galenus.de-ptisana 5
Οὕτω γὰρ ἑψημένη τὸ μὲν φυσῶδες ἀποτίθεται πᾶν , ἐπικτᾶται δ’ , ὅσα περ αὐτῇ ἀγαθὰ ὁ Ἱπποκράτης προσμαρτυρεῖ . τὸ γὰρ γλίσχρασμα αὐτῆς , φησὶ , λεῖον καὶ συνεχὲς καὶ προσηνές ἐστι , καὶ ὀλισθηρὸν , καὶ πλαδαρὸν μετρίως , καὶ ἄδιψον , καὶ εὐέκπλυτον καὶ εὐέκκριτον , εἴ τι καὶ τούτου προσδέοι , καὶ οὔτε στύψιν ἔχει , οὔτε ἄραδον κακὸν , οὔτε ἀνοιδίσκεται ἐν τῇ κοιλίᾳ . ἀνῴδηκε γὰρ ἐν τῇ ἑψήσει , ὁκόσον πλεῖστον ἐπεφύκει διογκοῦσθαι . ὅτι μὲν οὖν οὐδὲν ἔχει κολλῶδες καὶ ἐμπλαστικὸν ἡ πτισάνη , καθάπερ πάντα τὰ γλίσχρα , πρόδηλον . ῥύπτει γὰρ οὐ τὸν ῥύπον μόνον τοῦ σώματος , ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν τῇ γαστρὶ φλεγματικὸν χυμὸν ἀποκαθαίρει πως διδομένη . ἡ δὲ πολλὴ ἕψησις καὶ ἀκριβὴς ἕνωσις τῶν μιχθέντων τὴν φαινομένην ταύτην ἐργάζεται γλισχρότητα . τοῦτο τοίνυν τὸ φαινόμενον αὐτῆς γλίσχρασμα οὐδεμίαν ἔχει τραχύτητα , ἀλλὰ λεῖόν ἐστι πάντῃ , καὶ ὁμαλὸν , καὶ μένον , καὶ συνεχές . οὐδεμιᾶς γὰρ στύψεως μετέχον ἢ δριμύτητος , ἐξ ὧν ἡ τραχύτης γίνεται , τὸ λεῖον ἐξ ἀνάγκης ἔχει , οὐ κατὰ τὴν ἁφὴν μόνον , ἀλλ’ ἤδη καὶ τὴν δύναμιν . τὰ μὲν γὰρ ἄλλα γλίσχρα , ὥσπερ τὸ ἔλαιον , καὶ τὸ μέλι , καὶ τὰ λοιπὰ , ἁπτομένῳ σοι φανεῖται λεῖα καὶ ὁμαλῆ , μηδὲν ἔχοντα ἐν ἑαυτοῖς ἀνώμαλον , ὡς τὸ μὲν εἶναι λεπτὸν , τὸ δὲ παχὺ , ἢ διεσπασμένον τε καὶ διηρημένον , ὡς διὰ τοῦτο τὸ κατὰ τὴν ἁφὴν λεῖον κεκτῆσθαι , κατὰ δὲ τὴν πρὸς ἄλλα τινὰ ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν οὐδαμῶς . οὐ γὰρ διαβρέχει πάντα τὰ μόρια τοῦ σώματος ὁμαλῶς τε καὶ συνεχῶς , ὧν ἂν προσεγγίζῃ , ἀλλὰ διίστανται κατὰ τοῦτ’ ἀπ’ ἀλλήλων τὰ τῶν γλίσχρων ἁπάντων μόρια χωρὶς τῆς πτισάνης . αὕτη γὰρ , λεία τυγχάνουσα κατὰ τὴν ἁφὴν καὶ συνεχὴς καὶ ἀδιάσπαστος , καὶ κατὰ τὴν δύναμιν τοιαύτη καθέστηκε . κᾀκεῖνα μὲν οὐδεμίαν ἔχουσιν ἡδονὴν κατὰ τὴν γεῦσιν , αὕτη δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ κατὰ τὴν γεῦσιν ἡδὺ καὶ προσηνὲς κέκτηται , καὶ μάλιστ’ ἐπὶ τῶν νοσούντων . ἄρτος δ’ , εἰ καὶ τῶν ἄλλων ὑπερέχει κατ’ ἀρετὴν , ἀλλὰ καὶ οὗτος ἀηδίαν ἔχει πολλὴν , κᾂν ὕδατι διάβροχος ᾖ , ὡς δεόμενος μασσήσεως . δεύτερον δὲ ἡ πτισάνη καὶ τοῦτο πλεονεκτεῖ , τὸ μηδεμίαν ἐκ τῆς μασσήσεως ἀηδίαν ἐμποιεῖν . ἔχει μέντοι καὶ τὸ ὀλισθηρὸν , καὶ μάλισθ’ ὁ χυλὸς , μηδὲν ἐμπεπλασμένον καταλιπὼν κατὰ τὴν δίοδον , καθάπερ πάντα τὰ γλίσχρα χωρὶς τῆς πτισάνης · αὕτη γὰρ ῥᾳδίως διέρχεται εἰς τὰ κατὰ τὸν θώρακα μόρια διὰ τὸ ἐν αὐτῇ ῥυπτικὸν , ὥσπερ καὶ πρὸς τὴν ὑποχώρησίν ἐστιν ἐπιτηδεία , καὶ πρὸς τὴν ἀνάδοσιν , καὶ μάλιστα ἐφ’ ὧν εἰς τὰ κυρτὰ τοῦ ἥπατος οὐ διέρχεται εὐκόλως τὰ λαμβανόμενα . πλαδαρὸν δ’ ἐστὶ μετρίως , ὅπερ ἐστὶν ὑγρὸν , καὶ ἄδιψον . καὶ τὸ μὲν ὑγρὸν ἔχει ἀπὸ τοῦ ὕδατος , πλὴν κεκλασμένον διὰ τὴν φύσιν τῆς κριθῆς μετρίως ξηραίνουσαν · τὸ γὰρ ἐξ ἐναντίων συγκείμενον δυνάμεων , ἄλλην τινὰ φύσιν ἐπίκτητον κτησάμενον , τὰ ἄκρα ἐξέφυγε . ἄδιψον δ’ , ὡς ὑγρόν · πλέον δὲ τοῦ ὕδατος ἔχει τὸ ἄδιψον , εἰ καὶ κατὰ τὴν ὑγρότητα ἐλαττοῦται , ὅτι καὶ τάχιον ἀναδίδοται , καὶ ὅτι παραμένουσαν αὑτῇ ἔχει τὴν ὑγρότητα διὰ τὴν γλισχρότητα , καὶ πρὸς τούτοις ὅτι καὶ ψυχρόν ἐστι . διὰ ταῦτα καὶ διακαέσι πυρετοῖς ἁρμοδιώτατον , ὡς κατὰ πάντα αὐτοῖς ἐναντιουμένη , ψύχουσά τε καὶ ὑγραίνουσα , καὶ ῥύπτουσα τοὺς σηπεδονώδεις χυμοὺς , καὶ τροφὴν οὐκ ὀλίγην παρέχουσα τῷ σώματι , τοὺς δ’ ἡμισαπεῖς συμπέττουσά τε καὶ εἰς χρηστὸν χυμὸν μεταβάλλουσα . ταῦτα δ’ ἔχει πάντα μετὰ τοῦ μηδεμίαν ἔχειν στύψιν ἢ τοῦ στομάχου ἀνατροπήν . ἡ μὲν γὰρ στύψις , ὅσον εἰς ῥῶσιν τῆς γαστρὸς ἱκανὴ , τοσοῦτον εἰς τὸ παχῦναι τοὺς χυμοὺς ἐπιτήδειος · ἡ δ’ ὑγρότης , τὸ παχύνειν οὐκ ἔχουσα , τὸ ἀμετάτρεπτον ἔχει . ἅπαν μέντοι πέφευγεν ἡ πτισάνη διὰ τὸ μηδὲν ἄμετρον ἔχειν κακόν . ἀλλ’ οὐδὲ ταραχὴν , οὐδὲ θόρυβόν τινα ἐν κοιλίᾳ ποιεῖ διὰ τὸ μηδεμίαν δύναμιν ἔχειν ἀπὸ δριμύτητος ἢ πνεύματος φυσώδους · καὶ τοῦτο γὰρ ἐν τῇ ἑψήσει ἀποβάλλεται . τὰ μὲν οὖν ἀγαθὰ τῆς πτισάνης , ἃ ἐκ τῆς χρηστῆς ἑψήσεως ἐκτήσατο , ﻿ ταῦτ’ ἐστί . καὶ κατὰ μακρὸν μὲν ὁ λόγος ἐδίδαξε , καὶ αὖθις δὲ διὰ κεφαλαίων ἐρεῖ . λεῖα μέν ἐστιν αὐτῆς τὰ μόρια , καὶ ὁμαλὰ , καὶ συνεχῆ , καὶ ἡνωμένα , ὡς μὴ τὸ μὲν αὐτῆς φαίνεσθαι λεπτὸν , τὸ δὲ παχὺ ἢ ὅλως ἀνώμαλον . καὶ τοῦτο οὐ κατὰ τὴν ἁφὴν ἔχει μόνον , ἀλλ’ ἤδη καὶ κατὰ τὴν ἑαυτῆς ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν . ἔστι δὲ καὶ κατὰ τὴν γεῦσιν προσηνὴς , τουτέστιν μηδεμίαν ἔχουσα ἀηδίαν , καὶ ὑγρὰ , καὶ ἄδιψος , διὰ τὴν παροῦσαν αὐτῇ γλισχρότητα . τὸ δὲ λεῖον καὶ ὑγρὸν καὶ προσηνὲς καὶ στύψεως ἀπήλλακται καὶ ἄλλης ἰσχυρᾶς ποιότητος . ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις καὶ ἄφυσον διὰ τὴν χρηστὴν ἕψησιν . οὕτως δ’ ἔχουσα τοῖς ὀξέσι πυρετοῖς ὑπάρχει ἁρμόδιον , οὐ μόνον ὅτι κατὰ πάντα αὐτοῖς ἀντίκειται , ἀλλ’ ὅτι καὶ εὐπεπτότατόν ἐστι , καὶ ἀσθενέστατον κατὰ πᾶσαν ποιότητα , καὶ εὐανάδοτον , καὶ τοὺς μὲν σεσηπότας χυμοὺς καθαίρουσα διὰ τὸ ῥυπτικὸν , τοὺς δὲ ἡμισαπεῖς ἔτι συμπέττουσα .
Lemmas: οὕτως γάρ ἑψάω ὁ μέν φυσώδης ἀποτίθημι πᾶς , ἐπικτάομαι δέ , ὅσος περ αὐτός ἀγαθός ὁ Ἱπποκράτης προσμαρτυρέω . ὁ γάρ γλίσχρασμα αὐτός , φημί , λεῖος καί συνεχής καί προσηνής εἰμί , καί ὀλισθηρός , καί πλαδαρός μέτριος , καί ἄδιψος , καί εὐέκπλυτος καί εὐέκκριτος , εἰ τις καί οὗτος προσδέω , καί οὔτε στῦψις ἔχω , οὔτε ἄραδος κακός , οὔτε ἀνοιδίσκω ἐν ὁ κοιλία . ἀνοιδέω γάρ ἐν ὁ ἕψησις , ὁπόσος πολύς φύω διογκόω . ὅτι μέν οὖν οὐδείς ἔχω κολλώδης καί ἐμπλαστικός ὁ πτισάνη , καθά πᾶς ὁ γλίσχρος , πρόδηλος . ῥύπτω γάρ οὐ ὁ ῥύπος μόνος ὁ σῶμα , ἀλλά καί ὁ ἐν ὁ γαστήρ φλεγματικός χυμός ἀποκαθαίρω πως δίδωμι . ὁ δέ πολύς ἕψησις καί ἀκριβής ἕνωσις ὁ μείγνυμι ὁ φαίνω οὗτος ἐργάζομαι γλισχρότης . οὗτος τοίνυν ὁ φαίνω αὐτός γλίσχρασμα οὐδείς ἔχω τραχύτης , ἀλλά λεῖος εἰμί πάντῃ , καί ὁμαλός , καί μένω , καί συνεχής . οὐδείς γάρ στῦψις μετέχω ἤ δριμύτης , ἐκ ὅς ὁ τραχύτης γίγνομαι , ὁ λεῖος ἐκ ἀνάγκη ἔχω , οὐ κατά ὁ ἁφή μόνος , ἀλλά ἤδη καί ὁ δύναμις . ὁ μέν γάρ ἄλλος γλίσχρος , ὥσπερ ὁ ἔλαιον , καί ὁ μέλι , καί ὁ λοιπός , ἅπτω σύ φαίνω λεῖος καί ὁμαλής , μηδείς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ἀνώμαλος , ὡς ὁ μέν εἰμί λεπτός , ὁ δέ παχύς , ἤ διασπάω τε καί διερέω , ὡς διά οὗτος ὁ κατά ὁ ἁφή λεῖος κτάομαι , κατά δέ ὁ πρός ἄλλος τις ἐνέργεια τε καί δύναμις οὐδαμῶς . οὐ γάρ διαβρέχω πᾶς ὁ μόριον ὁ σῶμα ὁμαλής τε καί συνεχής , ὅς ἄν προσεγγίζω , ἀλλά διίστημι κατά οὗτος ἀπό ἀλλήλων ὁ ὁ γλίσχρος ἅπας μόριον χωρίς ὁ πτισάνη . οὗτος γάρ , λεία τυγχάνω κατά ὁ ἁφή καί συνεχής καί ἀδιάσπαστος , καί κατά ὁ δύναμις τοιοῦτος καθίστημι . κοᾀκίς μέν οὐδείς ἔχω ἡδονή κατά ὁ γεῦσις , οὗτος δέ πρός ὁ ἄλλος καί ὁ κατά ὁ γεῦσις ἡδύς καί προσηνής κτάομαι , καί μάλα ἐπί ὁ νοσέω . ἄρτος δέ , εἰ καί ὁ ἄλλος ὑπερέχω κατά ἀρετή , ἀλλά καί οὗτος ἀηδία ἔχω πολύς , ἔͅν ὕδωρ διάβροχος εἰμί , ὡς δέω μασσῆσις . δεύτερος δέ ὁ πτισάνη καί οὗτος πλεονεκτέω , ὁ μηδείς ἐκ ὁ μασσῆσις ἀηδία ἐμποιέω . ἔχω μέντοι καί ὁ ὀλισθηρός , καί μάλα ὁ χυλός , μηδείς ἐμπλάσσω καταλείπω κατά ὁ δίοδος , καθά πᾶς ὁ γλίσχρος χωρίς ὁ πτισάνη · οὗτος γάρ ῥᾴδιος διέρχομαι εἰς ὁ κατά ὁ θώραξ μόριον διά ὁ ἐν αὐτός ῥυπτικός , ὥσπερ καί πρός ὁ ὑποχώρησις εἰμί ἐπιτήδειος , καί πρός ὁ ἀνάδοσις , καί μάλα ἐπί ὅς εἰς ὁ κυρτός ὁ ἧπαρ οὐ διέρχομαι εὔκολος ὁ λαμβάνω . πλαδαρός δέ εἰμί μέτριος , ὅς εἰμί ὑγρός , καί ἄδιψος . καί ὁ μέν ὑγρός ἔχω ἀπό ὁ ὕδωρ , πλήν κλάω διά ὁ φύσις ὁ κριθή μέτριος ξηραίνω · ὁ γάρ ἐκ ἐναντίος σύγκειμαι δύναμις , ἄλλος τις φύσις ἐπίκτητος κτάομαι , ὁ ἄκρον ἐκφεύγω . ἄδιψος δέ , ὡς ὑγρός · πολύς δέ ὁ ὕδωρ ἔχω ὁ ἄδιψος , εἰ καί κατά ὁ ὑγρότης ἐλασσόω , ὅτι καί ταχύς ἀναδίδωμι , καί ὅτι παραμένω ἑαυτοῦ ἔχω ὁ ὑγρότης διά ὁ γλισχρότης , καί πρός οὗτος ὅτι καί ψυχρός εἰμί . διά οὗτος καί διακαής πυρετός ἁρμόδιος , ὡς κατά πᾶς αὐτός ἐναντιόομαι , ψύχω τε καί ὑγραίνω , καί ῥύπτω ὁ σηπεδονώδης χυμός , καί τροφή οὐ ὀλίγος παρέχω ὁ σῶμα , ὁ δέ ἡμισαπής συμπέσσω τε καί εἰς χρηστός χυμός μεταβάλλω . οὗτος δέ ἔχω πᾶς μετά ὁ μηδείς ἔχω στῦψις ἤ ὁ στόμαχος ἀνατροπή . ὁ μέν γάρ στῦψις , ὅσος εἰς ῥῶσις ὁ γαστήρ ἱκανός , τοσοῦτος εἰς ὁ παχύνω ὁ χυμός ἐπιτήδειος · ὁ δέ ὑγρότης , ὁ παχύνω οὐ ἔχω , ὁ ἀμετάτρεπτος ἔχω . ἅπας μέντοι φεύγω ὁ πτισάνη διά ὁ μηδείς ἄμετρος ἔχω κακός . ἀλλά οὐδέ ταραχή , οὐδέ θόρυβος τις ἐν κοιλία ποιέω διά ὁ μηδείς δύναμις ἔχω ἀπό δριμύτης ἤ πνεῦμα φυσώδης · καί οὗτος γάρ ἐν ὁ ἕψησις ἀποβάλλω . ὁ μέν οὖν ἀγαθός ὁ πτισάνη , ὅς ἐκ ὁ χρηστός ἕψησις κτάομαι , ﻿ οὗτος εἰμί . καί κατά μακρός μέν ὁ λόγος διδάσκω , καί αὖθις δέ διά κεφάλαιος λέγω . λεῖος μέν εἰμί αὐτός ὁ μόριον , καί ὁμαλός , καί συνεχής , καί ἑνόω , ὡς μή ὁ μέν αὐτός φαίνω λεπτός , ὁ δέ παχύς ἤ ὅλος ἀνώμαλος . καί οὗτος οὐ κατά ὁ ἁφή ἔχω μόνος , ἀλλά ἤδη καί κατά ὁ ἑαυτοῦ ἐνέργεια τε καί δύναμις . εἰμί δέ καί κατά ὁ γεῦσις προσηνής , τουτέστι μηδείς ἔχω ἀηδία , καί ὑγρός , καί ἄδιψος , διά ὁ πάρειμι αὐτός γλισχρότης . ὁ δέ λεῖος καί ὑγρός καί προσηνής καί στῦψις ἀπαλλάσσω καί ἄλλος ἰσχυρός ποιότης . ἐπί πᾶς δέ οὗτος καί ἀφύσσω διά ὁ χρηστός ἕψησις . οὕτως δέ ἔχω ὁ ὀξύς πυρετός ὑπάρχω ἁρμόδιος , οὐ μόνος ὅτι κατά πᾶς αὐτός ἀντίκειμαι , ἀλλά ὅτι καί εὔπεπτος εἰμί , καί ἀσθενής κατά πᾶς ποιότης , καί εὐανάδοτος , καί ὁ μέν σήπω χυμός καθαίρω διά ὁ ῥυπτικός , ὁ δέ ἡμισαπής ἔτι συμπέσσω .