galenus.de-praesagitione-ex-pulsibus-libri-iv 2.1
Περὶ μὲν δὴ τῶν πρώτων τε καὶ ὡς ἂν εἴποι τις στοιχειωδεστάτων σφυγμῶν , ὧν ἐν τῇ διαστολῇ τῆς ἀρτηρίας ἡ διάγνωσις , ἐν τῷ πρὸ τούτου λόγῳ διῄρηται · περὶ δὲ τῶν ὑπολοίπων ἑξῆς ἂν εἴη ῥητέον ἀπὸ τῆς συστολῆς ἀρξαμένοις . ἔστι μὲν οὖν κᾀν ταύτῃ τὰ τέσσαρα γένη τῶν σφυγμῶν , ὅσα περ κᾀπὶ τῆς διαστολῆς . καὶ γὰρ ὠκυτέρα καὶ βραδυτέρα καὶ μείζων καὶ μείων καὶ σφοδροτέρα καὶ ἀμυδροτέρα κατά γε τὴν φύσιν αὐτὴν τοῦ πράγματος ἡ ἐν τῇ συστολῇ κίνησις γίνεται , ὥσπερ γε καὶ τὸ σῶμα τῆς ἀρτηρίας ἤτοι σκληρὸν ἢ μαλακὸν ἀποτελεῖται , οὐ μὴν διαγνῶναί γε δυνατόν ἐστι τῶν εἰρημένων γενῶν οὐδὲν , ὅτι μὴ βραδύτητα μόνην καὶ τάχος , οὐδὲ ταῦτ’ ἐπὶ πάντων , ἀλλ’ ἐν ἐκείνοις τοῖς σφυγμοῖς ἐν οἷς αἰσθητὴ διάγνωσίς ἐστι τῆς συστολῆς , ὡς ἐν τῷ πρώτῳ περὶ διαγνώσεως σφυγμῶν ἐπιδέδεικται . καὶ μὲν δὴ κᾀν τῷ περὶ χρείας σφυγμῶν ἐδέδεικτο τῆς ἀρτηρίας ἐνέργειά τις εἶναι , καὶ ἡ συστολὴ τῆς διαστολῆς οὐδὲν ἧττον . ἀμφότεραι γὰρ διαφυλάττουσι τὴν συμμετρίαν τῆς κατὰ φύσιν θερμότητος . ἡ μὲν γὰρ διαστολὴ καθάπερ εἰσπνοή τις ἐμψύχουσά τε τὸ ὑπερβάλλον τῆς φλογώσεως καὶ τῷ ῥιπίζειν ἀνάπτουσα τὸ σβεννύμενον , ἡ δὲ συστολὴ τὸ λιγνυῶδες ἀποχέουσα δίκην ἐκπνοῆς . δηλώσει τοιγαροῦν τὸ μὲν τάχος τῆς συστολῆς ἀξιόλογόν τι πλῆθος αἰθαλωδῶν περιττωμάτων ἀθροίζεσθαί τε ἅμα καὶ ἐκκρίνεσθαι κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐν ᾧ περ ἂν εὑρίσκηται · ἡ δὲ βραδύτης τοὐναντίον οὔτε ἀθροίζεσθαι πολὺ τὸ τοιοῦτο περίττωμα , καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ κενώσεως δεῖσθαι . πάμπολυ μὲν γὰρ ἀθροίζεται κατὰ τὰς σήψεις τῶν χυμῶν , ἐφ’ αἷς ἀνάγκη πυρετοὺς ἀνάπτεσθαι · παντάπασι δ’ ὀλίγον , ὅταν εὔχυμον ᾖ τὸ σῶμα · κατὰ δὲ τὰς ἄλλας διαθέσεις ὁπόσαι μεταξὺ τούτων εἰσὶν , ἀνάλογον ἑκάστης τῶν διαθέσεων , ἐπὶ μὲν ταῖς ἐδωδαῖς τε καὶ τοῖς ὕπνοις πλέον , ἐγρηγορούντων δὲ καὶ ἀσιτούντων ἔλαττον . οὕτως δὲ καὶ κατ’ αὐτὴν τῶν ἐδεσμάτων τὴν φύσιν ἐπὶ μὲν τοῖς κακοχύμοις πλέον , ἐπὶ δὲ τοῖς εὐχύμοις ἔλαττον . ἀνάλογον δὲ καὶ κατὰ τοὺς πυρετοὺς ἐν μὲν ταῖς ἐπισημασίαις πλέον , ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις καιροῖς ἧττον · καὶ πλέον μὲν ἐπὶ τοῖς παχέσι καὶ γλίσχροις χυμοῖς , οἷοί περ οἱ φλεγματώδεις εἰσὶ καὶ οὓς ὀνομάζουσιν ὠμοὺς , ἧττον δὲ ἐπὶ τοῖς πικροχόλοις τε καὶ μελαγχολικοῖς · ἐν δὲ τῷ μεταξὺ τούτων ἐφ’ αἵματι . καὶ γὰρ καὶ τοῦτο σήπεται κατὰ τὰς φλεγμονὰς , ἐφ’ αἷς πυρέττουσι , τάς τε ἄλλας καὶ ὧν ἡ φλόγωσις εἰς τοσοῦτον ἄμετρος ὡς κατακαίειν τε τὸ δέρμα καὶ πάθος ἐργάζεσθαι τὸ προσαγορευόμενον ἄνθρακα . τῆς αὐτῆς δέ πώς εἰσι φύσεως καὶ οἱ μετὰ ἀναβρώσεως ἕρπητες , οὓς ἐσθιομένους Ἱπποκράτης ὠνόμαζεν . ἐν ἅπασι γὰρ τοῖς τοιούτοις οἱ χυμοὶ σήπονται . καθ’ ἕτερον δ’ αὖ τρόπον οἱ ἐν ταῖς τραχείαις ἀρτηρίαις χυμοὶ σηπόμενοι , μεταδιδόασι γὰρ τοῦ σφετέρου κακοῦ τῷ πνεύμονι , καὶ σήπεται καὶ τοῦτο τὸ σπλάγχνον ἐν τῷ χρόνῳ . ἀθροίζονται μὲν οὖν ἐν ταῖς τραχείαις ἀρτηρίαις ἤτοι διὰ τὸν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς κατάῤῥουν , ἢ ἐκ πλευρίτιδος , ἢ περιπνευμονίας , ἢ τοῦ πνευμονώδους πάθους , ἢ συνάγχης , ἢ ἐξ ἐμπυήματος μεταληφθέντος . τὴν δ’ ἀρχὴν τοῦ σήπεσθαι λαμβάνουσι διὰ τὸ μὴ καλῶς ἀναπτύεσθαι . δέονται γὰρ ἐν τάχει κενοῦσθαι διά τε τὴν σφετέραν μοχθηρίαν καὶ τὴν ἐν τῷ χωρίῳ θερμότητα , πολλάκις δὲ καὶ ῥῆξις ἀγγείου κατὰ τὸν πνεύμονα γενομένη προχεῖ τι τοῦ αἵματος εἰς τὰς τραχείας ἀρτηρίας , ὃ δὴ σηπόμενον ἐν τῷ χρόνῳ φθόην ἐργάζεται . θᾶττον δ’ εἰς τοῦτ’ ἔρχεται τὸ κατὰ διάβρωσιν τῶν ἀγγείων ἐκχυθέν . ἐν ἁπάσαις δὴ ταύταις αἷς κατέλεξα διαθέσεσιν , ὅσαι τ’ ἄλλαι σηπεδόνα τινα χυμῶν ἔχουσιν , ἡ ἔσω κίνησις αὐξάνεται τῶν ἀρτηριῶν , καὶ κατὰ τὸ ποσὸν μὲν , ὡς ἐπιπλέον αὐτὰς συστέλλεσθαι , ἀλλὰ τοῦτό γε οὐκ ἂν αἰσθήσει διαγνοίης ἀκριβῶς . ἡ γοῦν εἰς τάχος ἐπίδοσις ἐναργής τ’ ἐστὶ καὶ διαγνῶναι ῥᾳδία τῷ τετριμμένῳ περὶ τοὖργον , ὃν οὐδ’ ἄρξασθαι τριβῆς οἷόν τε πρὶν ῾τὰ περὶ διαγνώσεως ὑφ’ ἡμῶν γεγραμμένα μάθεῖν , ὧν οὐδὲν οὐδεὶς τῶν ἔμπροσθεν ἰατρῶν ἐδίδαξεν ἡμᾶς . ἀλλ’ ἔνιοι μὲν ἄχρι λόγου πιθανοῦ προέρχονται , τεχνολογίας δή τινας Ἡροφιλείας ὑπὲρ τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς ῥυθμῶν γράφοντες , ἔνιοι δὲ περιλάλησίν τε τὴν τοιαύτην θεωρίαν ἀποκαλοῦσι καὶ τελέως αὐτῆς ἀφίστανται . τὸ δ’ ἀληθὲς οὐδέτεροι κατεῖδον , ὡς εἰς τάχος τε καὶ βραδύτητα χρὴ βλέπειν τῆς διαστολῆς καὶ τῆς συστολῆς , ἑκατέρας πολλὰ σημαίνειν δυναμένης , ὥσπερ γε ἤδη νῦν εἴρηται ἡμῖν διὰ κεφαλαίων ἔν τε τοῖς ἑξῆς ἐπιπλέον εἰρήσεται κατὰ τὸν περὶ τῶν νοσημάτων λόγον .
Lemmas: περί μέν δή ὁ πρῶτος τε καί ὡς ἄν λέγω τις στοιχειώδης σφυγμός , ὅς ἐν ὁ διαστολή ὁ ἀρτηρία ὁ διάγνωσις , ἐν ὁ πρό οὗτος λόγος διαιρέω · περί δέ ὁ ὑπόλοιπος ἑξῆς ἄν εἰμί λέγω ἀπό ὁ συστολή ἄρχω . εἰμί μέν οὖν εἰͅν οὗτος ὁ τέσσαρες γένος ὁ σφυγμός , ὅσος περ εἰͅπί ὁ διαστολεύς . καί γάρ ὠκύς καί βραδύς καί μέγας καί μείων καί σφοδρός καί ἀμυδρός κατά γε ὁ φύσις αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ ἐν ὁ συστολή κίνησις γίγνομαι , ὥσπερ γε καί ὁ σῶμα ὁ ἀρτηρία ἤτοι σκληρός ἤ μαλακός ἀποτελέω , οὐ μήν διαγιγνώσκω γε δυνατός εἰμί ὁ λέγω γένος οὐδείς , ὅτι μή βραδυτής μόνος καί τάχος , οὐδέ οὗτος ἐπί πᾶς , ἀλλά ἐν ἐκεῖνος ὁ σφυγμός ἐν ὅς αἰσθητός διάγνωσις εἰμί ὁ συστολή , ὡς ἐν ὁ πρῶτος περί διάγνωσις σφυγμός ἐπιδείκνυμι . καί μέν δή εἰͅν ὁ περί χρεία σφυγμός δείκνυμι ὁ ἀρτηρία ἐνέργεια τις εἰμί , καί ὁ συστολή ὁ διαστολεύς οὐδείς ἥσσων . ἀμφότερος γάρ διαφυλάσσω ὁ συμμετρία ὁ κατά φύσις θερμότης . ὁ μέν γάρ διαστολή καθά εἰσπνοή τις ἐμψύχω τε ὁ ὑπερβάλλω ὁ φλόγωσις καί ὁ ῥιπίζω ἀνάπτω ὁ σβέννυμι , ὁ δέ συστολή ὁ λιγνυώδης ἀποχέω δίκη ἐκπνοή . δηλόω τοιγαροῦν ὁ μέν τάχος ὁ συστολή ἀξιόλογος τις πλῆθος αἰθαλώδης περίσσωμα ἀθροίζω τε ἅμα καί ἐκκρίνω κατά ἐκεῖνος ὁ χρόνος ἐν ὅς περ ἄν εὑρίσκω · ὁ δέ βραδυτής ἐναντίος οὔτε ἀθροίζω πολύς ὁ τοιοῦτος περίσσωμα , καί διά οὗτος μηδέ κένωσις δέω . πάμπολυς μέν γάρ ἀθροίζω κατά ὁ σῆψις ὁ χυμός , ἐπί ὅς ἀνάγκη πυρετός ἀνάπτω · παντάπασι δέ ὀλίγος , ὅταν εὔχυμος εἰμί ὁ σῶμα · κατά δέ ὁ ἄλλος διάθεσις ὁπόσος μεταξύ οὗτος εἰμί , ἀνάλογος ἕκαστος ὁ διάθεσις , ἐπί μέν ὁ ἐδωδή τε καί ὁ ὕπνος πολύς , ἐγρηγορέω δέ καί ἀσιτέω ἐλαχύς . οὕτως δέ καί κατά αὐτός ὁ ἔδεσμα ὁ φύσις ἐπί μέν ὁ κακόχυμος πολύς , ἐπί δέ ὁ εὔχυμος ἐλαχύς . ἀνάλογος δέ καί κατά ὁ πυρετός ἐν μέν ὁ ἐπισημασία πολύς , ἐν δέ ὁ ἄλλος καιρός ἥσσων · καί πολύς μέν ἐπί ὁ παχύς καί γλίσχρος χυμός , οἷος περ ὁ φλεγματώδης εἰμί καί ὅς ὀνομάζω ὠμός , ἥσσων δέ ἐπί ὁ πικρόχολος τε καί μελαγχολικός · ἐν δέ ὁ μεταξύ οὗτος ἐπί αἷμα . καί γάρ καί οὗτος σήπω κατά ὁ φλεγμονή , ἐπί ὅς πυρέσσω , ὁ τε ἄλλος καί ὅς ὁ φλόγωσις εἰς τοσοῦτος ἄμετρος ὡς κατακαίω τε ὁ δέρμα καί πάθος ἐργάζομαι ὁ προσαγορεύω ἄνθραξ . ὁ αὐτός δέ πως εἰμί φύσις καί ὁ μετά ἀνάβρωσις ἕρπης , ὅς ἐσθίω Ἱπποκράτης ὀνομάζω . ἐν ἅπας γάρ ὁ τοιοῦτος ὁ χυμός σήπω . κατά ἕτερος δέ αὖ τρόπος ὁ ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία χυμός σήπω , μεταδίδωμι γάρ ὁ σφέτερος κακός ὁ πνεύμων , καί σήπω καί οὗτος ὁ σπλάγχνον ἐν ὁ χρόνος . ἀθροίζω μέν οὖν ἐν ὁ τραχύς ἀρτηρία ἤτοι διά ὁ ἀπό ὁ κεφαλή κατάρροος , ἤ ἐκ πλευρῖτις , ἤ περιπνευμονία , ἤ ὁ πνευμονώδης πάθος , ἤ συνάγχη , ἤ ἐκ ἐμπύημα μεταλαμβάνω . ὁ δέ ἀρχή ὁ σήπω λαμβάνω διά ὁ μή καλός ἀναπτύω . δέω γάρ ἐν τάχος κενόω διά τε ὁ σφέτερος μοχθηρία καί ὁ ἐν ὁ χωρίον θερμότης , πολλάκις δέ καί ῥῆξις ἀγγεῖον κατά ὁ πνεύμων γίγνομαι προχέω τις ὁ αἷμα εἰς ὁ τραχύς ἀρτηρία , ὅς δή σήπω ἐν ὁ χρόνος φθόη ἐργάζομαι . ταχύς δέ εἰς οὗτος ἔρχομαι ὁ κατά διάβρωσις ὁ ἀγγεῖον ἐκχέω . ἐν ἅπας δή οὗτος ὅς καταλέγω διάθεσις , ὅσος τε ἄλλος σηπεδών τις χυμός ἔχω , ὁ ἔσω κίνησις αὐξάνω ὁ ἀρτηρία , καί κατά ὁ ποσός μέν , ὡς ἐπιπολύ αὐτός συστέλλω , ἀλλά οὗτος γε οὐ ἄν αἴσθησις διαγιγνώσκω ἀκριβής . ὁ γοῦν εἰς τάχος ἐπίδοσις ἐναργής τε εἰμί καί διαγιγνώσκω ῥᾴδιος ὁ τρίβω περί ἔργον , ὅς οὐδέ ἄρχω τριβή οἷος τε πρίν ὗτος περί διάγνωσις ὑπό ἐγώ γράφω μανθάνω , ὅς οὐδείς οὐδείς ὁ ἔμπροσθεν ἰατρός διδάσκω ἐγώ . ἀλλά ἔνιοι μέν ἄχρι λόγος πιθανός προέρχομαι , τεχνολογία δή τις Ἡροφιλεία ὑπέρ ὁ ἐν ὁ σφυγμός ῥυθμός γράφω , ἔνιοι δέ περιλάλησις τε ὁ τοιοῦτος θεωρία ἀποκαλέω καί τέλειος αὐτός ἀφίστημι . ὁ δέ ἀληθής οὐδέτερος καθοράω , ὡς εἰς τάχος τε καί βραδυτής χρή βλέπω ὁ διαστολεύς καί ὁ συστολή , ἑκάτερος πολύς σημαίνω δύναμαι , ὥσπερ γε ἤδη νῦν λέγω ἐγώ διά κεφάλαιος ἐν τε ὁ ἑξῆς ἐπιπολύ λέγω κατά ὁ περί ὁ νόσημα λόγος .