galenus.de-propriorum-animi-cuiuslibet-affectuum-dignotione-et-curatione 5
Τίς οὖν ἐστιν ἡ τῆς ἀσκήσεως ἀρχὴ , πάλιν ἀναλάβωμεν · ὑπὲρ γὰρ τῶν ἀναγκαιοτάτων οὐδὲν χεῖρόν ἐστι καὶ δὶς καὶ τρὶς λέγειν τὰ αὐτά . τὸ μηδέποτε μηδένα τῶν οἰκετῶν ἁμαρτάνοντα διὰ τῶν ἑαυτοῦ χειρῶν νουθετεῖν , ἀλλ’ ὥσπερ ἐγώ ποτε , πυθόμενος αἱρεῖσθαι Πλάτωνα πρός τινα τῶν ὑπηρετῶν ἁμαρτόντα , διὰ παντὸς οὕτως ἔπραξα , καλὸν ἡγησάμενος εἶναι τὸ ἔργον , οὕτω καὶ σὺ παράγγειλον σαυτῷ , μήτ’ αὐτὸς διὰ τῶν σαυτοῦ χειρῶν οἰκέτην πλῆξαι μήτ’ ἄλλῳ προστάξαι , παρ’ ὃν ἂν ὀργισθῇς χρόνον , ἀλλ’ εἰς τὴν ὑστέραν ἀνακαλέσασθαι . μετὰ γάρ τοι τὸν θυμὸν σωφρονέστερον ἐπισκέψῃ , πόσας χρὴ πληγὰς ἐντεῖναι τῷ τῆς κολάσεως ἀξίῳ . ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἄμεινόν ἐστι , συγγνώμῃ πρᾶξαι οὕτως αἰτήσαντα ἱμάντα , καὶ σωφρονίσαντα λόγῳ , καὶ ἀπειλήσαντα μηκέτι τὸ λοιπὸν συγχωρῆσαι , ἐὰν ὁμοίως ἁμάρτῃ ; πολλῷ γὰρ ἄμεινόν ἐστι , μηκέτι ζέοντος τοῦ θυμοῦ πράττειν ἃ πράττεις , ἔξω τῆς ἀλογίστου μανίας γενόμενον , ὁπότε καὶ τῷ λογισμῷ τὸ πυκτεῦον εὑρήσεις . ὅτι γὰρ ὁ θυμὸς οὐδὲν ἀποδεῖ μανίας , ἕξ αὐτῶν ἤδη ὧν ποιοῦσιν οἱ θυμούμενοι μαθεῖν ἔστιν · παίοντες γὰρ , καὶ λακτίζοντες , καὶ κατασχίζοντες ἱμάτια , καὶ θορυβῶδες ἐμβλέποντες ἕκαστα πράττουσιν ἄχρι τοῦ , καθάπερ ἔφην , καὶ θύραις , καὶ λίθοις , καὶ κλεισὶν ὀργίζεσθαι , καὶ τὰ μὲν καταράσσειν , τὰ δὲ δάκνειν , τὰ δὲ λακτίζειν . ἀλλ’ ἴσως φήσουσι ταῦτα τῶν ὄντως μαινομένων εἶναι , τὰ δὲ ὑπὸ σοῦ γιγνόμενα σωφρονούντων . ἐγὼ δὲ , ὅτι μὲν ἔλαττον ἁμαρτάνουσι τῶν τοὺς λίθους καὶ τὰς θύρας καὶ τὰς κλεῖς δακνόντων τε καὶ λακτιζόντων οἱ τοὺς οἰκέτας ταῖς ἑαυτῶν παίοντες χερσὶν , ὁμολογῶ · πέπεισμαι δὲ καὶ τὸ πρὸς ἄνθρωπον ἅμα τι ποιεῖν ἢ μικρᾶς μανίας ἔργον ὑπάρχειν , ἢ ζώου τινὸς ἀλόγου τε καὶ ἀγρίου . οὐ γὰρ μόνος ἄνθρωπος ἐξαίρετα ἔχει ἄρα παρὰ τἄλλα λογίζεσθαι ταῦτα , ἐὰν ἀποῤῥίψωσιν τὸν θυμὸν χαρίζεσθαι ζωὴν , οὐκ ἀνθρώπου βίος . μὴ τοίνυν νόμιζε φρόνιμον ἄνθρωπον ὑπάρχειν , ὃς ἂν αὐτὸ τοῦτο μόνον ἐκφύγῃ , λακτίζειν , καὶ δάκνειν , καὶ κεντεῖν τοὺς πέλας . ὁ γὰρ τοιοῦτος οὐκ ἔτι μέν ἐστι θηρίον , οὐ μὴν ἤδη γε φρόνιμος ἄνθρωπος , ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ τούτων τε καὶ τῶν θηρίων . ἆρ’ οὖν ἀσκήσεις μηκέτ’ εἶναι θηρίον , τοῦ ἄνθρωπος γενέσθαι καλὸς κᾀγαθὸς οὐ πεφροντικὼς , ἢ βέλτιον , ὥσπερ οὐκ ἔτι θηρίον , οὕτω μηδ’ ἄφρονά σε μηδ’ ἀλόγιστον ἔτι διαμένειν ; ἔσῃ δὲ τοιοῦτος , ἐὰν μηδέποτε θυμῷ δουλεύων , ἀλλ’ ἀεὶ διαλογιζόμενος ἅπαντα πράττῃς , ἃ πάντα σοι χωρὶς τοῦ πάθους σκεπτομένῳ φαίνεται κράτιστα . πῶς οὖν ἔσται τοῦτο ; τιμήσαντός σου τιμὴν σαυτὸν μεγίστην , ἧς οὐδ’ ἐπινοῆσαι δυνατόν ἐστι μείζονα . τὸ γὰρ , ἁπάντων ἀνθρώπων ὀργιζομένων , αὐτὸν ἀόργητον εἶναι , τί ἄλλο ἐστὶν , ἢ ἑαυτὸν ἀποδεῖξαι πάντων ἀνθρώπων βελτίονα ; σὲ δ’ ἴσως νομίζεσθαι , τί ἄλλο ἐστὶν , ἢ ἑαυτὸν ἀποδεῖξαι , νομίζεσθαι μὲν εἶναι βελτίω ἐθέλειν , εἶναι δὲ οὕτως βελτίω μὴ βούλεσθαι , καθάπερ εἴ τις ἐπεθύμησε νομίζεσθαι μὲν ὑγιαίνειν τὸ σῶμα , νοσεῖ δὲ κατ’ ἀλήθειαν . ἢ οὐχ ἡγῇ νόσημα ψυχῆς εἶναι τὸν θυμόν ; ἢ μάτην ὑπὸ τῶν παλαιῶν ὀνομάζεσθαι νομίζεις ψυχῆς πάθη πέντε ταῦτα , λύπην , ὀργὴν , θυμὸν , ἐπιθυμίαν , φόβον ; ἀλλ’ ἔμοιγε βέλτιον εἶναι δοκεῖ μακρῷ , πρῶτον μὲν ἐπὶ πολὺ ἔχειν ἄνευ τῶν εἰρημένων παθῶν , ἐξαναστάντα τῆς κοίτης , ἐπισκοπεῖσθαι πρὸς πάντων τῶν κατὰ μέρος ἔργων , ἆρα βέλτιόν ἐστι πάθεσι δουλεύοντα ζῇν , ἢ λογισμῷ χρῆσθαι πρὸς ἅπαντα · δεύτερον δ’ , ὅτῳ τῷ βουλομένῳ γίγνεσθαι καλὸς κᾀγαθὸς παρακλητέον ἐστὶ τὸν δηλώσοντα τῶν ὑφ’ ἑαυτοῦ πραττομένων οὐκ ὀρθῶς ἕκαστον · εἶτ’ ἔτι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν τε καὶ ὥραν ἔχειν ἐν προχείρῳ τὴν δόξαν ταύτην , ὡς ἄμεινον μέν ἐστιν ἑαυτὸν τιμήσαντα καλὸν κᾀγαθὸν , τοῦτο δ’ ἄνευ τοῦ σχεῖν τὸν δηλώσοντα τῶν ἁμαρτανομένων ἕκαστον ἀδύνατόν ἐστιν ἡμῖν περιγενέσθαι , καὶ μέντοι καὶ τὸν σωτῆρα ἐκεῖνον καὶ φίλον μέγιστον ἡγεῖσθαι τὸν μηνύσαντα τῶν πλημμελουμένων ἕκαστα · εἶθ’ ὅτι , κᾂν ψεῦδός σοι φαίνηταί ποτ’ ἐγκαλέσας , ἀόργητον προσήκει φαίνεσθαι , πρῶτον μὲν , ὅτι δυνατόν ἐστιν ἐκεῖνον σοῦ βέλτιον ὁρᾷν ἕκαστον ὧν ἁμαρτάνων τυγχάνεις , ὥς γε καὶ σὲ τῶν ἐκείνου . κᾂν ἐπηρεάσῃ ποτὲ ψεῦδος , ἀλλ’ οὖν ἐπήγειρέ σε πρὸς ἀκριβεστέραν ἐπίσκεψιν ὧν πράττεις . ὃ δ’ ἐστὶ μέγιστον ἐν τούτῳ , ἀεὶ φύλαττε προῃρημένος γε τιμᾶσθαι σεαυτόν . ἔστι δὲ τοῦτο διὰ μνήμης ἔχειν πρόχειρα τό τε τῶν ὀργιζομένων τῆς ψυχῆς αἶσχος τό τε τῶν ἀοργήτων κάλλος . ὃς γὰρ ἁμαρτάνειν ἐθισθῇ χρόνῳ πολλῷ , δυσεκλήπτως ἔσχε τὴν κλεῖδα τῶν παθῶν , οὕτω καὶ τῶν δογμάτων , οἷς πειθόμενος ἀνὴρ γενήσῃ καλὸς κᾀγαθὸς , ἐν πολλῷ χρόνῳ προσήκει μελετᾷν ἕκαστον . ἐπιλανθανόμεθα γὰρ αὐτοῦ ῥᾳδίως ἐκπίπτοντος τῆς ψυχῆς ἡμῶν , διὰ τὸ φθάσαι πεπληρῶσθαι τοῖς πάθεσιν αὐτήν . τοιγαροῦν παρακόλουθόν ἐστιν , ἕκαστον τῶν σωθῆναι βουλομένων ὡς μηδεμίαν ὥραν ἀποῤῥᾳθυμεῖν . ἐπιτρεπτέον τε πᾶσι κατηγορεῖν ἡμῶν , ἀκουστέον ﻿ τε πρᾴως αὐτοὺς , καὶ χάριν οὐ τοῖς κολακεύουσιν , ἀλλὰ τοῖς ἐπιπλήττουσιν ἔχειν . ἀνεῴχθη σου ἡ θύρα διὰ παντὸς τῆς οἰκήσεως , ἔξεστι τοῖς συνήθεσιν εἰσιέναι πάντα καιρὸν , ἢν οὕτως ᾖς παρεσκευασμένος . δεῖ οὖν θαῤῥεῖν , ὡς ὑπὸ τῶν εἰσιόντων εὑρίσκεσθαι μηδενὶ τῶν μεγάλων ἁμαρτημάτων ἰσχυρῶς κατειλημμένον . ἔστι δ’ ὥσπερ τὸ πᾶν τῷ ἄκοντι ἐκκόψαι δύσκολον , οὕτως τὰ μεγάλα τῷ βουληθέντι ῥᾷστον . τῆς θύρας οὖν ἀνεῳγμένης σου διὰ παντὸς , ὡς εἶπον , ἐξουσία τοῖς συνήθεσιν ἔστω κατὰ πάντα καιρὸν εἰσιέναι . ὡς δ’ ἄλλοι πάντες αὖ οἱ προελθόντες εἰς τὸ δημόσιον ἅπαντα πειρῶνται πράττειν κόσμια , οὕτω σὺ κατὰ τὴν ἰδίαν οἰκίαν πράττεις . ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν αἰδούμενοι τοὺς ἄλλους ἁμαρτόντες τι φωραθῆναι μόνους ἑαυτοὺς οὐκ αἰδοῦνται , σὺ δὲ σαυτὸν αἰδοῦ μάλιστα πειθόμενος τῷ φάντι · Πάντων δὲ μάλιστ’ αἰσχύνεο σαυτόν .
Lemmas: τίς οὖν εἰμί ὁ ὁ ἄσκησις ἀρχή , πάλιν ἀναλαμβάνω · ὑπέρ γάρ ὁ ἀναγκαῖος οὐδείς κακός εἰμί καί δίς καί τρίς λέγω ὁ αὐτός . ὁ μηδέποτε μηδείς ὁ οἰκέτης ἁμαρτάνω διά ὁ ἑαυτοῦ χείρ νουθετέω , ἀλλά ὥσπερ ἐγώ ποτέ , πυνθάνομαι αἱρέω Πλάτων πρός τις ὁ ὑπηρέτης ἁμαρτάνω , διά πᾶς οὕτως πράσσω , καλός ἡγέομαι εἰμί ὁ ἔργον , οὕτως καί σύ παραγγέλλω σεαυτοῦ , μήτε αὐτός διά ὁ σεαυτοῦ χείρ οἰκέτης πλήσσω μήτε ἄλλος προστάσσω , παρά ὅς ἄν ὀργίζω χρόνος , ἀλλά εἰς ὁ ὕστερος ἀνακαλέω . μετά γάρ τοι ὁ θυμός σώφρων ἐπισκοπέω , πόσος χρή πληγή ἐντείνω ὁ ὁ κόλασις ἄξιος . ἤ μηδέ ὁ ἀρχή ἀγαθός εἰμί , συγγνώμη πράσσω οὕτως αἰτέω ἱμάς , καί σωφρονίζω λόγος , καί ἀπειλέω μηκέτι ὁ λοιπός συγχωρέω , ἐάν ὅμοιος ἁμαρτάνω ; πολύς γάρ ἀγαθός εἰμί , μηκέτι ζέω ὁ θυμός πράσσω ὅς πράσσω , ἔξω ὁ ἀλόγιστος μανία γίγνομαι , ὁπότε καί ὁ λογισμός ὁ πυκτεύω εὑρίσκω . ὅτι γάρ ὁ θυμός οὐδείς ἀποδέω μανία , ἕξ αὐτός ἤδη ὅς ποιέω ὁ θυμόω μανθάνω εἰμί · παίω γάρ , καί λακτίζω , καί κατασχίζω ἱμάτιον , καί θορυβώδης ἐμβλέπω ἕκαστος πράσσω ἄχρι ὁ , καθά φημί , καί θύρα , καί λίθος , καί κλείς ὀργίζω , καί ὁ μέν καταράσσω , ὁ δέ δάκνω , ὁ δέ λακτίζω . ἀλλά ἴσως φημί οὗτος ὁ ὄντως μαίνομαι εἰμί , ὁ δέ ὑπό σύ γίγνομαι σωφρονέω . ἐγώ δέ , ὅτι μέν ἐλαχύς ἁμαρτάνω ὁ ὁ λίθος καί ὁ θύρα καί ὁ κλείς δάκνω τε καί λακτίζω ὁ ὁ οἰκέτης ὁ ἑαυτοῦ παίω χείρ , ὁμολογέω · πείθω δέ καί ὁ πρός ἄνθρωπος ἅμα τις ποιέω ἤ μικρός μανία ἔργον ὑπάρχω , ἤ ζῷον τις ἄλογος τε καί ἄγριος . οὐ γάρ μόνος ἄνθρωπος ἐξαιρετός ἔχω ἄρα παρά ἄλλος λογίζομαι οὗτος , ἐάν ἀπορρίπτω ὁ θυμός χαρίζω ζωή , οὐ ἄνθρωπος βίος . μή τοίνυν νομίζω φρόνιμος ἄνθρωπος ὑπάρχω , ὅς ἄν αὐτός οὗτος μόνος ἐκφεύγω , λακτίζω , καί δάκνω , καί κεντέω ὁ πέλας . ὁ γάρ τοιοῦτος οὐ ἔτι μέν εἰμί θηρίον , οὐ μήν ἤδη γε φρόνιμος ἄνθρωπος , ἀλλά ἐν ὁ μεταξύ οὗτος τε καί ὁ θηρίον . ἆρα οὖν ἀσκέω μηκέτι εἰμί θηρίον , ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι καλός κᾀγαθός οὐ φροντίζω , ἤ ἀγαθός , ὥσπερ οὐ ἔτι θηρίον , οὕτως μηδέ ἄφρων σύ μηδέ ἀλόγιστος ἔτι διαμένω ; εἰμί δέ τοιοῦτος , ἐάν μηδέποτε θυμός δουλεύω , ἀλλά ἀεί διαλογίζομαι ἅπας πράσσω , ὅς πᾶς σύ χωρίς ὁ πάθος σκοπέω φαίνω κρατύς . πῶς οὖν εἰμί οὗτος ; τιμάω σύ τιμή σεαυτοῦ μέγας , ὅς οὐδέ ἐπινοέω δυνατός εἰμί μέγας . ὁ γάρ , ἅπας ἄνθρωπος ὀργίζω , αὐτός ἀόργητος εἰμί , τίς ἄλλος εἰμί , ἤ ἑαυτοῦ ἀποδείκνυμι πᾶς ἄνθρωπος ἀγαθός ; σύ δέ ἴσως νομίζω , τίς ἄλλος εἰμί , ἤ ἑαυτοῦ ἀποδείκνυμι , νομίζω μέν εἰμί ἀγαθός ἐθέλω , εἰμί δέ οὕτως ἀγαθός μή βούλομαι , καθά εἰ τις ἐπιθυμέω νομίζω μέν ὑγιαίνω ὁ σῶμα , νοσέω δέ κατά ἀλήθεια . ἤ οὐ ἡγέομαι νόσημα ψυχή εἰμί ὁ θυμός ; ἤ μάτην ὑπό ὁ παλαιός ὀνομάζω νομίζω ψυχή πάθος πέντε οὗτος , λύπη , ὀργή , θυμός , ἐπιθυμία , φόβος ; ἀλλά ἐγώ ἀγαθός εἰμί δοκέω μακρός , πρῶτος μέν ἐπί πολύς ἔχω ἄνευ ὁ λέγω πάθος , ἐξανίστημι ὁ κοίτη , ἐπισκοπέω πρός πᾶς ὁ κατά μέρος ἔργον , ἆρα ἀγαθός εἰμί πάθος δουλεύω ζάω , ἤ λογισμός χράω πρός ἅπας · δεύτερος δέ , ὅστις ὁ βούλομαι γίγνομαι καλός κᾀγαθός παρακλητέος εἰμί ὁ δηλόω ὁ ὑπό ἑαυτοῦ πράσσω οὐ ὀρθός ἕκαστος · εἶτα ἔτι κατά ἕκαστος ἡμέρα τε καί ὥρα ἔχω ἐν πρόχειρος ὁ δόξα οὗτος , ὡς ἀγαθός μέν εἰμί ἑαυτοῦ τιμάω καλός καϊ̓γαθός , οὗτος δέ ἄνευ ὁ ἔχω ὁ δηλόω ὁ ἁμαρτάνω ἕκαστος ἀδύνατος εἰμί ἐγώ περιγίγνομαι , καί μέντοι καί ὁ σωτήρ ἐκεῖνος καί φίλος μέγας ἡγέομαι ὁ μηνύω ὁ πλημμελέω ἕκαστος · εἶτα ὅτι , ἔͅν ψεῦδος σύ φαίνω ποτέ ἐγκαλέω , ἀόργητος προσήκω φαίνω , πρῶτος μέν , ὅτι δυνατός εἰμί ἐκεῖνος σύ ἀγαθός ὁράω ἕκαστος ὅς ἁμαρτάνω τυγχάνω , ὡς γε καί σύ ὁ ἐκεῖνος . ἔͅν ἐπηρεάζω ποτέ ψεῦδος , ἀλλά οὖν ἐπαγείρω σύ πρός ἀκριβής ἐπίσκεψις ὅς πράσσω . ὅς δέ εἰμί μέγας ἐν οὗτος , ἀεί φυλάσσω προαιρέω γε τιμάω σεαυτοῦ . εἰμί δέ οὗτος διά μνήμη ἔχω πρόχειρος ὁ τε ὁ ὀργίζω ὁ ψυχή αἶσχος ὁ τε ὁ ἀόργητος κάλλος . ὅς γάρ ἁμαρτάνω ἐθίζω χρόνος πολύς , δυσεκλήπτως ἔχω ὁ κλείς ὁ πάθος , οὕτως καί ὁ δόγμα , ὅς πείθω ἀνήρ γίγνομαι καλός κᾀγαθός , ἐν πολύς χρόνος προσήκω μελετάω ἕκαστος . ἐπιλανθάνομαι γάρ αὐτός ῥᾴδιος ἐκπίπτω ὁ ψυχή ἐγώ , διά ὁ φθάνω πληρόω ὁ πάθος αὐτός . τοιγαροῦν παρακόλουθος εἰμί , ἕκαστος ὁ σῴζω βούλομαι ὡς μηδείς ὥρα ἀπορρᾳθυμέω . ἐπιτρεπτέον τε πᾶς κατηγορέω ἐγώ , ἀκούω ﻿ τε πρᾶος αὐτός , καί χάρις οὐ ὁ κολακεύω , ἀλλά ὁ ἐπιπλήσσω ἔχω . ἀνοίγνυμι σύ ὁ θύρα διά πᾶς ὁ οἴκησις , ἔξεστι ὁ συνήθης εἰσέρχομαι πᾶς καιρός , ἐάν οὕτως εἰμί παρασκευάζω . δέω οὖν θαρσέω , ὡς ὑπό ὁ εἰσέρχομαι εὑρίσκω μηδείς ὁ μέγας ἁμάρτημα ἰσχυρός καταλαμβάνω . εἰμί δέ ὥσπερ ὁ πᾶς ὁ ἄκων ἐκκόπτω δύσκολος , οὕτως ὁ μέγας ὁ βούλομαι ῥᾴδιος . ὁ θύρα οὖν ἀνοίγνυμι σύ διά πᾶς , ὡς λέγω , ἐξουσία ὁ συνήθης εἰμί κατά πᾶς καιρός εἰσέρχομαι . ὡς δέ ἄλλος πᾶς αὖ ὁ προέρχομαι εἰς ὁ δημόσιος ἅπας πειράω πράσσω κόσμιος , οὕτως σύ κατά ὁ ἴδιος οἰκία πράσσω . ἀλλά ἐκεῖνος μέν αἰδέομαι ὁ ἄλλος ἁμαρτάνω τις φωράω μόνος ἑαυτοῦ οὐ αἰδέομαι , σύ δέ σεαυτοῦ αἰδέομαι μάλα πείθω ὁ φημί · πᾶς δέ μάλα αἰσχύνω σεαυτοῦ .