galenus.de-pulsibus-libellus-ad-tirones 9
Ἐπεὶ δὲ πολυειδῶς οἱ σφυγμοὶ τρέπεσθαι πεφύκασιν , οὐδὲν γὰρ εὕροις , ὡς ἔπος εἰπεῖν , αἴτιον , ὃ μὴ καὶ τούτους τρέπει , δοκεῖ μοι τριττὴν αὐτῶν τῆς τροπῆς τὴν ἀνωτάτω διαφορὰν ποιησάμενον οὕτως ὑπὲρ ἑκάστης ἰδίᾳ κατὰ μέρος εἰπεῖν . πρώτη μὲν οὖν ἡ κατὰ φύσιν αὐτῶν ἐστι τροπή . δευτέρα δὲ ἡ οὐ κατὰ φύσιν μὲν , οὐ μὴν ἤδη παρὰ φύσιν . τρίτη δὲ ἡ παρὰ φύσιν . ἐπιγίνονται δ’ αὗται πᾶσαι ταῖς φυσικαῖς διαφοραῖς · ἄλλῳ γὰρ ἄλλως αἱ ἀρτηρίαι φύσει κινοῦνται · καὶ χρὴ πρώτας ταύτας ἐπίστασθαι τὸν μέλλοντα γνωρίζειν ὑπὸ τίνος αἰτίου καὶ μέχρι πόσου τετράφθαι συμβέβηκε τὸν σφυγμόν · ἀλλὰ τὸ μὲν ἴδιον ἑκάστου ἀκριβῶς ἄν τις πειραθεὶς μάθοι . καὶ δεῖ πολλάκις ἧφθαι τῆς ἀρτηρίας , μάλιστα μὲν ὑγιαίνοντος ἀμέμπτως καὶ ἐν ἡσυχίᾳ ﻿ πάσης σφοδρᾶς κινήσεως , ἤδη δὲ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις διαθέσεσιν . ἐπειδὴ δὲ πάντων οὐκ ἐνδέχεται δι’ ἐμπειρίας ἐληλυθέναι , πολλοὶ γὰρ ἤδη πολλάκις ἐδεήθησαν ἰατρῶν οἷς ὑγιαίνοντες οὐκ ἐνέτυχον , ἄριστον δὴ κᾀνταῦθα πλεῖον ἰδιώτου τὸν τεχνίτην ἔχειν . ἔχοι δ’ ἂν πλέον , ἐπιστήμην πορισάμενος τῶν τοῖς πολλοῖς ὁμοίως ὑπαρχόντων . ἔστι δέ τις , ὡς τύπῳ φάναι , κοινὴ φύσις ἀνδρῶν , καὶ ἄλλη γυναικῶν , καὶ ὅσοι θερμότερόν εἰσι κεκραμένοι καὶ ὅσοι ψυχρότερον . καὶ τούτων ἑκατέρων κοινὴ φύσις , καὶ τῶν ἰσχνῶν πάντων κοινὴ καὶ τῶν παχέων ὡσαύτως κοινή . καὶ σπάνιον ἐν ἑκάστῃ τῶν προειρημένων κοινοτήτων τὸ μὴ τοῖς πολλοῖς ἐοικός . ὥστε καὶ τὸ ἁμαρτάνειν τοῦ ἀληθοῦς ἐστι σπάνιον τῷ τὸ κοινὸν ἀκριβῶς ἐπισταμένῳ . Ἄνδρες μὲν γυναικῶν ὡς ἐπίπαν μείζονα πολλῷ καὶ σφοδρότερον ὡσαύτως πολλῷ καὶ βραδύτερον ὀλίγῳ καὶ ἀραιότερον ἱκανῶς ἔχουσι τὸν σφυγμόν . Οἱ δὲ φύσει θερμότεροι μείζονα μὲν καὶ ὠκύτερον καὶ πυκνότερον πολλῷ , σφοδρότερον δὲ οὐ πολλῷ . Οἱ δ’ ἰσχνότεροι φύσει μείζονα μὲν , καὶ ἀραιότερον πολλῷ , σφοδρότερον δὲ οὐ πολλῷ . φύσει μὲν οὖν οὕτως διαφέρουσι . Τρέπονται δὲ κατὰ μὲν τὰς ἡλικίας ὡδί πως . ὁ μὲν τοῦ νεογενοῦς παιδίου σφυγμὸς πυκνότερος · ὁ δὲ τοῦ γέροντος ἀραιότερος · οἱ δ’ ἐν τῷ μεταξὺ πάντες ἀνάλογον , ἐφ’ ὅσον ἂν ἢ παιδίου ἢ γέροντος ἐγγύτεροι τυγχάνωσιν ὄντες . ὡσαύτως ταχύτατος μὲν ὁ τοῦ παιδίου , βραδύτερος δὲ ὁ τοῦ γέροντος · οἱ δὲ τῶν ἄλλων ἡλικιῶν μεταξύ . πολλῷ δὲ μείζων ἡ κατὰ τὴν ἀραιότητα διαφορὰ γέροντος πρὸς παιδίον τῆς κατὰ τὸ τάχος . ἐν δὲ τῇ κατὰ μέγεθος καὶ σφοδρότητα διαφορᾷ μέγιστος μὲν ἐν ἡλικίαις ὁ τῶν ἀκμαζόντων , μικρότατος δὲ ὁ τῶν γερόντων , μέσος δὲ αὐτῶν βραχὺ μείζων ὁ τῶν παιδίων . καὶ σφοδρότατος μὲν ὁ τῶν ἀκμαζόντων , ἀμυδρότατος δὲ ὁ τῶν γερόντων , μέσος δὲ αὐτῶν ὁ τῶν παιδίων . οὕτως μὲν ἐν ταῖς ἡλικίαις οἱ σφυγμοί . Κατὰ δὲ τὰς ὥρας τοῦ μὲν ἦρος τὰ μέσα μεγίστους καὶ σφοδροτάτους , ὡς ἐν ὥραις , τάχει δὲ καὶ πυκνότητι συμμέτρους . ὡσαύτως δὲ καὶ τοῦ φθινοπώρου τὰ μέσα . προϊὸν δὲ τὸ ἔαρ ἀφαιρεῖται τοῦ μεγέθους καὶ τῆς σφοδρότητος , προστίθησι δὲ τῷ τάχει καὶ τῇ πυκνότητι . καὶ τέλος ἡνίκα ἂν ἐπιλάβῃ τὸ θέρος , ἀμυδροὶ καὶ μικροὶ καὶ ταχεῖς καὶ πυκνοὶ γίνονται . τὸ δὲ φθινόπωρον προϊὸν ἁπάντων ἀφαιρεῖ , μεγέθους , σφοδρότητος , τάχους , πυκνότητος , ὥστε καὶ τοῦ χειμῶνος ἐπελθόντος , εἰς μικρότητα καὶ ἀμυδρότητα καὶ βραδύτητα καὶ ἀραιότητα τετράφθαι . ἔοικε δὲ τὰ μὲν πρῶτα τοῦ ἦρος τοῖς ὑστάτοις τοῦ φθινοπώρου , τὰ δὲ ὕστατα τοῖς πρώτοις , καὶ τὰ μὲν πρῶτα τοῦ θέρους τοῖς ὑστάτοις τοῦ θέρους , καὶ τὰ πρῶτα τοῦ χειμῶνος τοῖς ὑστάτοις τοῦ χειμῶνος . ὥστε ὅσα θέρους μέσου καὶ μέσου χειμῶνος ἶσον ἐφ’ ἑκάτερα ἀφέστηκεν , ὁμοίως τρέπει . μέσον δὲ θέρους πῂ μὲν ὡσαύτως ἐστὶ , πῂ δὲ ἐναντίως ἔχει μέσῳ χειμῶνι , μικροὶ μὲν γὰρ καὶ ἀμυδροὶ καθ’ ἑκάτερον . ὠκεῖς δὲ καὶ πυκνοὶ θέρους καὶ βραδεῖς καὶ ἀραιοὶ χειμῶνος , οὐ μὴν οὕτω μικροὶ θέρους , ὡς χειμῶνος , ἀλλ’ ἧττον θέρους , οὐδ’ οὕτως ἀμυδροὶ χειμῶνος , ὡς θέρους , ἀλλ’ ἧττον χειμῶνος . αὗται μὲν οὖν αἱ κατὰ τὰς ὥρας τῶν σφυγμῶν τροπαί . Περὶ δὲ τὰς χώρας ὡσαύτως ταῖς ὥραις . ἐν μὲν ταῖς ἄγαν θερμαῖς οἷοι μέσου θέρους . ἐν δὲ ταῖς ἄγαν ψυχραῖς οἷοι μέσου χειμῶνος . ἐν δὲ ταῖς εὐκράτοις οἷοι μέσου τοῦ ἦρος . ἀνάλογον δὲ κᾀν ταῖς μεταξύ . καὶ τῶν ἄλλων δὲ καταστάσεων τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος αἱ μὲν θερμαὶ ταῖς θερμαῖς ὥραις , αἱ δὲ ψυχραὶ ταῖς ψυχραῖς , αἱ δὲ μέσαι ταῖς μέσαις τοῦ ἦρος ἐοίκασιν . Ἐν δὲ τῷ κύειν οἱ σφυγμοὶ μείζονες καὶ πυκνότεροι καὶ ὠκύτεροι γίνονται · τὰ δὲ ἄλλα κατὰ φύσιν φυλάττουσιν . Εἶεν δ’ ἂν , εἴπερ τι καὶ ἄλλο , καὶ ὕπνοι κατὰ φύσιν . τρέπουσι δὲ καὶ οὗτοι τοὺς σφυγμοὺς , ἀρχόμενοι μὲν μικροτέρους καὶ βραδυτέρους καὶ ἀραιοτέρους καὶ ἀμυδροτέρους ἀπεργαζόμενοι , προϊόντες δὲ βραδύτητα μὲν ἐπιτείνουσι καὶ ἀραιότητα , καὶ μάλιστα κατὰ τροφήν . μείζους δὲ γίνονται καὶ σφοδρότεροι . χρονίσαντες δὲ πάλιν τρέπονται εἰς ἀμυδρότητα καὶ μικρότητα · φυλάττουσι δὲ βραδύτητα καὶ ἀραιότητα . Τῶν δ’ ἐξ ὕπνου μεταπεπτωκώτων εἰς ἐγρήγορσιν ἐν μὲν τῷ παραχρῆμα μεγάλοι καὶ σφοδροὶ καὶ ταχεῖς καὶ πυκνοὶ καί τινα κλόνον ἔχοντες . μετ’ ὀλίγον δὲ εἰς συμμετρίαν ἔρχονται . Αἱ δ’ ἐπίκτητοι σχέσεις τοῦ σώματος ὁμοίως ταῖς φυσικαῖς τρέπουσι τοὺς σφυγμούς . ὁ μὲν γὰρ ἰσχνὸς φύσει , γενόμενος εὔσαρκος , ἀναλόγου τῷ τοιούτῳ φύσει τὸν σφυγμὸν ἔχει . ὁ δὲ εὔσαρκος , ἰσχνὸς γενόμενος , τοῖς ἰσχνοῖς φύσει παραπλήσιον ἔχει τὸν σφυγμόν . δῆλον δὲ ὅτι χωρὶς τοῦ τὴν δύναμιν ὑπαλλάττεσθαι , τὴν κατ’ ἰσχνότητα καὶ εὐσαρκίαν διαφορὰν ἐξετάζειν χρή · καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως , ὥστε καθ’ ἓν μόνον , ὑπὲρ οὗ τὸν λόγον ἑκάστοτε ποιούμεθα , τὴν τροπὴν γεγονέναι . ἅπερ δ’ ἐπὶ τῶν εὐσάρκων εἴρηται , ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν παχέων εἰρῆσθαι δοκεῖν χρὴ , ἐπιτεταμένα μᾶλλον . Καὶ αἱ κράσεις δὲ τοῦ σώματος αἱ ἐπίκτητοι ταῖς φυσικαῖς κράσεσιν ἀνάλογον τρέπουσι τοὺς σφυγμούς .
Lemmas: ἐπεί δέ πολυειδής ὁ σφυγμός τρέπω φύω , οὐδείς γάρ εὑρίσκω , ὡς ἔπος λέγω , αἴτιος , ὅς μή καί οὗτος τρέπω , δοκέω ἐγώ τρισσός αὐτός ὁ τροπή ὁ ἄνω διαφορά ποιέω οὕτως ὑπέρ ἕκαστος ἴδιος κατά μέρος λέγω . πρῶτος μέν οὖν ὁ κατά φύσις αὐτός εἰμί τροπή . δεύτερος δέ ὁ οὐ κατά φύσις μέν , οὐ μήν ἤδη παρά φύσις . τρίτος δέ ὁ παρά φύσις . ἐπιγίγνομαι δέ οὗτος πᾶς ὁ φυσικός διαφορά · ἄλλος γάρ ἄλλος ὁ ἀρτηρία φύσις κινέω · καί χρή πρῶτος οὗτος ἐπίσταμαι ὁ μέλλω γνωρίζω ὑπό τίς αἴτιος καί μέχρι πόσος τρέπω συμβαίνω ὁ σφυγμός · ἀλλά ὁ μέν ἴδιος ἕκαστος ἀκριβής ἄν τις πειράω μανθάνω . καί δέω πολλάκις ἅπτω ὁ ἀρτηρία , μάλα μέν ὑγιαίνω ἄμεμπτος καί ἐν ἡσυχία ﻿ πᾶς σφοδρός κίνησις , ἤδη δέ καί ἐν ὁ ἄλλος διάθεσις . ἐπειδή δέ πᾶς οὐ ἐνδέχομαι διά ἐμπειρία ἔρχομαι , πολύς γάρ ἤδη πολλάκις δέω ἰατρός ὅς ὑγιαίνω οὐ ἐντυγχάνω , ἀγαθός δή ᾀνταῦθη πολύς ἰδιώτης ὁ τεχνίτης ἔχω . ἔχω δέ ἄν πολύς , ἐπιστήμη πορίζω ὁ ὁ πολύς ὅμοιος ὑπάρχω . εἰμί δέ τις , ὡς τύπος φημί , κοινός φύσις ἀνήρ , καί ἄλλος γυνή , καί ὅσος θερμός εἰμί κεράννυμι καί ὅσος ψυχρός . καί οὗτος ἑκάτερος κοινός φύσις , καί ὁ ἰσχνός πᾶς κοινός καί ὁ παχύς ὡσαύτως κοινός . καί σπάνιος ἐν ἕκαστος ὁ προλέγω κοινότης ὁ μή ὁ πολύς ἔοικα . ὥστε καί ὁ ἁμαρτάνω ὁ ἀληθής εἰμί σπάνιος ὁ ὁ κοινός ἀκριβής ἐπίσταμαι . ἀνήρ μέν γυνή ὡς ἐπίπαν μέγας πολύς καί σφοδρός ὡσαύτως πολύς καί βραδύς ὀλίγος καί ἀραῖος ἱκανός ἔχω ὁ σφυγμός . ὁ δέ φύσις θερμός μέγας μέν καί ὠκύς καί πυκνός πολύς , σφοδρός δέ οὐ πολύς . ὁ δέ ἰσχνός φύσις μέγας μέν , καί ἀραῖος πολύς , σφοδρός δέ οὐ πολύς . φύσις μέν οὖν οὕτως διαφέρω . τρέπω δέ κατά μέν ὁ ἡλικία ὡδί πως . ὁ μέν ὁ νεογενής παιδίον σφυγμός πυκνός · ὁ δέ ὁ γέρων ἀραῖος · ὁ δέ ἐν ὁ μεταξύ πᾶς ἀνάλογος , ἐπί ὅσος ἄν ἤ παιδίον ἤ γέρων ἐγγύτερος τυγχάνω εἰμί . ὡσαύτως ταχύς μέν ὁ ὁ παιδίον , βραδύς δέ ὁ ὁ γέρων · ὁ δέ ὁ ἄλλος ἡλικία μεταξύ . πολύς δέ μέγας ὁ κατά ὁ ἀραιότης διαφορά γέρων πρός παιδίον ὁ κατά ὁ τάχος . ἐν δέ ὁ κατά μέγεθος καί σφοδρότης διαφορά μέγας μέν ἐν ἡλικία ὁ ὁ ἀκμάζω , μικρός δέ ὁ ὁ γέρων , μέσος δέ αὐτός βραχύς μέγας ὁ ὁ παιδίον . καί σφοδρός μέν ὁ ὁ ἀκμάζω , ἀμυδρός δέ ὁ ὁ γέρων , μέσος δέ αὐτός ὁ ὁ παιδίον . οὕτως μέν ἐν ὁ ἡλικία ὁ σφυγμός . κατά δέ ὁ ὥρα ὁ μέν ἔαρ ὁ μέσος μέγας καί σφοδρός , ὡς ἐν ὥρα , τάχος δέ καί πυκνότης σύμμετρος . ὡσαύτως δέ καί ὁ φθινόπωρον ὁ μέσος . πρόειμι δέ ὁ ἔαρ ἀφαιρέω ὁ μέγεθος καί ὁ σφοδρότης , προστίθημι δέ ὁ τάχος καί ὁ πυκνότης . καί τέλος ἡνίκα ἄν ἐπιλαμβάνω ὁ θέρος , ἀμυδρός καί μικρός καί ταχύς καί πυκνός γίγνομαι . ὁ δέ φθινόπωρον πρόειμι ἅπας ἀφαιρέω , μέγεθος , σφοδρότης , τάχος , πυκνότης , ὥστε καί ὁ χειμών ἐπέρχομαι , εἰς μικρότης καί ἀμυδρότης καί βραδυτής καί ἀραιότης τρέπω . ἔοικα δέ ὁ μέν πρῶτος ὁ ἔαρ ὁ ὕστερος ὁ φθινόπωρον , ὁ δέ ὕστερος ὁ πρῶτος , καί ὁ μέν πρῶτος ὁ θέρος ὁ ὕστερος ὁ θέρος , καί ὁ πρῶτος ὁ χειμών ὁ ὕστερος ὁ χειμών . ὥστε ὅσος θέρος μέσος καί μέσος χειμών ἴσος ἐπί ἑκάτερος ἀφίστημι , ὅμοιος τρέπω . μέσος δέ θέρος πη μέν ὡσαύτως εἰμί , πη δέ ἐναντίος ἔχω μέσος χειμών , μικρός μέν γάρ καί ἀμυδρός κατά ἑκάτερος . ὠκύς δέ καί πυκνός θέρος καί βραδύς καί ἀραιός χειμών , οὐ μήν οὕτως μικρός θέρος , ὡς χειμών , ἀλλά ἥσσων θέρος , οὐδέ οὕτως ἀμυδρός χειμών , ὡς θέρος , ἀλλά ἥσσων χειμών . οὗτος μέν οὖν ὁ κατά ὁ ὥρα ὁ σφυγμός τροπή . περί δέ ὁ χώρα ὡσαύτως ὁ ὥρα . ἐν μέν ὁ ἄγαν θερμός οἷος μέσος θέρος . ἐν δέ ὁ ἄγαν ψυχρός οἷος μέσος χειμών . ἐν δέ ὁ εὔκρατος οἷος μέσος ὁ ἔαρ . ἀνάλογος δέ εἰͅν ὁ μεταξύ . καί ὁ ἄλλος δέ κατάστασις ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ ὁ μέν θερμός ὁ θερμός ὥρα , ὁ δέ ψυχρός ὁ ψυχρός , ὁ δέ μέσος ὁ μέσος ὁ ἔαρ ἔοικα . ἐν δέ ὁ κύω ὁ σφυγμός μέγας καί πυκνός καί ὠκύς γίγνομαι · ὁ δέ ἄλλος κατά φύσις φυλάσσω . εἰμί δέ ἄν , εἴπερ τις καί ἄλλος , καί ὕπνος κατά φύσις . τρέπω δέ καί οὗτος ὁ σφυγμός , ἄρχω μέν μικρός καί βραδύς καί ἀραῖος καί ἀμυδρός ἀπεργάζομαι , προέρχομαι δέ βραδυτής μέν ἐπιτείνω καί ἀραιότης , καί μάλα κατά τροφή . μέγας δέ γίγνομαι καί σφοδρός . χρονίζω δέ πάλιν τρέπω εἰς ἀμυδρότης καί μικρότης · φυλάσσω δέ βραδυτής καί ἀραιότης . ὁ δέ ἐκ ὕπνος μεταπεπτωκώτω εἰς ἐγρήγορσις ἐν μέν ὁ παραχρῆμα μέγας καί σφοδρός καί ταχύς καί πυκνός καί τις κλόνος ἔχω . μετά ὀλίγος δέ εἰς συμμετρία ἔρχομαι . ὁ δέ ἐπίκτητος σχέσις ὁ σῶμα ὅμοιος ὁ φυσικός τρέπω ὁ σφυγμός . ὁ μέν γάρ ἰσχνός φύσις , γίγνομαι εὔσαρκος , ἀνάλογος ὁ τοιοῦτος φύσις ὁ σφυγμός ἔχω . ὁ δέ εὔσαρκος , ἰσχνός γίγνομαι , ὁ ἰσχνός φύσις παραπλήσιος ἔχω ὁ σφυγμός . δῆλος δέ ὅτι χωρίς ὁ ὁ δύναμις ὑπαλλάσσω , ὁ κατά ἰσχνότης καί εὐσαρκία διαφορά ἐξετάζω χρή · καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως , ὥστε κατά εἷς μόνος , ὑπέρ ὅς ὁ λόγος ἑκάστοτε ποιέω , ὁ τροπή γίγνομαι . ὅς δέ ἐπί ὁ εὔσαρκος λέγω , οὗτος καί ἐπί ὁ παχύς λέγω δοκέω χρή , ἐπιτείνω μάλα . καί ὁ κρᾶσις δέ ὁ σῶμα ὁ ἐπίκτητος ὁ φυσικός κρᾶσις ἀνάλογος τρέπω ὁ σφυγμός .