένοις , ἐὰν καὶ τὰ σπλάγχνα μὴ κακῶς ᾖ φύσει κατεσκευασμένα , δυνατόν ἐστιν ἐν τοῖς παχυχύμοις τε καὶ γλίσχροις ἐδέσμασι διατρίβουσι μὴ βλάπτεσθαι , τῶν δ’ ἄλλων οὐδενί . τῶν τοίνυν παχυχύμων ἐδεσμάτων ἐστὶ καὶ τὸ τῶν βαλάνων γένος ἑκατέρων , ὅσαι τ’ ἐπὶ ταῖς δρυσὶ γίνονται καὶ ὅσαι τῶν φοινίκων εἰσὶν ὁ καρπός . ὀνομάζουσιν δ’ οἱ ἄνθρωποι τὰ μὲν τῶν φοινίκων ὁμωνύμως αὐτῷ τῷ φυτῷ φοίνικας , ὅσαι δ’ ἐπὶ ταῖς δρυσὶ , τὰς μὲν καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἡδέως ἐσθιομένας καστανέας , ἔνιοι δὲ καστάνια κατὰ τὸ καλούμενον οὐδέτερον γένος · οἵ γε μὴν ἐμοὶ πολῖται , καθάπερ οὖν καὶ ἄλλοι τῶν ἐν Ἀσίᾳ , Σαρδιανάς τε καὶ Λευκήνας ὀνομάζουσιν αὐτὰς ἀπὸ τῶν χωρίων , ἐν οἷς πλεῖσται γεννῶνται . τὸ μὲν οὖν ἕτερον τῶν ὀνομάτων τούτων εὔδηλόν ἐστιν ἀπὸ τίνος γέγονε · Λευκῆναι δὲ ἀπὸ χωρίου τινὸς ἐν τῷ ὄρει τῇ Ἴδῃ τὴν προσωνυμίαν ἐσχήκασιν , ὃ πληθυντικῶς ὀνομάζουσιν παραπλησίως τῷ Θῆβαι . ταύτας μὲν οὖν τὰς βαλάνους , ὡς ἔφην , ἐσθίουσιν οἱ ἄνθρωποι ποτὲ ὠμὰς , ἐνίοτε δὲ ὀπτῶντες ἢ ἕψοντες . αἱ δ’ ἄλλαι προμήκεις μέν εἰσι κατὰ τὸ σχῆμα παραπλησίως ταῖς τῶν φοινίκων , ἔδεσμα δ’ ὑσὶ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις οἰκεῖον , ἄχρις ἂν μή τις ἀνάγκη μεγάλη καταλάβῃ τῆς ἐδωδῆς αὐτῶν · ἐν γὰρ τοῖς μεγάλοις λιμοῖς καὶ τοῦτο συμβαίνει , τὰς δὲ τῶν πρίνων βαλάνους , ἃς ἀκύλους ὀνομάζουσιν Ἕλληνες , εἰσὶ δὲ στρυφναὶ καὶ σκληραὶ καὶ διὰ τοῦτ’ ἀηδεῖς , κᾂν ἑφθάς τις προσφέρηται , δυσπέπτους καὶ παχυχύμους οὔσας φυλάττεσθαι χρή . πρόδηλον δ’ , ὅτι τοῦ στύφοντος χυμοῦ διαφοραί τινές εἰσι κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ὁ αὐστηρός τε καὶ στρυφνὸς , ἐκλελυμένης μὲν ἐν τοῖς αὐστηροῖς , ἐπιτεταμένης δ’ ἐν τοῖς στρυφνοῖς τῆς στυφούσης ﻿ ποιότητος . ἀλλ’ ὅσον γε τῶν βαλάνων αἱ ἄκυλοι στρυφνότεραι , τοσοῦτον τῶν καστανίων αἱ βάλανοι . πάνυ γὰρ ἀσθενῆ ταῦτα τὴν στύφουσαν ἔχει ποιότητα , τῶν παχυχύμων ἐδεσμάτων ὄντα ταῖς ἄλλαις βαλάνοις ὡσαύτως , ἀλλ’ ἧττόν τε στεγνοῖ τὴν γαστέρα καὶ μᾶλλον ἐκείνων πέττεται καὶ οὐδ’ ὅλως ἐστὶ κακόχυμα . φυλάττεσθαι δὲ δηλονότι χρὴ καὶ τούτων τὸ πλῆθος , οὐ μόνον ὅτι παχύχυμόν ἐστι πολλοῖς τῶν εἰρημένων ὡσαύτως , ἀλλ’ ὅτι καὶ στεγνωτικὰ τῆς κοιλίας καὶ δύσπεπτα καὶ φυσώδη . τῶν δὲ φοινίκων ὁ καρπὸς , ὃν ἔφην ἅπαντας Ἕλληνας ὀνομάζειν φοίνικας ὁμωνύμως τῷ δένδρῳ , στύφοντός τε ἅμα καὶ γλυκέος χυμοῦ μετέχει . τινὲς δὲ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν ἐν συνθέτῳ προσηγορίᾳ φοινικοβαλάνους ὀνομάζουσιν αὐτοὺς , οὐ μὴν παρά γε τοῖς παλαιοῖς Ἕλλησιν εὗρον τοὔνομα · φοινίκων γὰρ ἐκεῖνοι βαλάνους τὸν καρπὸν τοῦτον , οὐ φοίνικας , οὐδὲ φοινικοβαλάνους ὀνομάζουσιν . ἀλλ’ οὐ πρόκειται νῦν ἡμῖν ὀνόματα διαστέλλεσθαι , σχολὴν ἀγόντων ἀνθρώπων σπούδασμα , καὶ τούτων οὐ πάντων , ἀλλ’ ὅσοι τῇ παλαιᾷ τῶν Ἀττικῶν ἐγνώκασι χρῆσθαι φωνῇ . τοῦ δ’ ὑγιαίνειν ἅπαντες μὲν ἄνθρωποι δέονται , δύνανται δ’ οὐ πάντες , ὡς χρὴ , διαιτᾶσθαι δι’ ἀκρασίαν , ἢ ἀσχολίαν , ἢ ἄγνοιαν ὧν χρὴ ποιεῖν . ἀλλ’ ὅσοι καὶ γνῶναι δύνανται δίαιταν ὑγιεινὴν , καὶ ζῇν κατ’ αὐτὴν προῄρηνται , τούτοις τόδε τὸ γράμμα σύγκειται . κατὰ μὲν τὰς ἀκύλους τε καὶ τὰς τῶν δρυῶν βαλάνους καὶ τὰ καστάνια τοῖς κατὰ μέρος δένδροις οὐ μεγάλη τις διαφορὰ τοῦ καρποῦ , κατὰ δὲ τοὺς φοίνικας ἀξιόλογος . εἰ γὰρ παραβάλλοις τὸν Αἰγύπτιον φοίνικα , σκληρὸν καὶ αὐστηρὸν καὶ ξηρὸν ὄντα , τῷ καλουμένῳ πατητῷ , γλυκεῖ μὲν ἱκανῶς ὄντι , βραχείας δὲ μετέχοντι στύψεως , ἐναντίαν ἔχειν σοι δόξουσι τὴν φύσιν . οἱ δ’ ἄλλοι μεταξὺ τούτων εἰσὶν , οἱ μὲν μᾶλλον , οἱ δ’ ἧττον αὐστηρότητός τε καὶ γλυκύτητος μετέχοντες . ὁ δ’ ἐξ αὐτῶν χυμὸς παχύς τέ ἐστι καὶ ῥᾳδίως ἐμφραττόμενος ἥπατι . καὶ γάρ τοι καὶ τοῦτο περὶ τῶν παχυχύμων τε καὶ γλυκέων ἐδεσμάτων ἐπίστασθαί τε καὶ μεμνῆσθαι καλὸν , ὡς ἥπατός τε καὶ σπληνὸς ἐμφρακτικὸς ὁ ἐξ αὐτῶν ἐστι χυμός . εἰ δὲ καὶ βραχεῖά τις ἀρχὴ φλεγμονῆς εἴη κατὰ τὰ σπλάγχνα , ταύτην αὐξάνουσιν ἱκανῶς , ὥσπερ γε καὶ τὰς πνευματώσεις καὶ τὰς σκιῤῥώδεις διαθέσεις παροξύνουσι καὶ δηλονότι καὶ τὰς τῶν ἀποστημάτων γενέσεις . ἀλλ’ ἴσως ταῦτα ποῤῥώτερον καὶ τῆς ὑγιεινῆς διαίτης ἐστὶν , ἧς μόριον ὁ προκείμενος ἐκδιδάσκει λόγος . ἐπ’ αὐτὰ οὖν αὖθις ἴωμεν , ὅσα τῶν παχυχύμων ἐστὶ καὶ γλυκέων ἐδεσμάτων προστιθέντες · ἔνια μὲν γὰρ αὐτῶν παχύχυμα μόνον ἐστὶν , ὥσπερ ἡ φακῆ , γλίσχρα δ’ ἄλλα , καθάπερ ἡ μαλάχη , τινὰ δ’ ἄμφω πέπονθεν , ὥσπερ τά θ’ ὑπ’ Ἀριστοτέλους ὀστρακόδερμα καλούμενα καὶ τὰ μαλάκια .
Lemmas: ἐφεξῆς γοῦν ἐγώ καταλέγω καί ὁ μή λέγω κατά ὁ ἄχρι δεῦρο λόγος ἔδεσμα παχύχυμος , πάλιν ἀπό ὁ ἄρτος ἄρχω . ὅσος τοίνυν οὗτος οὔτε ζύμη , οὔτε ἅλς ἱκανός ἔχω , οὔτε πολύς φυράω , οὔτε ἐν κρίβανος καλός ὀπτηθύω , οὗτος παχύχυμος πᾶς εἰμί μετά ὁ καί γλισχρότης ὀλίγος μετέχω , ὅστις χυμός ὁ περί Πραξαγόρας τε καί Φιλότιμος ὀνομάζω εἴωθα κολλώδης . παχύχυμος δέ ὁ τυρός πᾶς , ἀλλά ὁ μέν νέος χωρίς κακοχυμία , ὁ παλαιός δέ καί σύν οὗτος . γλισχρότης δέ πρός πάχος τις αὐτός , οὐ ἅπας , ὑπάρχω διά ὁ ὁ γάλα φύσις , ἐκ ὅς γίγνομαι , οὐ μικρός ἔχω διαφορά ἐν τε ὁ γένος ὁ ζῷον καί ὁ τροφή , ὅς ἐσθίω ἄλλος ἐν ἄλλος τόπος . αἴγειος μέν οὖν γάλα πολύς χράω παρά ἐγώ , ὥσπερ ἐν ἄλλος ἔθνος βόειος · χράω δέ καί ὁ προβάτειος πολλάκις . ἀλλά οὗτος μέν εἰμί παχύς , ὁ ὁ ὄνος ὑπεναντίος ἔχω ἐν ὅδε · λιπαρός δέ ὁ ὁ βοῦς . ἅπας δέ ἔχω σύμμετρος ὁ ὁ αἴξ . οὔτε γάρ ἱκανός εἰμί οὔτε λιπαρός , οὔτε παχύς , καί διά οὗτος μέσος τις ὁ ἄλλος ὑπάρχω κατά ὁ ἐνέργεια , ὅς ἐνεργέω κατά ὁ ὁ ἄνθρωπος σῶμα , ὁ μέν ὀρρώδης καί λεπτός γάλα ὑπάγω μέν ὁ γαστήρ μάλα , ἥσσων δέ τρέφω ὁ σῶμα , ὁ δέ παχύς ἔμπαλιν ἥσσων μέν ὑπάγω , τρέφω δέ μάλα . σύγκειμαι γάρ ἐκ τρεῖς οὐσία ἀνομοιομερής ἅπας γάλα , εἷς μέν ὁ ὀρρώδης τε καί λεπτός , ἕτερος δέ ὁ παχύς τε καί τυρώδης , καί τρίτος ὁ ἐλαιώδης τε καί λιπαρός . οὐ μήν ἐν ἅπας γε ὁ ζῷον ὁ μέτρον αὐτός ἴσος , ἀλλά ἐν μέν ὁ κάμηλος τε καί ὄνος γάλα ὁ ὀρρώδης ὑγρότης πολύς , ὁ τυρώδης δέ ἐν ὁ πρόβατον , ὥσπερ ὁ λιπαρός ἐν ὁ ὁ βοῦς γάλα . μεσότης δέ ἔχω ὁ ὑπερβολή ὁ αἴξ πρός ἄλλος γένος ὁ ζῷον · ἐπείτοι πάλιν οὗτος πρός ἀλλήλων παραβάλλω ὁ λέγω ὑποπίπτω διαφορά , εἰμί οὐ μικρός οὐδέ ὁ κατά ὁ ἡλικία , ὥσπερ γε καί ὁ κατά ὁ νομή καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος , ἔτι τε ὁ χρόνος , ὅς ἀφίστημι ὁ ἀποκύησις · ὑπέρ ὅς καί αὐτός ἐπί πολύς ἐν ὁ τρίτος περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις λέγω . νυνί δέ ἀρκέω ὁ γε τοσοῦτος λέγω , ὡς οὐ ἀσφαλής ἄνευ μέλι προσφέρω ὁ ὁ αἴξ γάλα . πολύς γάρ ὁ μόνος αὐτός πίνω τυρόω κατά ὁ γαστήρ , καί θαυμαστός ὅπως βαρύνω τε καί πνίγω ὁ ἄνθρωπος , ἐπειδάν οὗτος συμβαίνω . θαυμαστός δέ ἔτι ὁ περί ὁ θρομβόομαι εἰμί αἷμα , ἐάν τε εἰς τραῦμα τις , ἐάν τε εἰς κοιλία ἤ τις ὁ ἔντερον συρρέω . καί γάρ ἐκλύω καί καταψύχω καί μικρόσφυκτος καί κακόσφυκτος γίγνομαι . καί μέντοι καί σηπεδών ἐπιγίγνομαι ἐν τάχος κατά ὁ πλησιάζω ὁ ὑγιεινός μόριον αἴτιος γίγνομαι ὁ θρομβόομαι ἐν τραῦμα αἷμα . διά τίς μέν οὖν αἰτία ὁ πᾶς ἐγώ ὁ χυμός οἰκεῖος , ὅταν ψύχω , τηλικοῦτος ἐγώ πάθημα αἴτιος γίγνομαι , ζήτησις οὐ μικρός ἄξιος · ἐναργής γε μήν εἰμί ἐͅκ οὗτος γιγνώσκω , πηλίκος ἔχω δύναμις ὁ ὁ μοχθηρός χυμός ποιότης , ὅς ὥσπερ τις μικρός καταφρονέω ἔνιοι ὁ νῦν ἰατρός , ἕπομαι ὁ πρῶτος πλάσσω οὕτως γιγνώσκω . ὁ γοῦν γάλα πίνω τις ἐπεμβάλλω , ἕνεκα ὁ μή τυρόω κατά ὁ γαστήρ , μέλι τε καί ὕδωρ καί τρίτος ὁ ἅλς . ἀγαθός δέ εἰς εὐχυμία γάλα ὁ ὁ εὐεκτικός ζῷον εἰμί , ὅταν ἀμελ́γνυμι , πίνω εὐθύς . ὁ δέ ἕψω ἐπί πολύς παχύχυμος ἱκανός γίγνομαι , καί μάλα ὅταν ἄλευρον πύρινος ἤ κέγχρος ἤ ἄμυλος ἑψέω μετά αὐτός . τυρός δέ παχύχυμος ἅπας εἰμί , ὁ παλαιός δέ καί κακόχυμος . ὁ νεοπαγής δέ ἐγχωρέω μετά μέλι ἐσθίω πρό ὁ σιτίον ὑπαγωγή ἕνεκα γαστήρ , ἥσσων τε γάρ εἰμί παχύχυμος ὁ παλαιός , οὐδέ ὅλος δέ κακόχυμος . ὁ δέ ἐκ αὐτός πήγνυμι ἀπορρέω ὀρός ἱκανός ὑπάγω γαστήρ . παχύχυμος δέ εἰμί ἔδεσμα καί διά οὗτος καί ὁ κατά ἧπαρ παρεμφράσσω διέξοδος ὁ διά γάλα ἤ τυρός σκευάζω πλακοῦς , ὅμοιος δέ αὐτός καί ὁ διά σεμίδαλις καί γάλα , ἤ καί λάγανον τις καί ῥύημα προσλαμβάνω . οὐδείς δέ ἥσσων , ὅσος σκευάζω διά γλεῦκος καί σεμίδαλις ἤ ὅλος ἄλευρον πύρινος , κακόχυμος πᾶς εἰμί . καί αὐτός δέ κατά ἑαυτοῦ λάγανον τε καί ῥύημα , καί πᾶς ἄζυμος ἐκ πυρός πέμμα , καί μάλα ὅταν καί ὁ τυρός τις προσλαμβάνω , παχύχυμος ἱκανός εἰμί · ὀνομάζω δέ ἐγώ δοκέω οὗτος ὁ νῦν ὑπό ἐγώ καλέω λάγανον τε καί ῥύημα κοινός προσηγορία ὁ ὁ ἴτριον ὁ παλαιός . παχύχυμος δέ εἰμί καί ὁ κόχλιας καί ὁ ᾠόν ὅσος μέχρι τέλειος πῆξις ἕψω τε καί ὀπτάω . ὁ μέν γάρ ταγηνίζω καί κακόχυμος γίγνομαι , καί ὁ ἐν ὁ γαστήρ πέψις ἔχω κνισσόδερος , συνδιαφθείρομαι ἑαυτοῦ καί ﻿ ἄλλος σιτίον , καί διά οὗτος ὁ ἀπεπτέω ἐν ὁ κακός φύω εἰμί . ὁ δέ μέτριος ἑψάω καί διά οὗτος καλέω τρομητός ἀγαθός καί πρός πέψις εἰμί καί πρός ἀνάδοσις καί πρός θρέψις καί πρός εὐχυμία , ὥσπερ γε καί ὁ ῥοφητός καλέω , μέτριος ἑψάω καί διά οὗτος καί ὁ ὁ φάρυγξ ἐκλεαίνω τραχύτης , ὅτε μήπω παχύνω τε καί συνάγω ὁ ἐν αὐτός ὑγρός . ἀλλά καί ὁ ἔνυδρος ζῷον ὁ τε μαλάκια καλέω , τευθίς καί σηπία καί πολύπους , ὅσος τε ἄλλος ὁ τοιοῦτος , παχύς καί γλίσχρος ἔχω ὁ χυμός , ὥσπερ καί ὁ κητώδης ὁ ἰχθῦς , ἐκ ὅς εἰμί καί ὁ θύννος . μέτριος δέ αὐτός ὁ πηλαμίς . ἱκανός δέ παχύχυμος ὁ ὄστρεον , ὅς ὁ κῆρυξ , ὁ τε πορφύρα καί πᾶς ἁπλῶς ὁ καλέω πρός Ἀριστοτέλης ὀστρακόδερμος , χήμη , λοπάς , κτείς , πίννα καί ὁ παραπλήσιος . πορφύρα μέν οὖν καί κῆρυξ σκληρός ἔχω ὁ ἄλλος ὁ σάρξ καί παχύχυμος , ὑγρός δέ καί γλίσχρος ἄλλος , καί μάλα πᾶς ὁ ὄστρεον . χρή δέ γιγνώσκω ἅπας αὐτός ὁ μέν χυλός ὑπακτικός ὁ γαστήρ , ὥσπερ ἐν ὁ γάλα ὁ ὀρός , αὐτός δέ ὁ στερεός σῶμα βραδύπεπτος τε καί παχύχυμος , ὠμός χυμός καί παχύς καί ψυχρός γεννητικός . ὑπάρχω δέ οὗτος καί ὁ κράμβη καί ὁ φακός ἐναργής , ὥσπερ ἕτερος πολύς ἀμυδρός , ὑπέρ ὅς ἐπί πολύς ἐν ὁ τρεῖς ὑπόμνημα διέρχομαι , ὅς περί ὁ ἐν ὁ τροφή δύναμις ἐπιγράφω . ὁ μέν οὖν ἄλλος ὁ λέγω παχύχυμος πᾶς εἰμί κολλώδης τε καί γλίσχρος πλήν ὅς λέγω ὀστρακόδερμος . ὁ κράμβη δέ καί ὁ φακῆ ὁ αὐτός ὁ χυμός φύσις οὐ μεταλαμβάνω , ἀλλά ὁ νιτρώδης τε καί ὑπακτικός ἔχω , καθά ὁ δρακόντιον μέν ὁ δριμύς τε καί πικρός ἰσχυρός , ἄρον δέ ἀμφότερος μέν , ἀλλά ἀμυδρός , ὁ βολβός δέ ὁ αὐστηρός τε καί πικρός , ὅς ἐάν ἐκνίζω ἕψησις πολύς , ὁ στερεός αὐτός ἀπολείπω παχύχυμος ὑπάρχω . ἅπας δέ ὁ τοιοῦτος ἔδεσμα ὁ μύκης ἔχω ψυχρός τε καί γλίσχρος ἅμα καί παχύς χυμός , ἐν ὅς ὑπό ὁ βωλίτης μόνος οὐδείς ἱστορέω θνῄσκω · χολέρα μέντοι καί οὗτος τις φέρω ἀπεπτέω . ὑπό δέ ὁ ὁ ἄλλος μύκης ἐδωδή ἔνιοι μέν ἀποθνῄσκω , ἔνιοι δέ ἐγγύς ἥκω θάνατος , διάρροια ἤ χολέρα ἁλίσκομαι , ἤ πνίγω κινδυνεύω . ἠρέμα δέ παχύχυμος εἰμί ὁ καλέω ὕδνον , οὐ μήν εκόχυμος γε . ὁ δέ αὐτός ἰδέα εἰμί καί ὁ ἄμυλος . ἐπί πολύς δέ αὐτός εἰμί παχύχυμος , οὐδέ αὐτός εκόχυμος , ὁ κῶνος καλέω · ὀνομάζω δέ ὁ παλαιός καί στρόβιλος αὐτός . ἐκ δέ ὁ παχύχυμος εἰμί καί ἧπαρ καί νεφρός καί ὄρχις . ἀλλά ὁ μέν ἧπαρ οὐ εἰμί εκόχυμος , ὁ νεφρός δέ καί ὄρχις οὐ εὔχυμος πλήν ὁ ἐν ὁ ἀλεκτρυών , καί μάλα ὅταν σιτίζω , ὥσπερ γε καί ὁ ἧπαρ ὁ ὗς , ὅταν ἰσχάς ἐσθίω , ὅς καλέω συκωτός . ὁ δέ σπλήν ἐπί μέν ὁ ἄλλος ζῷον ἱκανός κακόχυμος τε καί μελαγχολικός , ἐπί δέ ὁ ὗς ἥσσων εἰμί τοιοῦτος . ὁ γε μήν καρδία σκληρός τε καί ἰνώδης ἔχω ὁ οὐσία ὁ ἄλλος σπλάγχνον . φαίνω γάρ ἐπί ἐκεῖνος μέν ἐν ὁ μεταξύ ὁ ἀγγεῖον οὐσία τις αἷμα πήγνυμι , ἐπί δέ ὁ καρδία ἴς φαίνω στερεός πολύς μακρός , καθά ἐν ὁ μῦς , ὅς περιπήγνυμι ὁ σαρκώδης οὐσία . διό τις αὐτός ἐν ὁ γένος ὁ μῦς τάσσω , ὅς ὁ οὐσία ὁ ὄγκος ἐργάζομαι ὁ σῶμα ἐγώ ἅπας καί ὁ ὀνομάζω κύριος σάρξ , ὁ ἐπί ὁ ἱερεῖον ἐσθίω . ἀλλά ὁ μέν ἀρχή ὁ μῦς , ὅς δή καί κεφαλή αὐτός ὀνομάζω , νευρώδης πως εἰμί , ἐκ ὁ ὀστέον , ὅθεν ἄρχω , σύνδεσμος ἐκφύω ἐνδιασπείρω αὐτός ἔχω · κατά δέ ὁ τελευτή ὁ καλέω τένων ἀποφύω . καί κατά οὗτος νευρώδης ὁ πέρας ὁ μῦς εἰμί ἑκάτερος , καθά ὁ μέσος ἅπας σαρκώδης , ὅς δή καί τρόφιμος εἰμί καί καλέω σάρξ ὑπό ὁ ἄνθρωπος , οὐ ὁράω αὐτός ὁ ἴς ὑπό λεπτότης , ὅς ἐκ ὁ σύνδεσμος καί ὁ νεῦρον εἰς αὐτός διασπείρω γίγνομαι . ἐͅπειδὴ οὗτος σάρξ καλέω φθάνω , ἔοικα ὀνομάζω μῦς ὁ τε ἀρχή καί ὁ τελευτή αὐτός μόνος . ἔχω δέ οὐ οὕτως , ἀλλά ὅλος μέν ὁ μῦς κατά εἷς ἴδιος περιγραφή ὁράω χωρίζω ἀπό ὁ ἄλλος , ἐνεργέω δέ τις εἷς ἐνέργεια ἐκ ὁ προαιρετικός κίνησις · οὕτως γάρ ὀνομάζω αὐτός , ἀπό ὁ ἀπροαίρετος τε καί φυσικός διορίζω · ὁ μέρος δέ αὐτός ὁ λέγω ἔχω διαφορά . ἐν δέ ὁ ἄκρος ὁ ζῷον ὀλίγος μέν εἰμί σάρξ , ὁ πολύς δέ ὀστώδης τε καί νευρώδης , οὐ ἕνεκα ὁ προαιρετικός καλέω νεῦρον , ( μικρός γάρ οὗτος αὐτός , ) ἀλλά ὁ συνδετικός , καί μετά αὐτός ὁ τένων μέν ὑπό ὁ παλαιός Ἕλλην , ἀπονεύρωσις δέ ὑπό ὁ νέος ἰατρός ὀνομάζω . γλίσχρος καί ἱκανός εἰμί καί κολλώδης οὗτος ἕψω , καί διά οὗτος καί ὁ ἐκ αὐτός τροφή . ὁ δέ αὐτός φύσις καί ὁ περί ὁ χεῖλος μόριον ὁ πεζός ζῷον · γλίσχρος μέν γάρ , οὐ μήν παχύς γε ὁ χυμός ἐργάζομαι . δηλόω δέ καί ὁ ἕψησις , ἐπί πολύς ἐξοιδέκω τε καί διαλύω ὁ τοιοῦτος σῶμα . πέσσω γε μήν ἐπιτήδειος καί οὗτος , καί ὁ πτερόν ὁ πτηνός ζῷον ὁ κοινός λόγος ὁ γυμνάζω σῶμα · ἀπέριττος γάρ πᾶς οὗτος , καθά ὁ ἀργέω περισσωματικός . ὁ γε μήν δέρμα ὁ λιπαρός ὗς , ὅταν ἑψέω καλός , κολλώδης μέν ἔχω καί λιπαρός χυμός , οὐ μήν ἱκανός γε παχύς , οὐδέ πέσσω ὡσαύτως ﻿ ὁ ἄκρος , ὥσπερ οὐδέ εὔχυμος ὅμοιος ἐκεῖνος , ἀλλά περισσωματικός . παχύχυμος δέ μόριον εἰμί ὁ ζῷον καί ὁ ἐγκέφαλος τε καί ὁ νωτιαῖος μυελός · ὁ δέ ἀδήν μέτριος τοιοῦτος , καί διά οὗτος καί ὁ ὁ νέος ἱερεῖον ὄρχις . κοινός γάρ δή καί οὗτος περί πᾶς ὁ ἐν ὁ ζῷον μόριον μιμνῄσκω σύ χρή , σκληρός μέν καί ξηρός καί δύσπεπτος γίγνομαι ὁ ὁ πρέσβυς , ὑγρός δέ καί μαλακός καί διά οὗτος εὔπεπτος ὁ ὁ νέος , πλήν εἰ μή μετά ὁ ἀποκύησις εὐθύς ἐσθίω · βλεννώδης γάρ ἅπας οὗτος , καί μάλα ὁ ὑγρός ἔχω φύσις ὁ σάρξ , καθά ἀρήν τε καί χοῖρος . ὁ δέ ὁ ἔριφος τε καί μόσχος , ἐπειδή ξηρός φύσις ὁ ζῷον , πολύς ἀγαθός καί πρός πέψις εἰμί καί πρός τροφή . οὕτως οὖν ἔχω καί κατά ὁ ὄρχις τε καί ὁ ἀδήν , οὐ ἦκα δέ καί ὁ γλῶσσα · εἰμί γάρ πως καί ὁ οὗτος φύσις ἀδενώδης . ὁ δέ ἐν ὁ τιτθός ἀδήν , ὅταν ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ γάλα , καλέω μέν οὖθαρ , παχύχυμος δέ εἰμί ἔδεσμα · καί εἰ ὁ ζῷον εὐεκτέω εἰμί , καί ὁ ἐκ αὐτός τροφή πολύς τε ἅμα καί εὔχυμος γίγνομαι . καί γάρ τοι καί οὗτος ὁ κοινός εἰμί ἀγαθός ἅπαξ ἀκούω σύ πρόχειρος ἔχω ὁ μνήμη . γράφω γοῦν ὑπό πᾶς ἰατρός περί γάλα , ὡς εὔχυμος εἰμί . καί διά οὗτος τις ἡγέομαι ὁ ἐν πνεύμων ἴσχω ἕλκος ὑπό μόνος οὗτος θεραπεύω , πρό ὁ μέγας δηλονότι καί τυλώδης αὐτός γίγνομαι . ὁ δέ ὁ γυνή , ὡς ἄν οἰκεῖος τε καί ἐκ ὁ αὐτός φύσις ἐγώ ὑπάρχω , ἐπαινέω πρό ὁ ἄλλος εἰς ὁ φθινώδης πάθος . καί ἄλλος μέν τις ἰατρός , καί μάλα Εὐρυφῶν τε καί Ἡρόδοτος , ἀξιόω γε θηλάζω , ὥσπερ ὁ παιδίον ὁ γυνή , ὁ οὕτως ἔχω · ἐκπίπτω γάρ ὁ τιτθός εὐθύς ἀποβάλλω τις ὁ οἰκεῖος ἀρετή . εὔδηλος οὖν , ὅτι πᾶς ἔδεσμα ὡς εὔχυμος προκρίνω , μάλα μέν ὑπό οὗτος , οὐ ἦκα δέ καί ὁ ἄλλος ἰατρός . ὅς δέ κοινός φημί , οὐ ἐπί ὅδε μόνος , ἀλλά καί πολύς ἄλλος ἔδεσμα γιγνώσκω χρή , οὗτος δή καί λέγω . ὁ μέν εὐεκτικός ζῷον εὔχυμος εἰμί ὁ γάλα , ὁ δέ ὁ καχεκτικός ὡσαύτως ὁ κατά ὁ ζῷον αἷμα εκόχυμος · οὐ γάρ ἐνδέχομαι , κακόχυμος ὁ πᾶς σῶμα εἰμί , εὔχυμος εἰμί ὁ γάλα . διά οὗτος φημί , ἐπί ὁ εὐεκτέω ζῷον ἀγαθός μέν εἰμί ὁ γάλα πρός εὐχυμία · οὕτως δέ καί ὁ ἀδήν , αὐτός τε οὗτος , ἐν ὅς ὁ γάλα περιέχω , καί ὁ ἄλλος ἐν ὁ ὑγιεινός ζῷον εὔχυμος εἰμί · κατά δέ ὁ αὐτός λόγος ἧπαρ τε καί ὄρχις . οὐδέ γάρ οὗτος ὁ κακόχυμος εἰμί ζῷον εὔχυμος · διά οὗτος δέ οὐδέ ὁ γηράσκω · οὐδείς γάρ οὗτος εὔχυμος . ὅσος δέ ἔτι θηλάζω ζῷον , ὁ μήτηρ αὐτός ἔχω εὔχυμος γάλα , οὗτος καί ὁ ἄλλος μέν ἅπας μόριον ἀγαθός διάκειμαι σφεῖς αὐτός , εὔχυμος δέ ἔχω καί ὁ ἧπαρ . ὁποῖος δέ τις χυμός γεννάω ἄλλος μόριον ὁ ζῷον , ὀλίγος ὕστερον λέγω · νυνί γάρ , ἐπειδή περί ὁ παχύχυμος ἄρχω διέρχομαι , πρότερος εὔλογος εἰμί , ἐπί ὁ τελευτή αὐτός ἄγω ὁ λόγος , οὕτως ἐπί ἄλλος μεταβαίνω . ὀλίγος οὖν ἔτι εἰμί τοιοῦτος , ἐπί αὐτός βαδίζω , διορίζω ἐν αὐτός ὁ κακόχυμος ὁ εὔχυμος · οὗτος γάρ ὁ χρεία ὁ νῦν ἐγώ ἀνύω λόγος , σκοπός ἔχω , εὐχυμία μέν ἐργάζομαι , φεύγω δέ κακοχυμία . ἐπεί δέ , ὡς κατά ἀρχή λέγω , ὁ ὁ παχύχυμος ἔδεσμα οὐσία δυσδιάπνευστος τε ὁ σῶμα κατασκευάζω καί τις ἔμφραξις ἐργάζομαι , καί μάλα κατά ἧπαρ τε καί νεφρός , διά οὗτος συμβουλεύω ἀφίστημι ὁ διηνεκής χρῆσις αὐτός , εἰ καί ὁ εὔχυμος εἰμί . ὁ μέν γάρ κακόχυμος πᾶς τρόπος φεύγω , ἐάν τε παχύς , ἐάν τε λεπτός ἐργάζομαι ὁ ἐν ἐγώ χυμός . λέγω δέ καί ὅτι μόνος ὁ σφοδρός γυμνάζω , ἐάν καί ὁ σπλάγχνον μή κακός εἰμί φύσις κατασκευάζω , δυνατός εἰμί ἐν ὁ παχύχυμος τε καί γλίσχρος ἔδεσμα διατρίβω μή βλάπτω , ὁ δέ ἄλλος οὐδείς . ὁ τοίνυν παχύχυμος ἔδεσμα εἰμί καί ὁ ὁ βάλανος γένος ἑκάτερος , ὅσος τε ἐπί ὁ δρῦς γίγνομαι καί ὅσος ὁ φοῖνιξ εἰμί ὁ καρπός . ὀνομάζω δέ ὁ ἄνθρωπος ὁ μέν ὁ φοῖνιξ ὁμώνυμος αὐτός ὁ φυτόν φοῖνιξ , ὅσος δέ ἐπί ὁ δρῦς , ὁ μέν καί ὁ ἄνθρωπος ἡδύς εἰσθέω καστανέα , ἔνιοι δέ καστάνιον κατά ὁ καλέω οὐδέτερος γένος · ὁ γε μήν ἐγώ πολίτης , καθά οὖν καί ἄλλος ὁ ἐν Ἀσία , Σάρδεις τε καί Λευκηναί ὀνομάζω αὐτός ἀπό ὁ χωρίον , ἐν ὅς πολύς γεννάω . ὁ μέν οὖν ἕτερος ὁ ὄνομα οὗτος εὔδηλος εἰμί ἀπό τίς γίγνομαι · λευκήνη δέ ἀπό χωρίον τις ἐν ὁ ὄρος ὁ Ἴδη ὁ προσωνυμία ἔχω , ὅς πληθυντικός ὀνομάζω παραπλήσιος ὁ Θῆβαι . οὗτος μέν οὖν ὁ βάλανος , ὡς φημί , ἐσθίω ὁ ἄνθρωπος ποτέ ὠμός , ἐνίοτε δέ ὀπτάω ἤ ἕψω . ὁ δέ ἄλλος προμήκης μέν εἰμί κατά ὁ σχῆμα παραπλήσιος ὁ ὁ φοῖνιξ , ἔδεσμα δέ ὗς μάλα ἤ ἄνθρωπος οἰκεῖος , ἄχρι ἄν μή τις ἀνάγκη μέγας καταλαμβάνω ὁ ἐδωδή αὐτός · ἐν γάρ ὁ μέγας λιμός καί οὗτος συμβαίνω , ὁ δέ ὁ πρῖνος βάλανος , ὅς ἄκυλος ὀνομάζω Ἕλλην , εἰμί δέ στρυφνός καί σκληρός καί διά οὗτος ἀηδής , ἔͅν ἑφθός τις προσφέρω , δύσπεπτος καί παχύχυμος εἰμί φυλάσσω χρή . πρόδηλος δέ , ὅτι ὁ στύφω χυμός διαφορά τις εἰμί κατά ὁ μάλα τε καί ἥσσων ὁ αὐστηρός τε καί στρυφνός , ἐκλύω μέν ἐν ὁ αὐστηρός , ἐπιτείνω δέ ἐν ὁ στρυφνός ὁ στύφω ﻿ ποιότης . ἀλλά ὅσος γε ὁ βάλανος ὁ ἄκυλος στρυφνός , τοσοῦτος ὁ καστάνιον ὁ βάλανος . πάνυ γάρ ἀσθενής οὗτος ὁ στύφω ἔχω ποιότης , ὁ παχύχυμος ἔδεσμα εἰμί ὁ ἄλλος βάλανος ὡσαύτως , ἀλλά ἥσσων τε στεγνόω ὁ γαστήρ καί μάλα ἐκεῖνος πέσσω καί οὐδέ ὅλος εἰμί κακόχυμος . φυλάσσω δέ δηλονότι χρή καί οὗτος ὁ πλῆθος , οὐ μόνος ὅτι παχύχυμος εἰμί πολύς ὁ λέγω ὡσαύτως , ἀλλά ὅτι καί στεγνωτικός ὁ κοιλία καί δύσπεπτος καί φυσώδης . ὁ δέ φοῖνιξ ὁ καρπός , ὅς φημί ἅπας Ἕλλην ὀνομάζω φοῖνιξ ὁμώνυμος ὁ δένδρον , στύφω τε ἅμα καί γλυκύς χυμός μετέχω . τις δέ ὁ νέος ἰατρός ἐν σύνθετος προσηγορία φοινικοβάλανος ὀνομάζω αὐτός , οὐ μήν παρά γε ὁ παλαιός Ἕλλην εὑρίσκω ὄνομα · φοῖνιξ γάρ ἐκεῖνος βάλανος ὁ καρπός οὗτος , οὐ φοῖνιξ , οὐδέ φοινικοβάλανος ὀνομάζω . ἀλλά οὐ πρόκειμαι νῦν ἐγώ ὄνομα διαστέλλω , σχολή ἄγω ἄνθρωπος σπούδασμα , καί οὗτος οὐ πᾶς , ἀλλά ὅσος ὁ παλαιός ὁ Ἀττικός γιγνώσκω χράω φωνή . ὁ δέ ὑγιαίνω ἅπας μέν ἄνθρωπος δέω , δύναμαι δέ οὐ πᾶς , ὡς χρή , διαιτάω διά ἀκρασία , ἤ ἀσχολία , ἤ ἄγνοια ὅς χρή ποιέω . ἀλλά ὅσος καί γιγνώσκω δύναμαι δίαιτα ὑγιεινός , καί ζάω κατά αὐτός προλέγω , οὗτος ὅδε ὁ γράμμα σύγκειμαι . κατά μέν ὁ ἄκυλος τε καί ὁ ὁ δρῦς βάλανος καί ὁ καστάνιον ὁ κατά μέρος δένδρον οὐ μέγας τις διαφορά ὁ καρπός , κατά δέ ὁ φοῖνιξ ἀξιόλογος . εἰ γάρ παραβάλλω ὁ Αἰγύπτιος φοῖνιξ , σκληρός καί αὐστηρός καί ξηρός εἰμί , ὁ καλέω πατητός , γλυκύς μέν ἱκανός εἰμί , βραχύς δέ μετέχω στῦψις , ἐναντίος ἔχω σύ δοκέω ὁ φύσις . ὁ δέ ἄλλος μεταξύ οὗτος εἰμί , ὁ μέν μάλα , ὁ δέ ἥσσων αὐστηρότης τε καί γλυκύτης μετέχω . ὁ δέ ἐκ αὐτός χυμός παχύς τε εἰμί καί ῥᾴδιος ἐμφράσσω ἧπαρ . καί γάρ τοι καί οὗτος περί ὁ παχύχυμος τε καί γλυκύς ἔδεσμα ἐπίσταμαι τε καί μιμνῄσκω καλός , ὡς ἧπαρ τε καί σπλήν ἐμφρακτικός ὁ ἐκ αὐτός εἰμί χυμός . εἰ δέ καί βραχύς τις ἀρχή φλεγμονή εἰμί κατά ὁ σπλάγχνον , οὗτος αὐξάνω ἱκανός , ὥσπερ γε καί ὁ πνευμάτωσις καί ὁ σκίρρος διάθεσις παροξύνω καί δηλονότι καί ὁ ὁ ἀπόστημα γένεσις . ἀλλά ἴσως οὗτος πρόσω καί ὁ ὑγιεινός δίαιτα εἰμί , ὅς μόριον ὁ πρόκειμαι ἐκδιδάσκω λόγος . ἐπί αὐτός οὖν αὖθις ἔρχομαι , ὅσος ὁ παχύχυμος εἰμί καί γλυκύς ἔδεσμα προστίθημι · ἔνιοι μέν γάρ αὐτός παχύχυμος μόνος εἰμί , ὥσπερ ὁ φακῆ , γλίσχρος δέ ἄλλος , καθά ὁ μαλάχη , τις δέ ἄμφω πάσχω , ὥσπερ ὁ τε ὑπό Ἀριστοτέλης ὀστρακόδερμος καλέω καί ὁ μαλάκια .