galenus.de-propriorum-animi-cuiuslibet-affectuum-dignotione-et-curatione 7
Ἐγὼ μὲν οὖν ἅπαντα ταῦτ’ εἰρημένα καὶ τὰ μέλλοντα λεχθήσεσθαι τοῖς βουληθεῖσιν ὑποτίθεμαι . τάχα μὲν οὖν οὔσης καὶ ἄλλης τινὸς ὁδοῦ πρὸς τὸ καλὸν κᾀγαθὸν γενέσθαι , μὴ γινώσκων δ’ εὑρεῖν αὐτὴν , ἐχρησάμην τε δι’ ὅλου τοῦ βίου ταύτῃ , καὶ τοῖς ἄλλοις ἀφθόνως δηλῶν παρεκάλουν ἀντιδιδόναι τε καὶ ἀποδοῦναί τι , καὶ ἀντιδιδάσκειν , εἴ τινα ἑτέραν ἄλλην αὐτοὶ γινώσκουσι καλοκαγαθίας ὁδόν . ἄχρι περ ἂν ἐπιθυμῶμεν ἄλλης , ἐν τῇδε διατρίβομεν , ἣ κοινὴ πάντων διαγνώσεώς τε καὶ θεραπείας . καὶ γὰρ ἡ φιλονεικία , καὶ ἡ φιλοδοξία , καὶ ἡ φιλαρχία πάθη τῆς ψυχῆς εἰσιν . τούτων ἐλάττων μὲν , ἀλλ’ ὅμως καὶ αὐτὴ πάθος . περὶ δὲ τοῦ φθόνου τί δεῖ καὶ λέγειν ; αἴσχιστον τῶν κακῶν ἐστιν . ὀνομάζω δὲ φθόνον , ὅταν τις ἐπ’ ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς λυπῆται . πάθος μέν ἐστι καὶ λύπη πᾶσα , χειρίστη δὲ ὁ φθόνος ἐστὶν , εἴτε ἓν τῶν παθῶν , εἴτε λύπης ἐστὶν εἶδος πλησιάζον αὐτῇ . κοινὴ δ’ ἐφ’ ἁπάντων ὁδὸς τῆς ἰάσεως ἡ προειρημένη . χρὴ γὰρ , ὅτι ﻿ μὲν αἰσχρὰ καὶ φευκτὰ , κατανοεῖν ἐπὶ τῶν ἐνεχομένων αὐτοῖς σφοδρῶς · ἐναργὲς γὰρ ἐπ’ ἐκείνων φαίνεται τὸ αἶσχος · ὅτι δ’ οὐ βλέπομεν ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν μηδὲν , εἶναι νομίζειν προσήκει τυφλότητ’ εἴτε περὶ τὸ φιλοῦν εἴτε περὶ τὸ φιλούμενον , ἔνιά τε λανθάνειν διὰ σμικρότητα καὶ παρορᾶσθαι , μὴ δυνάμενα παροφθῆναι διὰ τὸ μέγεθος ἐν ἄλλοις . πρεσβύτην οὖν τινα βλέπειν αὐτὰ δυνάμενον εὑρίσκειν προσήκει , παρακαλοῦντας ἅπαντα μετὰ παῤῥησίας δηλοῦν , εἶτ’ εἰπόντος τι , πρῶτον αὐτῷ χάριν μὲν γνῶναι παραυτίκα , χωρισθέντας δὲ διασκέπτεσθαι καταμόνας ἑαυτοῖς ἐπιτιμῶντας , ἐκκόπτειν τε πειρωμένους τὸ πάθος , οὐκ ἄχρι τοῦ μὴ φαίνεσθαι τοῖς ἄλλοις μόνοις , ἀλλ’ ὥστε μηδὲ ῥίζαν ἐγκαταλείπειν αὐτοῦ τῇ ψυχῇ · ἔτι γὰρ ἀναφύεται τῇ τῶν σωζόντων ἀρδόμενον πονηρίᾳ . διὰ τοῦτο προσεκτέον ἡμῖν αὐτοῖς ἐστιν ἐφ’ ἑκάστῳ τῶν παθῶν , ὅσα περὶ τοὺς πέλας ἐπισκοπούμεθα , εἴ τι κατὰ τὴν ἡμετέραν ἐστὶ ψυχὴν τοιοῦτον . ἐκκοπτέον γὰρ αὐτὸ φυόμενον ἔτι , πρὶν αὐξηθὲν ἀνίατον γενέσθαι . τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων παθῶν τῆς ψυχῆς οἱ πολλοὶ καταφρονοῦσι , καίτοι γε , ὅταν ἑτέρους αὐτὰ πάσχοντας ἴδωσι , καταγινώσκοντες · ἡ λύπη δ’ ἅπασι φαίνεται κακὸν , ὥσπερ ὁ πόνος ἐν τῷ σώματι . καίτοι τῶν συνηθεστάτων ἐμοὶ νεανίσκων , ἐπὶ μικροῖς ἀρνούμενος ἀνιᾷν , ὕστερόν ποτε κατανοήσας τοῦτο , παραγενόμενός τε πρός με βαθὺν ὄρθρον , ὅλης ἔφη τῆς νυκτὸς ἀγρυπνοῦντα ἐπὶ τῷδε τῷ πράγματι , μεταξύ πως εἰς ἀνάμνησιν ἀφικέσθαι τοῦ μηδ’ ἐπὶ μεγίστοις οὕτω ἀνιώμενον , ὡς ἐπὶ τοῖς σμικροῖς , ἐμαυτὸν ἠξίουν μαθεῖν , ὅπως αὑτῷ τοῦτο περιεγένετο , πότερον ἐξ ἀσκήσεών τινων , ἢ φύντι τοιούτῳ . ἀπεκρινάμην οὖν αὐτῷ τἀληθῆ . καὶ γὰρ καὶ τὴν φύσιν ἐν ἅπασιν ἔφην δύνασθαι μέγα ἐν τῇ τῶν παίδων ἡλικίᾳ εἰς ζωῆς τελείωσιν , εἶθ’ ὕστερον τά τε δόγματα καὶ τὴν ἄσκησιν . ὅτι μὲν οὖν αἱ φύσεις ἡμῶν πάμπολυ διαφέρουσιν , μαθεῖν ἐναργῶς ἔστιν ἐπὶ τῶν παραφερομένων παιδίων . ἔνια μὲν γὰρ αὐτῶν ἀεὶ φαιδρὰ , σκυθρωπὰ δ’ ἄλλα θεώμεθα , καὶ τὰ μὲν ἕτοιμα γελᾷν ἐπὶ πᾶσι , τὰ δὲ κλαίειν ἐπὶ μικραῖς προφάσεσιν . οὕτω δὲ καὶ τὰ μὲν ἔχει κοινῇ , τὰ δὲ ἁρπάζει · καὶ τὰ μὲν θυμοῦται σφοδρῶς ἐπὶ τῶν σμικροτάτων , ὡς δάκνειν τε καὶ λακτίζειν , καὶ λίθους καὶ ξύλα ἀμύνασθαι τοὺς πέλας , ὅταν ἀδικεῖσθαι δόξῃ , τὰ δ’ ἔστιν ἀνεξίκακα καὶ πρᾷα , μήτ’ ὀργιζόμενα , μήτε κλαίοντα , πρὶν ἀδικηθῆναί τι μέγα . ταῦτα καὶ ὁ Εὔπολις ἐρωτώμενον Ἀριστείδην τὸν δίκαιον ὑπὸ τοῦ Νικία , ὡς ἐγένου δίκαιος , οὕτω εὐπρεπῶς ἀποκρινάμενον ἐποίησεν · ἡ μὲν φύσις τὸ μέγιστον , ἔπειτα δὲ κᾀγὼ τὴν φύσιν προθύμως συνελάμβανον . οὐ μόνον οὖν ἕτοιμοι τῶν νέων φύσεις πρὸς τὸ λυπεῖσθαι ῥᾳδίως , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ θυμοῦσθαι καὶ λιχνεύειν , ὧν περ αὐτῶν ἄχρι δεῦρο τὸν πλεῖστον λόγον ἐποιησάμην . ἔτι δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἐστιν ἰδεῖν ἔνια μὲν ἀναίσχυντα τῶν παιδίων , ἔνια δὲ καὶ αἰδούμενα , καὶ τὰ μὲν μνημονικὰ , τὰ δὲ ἀμνήμονα , τινὰ δὲ ἐπιλήσμονα , καὶ τὰ μὲν φιλόπονα περὶ τὰ διδασκόμενα , τὰ δ’ ἀμελῆ καὶ ῥᾴθυμα , καὶ τῶν φιλοπόνων ἔνια μὲν ἐπὶ τῷ χαίρειν ἐπαινούμενα προθύμως , ἔνια δὲ ἐπὶ τῷ καταγινώσκεσθαι πρὸς τῶν διδασκάλων αἰδούμενα , τινὰ δὲ καὶ δεδιέναι τὰς πληγάς . οὕτω δὲ καὶ τῶν ῥᾳθύμων ἐπὶ ταῖς ἐναντίαις ἕκαστον ἔστι ῥᾳθυμεῖν . ἐξ ὧν οὖν θεῶνται περὶ τὰ παιδία πάντες ἄνθρωποι , τὰ μὲν αἰσχυντηλὰ καλοῦσιν αὐτῶν , τὰ δὲ ἀναίσχυντα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον ἤτοι φιλότιμα καὶ φιλόκαλα , ἢ ἀφιλόκαλα καὶ ἀφιλότιμα · καὶ μὴν δειλὰ , καὶ καταφρονητικὰ τῶν πληγῶν , ἑτέρας τε τοιαύτας ἐπ’ αὐτῶν τίθενται προσηγορίας κατὰ τὰς φύσεις αὐτάς . οὕτω δὲ καὶ τὰ μὲν φιλοψευδῆ , τὰ δὲ φιλαλήθη τῶν παιδίων ὁρῶμεν φύσει ὄντα , καὶ πολλὰς ἄλλας ἔχοντα διαφορὰς ἠθῶν , ὑπὲρ ὧν οὐκ ἀναγκαῖόν ἐστι νῦν λέγειν εἰκότως · ἔνια μὲν γὰρ αὐτῶν ῥᾷστα δέχεται τὴν ἀγαθὴν παιδείαν , ἔνια δὲ οὐδὲν ὀνίναται . οὐ μὴν τούτου γε ἕνεκεν ἀμελητέον ἐστὶ τῶν παιδίων , ἀλλ’ ἐν ἀρίστοις ἤθεσι θρεπτέον . ἢν μὲν οὖν ἡ φύσις αὐτῶν δέχηται τὴν ἐκ τῆς ἐπιμελείας ὠφέλειαν , ἀγαθοὶ γενηθεῖεν ἂν ἄνδρες · εἰ δὲ μὴ δέξαιντό που , τὸ μὲν ἡμέτερον ἄμεμπτον εἴη . παραπλησία γάρ πώς ἐστιν ἡ τῶν παίδων διαγωγὴ τῇ τῶν φυτῶν ἐπιμελείᾳ . κατ’ ἐκείνην γοῦν ὁ γεωργὸς οὐκ ἄν ποτε δυνήσαιτο ποιῆσαι τὸν βάτον ἐκφέρειν βότρυν , οὐ γὰρ ἐπιδέχεται ἡ φύσις αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς τοιαύτην τελείωσιν . ἀμπέλους δ’ αὖ πάλιν ἑτοίμας οὔσας , ὅσον ἐφ’ ἑαυτῶν , τὸν καρπὸν ἐκφέρειν ἐὰν ἀμελήσας ἐπιτρέψῃ μόνῃ τῇ φύσει , μοχθηρὸν ἢ οὐδ’ ὅλως οἴσουσιν αὐτόν . οὕτω δὲ καὶ εἰ τῶν ζώων ἵππον μὲν παιδεύσῃς , εἰς πολλὰ χρήσιμον ἕξεις , ἄρκτον δὲ κᾂν ἥμερόν ποτε διδάξῃς , μόνιμον οὐχ ἕξει τὴν ἕξιν , ἔχιδνα δὲ καὶ σκορπίος οὐκ ἄχρι τοῦ δοκεῖν ἡμεροῦσθαι προέρχεται . ἐγὼ τοίνυν ὅπως μὲν τὴν φύσιν ἔχω , οὐκ ἔχω γνῶναι · τὸ γὰρ ἑαυτὸν φάναι χαλεπόν ἐστι καὶ τοῖς τελείοις ἀνδράσιν , μή τοί γε δὴ τοῖς παισί .
Lemmas: ἐγώ μέν οὖν ἅπας οὗτος λέγω καί ὁ μέλλω λέγω ὁ βούλομαι ὑποτίθημι . τάχα μέν οὖν εἰμί καί ἄλλος τις ὁδός πρός ὁ καλός καϊ̓γαθός γίγνομαι , μή γιγνώσκω δέ εὑρίσκω αὐτός , χράω τε διά ὅλος ὁ βίος οὗτος , καί ὁ ἄλλος ἄφθονος δηλόω παρακαλέω ἀντιδίδωμι τε καί ἀποδίδωμι τις , καί ἀντιδιδάσκω , εἰ τις ἕτερος ἄλλος αὐτός γιγνώσκω καλοκαγαθία ὁδός . ἄχρι περ ἄν ἐπιθυμέω ἄλλος , ἐν ὅδε διατρίβω , ὅς κοινός πᾶς διάγνωσις τε καί θεραπεία . καί γάρ ὁ φιλονικία , καί ὁ φιλοδοξία , καί ὁ φιλαρχία πάθος ὁ ψυχή εἰμί . οὗτος ἐλαχύς μέν , ἀλλά ὅμως καί αὐτός πάθος . περί δέ ὁ φθόνος τίς δέω καί λέγω ; αἰσχρός ὁ κακός εἰμί . ὀνομάζω δέ φθόνος , ὅταν τις ἐπί ἀλλότριος ἀγαθός λυπέω . πάθος μέν εἰμί καί λύπη πᾶς , κακός δέ ὁ φθόνος εἰμί , εἴτε εἷς ὁ πάθος , εἴτε λύπη εἰμί εἶδος πλησιάζω αὐτός . κοινός δέ ἐπί ἅπας ὁδός ὁ ἴασις ὁ προλέγω . χρή γάρ , ὅτι ﻿ μέν αἰσχρός καί φευκτός , κατανοέω ἐπί ὁ ἐνέχω αὐτός σφοδρός · ἐναργής γάρ ἐπί ἐκεῖνος φαίνω ὁ αἶσχος · ὅτι δέ οὐ βλέπω ἐπί ἐγώ αὐτός μηδείς , εἰμί νομίζω προσήκω τυφλότης εἴτε περί ὁ φιλέω εἴτε περί ὁ φιλέω , ἔνιοι τε λανθάνω διά μικρότης καί παροράω , μή δύναμαι παροράω διά ὁ μέγεθος ἐν ἄλλος . πρεσβύτης οὖν τις βλέπω αὐτός δύναμαι εὑρίσκω προσήκω , παρακαλέω ἅπας μετά παρρησία δηλόω , εἶτα λέγω τις , πρῶτος αὐτός χάρις μέν γιγνώσκω παραυτίκα , χωρίζω δέ διασκοπέω καταμόνας ἑαυτοῦ ἐπιτιμάω , ἐκκόπτω τε πειράω ὁ πάθος , οὐ ἄχρι ὁ μή φαίνω ὁ ἄλλος μόνος , ἀλλά ὥστε μηδέ ῥίζα ἐγκαταλείπω αὐτός ὁ ψυχή · ἔτι γάρ ἀναφύω ὁ ὁ σῴζω ἄρδω πονηρία . διά οὗτος προσέχω ἐγώ αὐτός εἰμί ἐπί ἕκαστος ὁ πάθος , ὅσος περί ὁ πέλας ἐπισκοπέω , εἰ τις κατά ὁ ἡμέτερος εἰμί ψυχή τοιοῦτος . ἐκκοπτέον γάρ αὐτός φύω ἔτι , πρίν αὐξάνω ἀνίατος γίγνομαι . ὁ μέν ἄλλος ἅπας πάθος ὁ ψυχή ὁ πολύς καταφρονέω , καίτοι γε , ὅταν ἕτερος αὐτός πάσχω ὁράω , καταγιγνώσκω · ὁ λύπη δέ ἅπας φαίνω κακός , ὥσπερ ὁ πόνος ἐν ὁ σῶμα . καίτοι ὁ συνήθης ἐγώ νεανίσκος , ἐπί μικρός ἀρνέομαι ἀνιάω , ὕστερον ποτέ κατανοέω οὗτος , παραγίγνομαι τε πρός ἐγώ βαθύς ὄρθρος , ὅλος φημί ὁ νύξ ἀγρυπνέω ἐπί ὅδε ὁ πρᾶγμα , μεταξύ πως εἰς ἀνάμνησις ἀφικνέομαι ὁ μηδέ ἐπί μέγας οὕτως ἀνιάω , ὡς ἐπί ὁ μικρός , ἐμαυτοῦ ἀξιόω μανθάνω , ὅπως ἑαυτοῦ οὗτος περιγίγνομαι , πότερος ἐκ ἄσκησις τις , ἤ φύω τοιοῦτος . ἀποκρίνω οὖν αὐτός ἀληθής . καί γάρ καί ὁ φύσις ἐν ἅπας φημί δύναμαι μέγας ἐν ὁ ὁ παῖς ἡλικία εἰς ζωή τελείωσις , εἶτα ὕστερον ὁ τε δόγμα καί ὁ ἄσκησις . ὅτι μέν οὖν ὁ φύσις ἐγώ πάμπολυς διαφέρω , μανθάνω ἐναργής εἰμί ἐπί ὁ παραφέρω παιδίον . ἔνιοι μέν γάρ αὐτός ἀεί φαιδρός , σκυθρωπός δέ ἄλλος θεάομαι , καί ὁ μέν ἑτοῖμος γελάω ἐπί πᾶς , ὁ δέ κλαίω ἐπί μικρός πρόφασις . οὕτως δέ καί ὁ μέν ἔχω κοινῇ , ὁ δέ ἁρπάζω · καί ὁ μέν θυμόω σφοδρός ἐπί ὁ μικρός , ὡς δάκνω τε καί λακτίζω , καί λίθος καί ξύλον ἀμύνω ὁ πέλας , ὅταν ἀδικέω δοκέω , ὁ δέ εἰμί ἀνεξίκακος καί πρᾶος , μήτε ὀργίζω , μήτε κλαίω , πρίν ἀδικέω τις μέγας . οὗτος καί ὁ Εὔπολις ἐρωτάω Ἀριστείδης ὁ δίκαιος ὑπό ὁ Νικίας , ὡς γίγνομαι δίκαιος , οὕτως εὐπρεπής ἀποκρίνω ποιέω · ὁ μέν φύσις ὁ μέγας , ἔπειτα δέ ἐͅγώ ὁ φύσις πρόθυμος συλλαμβάνω . οὐ μόνος οὖν ἑτοῖμος ὁ νέος φύσις πρός ὁ λυπέω ῥᾴδιος , ἀλλά καί πρός ὁ θυμόω καί λιχνεύω , ὅς περ αὐτός ἄχρι δεῦρο ὁ πολύς λόγος ποιέω . ἔτι δέ πρός ὁ λέγω εἰμί ὁράω ἔνιοι μέν ἀναίσχυντος ὁ παιδίον , ἔνιοι δέ καί αἰδέομαι , καί ὁ μέν μνημονικός , ὁ δέ ἀμνήμων , τις δέ ἐπιλήσμων , καί ὁ μέν φιλόπονος περί ὁ διδάσκω , ὁ δέ ἀμελής καί ῥᾴθυμος , καί ὁ φιλόπονος ἔνιοι μέν ἐπί ὁ χαίρω ἐπαινέω πρόθυμος , ἔνιοι δέ ἐπί ὁ καταγιγνώσκω πρός ὁ διδάσκαλος αἰδέομαι , τις δέ καί δείδω ὁ πληγή . οὕτως δέ καί ὁ ῥᾴθυμος ἐπί ὁ ἐναντίος ἕκαστος εἰμί ῥαθυμέω . ἐκ ὅς οὖν θεάομαι περί ὁ παιδίον πᾶς ἄνθρωπος , ὁ μέν αἰσχυντηλός καλέω αὐτός , ὁ δέ ἀναίσχυντος . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος ἤτοι φιλότιμος καί φιλόκαλος , ἤ ἀφιλόκαλος καί ἀφιλότιμος · καί μήν δειλός , καί καταφρονητικός ὁ πληγή , ἕτερος τε τοιοῦτος ἐπί αὐτός τίθημι προσηγορία κατά ὁ φύσις αὐτός . οὕτως δέ καί ὁ μέν φιλοψευδής , ὁ δέ φιλαλήθης ὁ παιδίον ὁράω φύσις εἰμί , καί πολύς ἄλλος ἔχω διαφορά ἦθος , ὑπέρ ὅς οὐ ἀναγκαῖος εἰμί νῦν λέγω ἔοικα · ἔνιοι μέν γάρ αὐτός ῥᾴδιος δέχομαι ὁ ἀγαθός παιδεία , ἔνιοι δέ οὐδείς ὀνίνημι . οὐ μήν οὗτος γε ἕνεκα ἀμελητέος εἰμί ὁ παιδίον , ἀλλά ἐν ἀγαθός ἦθος θρεπτέος . ἐάν μέν οὖν ὁ φύσις αὐτός δέχομαι ὁ ἐκ ὁ ἐπιμέλεια ὠφέλεια , ἀγαθός γίγνομαι ἄν ἀνήρ · εἰ δέ μή δέχομαι που , ὁ μέν ἡμέτερος ἄμεμπτος εἰμί . παραπλήσιος γάρ πως εἰμί ὁ ὁ παῖς διαγωγή ὁ ὁ φυτόν ἐπιμέλεια . κατά ἐκεῖνος γοῦν ὁ γεωργός οὐ ἄν ποτέ δύναμαι ποιέω ὁ βάτος ἐκφέρω βότρυς , οὐ γάρ ἐπιδέχομαι ὁ φύσις αὐτός ὁ ἀρχή τοιοῦτος τελείωσις . ἄμπελος δέ αὖ πάλιν ἑτοῖμος εἰμί , ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ , ὁ καρπός ἐκφέρω ἐάν ἀμελέω ἐπιτρέπω μόνος ὁ φύσις , μοχθηρός ἤ οὐδέ ὅλος φέρω αὐτός . οὕτως δέ καί εἰ ὁ ζῷον ἵππος μέν παιδεύω , εἰς πολύς χρήσιμος ἔχω , ἄρκτος δέ ἔͅν ἥμερος ποτέ διδάσκω , μόνιμος οὐ ἔχω ὁ ἕξις , ἔχιδνα δέ καί σκορπίος οὐ ἄχρι ὁ δοκέω ἡμερόω προέρχομαι . ἐγώ τοίνυν ὅπως μέν ὁ φύσις ἔχω , οὐ ἔχω γιγνώσκω · ὁ γάρ ἑαυτοῦ φημί χαλεπός εἰμί καί ὁ τέλειος ἀνήρ , μή τοι γε δή ὁ παῖς .