galenus.de-ptisana 6
Πλὴν οὐχ ἁπλῶς δοτέον αὐτὴν ἐπὶ τῶν νοσημάτων , ἀλλὰ προσδιορισμῶν δεῖται πολλῶν . οὔτε γὰρ ἐν τοῖς ἐπικινδύνως ἔχουσι διδόναι αὐτὴν προσήκει , οὔτε τοῖς φλεβοτομίας ἢ καθάρσεως δεομένοις ἢ κλυστῆρός τινος , ἢ τοῖς πεπληρωμένοις τῶν κατὰ γαστέρα περιττωμάτων , ἢ τοῖς ὑπὸ ὀδύνης ἐνοχλουμένοις μεγάλης , καὶ μηδαμῶς δεομένοις ταῖς ἰατρικαῖς πυρίαις , ἢ φλεβοτομίαις , ἢ καθάρσεσιν , ἀλλ’ οὐδὲ τοῖς ξηροτάτοις νοσήμασι προσφέρειν αὐτὴν ἁρμόζει . κσυνεπισκέπτεσθαι δὲ χρὴ καὶ τὸν καιρὸν , καὶ τὸ ποσὸν τῆς δόσεως , καὶ τὸ ἦθος τοῦ κάμνοντος , καὶ τὸ πότε τὸν χυλὸν μόνον προσήκει , ἢ καὶ τὴν πτισάνην αὐτὴν , ἢ καὶ ἀμφότερα , ἢ καὶ οὐδέτερα . ὁ μὲν οὖν καιρός ἐστι τοῦ διδόναι ῥοφήματος , ὁπηνίκα διορισάμενος μέλλεις αὐτὴν παρασχεῖν , ὁπότε τὸ σῶμα γέγονε διακείμενον ὁμαλῶς , καὶ μὴ τὸ μὲν αὐτοῦ ἐστι θερμότερον , τὸ δὲ ψυχρότερον . τοιοῦτον δ’ ἐστὶ , καθ’ ὃν καιρὸν ἡ τοῦ νοσήματος παρακμή · μετὰ ταῦτα γὰρ ἡ τοῦ σώματος σύμπασα θερμότης ὁμαλῶς ἐπὶ πάντα τὰ μόρια διακέχυται . τὸ δὲ πλῆθος μὴ πολὺ ὑπάρχῃ μηδὲ ὑπέρπαχυ . σφαλερὸν γάρ ἐστι καὶ αὐτῷ τῷ Ἱπποκράτει τὸ κατὰ πολὺ καὶ ἀθρόως πληροῦν , κατὰ βραχὺ δὲ ἀσφαλές . τιθέσθω καὶ πρὸς τὸ ἔθος παραμετρείσθω . εἰ μὲν γὰρ ἅπαξ ἦν εἰθισμένος διαιτᾶσθαι , παρέχε καὶ αὐτὸς καθάπαξ τὸ πόμα · εἰ δὲ δὶς τῆς ἡμέρας ἐτρέφετο , διπλασίαζε καὶ αὐτὸς τὴν δόσιν . ἡ δὲ παραύξησις καὶ ἡ προσθήκη τοῦ ῥοφήματος ἐπὶ μὲν τῶν ξηροτέρων νοσημάτων οὐ χρὴ γίνεσθαι · δεῖται γὰρ τὸ τοιοῦτον προπομάτων ἰσχυροτέρων , ἢ κατὰ πτισάνην , ἵνα πλέον ὑγρανθῇ . ξηρὰ δὲ νοσήματά εἰσι πλευρῖτις καὶ περιπνευμονία , καὶ ὅλως τὰ κατὰ θώρακα , ὅταν μηδὲν ἐξ αὐτῶν ἀναπτύηται , τὰ δὲ καθ’ ἧπαρ καὶ γαστέρα καὶ ἔντερα , ὅταν μηδὲν ἐκκρίνηται , καὶ σκληρὰ , καὶ μὴ πρὸς ἀνάγκην , καὶ μὴ ἄξια λόγου . αἱ δὲ κατὰ τὰς ἀρτηρίας τε καὶ φλέβας ξηρότητες διὰ τῆς γλώττης καὶ τοῦ ἔξω δέρματος διαγινώσκονται · οὕτως δὲ καὶ τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ πάθη , μηδενὸς δι’ ὑπερώας ἢ ῥινὸς ἐκκαθαιρομένου . κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ φλεγμοναὶ καὶ ἕλκη ξηρὰ τυγχάνουσιν , ἀφ’ ὧν μηδὲν εἰς ἰχῶρας ἀποκρίνεται . ἐπὶ δὲ τῶν τοιούτων νοσημάτων οὐ προσήκει ποιεῖσθαι τὴν πτισάνην , οὔτε γὰρ ὑγραίνειν αὐτὰ δύναται , ἅτε μὴ ἄγαν ὑγραίνουσα τὰ πολλῆς καὶ ἰσχυρᾶς δυνάμεως ὑγραινούσης δεόμενα , καὶ ἔτι τὴν ἀπὸ πληρώσεως βλάβην τοῖς σώμασι παρέχουσα . ἂν δὲ καὶ τὸ σῶμα ὑγρότερον ᾖ , καὶ εἴ τι ἀπὸ τοῦ πνεύμονος ἐκπτύεται , τότε χρὴ ἐπαύξειν ἀεὶ καὶ προστιθέναι τὴν πόσιν αὐτῆς · ὑγραίνουσα γὰρ καὶ τέμνουσα ὁμοίως τὰ προσόντα ἐν τῷ σώματι ὑγρὰ , καὶ ῥῶσιν τοῖς μορίοις παρέχουσα διὰ τὴν τροφὴν , καθαρὸν ἀποτελεῖ συντόμως τὸ ζῶον τῆς ἐνοχλούσης κακοχυμίας . συνελθόντων γὰρ ἀμφοτέρων ῥᾳδίως ἐκκαθαίρεται τὰ μοχθηρὰ περιττώματα , οὐδενὸς δὲ τῶν ἄλλων , ὅσα ὡς φάρμακον ἢ τροφὴ προσφέρεται , ἀμφότερα ταῦτα κεκτημένου , ἀλλ’ ἢ κατὰ τὸ λεπτύνειν ἐνδεόντως καὶ ὑγραίνειν τὸ τρόφιμον ἔχοντος , καθάπερ ἄρτος καὶ χόνδρος καὶ ὠὰ καὶ ἰχθῦς , ἢ τὸ μὲν τέμνειν ἔχοντος , τὸ δ’ ὑγραίνειν τε καὶ τρέφειν οὐ περιφέροντος , καθάπερ ὀξύμελι , καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον . ταῦτα δὲ πάντα τὰ ἀγαθὰ ἥκουσι τῇ πτισάνῃ . ἀλλ’ ὅμως οὐδεμίαν ὠφέλειαν προξενεῖ χωρὶς τῶν προδιορισμῶν προσαγομένη , ὅπου γε καὶ θανάτου μᾶλλον καθεστήκασιν αἴτια διδόμενα . τοῦ γὰρ κάμνοντος κλυστῆρος δεομένου διὰ τὴν τῶν περιττωμάτων κάθαρσιν , ἢ φλεβοτομίας διὰ περιουσίαν αἵματος καὶ τῆς ὀδύνης , μὴ ἐνδεούσης χρείαν ἔχοντος ὀδύνης αἴτιον πλῆθος , αἰτία θανάτου γέγονεν ἡ πτισάνη προσφερομένη , τάχα καὶ αὐτὴ καὶ διπλασιάζουσα τὸ πλῆθος . διὰ τοῦτο οὐ χρὴ παρέχειν αὐτὴν πυρετῷ ἐνδεχομένῳ , εἴτε σὺν ὀδύνῃ ἐστὶν εἴτε χωρὶς ὀδύνης ὁ πυρετὸς , ἢ μετ’ ὀλίγον τῆς τροφῆς ὁ ἄνθρωπος πυρέττειν ἤρξατο , καὶ μήπω ὑπεχώρησεν . οἱ αὐτοὶ δὲ διορισμοὶ οὐκ ἐπὶ τοῦ χυλοῦ μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς πτισάνης . οἷς δὲ χρήσιμος ἦν , καὶ αὐτοῖς οὐκ εὐθὺς διδόναι προσήκει , ἀλλὰ πρῶτον μὲν τὸν χυλὸν μόνον , ᾔ τὰ πλείονα μὲν τὸν χυλὸν , ὀλίγον δὲ τὴν πτισάνην , εἶτα ἐπίσης ἀμφότερα , εἶτα καὶ μόνην αὐτὴν , ἐπιστάμενον , εἰς μὲν ῥῶσιν καὶ θρέψιν τοῦ σώματος μέγιστα συντελεῖν τὴν πτισάνην , εἰς δὲ τὸ εὐκατέργαστον καὶ εὔπεπτον καὶ εὐανάδοτον τὸν χυλόν . ταῦτα δ’ ὡς ἐν κεφαλαίῳ περὶ τῆς πτισάνης εἰρήσθω , ἵν’ ἔχῃς εἰδέναι τήν τ’ εὔκρατον αὐτῆς χρῆσιν καὶ τοὺς ἀναγκαίους διορισμούς .
Lemmas: πλήν οὐ ἁπλῶς δίδωμι αὐτός ἐπί ὁ νόσημα , ἀλλά προσδιορισμός δέω πολύς . οὔτε γάρ ἐν ὁ ἐπικίνδυνος ἔχω δίδωμι αὐτός προσήκω , οὔτε ὁ φλεβοτομία ἤ κάθαρσις δέω ἤ κλυστήρ τις , ἤ ὁ πληρόω ὁ κατά γαστήρ περίσσωμα , ἤ ὁ ὑπό ὀδύνη ἐνοχλέω μέγας , καί μηδαμῶς δέω ὁ ἰατρικός πυρία , ἤ φλεβοτομία , ἤ κάθαρσις , ἀλλά οὐδέ ὁ ξηρός νόσημα προσφέρω αὐτός ἁρμόζω . κσυνεπισκοπέω δέ χρή καί ὁ καιρός , καί ὁ ποσός ὁ δόσις , καί ὁ ἦθος ὁ κάμνω , καί ὁ πότε ὁ χυλός μόνος προσήκω , ἤ καί ὁ πτισάνη αὐτός , ἤ καί ἀμφότερος , ἤ καί οὐδέτερος . ὁ μέν οὖν καιρός εἰμί ὁ δίδωμι ῥόφημα , ὁπηνίκα διορίζω μέλλω αὐτός παρέχω , ὁπότε ὁ σῶμα γίγνομαι διάκειμαι ὁμαλής , καί μή ὁ μέν αὐτός εἰμί θερμός , ὁ δέ ψυχρός . τοιοῦτος δέ εἰμί , κατά ὅς καιρός ὁ ὁ νόσημα παρακμή · μετά οὗτος γάρ ὁ ὁ σῶμα σύμπας θερμότης ὁμαλής ἐπί πᾶς ὁ μόριον διαχέω . ὁ δέ πλῆθος μή πολύς ὑπάρχω μηδέ ὑπέρπαχυς . σφαλερός γάρ εἰμί καί αὐτός ὁ Ἱπποκράτης ὁ κατά πολύς καί ἀθρόος πληρόω , κατά βραχύς δέ ἀσφαλής . τίθημι καί πρός ὁ ἔθος παραμετρέω . εἰ μέν γάρ ἅπαξ εἰμί ἐθίζω διαιτάω , παρέχω καί αὐτός καθάπαξ ὁ πόμα · εἰ δέ δίς ὁ ἡμέρα τρέφω , διπλασιάζω καί αὐτός ὁ δόσις . ὁ δέ παραύξησις καί ὁ προσθήκη ὁ ῥόφημα ἐπί μέν ὁ ξηρός νόσημα οὐ χρή γίγνομαι · δέω γάρ ὁ τοιοῦτος πρόπομα ἰσχυρός , ἤ κατά πτισάνη , ἵνα πολύς ὑγραίνω . ξηρός δέ νόσημα εἰμί πλευρῖτις καί περιπνευμονία , καί ὅλος ὁ κατά θώραξ , ὅταν μηδείς ἐκ αὐτός ἀναπτύω , ὁ δέ κατά ἧπαρ καί γαστήρ καί ἔντερον , ὅταν μηδείς ἐκκρίνω , καί σκληρός , καί μή πρός ἀνάγκη , καί μή ἄξιος λόγος . ὁ δέ κατά ὁ ἀρτηρία τε καί φλέψ ξηρότης διά ὁ γλῶσσα καί ὁ ἔξω δέρμα διαγιγνώσκω · οὕτως δέ καί ὁ ἐν ὁ κεφαλή πάθος , μηδείς διά ὑπερώα ἤ ῥίς ἐκκαθαίρω . κατά ὁ αὐτός δέ τρόπος καί φλεγμονή καί ἕλκος ξηρός τυγχάνω , ἀπό ὅς μηδείς εἰς ἰχώρ ἀποκρίνω . ἐπί δέ ὁ τοιοῦτος νόσημα οὐ προσήκω ποιέω ὁ πτισάνη , οὔτε γάρ ὑγραίνω αὐτός δύναμαι , ἅτε μή ἄγαν ὑγραίνω ὁ πολύς καί ἰσχυρός δύναμις ὑγραίνω δέω , καί ἔτι ὁ ἀπό πλήρωσις βλάβη ὁ σῶμα παρέχω . ἐάν δέ καί ὁ σῶμα ὑγρός εἰμί , καί εἰ τις ἀπό ὁ πνεύμων ἐκπτύω , τότε χρή ἐπαυξάνω ἀεί καί προστίθημι ὁ πόσις αὐτός · ὑγραίνω γάρ καί τέμνω ὅμοιος ὁ πρόσειμι ἐν ὁ σῶμα ὑγρός , καί ῥῶσις ὁ μόριον παρέχω διά ὁ τροφή , καθαρός ἀποτελέω σύντομος ὁ ζῷον ὁ ἐνοχλέω κακοχυμία . συνέρχομαι γάρ ἀμφότερος ῥᾴδιος ἐκκαθαίρω ὁ μοχθηρός περίσσωμα , οὐδείς δέ ὁ ἄλλος , ὅσος ὡς φάρμακον ἤ τροφή προσφέρω , ἀμφότερος οὗτος κτάομαι , ἀλλά ἤ κατά ὁ λεπτύνω ἐνδεόντως καί ὑγραίνω ὁ τρόφιμος ἔχω , καθά ἄρτος καί χόνδρος καί ᾠόν καί ἰχθῦς , ἤ ὁ μέν τέμνω ἔχω , ὁ δέ ὑγραίνω τε καί τρέφω οὐ περιφέρω , καθά ὀξύμελι , καί εἰ τις τοιοῦτος ἕτερος . οὗτος δέ πᾶς ὁ ἀγαθός ἥκω ὁ πτισάνη . ἀλλά ὅμως οὐδείς ὠφέλεια προξενέω χωρίς ὁ προδιορισμός προσάγω , ὅπου γε καί θάνατος μάλα καθίστημι αἴτιος δίδωμι . ὁ γάρ κάμνω κλυστήρ δέω διά ὁ ὁ περίσσωμα κάθαρσις , ἤ φλεβοτομία διά περιουσία αἷμα καί ὁ ὀδύνη , μή ἐνδέω χρεία ἔχω ὀδύνη αἴτιος πλῆθος , αἰτία θάνατος γίγνομαι ὁ πτισάνη προσφέρω , τάχα καί αὐτός καί διπλασιάζω ὁ πλῆθος . διά οὗτος οὐ χρή παρέχω αὐτός πυρετός ἐνδέχομαι , εἴτε σύν ὀδύνη εἰμί εἴτε χωρίς ὀδύνη ὁ πυρετός , ἤ μετά ὀλίγος ὁ τροφή ὁ ἄνθρωπος πυρέσσω ἄρχω , καί μήπω ὑποχωρέω . ὁ αὐτός δέ διορισμός οὐ ἐπί ὁ χυλός μόνος , ἀλλά καί ἐπί αὐτός ὁ πτισάνη . ὅς δέ χρήσιμος εἰμί , καί αὐτός οὐ εὐθύς δίδωμι προσήκω , ἀλλά πρῶτος μέν ὁ χυλός μόνος , ἠΐ ὁ πολύς μέν ὁ χυλός , ὀλίγος δέ ὁ πτισάνη , εἶτα ἐπίσης ἀμφότερος , εἶτα καί μόνος αὐτός , ἐπίσταμαι , εἰς μέν ῥῶσις καί θρέψις ὁ σῶμα μέγας συντελέω ὁ πτισάνη , εἰς δέ ὁ εὐκατέργαστος καί εὔπεπτος καί εὐανάδοτος ὁ χυλός . οὗτος δέ ὡς ἐν κεφάλαιος περί ὁ πτισάνη λέγω , ἵνα ἔχω οἶδα ὁ τε εὔκρατος αὐτός χρῆσις καί ὁ ἀναγκαῖος διορισμός .