galenus.de-propriorum-animi-cuiuslibet-affectuum-dignotione-et-curatione 10
Ἐγὼ μὲν οὖν καὶ ταῦτα καὶ ἄλλα πολλὰ διῆλθον ἐκείνῳ τε καὶ ἄλλοις ὕστερον πολλοῖς , καὶ πάντας ἔπεισα τό γε παραυτίκα · τὴν δὲ ἐκ τῶν ὑστέρων ὠφέλειαν ὀλιγίστους εἶδον ὕστερον ἔχοντας . τηλικαῦτα γὰρ ἤδη τὰ πάθη τῆς ψυχῆς ηὐξήκασιν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων , ὡς ἀνίατα ὑπάρχειν . εἰ δέ τις ἔτι μετρίοις δουλεύει πάθεσιν , γνῶναί τ’ ἂν οὕτω δύναταί τι τῶν πρῶτον εἰρημένων , ἐπιστήσας ἑαυτῷ , καθάπερ ἔμπροσθεν εἶπον , ἐπόπτην τινὰ καὶ παιδαγωγὸν , ὅστις ἑκάστοτε τὰ μὲν ἀναμιμνήσκων αὐτὸν , τὰ δ’ ἐπιπλήττων , τὰ δὲ προτρέπων τε καὶ παρορμῶν ἔχεσθαι τῶν κρειττόνων , ἑαυτόν τε παράδειγμα παρέχων ὧν λέγει καὶ προτρέπει , δυνήσεται κατασκευάσαι λόγῳ ἐλευθέραν τε καὶ καλὴν τὴν ψυχήν . αἰσχρὸν γὰρ τὴν μὲν κατὰ νόμους ἀνθρωπίνους ἐλευθερίαν ἀντὶ πολλῶν πεποιῆσθαι , τὴν δ’ ὄντως καὶ φύσει μὴ σπουδάζειν , ἀλλ’ αἰσχραῖς καὶ ἀσελγέσι καὶ τυραννικαῖς δεσποίναις δουλεύειν , φιλοχρηματίαις τε καὶ σμικρολογίαις καὶ φιλαρχίαις καὶ φιλοδοξίαις καὶ φιλοτιμίαις . καίτοι τούτων ἁπασῶν οὐκ ἂν ὀκνήσαιμι φάναι μητέρα πλεονεξίαν . τίς οὖν ἔχων ταύτην ἐν τῇ ψυχῇ δύναται καλὸς κᾀγαθὸς γενέσθαι ; τίς δ’ οὐκ ἂν εἴη θανάτων ἄξιος μυρίων , εἰ μὴ μισήσειε τὸ τοιοῦτον αἶσχος τοῦτο ; πολὺ δὲ μᾶλλον μισητέον ἐστὶ καὶ φευκτέον αὐτὸ σωθῆναι βουλομένοις νέοις , ὡς , ἐὰν φθάσωσιν ἐκτραφέντες ἀπλήστως χρημάτων ἐπιθυμεῖν , δυνατὸν οὖκ ἔτ’ αὐτοῖς μετὰ τεσσαρακοστὸν ἔτος ὠφεληθῆναι . τίθει δ’ , εἰ βούλει , πεντηκοστὸν , ἵνα μήτις ἡμᾶς ἀπανθρώπους φῇ , καθάπερ ἤκουσά τινος λέγοντος ἥττονας μὲν ἀνθρώπους καὶ λιχνείας , καὶ ἀφροδισίων , καὶ δόξης , καὶ τιμῆς οὐκ ὀλίγους , ἑαυτὸν δὲ πλούσιον ἑνὸς ἡττώμενόν , διότι μηδενὸς ἐτύγχανεν ὧν ἐφίετο . καὶ γὰρ δὴ ἐπειδὴ καὶ οὗτος πολλοῦ χρόνου καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἑώρα φαιδρὸν ἐμὲ , αὐτοῦ κακοπραγοῦντος , ἐδεῖτο διδάσκειν ὅπως ἂν αὐτὸς μὴ ἀνιῷτο . φάντος δέ μού οἱ πλεόνων ἐτῶν δεῖσθαι πρὸς ἐπανόρθωσιν ὧν ηὔξησε μέχρι δεῦρο παθῶν , ἀνακραγὼν εἶπεν · Οὐδὲν ἀπανθρωπότερον σοῦ · ὥσπερ ἐμοῦ σπουδάζειν δυνηθέντος μὲν ἂν , εἰ ἐβουλήθην , ἄλυπον αὐτὸν ἐργάσασθαι τάχιστα , φθονήσαντος δέ τινος εὐεργεσίαν . καίτοι μόνῳ τούτῳ τῶν μαθημάτων οὐδεὶς τῶν πέλας δύναται φθονῆσαι . συμφέρει γὰρ ἡμῖν ἅπαντας ἀνθρώπους , οἷς συνδιατρίβομεν , ἔξω τῶν ψυχικῶν παθῶν εἶναι , μήτε φιλοδοξίαν , μήτ’ ἄλλο τι τοιοῦτο τὴν ψυχὴν λελωβημένους . ὅσῳ γὰρ ἂν ὦσι βελτίους οἵδε , τοσούτῳ καὶ ἡμῖν ὠφελιμώτεροι φίλοι γενήσονται . πάλιν οὖν ἐπὶ τὸν ἀληθῆ ἄνδρα γενέσθαι βουλόμενον ἐπανελθὼν ὑποθήσομαι τὴν κοινὴν ὁδὸν εἰς ἅπαντα τὰ κατὰ τὴν ψυχὴν ἡμῶν καλά . χρὴ γὰρ αὐτὸν τὸν ἐπιστάτην ἐπιστῆσαι τό γε καταρχὰς ἐφ’ ἑκάστῳ τῶν πρασσομένων , ὃς ἀναμνήσει τὸ παρορώμενον . ἔστι γὰρ ἐνίοτε δυσδιόριστον ἐν ταῖς πράξεσι τὸ κατὰ σμικρολογίαν πραττόμενον τοῦ κατ’ οἰκονομίαν , ὥστ’ ἀδύνατόν ἐστι νῦν ὁρίσαι τοῦτο τὸ πρῶτον ἀρχομένῳ τὸ τῆς φιλοχρηματίας ἐκκόπτειν πάθος . ὥσπερ δ’ ἐν τούτῳ ἡ ἀρετὴ γειτνιᾷ τῇ κακίᾳ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τῆς φιλοτιμίας ἐκκοπτομένης . ἀναίσχυντον γὰρ κατὰ τὰς καλὰς πεφυκυίας ψυχὰς , ἑτέρους μὲν εἶναι τοὺς ὀψομένους τὰ τῶν σωθῆναι δυναμένων νέων ἁμαρτήματα , πρεσβύτας μὲν τὴν ἡλικίαν , ἐν ὅλῳ δὲ τῷ βίῳ πεῖραν ἱκανὴν δεδωκότας ἐλευθέρας γνώμης · οἷς ἐπιτιμῶσιν οὐκ ἀντιτείνειν , οὐδ’ ἀπεχθάνεσθαι προσήκει , ἀλλὰ χάριν εἰδέναι , καὶ παρακαλεῖν ἀεὶ λέγειν τἀληθῆ , καὶ γνόντας αὐτὸ πειρᾶσθαι , κἂν μὴ κατὰ μεγάλα μόρια , κατὰ σμικρὰ γοῦν ἀποκόπτειν τι τοῦ μεγέθους τῶν παθῶν , εἰ καὶ χαλεπὸν ἐν ἀρχῇ τοῦτο , καὶ μετὰ πολλῆς ταλαιπωρίας φαίνοιτο γιγνόμενον , ἐννοοῦντας οὐχ ὁμοίως χαλεπὸν ἔσεσθαι τοῦ χρόνου προϊόντος . ὅσον γὰρ ἂν αὔξηται ἡμῶν τὸ λογιστικὸν ἐν ταῖς τοιαύταις ἀσκήσεσι , καθάπερ ἡττᾶται καὶ μειοῦται τὰ πάθη , τοσοῦτον ῥᾷον ὕστερον ἡ παντελὴς ὑποταγή . ὅπου γὰρ ἔτι μεγίστων ὄντων ἐκράτησεν ὁ λογισμὸς ἀγύμναστος ὢν , εὔδηλον ὡς μᾶλλον κρατήσει , διττῆς ὑπεροχῆς ἐν τῷ χρόνῳ προγενομένης αὐτῷ . καὶ γὰρ αὐτὸς ἐξ ὧν ἐγυμνάσατο πολὺ γενναιότερος ἔσται , κἀκείνοις διατελέσει σμικροτέροις γιγνομένοις . ἤρκει δὲ καὶ θάτερον αὐτῶν μόνον εἰς τὴν τοῦ μέλλοντος ἐλπίδα . διόπερ ἐν ἀρχῇ τῆς ἀσκήσεως οὐ προσῆκεν ἀθυμεῖν , ὀλίγην ἐπίδοσιν ἑαυτῷ γιγνομένην αἰσθανόμενον ἐν τῇ τῶν παθῶν ἰάσει . μεγάλα γὰρ ἔσται τοῦ χρόνου προϊόντος , ἐὰν μόνον ὑπομένῃ τις ἀκούειν ὧν ἁμαρτάνει , τὴν ἀληθινὴν φιλίαν ἑαυτὸν φιλήσας καὶ βουληθεὶς γενέσθαι καλὸς κᾀγαθὸς , οὐ φαίνεσθαι μόνον . ἡ μὲν δὴ τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς γνῶσίς τε καὶ θεραπεία κατὰ τὴν εἰρημένην ὁδόν · περὶ δὲ τῶν ἁμαρτημάτων ἐφεξῆς εἰρήσεται .
Lemmas: ἐγώ μέν οὖν καί οὗτος καί ἄλλος πολύς διέρχομαι ἐκεῖνος τε καί ἄλλος ὕστερον πολύς , καί πᾶς πείθω ὁ γε παραυτίκα · ὁ δέ ἐκ ὁ ὕστερος ὠφέλεια ὀλίγιστος ὁράω ὕστερον ἔχω . τηλικοῦτος γάρ ἤδη ὁ πάθος ὁ ψυχή αὐξάνω ὁ πολύς ὁ ἄνθρωπος , ὡς ἀνίατος ὑπάρχω . εἰ δέ τις ἔτι μέτριος δουλεύω πάθος , γιγνώσκω τε ἄν οὕτως δύναμαι τις ὁ πρῶτος λέγω , ἐφίστημι ἑαυτοῦ , καθά ἔμπροσθεν λέγω , ἐπόπτης τις καί παιδαγωγός , ὅστις ἑκάστοτε ὁ μέν ἀναμιμνῄσκω αὐτός , ὁ δέ ἐπιπλήσσω , ὁ δέ προτρέπω τε καί παρορμάω ἔχω ὁ κρατύς , ἑαυτοῦ τε παράδειγμα παρέχω ὅς λέγω καί προτρέπω , δύναμαι κατασκευάζω λόγος ἐλεύθερος τε καί καλός ὁ ψυχή . αἰσχρός γάρ ὁ μέν κατά νόμος ἀνθρώπινος ἐλευθερία ἀντί πολύς ποιέω , ὁ δέ ὄντως καί φύσις μή σπουδάζω , ἀλλά αἰσχρός καί ἀσελγής καί τυραννικός δέσποινα δουλεύω , φιλοχρηματία τε καί μικρολογία καί φιλαρχία καί φιλοδοξία καί φιλοτιμία . καίτοι οὗτος ἅπας οὐ ἄν ὀκνέω φημί μήτηρ πλεονεξία . τίς οὖν ἔχω οὗτος ἐν ὁ ψυχή δύναμαι καλός κᾀγαθός γίγνομαι ; τίς δέ οὐ ἄν εἰμί θάνατος ἄξιος μυρίος , εἰ μή μισέω ὁ τοιοῦτος αἶσχος οὗτος ; πολύς δέ μάλα μισητέος εἰμί καί φεύγω αὐτός σῴζω βούλομαι νέος , ὡς , ἐάν φθάνω ἐκτρέφω ἄπληστος χρῆμα ἐπιθυμέω , δυνατός οὐ ἔτι αὐτός μετά τεσσαρακοστός ἔτος ὠφελέω . τίθημι δέ , εἰ βούλομαι , πεντηκοστός , ἵνα μήτις ἐγώ ἀπάνθρωπος φημί , καθά ἀκούω τις λέγω ἥσσων μέν ἄνθρωπος καί λιχνεία , καί ἀφροδίσιος , καί δόξα , καί τιμή οὐ ὀλίγος , ἑαυτοῦ δέ πλούσιος εἷς ἡσσάομαι , διότι μηδείς τυγχάνω ὅς ἐφίημι . καί γάρ δή ἐπειδή καί οὗτος πολύς χρόνος κατά ἕκαστος ἡμέρα ὁράω φαιδρός ἐγώ , αὐτός κακοπραγέω , δέω διδάσκω ὅπως ἄν αὐτός μή ἀνιάω . φημί δέ ἐγώ ἕ πολύς ἔτος δέω πρός ἐπανόρθωσις ὅς αὐξάνω μέχρι δεῦρο πάθος , ἀνακράζω λέγω · οὐδείς ἀπάνθρωπος σύ · ὥσπερ ἐγώ σπουδάζω δύναμαι μέν ἄν , εἰ βούλομαι , ἄλυπος αὐτός ἐργάζομαι ταχύς , φθονέω δέ τις εὐεργεσία . καίτοι μόνος οὗτος ὁ μάθημα οὐδείς ὁ πέλας δύναμαι φθονέω . συμφέρω γάρ ἐγώ ἅπας ἄνθρωπος , ὅς συνδιατρίβω , ἔξω ὁ ψυχικός πάθος εἰμί , μήτε φιλοδοξία , μήτε ἄλλος τις τοιοῦτος ὁ ψυχή λωβάομαι . ὅσος γάρ ἄν εἰμί ἀγαθός ὅδε , τοσοῦτος καί ἐγώ ὠφέλιμος φίλος γίγνομαι . πάλιν οὖν ἐπί ὁ ἀληθής ἀνήρ γίγνομαι βούλομαι ἐπανέρχομαι ὑποτίθημι ὁ κοινός ὁδός εἰς ἅπας ὁ κατά ὁ ψυχή ἐγώ καλός . χρή γάρ αὐτός ὁ ἐπιστάτης ἐφίστημι ὁ γε καταρχή ἐπί ἕκαστος ὁ πράσσω , ὅς ἀναμιμνῄσκω ὁ παροράω . εἰμί γάρ ἐνίοτε δυσδιόριστος ἐν ὁ πρᾶξις ὁ κατά μικρολογία πράσσω ὁ κατά οἰκονομία , ὥστε ἀδύνατος εἰμί νῦν ὁρίζω οὗτος ὁ πρῶτος ἄρχω ὁ ὁ φιλοχρηματία ἐκκόπτω πάθος . ὥσπερ δέ ἐν οὗτος ὁ ἀρετή γειτνιάω ὁ κακία , κατά ὁ αὐτός τρόπος ὁ φιλοτιμία ἐκκόπτω . ἀναίσχυντος γάρ κατά ὁ καλός φύω ψυχή , ἕτερος μέν εἰμί ὁ ὁράω ὁ ὁ σῴζω δύναμαι νέος ἁμάρτημα , πρεσβύτης μέν ὁ ἡλικία , ἐν ὅλος δέ ὁ βίος πεῖρα ἱκανός δίδωμι ἐλεύθερος γνώμη · ὅς ἐπιτιμάω οὐ ἀντιτείνω , οὐδέ ἀπεχθάνομαι προσήκω , ἀλλά χάρις οἶδα , καί παρακαλέω ἀεί λέγω ἀληθής , καί γιγνώσκω αὐτός πειράω , ἐάν μή κατά μέγας μόριον , κατά μικρός γοῦν ἀποκόπτω τις ὁ μέγεθος ὁ πάθος , εἰ καί χαλεπός ἐν ἀρχή οὗτος , καί μετά πολύς ταλαιπωρία φαίνω γίγνομαι , ἐννοέω οὐ ὅμοιος χαλεπός εἰμί ὁ χρόνος προέρχομαι . ὅσος γάρ ἄν αὐξάνω ἐγώ ὁ λογιστικός ἐν ὁ τοιοῦτος ἄσκησις , καθά ἡσσάομαι καί μειόω ὁ πάθος , τοσοῦτος ῥᾴδιος ὕστερον ὁ παντελής ὑποταγή . ὅπου γάρ ἔτι μέγας εἰμί κρατέω ὁ λογισμός ἀγύμναστος εἰμί , εὔδηλος ὡς μάλα κρατέω , δισσός ὑπεροχή ἐν ὁ χρόνος προγίγνομαι αὐτός . καί γάρ αὐτός ἐκ ὅς γυμνάζω πολύς γενναῖος εἰμί , ἐκεῖνος διατελέω μικρός γίγνομαι . ἀρκέω δέ καί ἕτερος αὐτός μόνος εἰς ὁ ὁ μέλλω ἐλπίς . διόπερ ἐν ἀρχή ὁ ἄσκησις οὐ προσήκω ἀθυμέω , ὀλίγος ἐπίδοσις ἑαυτοῦ γίγνομαι αἰσθάνομαι ἐν ὁ ὁ πάθος ἴασις . μέγας γάρ εἰμί ὁ χρόνος προέρχομαι , ἐάν μόνος ὑπομένω τις ἀκούω ὅς ἁμαρτάνω , ὁ ἀληθινός φιλία ἑαυτοῦ φιλέω καί βούλομαι γίγνομαι καλός κᾀγαθός , οὐ φαίνω μόνος . ὁ μέν δή ὁ πάθος ὁ ψυχή γνῶσις τε καί θεραπεία κατά ὁ λέγω ὁδός · περί δέ ὁ ἁμάρτημα ἐφεξῆς λέγω .