galenus.de-pulsibus-libellus-ad-tirones 11
Τὰς δὲ ἐπὶ τοῖς παρὰ φύσιν αἰτίοις τροπὰς ἐφεξῆς λέγωμεν , ὑπομνήσαντες πρότερον ὅσα τῇ τοῦ λόγου κοινωνίᾳ συνεγράφη τῶν παρὰ φύσιν . καταστάσεις οὖν ἀέρος καὶ πλῆθος σιτίων , ὥστε βαρῦναι τὴν δύναμιν καὶ γυμνασίων καὶ λουτρῶν καὶ ὕπνων ἀμετρίαι παρὰ φύσιν , αἱ γὰρ κατὰ ποσὸν ὑπερβολαὶ τῶν κατὰ φύσιν καὶ τῶν οὐ φύσει λεγομένων αἰτίων εἰς τὸ παρὰ φύσιν μεθίστανται . τῶν δὲ οὐ μόνον τῷ ποσῷ παρὰ φύσιν , ἀλλὰ καὶ τῷ γένει , τὸ μὲν πλῆθος ἄπειρον , καὶ διὰ τοῦτο ἀπερίληπτον . ἡ δὲ τέχνη κᾀν τούτοις συνίσταται καθ’ ὅσον ἐνδέχεται γένεσί τε καὶ εἴδεσιν ὡρισμένοις μετροῦσα τὸ ἄπειρον . ἕκαστον γὰρ τῶν παρὰ φύσιν αἰτίων οὐκ ἄν τις ἄπο τρόπου φαίη τὸ μὲν οἷον λύειν τε καὶ σκεδαννύειν τὴν ζωτικὴν δύναμιν , τὸ δὲ οἷον θλίβειν τε καὶ βαρύνειν . λύεται μὲν οὖν ἡ δύναμις τροφῆς ἀπορίᾳ , καὶ νοσημάτων κακοηθείᾳ , καὶ ψυχικῶν παθῶν ἰσχύϊ , καὶ ἀλγημάτων σφοδρότησιν , ἢ μήκεσι , καὶ κενώσεσιν ἀμέτροις . βαρύνεται δὲ ὑπό τε πλήθους ὕλης καὶ ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ὀργάνοις παθῶν , οἷον φλεγμονῶν καὶ σκίῤῥων καὶ ὄγκων καὶ ἀποστάσεων καὶ φθορῶν πολυειδῶν . ἡ μὲν οὖν λυομένη δύναμις μικρὸν καὶ ἀμυδρὸν καὶ πυκνὸν ἄγαν ἐργάζεται τὸν σφυγμὸν , ἡ δὲ θλιβομένη τε καὶ οἷον βαρυνομένη εἰς ἀνωμαλίαν τε καὶ ἀταξίαν τρέπει τοὺς σφυγμοὺς τήν τε ἄλλην ἅπασαν καὶ τὴν κατὰ σφοδρότητα καὶ μέγεθος . αὗται γὰρ ἴδιαι μάλιστα θλιβομένης δυνάμεως ἀνωμαλίαι , καὶ τῆς μὲν μεγάλως βαρυνομένης ἐπὶ πλείοσι διαφοραῖς , τῆς δ’ ἐπ’ ὀλίγον ἐν ὀλίγαις , καὶ πλείονες μὲν οἱ μεγάλοι σφυγμοὶ τῶν σμικρῶν καὶ οἱ σφοδροὶ τῶν ἀμυδρῶν ἐπὶ μικρᾷ τῇ βλάβῃ . τὸ δ’ ἐναντίον ἐν τῇ μεγάλῃ . καὶ ἀπόλλυνται δέ τινες ὅλαι κινήσεις , καὶ παρεμπίπτουσιν ἐν ταῖς τοιαύταις διαθέσεσιν . ἀλλ’ αἱ μὲν παρεμπίπτουσαι μικροτέραν τὴν βλάβην , αἱ δὲ ἀπολλύμεναι μείζονα δηλοῦσιν . αὗται μὲν αἱ κοιναὶ τροπαὶ πάσης λύσεώς τε καὶ θλίψεως · τὸ δὲ ἴδιον ἑκάστῃ προσλαμβάνει παρὰ τὴν ποιήσασαν αἰτίαν . τῆς μὲν οὖν ὑπ’ ἐνδείας λυομένης δυνάμεως ἡ τροπὴ τῶν σφυγμῶν , κατ’ ἀρχὰς μὲν εἰς ἀμυδρότητα καὶ μικρότητα καὶ τάχος καὶ πυκνότητα γίγνεται , μεσούσης δὲ εἰς ἀμυδρότητα καὶ μικρότητα καὶ βραδύτητα καὶ ἀραιότητα , τελευτώσης δὲ εἰς ἐσχάτην μικρότητα καὶ ἀμυδρότητα καὶ πυκνότητα καὶ τάχους ψευδῆ φαντασίαν . οὗτός ἐστιν ὁ μυρμηκίζων καλούμενος . ὁ δὲ σκωληκίζων σφυγμὸς γίνεται μὲν καὶ αὐτὸς λυομένης ἤδη τῆς δυνάμεως , ἀλλ’ ἐπ’ ὀλίγον ἀντεχούσης ἔτι . καὶ διαφέρει τοῦ μυρμηκίζοντος τῷ μηκέθ’ ὁμοίως εἰς ἐσχάτην ἀμυδρότητα καὶ μικρότητα συνεστάλθαι , καὶ φανερὸν ἔχειν τὴν κατὰ μίαν πληγὴν ἀνωμαλίαν , τὴν περὶ τὸ πρωϊαίτερον , ἢ ὀψιαίτερον τῶν μερῶν ἀρχομένων κινεῖσθαι γιγνομένην . ὅθεν ἧττον βραδὺς , ἢ μικρός ἐστι . ἔσθ’ ὅτε δὲ οὐδ’ ὅλως βραδύς . διόπερ καὶ ἥκιστα μοχθηρός ἐστι . αἱ μὲν οὖν ὑπὸ τῶν ὀλεθρίων καὶ ὀξέων πυρετῶν γιγνόμεναι συγκοπαὶ τὸν σκωληκίζοντα σφυγμὸν οὐκ ἴσχουσι , ταῖς δὲ ﻿ ἄλλαις λύσεσι τῆς δυνάμεως ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μὲν οἱ σκωληκίζοντες ἕπονται , καὶ τούτων μάλιστα ταῖς χωρὶς πυρετῶν γινομέναις , ἢ μετὰ μικρῶν πάνυ . ταῦτ’ ἄρα καρδιακαῖς μὲν συγκοπαῖς οἱ μυρμηκίζοντες , χολέραις δὲ καὶ ἰσχυροῖς ῥεύμασι κοιλίας , καὶ αἱμοῤῥαγίαις , καὶ γυναικείῳ ῥῷ , καὶ πᾶσι τοῖς ὀξέως κενωτικοῖς πάθεσιν ἐπιπλεῖστον μὲν οἱ σκωληκίζοντες , ἐν ἐσχάτοις δὲ οἱ μυρμηκίζοντες ἕπονται . ὅταν δὲ χωρὶς πυρετῶν ταῦτα συμπίπτῃ , τότε δὴ καὶ μᾶλλον εὑρήσεις τὸν σκωληκίζοντα σφυγμὸν , σαφῆ τε ἅμα καὶ μέχρι πλείστου παραμένοντα . τοιαῦται μὲν αἱ κοινόταται τῶν παρὰ φύσιν αἰτίων τροπαί .
Lemmas: ὁ δέ ἐπί ὁ παρά φύσις αἴτιος τροπή ἐφεξῆς λέγω , ὑπομιμνῄσκω πρότερος ὅσος ὁ ὁ λόγος κοινωνία συγγράφω ὁ παρά φύσις . κατάστασις οὖν ἀήρ καί πλῆθος σιτίον , ὥστε βαρύνω ὁ δύναμις καί γυμνάσιον καί λουτρόν καί ὕπνος ἀμετρία παρά φύσις , ὁ γάρ κατά ποσός ὑπερβολή ὁ κατά φύσις καί ὁ οὐ φύσις λέγω αἴτιος εἰς ὁ παρά φύσις μεθίστημι . ὁ δέ οὐ μόνος ὁ πός παρά φύσις , ἀλλά καί ὁ γένος , ὁ μέν πλῆθος ἄπειρος , καί διά οὗτος ἀπερίληπτος . ὁ δέ τέχνη εἰͅν οὗτος συνίστημι κατά ὅσος ἐνδέχομαι γένος τε καί εἶδος ὁρίζω μετρέω ὁ ἄπειρος . ἕκαστος γάρ ὁ παρά φύσις αἴτιος οὐ ἄν τις ἀπό τρόπος φημί ὁ μέν οἷος λύω τε καί σκεδάννυμι ὁ ζωτικός δύναμις , ὁ δέ οἷος θλίβω τε καί βαρύνω . λύω μέν οὖν ὁ δύναμις τροφή ἀπορία , καί νόσημα κακοήθεια , καί ψυχικός πάθος ἰσχύς , καί ἄλγημα σφοδρότης , ἤ μῆκος , καί κένωσις ἄμετρος . βαρύνω δέ ὑπό τε πλῆθος ὕλη καί ὑπό ὁ ἐν ὁ ὄργανον πάθος , οἷος φλεγμονή καί σκίρρος καί ὄγκος καί ἀπόστασις καί φθορά πολυειδής . ὁ μέν οὖν λύω δύναμις μικρός καί ἀμυδρός καί πυκνός ἄγαν ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , ὁ δέ θλίβω τε καί οἷος βαρύνω εἰς ἀνωμαλία τε καί ἀταξία τρέπω ὁ σφυγμός ὁ τε ἄλλος ἅπας καί ὁ κατά σφοδρότης καί μέγεθος . οὗτος γάρ ἴδιος μάλα θλίβω δύναμις ἀνωμαλία , καί ὁ μέν μέγας βαρύνω ἐπί πολύς διαφορά , ὁ δέ ἐπί ὀλίγος ἐν ὀλίγος , καί πολύς μέν ὁ μέγας σφυγμός ὁ μικρός καί ὁ σφοδρός ὁ ἀμυδρός ἐπί μικρός ὁ βλάβη . ὁ δέ ἐναντίος ἐν ὁ μέγας . καί ἀπόλλυμι δέ τις ὅλος κίνησις , καί παρεμπίπτω ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις . ἀλλά ὁ μέν παρεμπίπτω μικρός ὁ βλάβη , ὁ δέ ἀπόλλυμι μέγας δηλόω . οὗτος μέν ὁ κοινός τροπή πᾶς λύσις τε καί θλῖψις · ὁ δέ ἴδιος ἕκαστος προσλαμβάνω παρά ὁ ποιέω αἰτία . ὁ μέν οὖν ὑπό ἔνδεια λύω δύναμις ὁ τροπή ὁ σφυγμός , κατά ἀρχή μέν εἰς ἀμυδρότης καί μικρότης καί τάχος καί πυκνότης γίγνομαι , μεσόω δέ εἰς ἀμυδρότης καί μικρότης καί βραδυτής καί ἀραιότης , τελευτάω δέ εἰς ἔσχατος μικρότης καί ἀμυδρότης καί πυκνότης καί τάχος ψευδής φαντασία . οὗτος εἰμί ὁ μυρμηκίζω καλέω . ὁ δέ σκωληκίζω σφυγμός γίγνομαι μέν καί αὐτός λύω ἤδη ὁ δύναμις , ἀλλά ἐπί ὀλίγος ἀντέχω ἔτι . καί διαφέρω ὁ μυρμηκίζω ὁ μηκέτι ὅμοιος εἰς ἔσχατος ἀμυδρότης καί μικρότης συστέλλω , καί φανερός ἔχω ὁ κατά εἷς πληγή ἀνωμαλία , ὁ περί ὁ πρωΐ , ἤ ὄψιος ὁ μέρος ἄρχω κινέω γίγνομαι . ὅθεν ἥσσων βραδύς , ἤ μικρός εἰμί . εἰμί ὅτε δέ οὐδέ ὅλος βραδύς . διόπερ καί ἦκα μοχθηρός εἰμί . ὁ μέν οὖν ὑπό ὁ ὀλέθριος καί ὀξύς πυρετός γίγνομαι συγκοπή ὁ σκωληκίζω σφυγμός οὐ ἴσχω , ὁ δέ ﻿ ἄλλος λύσις ὁ δύναμις ὡς ἐπί ὁ πολύς μέν ὁ σκωληκίζω ἕπομαι , καί οὗτος μάλα ὁ χωρίς πυρετός γίγνομαι , ἤ μετά μικρός πάνυ . οὗτος ἄρα καρδιακός μέν συγκοπή ὁ μυρμηκίζω , χολέρα δέ καί ἰσχυρός ῥεῦμα κοιλία , καί αἱμορραγία , καί γυναικεῖος ῥόος , καί πᾶς ὁ ὀξύς κενωτικός πάθος ἐπιπλεῖστον μέν ὁ σκωληκίζω , ἐν ἔσχατος δέ ὁ μυρμηκίζω ἕπομαι . ὅταν δέ χωρίς πυρετός οὗτος συμπίπτω , τότε δή καί μάλα εὑρίσκω ὁ σκωληκίζω σφυγμός , σαφής τε ἅμα καί μέχρι πολύς παραμένω . τοιοῦτος μέν ὁ κοινός ὁ παρά φύσις αἴτιος τροπή .