galenus.de-praesagitione-ex-pulsibus-libri-iv 1.2
Μεταβάντες οὖν περὶ τῆς εἰς μικρότητα τροπῆς τῶν σφυγμῶν ἐπισκεψώμεθα · τρεῖς μὲν δὴ καὶ ταύτης εἰσὶν ἅπασαι διαφοραί . ἤτοι γὰρ ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν τε καὶ συμμέτρου προσαγορευομένου , ἢ ἐκ τοῦ μείζονος ἢ κατὰ τοῦτον , ἢ ἐκ τοῦ μικροτέρου τὰς εἰς μικρότητα συμβαίνει γίνεσθαι διαφοράς . καλεῖται δὲ ὁ μὲν μείζων τοῦ συμμέτρου μέγας ἁπλῶς , ὁ δ’ ἐλάττων μικρός . ἀρξώμεθα οὖν πάλιν κᾀνταῦθα ἀπὸ τῶν κοινῶν αὐτοῖς , εἶθ’ ἑξῆς ἐπὶ τὰ καθ’ ἕκαστον ἴδια μεταβῶμεν . εὐθὺς γὰρ ἐν τῷ τὸ κοινὸν ἐπισκοπεῖσθαι καὶ ἡ τῆς τῶν ἰδίων εὑρέσεως ὁδὸς ἐγκαλύπτεται . ὑποκείσθω δή τις σφυγμὸς ἐπί τινος ἀνθρώπου μικρότερος μὲν τοῦ πρόσθεν , ἑτέραν δὲ μηδεμίαν ἐσχηκὼς μεταβολὴν κατ’ ἄλλο γένος μηδέν · καὶ ζητείσθω , τίς γ’ ἔμπροσθεν ἦν διάθεσις αὐτῷ , καὶ τίς νῦν ἐστιν . ἡ δὲ τῆς ζητήσεως ὁδὸς ἥδε . μικρότερος ἑαυτοῦ γίνεται σφυγμὸς ἤτοι τῆς δυνάμεως ἀσθενεστέρας ἀποτελεσθείσης , ἢ τῶν ὀργάνων σκληροτέρων , ἢ τῆς χρείας ἐκλυθείσης . ἀλλ’ οὔθ’ ἡ δύναμις ἀσθενεστέρα γέγονε νῦν , ἢ πάντως ἀμυδρότης συνῆν τῇ μικρότητι , οὔτε τὸ σῶμα τῆς ἀρτηρίας σκληρότερον , οὕτω γὰρ οὐ μόνον μικρότερος , ἀλλὰ καὶ σκληρότερος ἦν ὁ σφυγμός . ὑπολείπεται οὖν ἡ χρεία μόνον ἠλλοιῶσθαι , καὶ εἴπερ ἀκίνητος ὁ ἄνθρωπος ἐν τῷ τέως ἐγένετο , κατὰ τὸ ποσὸν τῆς μεταβολῆς γεγενῆσθαι . καὶ μὲν δὴ καὶ ὡς ἐκ τοῦ μείζονος ἢ κατὰ φύσιν σφυγμοῦ τὴν τοιαύτην γεγονέναι τροπὴν εὔδηλόν ἐστιν τοῖς μεμνημένοις ἐν τῷ πρώτῳ τῶν δεδειγμένων περὶ τῶν ἐν σφυγμοῖς αἰτίων . ἥ τε γὰρ ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν εἰς μικρότητα τροπὴ διὰ ψύξιν εὐθὺς καὶ ἀραιότερον αὐτὸν ἐργάζεται καὶ βραδύτερον , ἥ τε ἐκ τοῦ μεγάλου ὑπὲρ τὸ σύμμετρον ηὐξημένου καθαίρεσις τοῦ συμμέτρου εὐθὺς καὶ τοῦ τάχους τι καὶ τῆς πυκνότητος προσλαμβάνει , διὰ τὸ τὸν ἐπιπλέον ηὐξημένον ὑπὲρ τὸν κατὰ φύσιν ἐν τοῖς τρισὶ γένεσι μεταβάλλειν . ὁ τοίνυν τοῦ μεγέθους μόνον ἀφῃρηκὼς , τἄλλα δὲ φυλάττων ἄτρεπτα σφυγμὸς , ὁ βραχεῖ μείζων ἐστὶ τοῦ κατὰ φύσιν . οὗτος γὰρ μόνος ἐπὶ βραχείᾳ θερμότητος αὐξήσει συνίσταται . τῶν δ’ ἄλλων τῶν εἰς μέγεθος ἀλλοιουμένων οὐδεὶς ἄνευ τοῦ καὶ τάχος προσλαβεῖν ἢ πυκνότητα τοιοῦτος ἀποτελεῖται . ὥστε οὐδὲ καθαιρήσει τις ἄλλος πλὴν τοῦδε μόνον τὸ μέγεθος . ὁ γὰρ εἰς τοῦτο μόνον αὐξηθεὶς ἐπὶ θερμότητι μειώσει τοῦτο μόνον ἐπὶ ψύξει , ὁ δέ γε εἰς τοσοῦτον ἀλλοιωθεὶς ὑπὸ θερμότητος ὡς μὴ τὸ μέγεθος μόνον , ἀλλὰ καὶ τὸ τάχος ὑπαλλάξαι καὶ τὴν πυκνότητα , τὴν εἰς τοὔμπαλιν ὁδὸν ἕξει διὰ τῶν αὐτῶν κατὰ γένος ἀλλοιώσεων , ὥστε οὐ μόνον μικρότερος , ἀλλὰ καὶ βραδύτερος καὶ ἀραιότερος ﻿ ἔσται τοῦ πρόσθεν . ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἐκ τοῦ συμμέτρου πρὸς τὸν ἐλάττονα τροπὴ καὶ ἡ ἐκ τούτου πάλιν ἐπὶ τὸν ἔτι μικρότερον ἀλλοίωσις εὐθέως καὶ ἀραιότερον ἑαυτοῦ καὶ βραδύτερον ἐργάζεται τὸν σφυγμόν . συμμετρίαν γάρ τινα διαστολῆς σφυγμὸς κέκτηται κατὰ φύσιν ἐχόντων , ἣν ἀπόλλυσι μὲν ἐξ ἀνάγκης , ἄν τε θερμότερον ἄν τε ψυχρότερον ἑαυτοῦ γένηται τὸ σῶμα . οὐ μὴν ὅ γε τῆς ἀπωλείας τρόπος ὁ αὐτός . ἐν μὲν γὰρ τῷ θερμαίνεσθαι τὸ μέγεθος ἐναργῶς πρῶτον , εἶτα τὸ τάχος , εἶθ’ ἡ πυκνότης αὐτῷ προσγίνεται . ψυχομένων δ’ ἔμπαλιν ἀραιότης μὲν ἐναργὴς πρώτη , δευτέρα δὲ βραδύτης , μικρότης ἐσχάτη . λέλεκται δ’ ὑπὲρ αὐτῶν ἱκανῶς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν ἐν σφυγμοῖς αἰτίων . οὔκουν ἔτι χρὴ μηκύνειν περί γε τούτων , ἀλλ’ ἐπὶ τὰ συνεχῆ τοῦ λόγου μεταβάντας ἑξῆς τοῖς εἰρημένοις διορίζεσθαι τὰς τὴν ψύξιν ἐργασαμένας αἰτίας , τοσαύτας κατὰ γένος οὔσας ὅσαι περ αἱ θερμαίνουσαι . καὶ γὰρ ἀὴρ ψυχρὸς ἔξωθεν προσπεσὼν , ὥσπερ οὖν καὶ ὕδωρ ψυχρὸν , ἢ λουτρὸν , ἢ φάρμακον ἐπαλειφθὲν τῷ σώματι ψύχει , ἢ καὶ μακρά τις ἡσυχία καὶ οἷον φωλεία ψυχρότερον ἐργάζεται τὸ σῶμα · καὶ τῶν εἴσω μεταλαμβανομένων , ὅτ’ ἂν ἀναπνεόμενος ἀὴρ ψυχρὸς ὢν , καὶ τροφὴ φλεγματώδης καὶ φάρμακόν τι φύσει ψυχρὸν , ὕδατός τε ψυχροῦ χρῆσις ἄμετρος · ἔκ τε τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς ὁ πολυχρόνιος φόβος , ἔκ τε τῶν ἐν τῷ σώματι περιεχομένων χυμῶν ὅσοι ψυχροὶ τὴν κρᾶσιν ἡσυχάζοντες πρότερον ἐκινήθησαν νῦν , ἢ ὅλως ἰσχνότεροί πως ἐγένοντο τῶν θερμῶν . διορίζεσθαι δ’ αὐτὰ κατὰ μέρος ἀνάλογον τοῖς εἰρημένοις εἴη ἐπὶ τῶν θερμαινόντων αἰτίων . δὶς γὰρ ὑπὲρ τῶν ὁμοίων λέγειν οὐκ ἀναγκαῖον . ἡ μὲν δὴ κατὰ μέγεθός τε καὶ μικρότητα τροπὴ τῶν σφυγμῶν ὑπὸ τοιούτων τε καὶ τοσούτων αἰτίων ἀποτελεῖται , πρὸς γοῦν τὴν φύσιν αὐτοῦ τοῦ πράγματος , ἐπεὶ πρός γε τὴν ἡμετέραν διάγνωσιν ἔτ’ ἐνδεῖ , πολλάκις γὰρ ἡ μὲν ἀρτηρία διαστέλλεται μέγιστον , ὅσον ὑπ’ αὐτῇ , ἀποκρύπτεται δ’ ἢ κωλύεται τὸ μέγεθος τῆς διαστολῆς διὰ τὸ πλῆθος , ἢ τὸ τάχος , ἢ τὴν σκληρότητα τῶν περικειμένων , ἢ προκειμένων σωμάτων . αὕτη μὲν γὰρ ἡ οὐσία τῶν μεγάλων τε καὶ μικρῶν σφυγμῶν κατὰ τὸν κύκλον τῆς ἀρτηρίας συνίσταται , τοῦ μήκους ἴσου φυλαττομένου διὰ παντὸς , οὐ μὴν φαίνεταί γ’ ἴσον , ἀλλ’ ἀποκρύπτεταί τι μέρος αὐτοῦ . καὶ λέλεκται μὲν οὖν ἤδη περὶ τούτου κᾀν τῷ δευτέρῳ τῶν ἐν σφυγμοῖς αἰτίων . εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ὅσον εἰς τὰ παρόντα χρηστὸν ἀναμνήσεως ἕνεκεν .
Lemmas: μεταβαίνω οὖν περί ὁ εἰς μικρότης τροπή ὁ σφυγμός ἐπισκοπέω · τρεῖς μέν δή καί οὗτος εἰμί ἅπας διαφορά . ἤτοι γάρ ἐκ ὁ κατά φύσις τε καί σύμμετρος προσαγορεύω , ἤ ἐκ ὁ μέγας ἤ κατά οὗτος , ἤ ἐκ ὁ μικρός ὁ εἰς μικρότης συμβαίνω γίγνομαι διαφορά . καλέω δέ ὁ μέν μέγας ὁ σύμμετρος μέγας ἁπλῶς , ὁ δέ ἐλαχύς μικρός . ἄρχω οὖν πάλιν ᾀνταῦθη ἀπό ὁ κοινός αὐτός , εἶτα ἑξῆς ἐπί ὁ κατά ἕκαστος ἴδιος μεταβαίνω . εὐθύς γάρ ἐν ὁ ὁ κοινός ἐπισκοπέω καί ὁ ὁ ὁ ἴδιος εὕρεσις ὁδός ἐγκαλύπτω . ὑπόκειμαι δή τις σφυγμός ἐπί τις ἄνθρωπος μικρός μέν ὁ πρόσθεν , ἕτερος δέ μηδείς ἔχω μεταβολή κατά ἄλλος γένος μηδείς · καί ζητέω , τίς γε ἔμπροσθεν εἰμί διάθεσις αὐτός , καί τίς νῦν εἰμί . ὁ δέ ὁ ζήτησις ὁδός ὅδε . μικρός ἑαυτοῦ γίγνομαι σφυγμός ἤτοι ὁ δύναμις ἀσθενής ἀποτελέω , ἤ ὁ ὄργανον σκληρός , ἤ ὁ χρεία ἐκλύω . ἀλλά οὔτε ὁ δύναμις ἀσθενής γίγνομαι νῦν , ἤ πάντως ἀμυδρότης σύνειμι ὁ μικρότης , οὔτε ὁ σῶμα ὁ ἀρτηρία σκληρός , οὕτως γάρ οὐ μόνος μικρός , ἀλλά καί σκληρός εἰμί ὁ σφυγμός . ὑπολείπω οὖν ὁ χρεία μόνος ἀλλοιόω , καί εἴπερ ἀκίνητος ὁ ἄνθρωπος ἐν ὁ τέως γίγνομαι , κατά ὁ ποσός ὁ μεταβολή γίγνομαι . καί μέν δή καί ὡς ἐκ ὁ μέγας ἤ κατά φύσις σφυγμός ὁ τοιοῦτος γίγνομαι τροπή εὔδηλος εἰμί ὁ μιμνῄσκω ἐν ὁ πρῶτος ὁ δείκνυμι περί ὁ ἐν σφυγμός αἴτιος . ὁ τε γάρ ἐκ ὁ κατά φύσις εἰς μικρότης τροπή διά ψῦξις εὐθύς καί ἀραῖος αὐτός ἐργάζομαι καί βραδύς , ὁ τε ἐκ ὁ μέγας ὑπέρ ὁ σύμμετρος αὐξάνω καθαίρεσις ὁ σύμμετρος εὐθύς καί ὁ τάχος τις καί ὁ πυκνότης προσλαμβάνω , διά ὁ ὁ ἐπιπολύ αὐξάνω ὑπέρ ὁ κατά φύσις ἐν ὁ τρεῖς γένος μεταβάλλω . ὁ τοίνυν ὁ μέγεθος μόνος ἀφαιρέω , ἄλλος δέ φυλάσσω ἄτρεπτος σφυγμός , ὁ βραχύς μέγας εἰμί ὁ κατά φύσις . οὗτος γάρ μόνος ἐπί βραχύς θερμότης αὔξησις συνίστημι . ὁ δέ ἄλλος ὁ εἰς μέγεθος ἀλλοιόω οὐδείς ἄνευ ὁ καί τάχος προσλαμβάνω ἤ πυκνότης τοιοῦτος ἀποτελέω . ὥστε οὐδέ καθαιρέω τις ἄλλος πλήν ὅδε μόνος ὁ μέγεθος . ὁ γάρ εἰς οὗτος μόνος αὐξάνω ἐπί θερμότης μείωσις οὗτος μόνος ἐπί ψῦξις , ὁ δέ γε εἰς τοσοῦτος ἀλλοιόω ὑπό θερμότης ὡς μή ὁ μέγεθος μόνος , ἀλλά καί ὁ τάχος ὑπαλλάσσω καί ὁ πυκνότης , ὁ εἰς ἔμπαλιν ὁδός ἔχω διά ὁ αὐτός κατά γένος ἀλλοίωσις , ὥστε οὐ μόνος μικρός , ἀλλά καί βραδύς καί ἀραῖος ﻿ εἰμί ὁ πρόσθεν . ὅμοιος δέ καί ὁ ἐκ ὁ σύμμετρος πρός ὁ ἐλαχύς τροπή καί ὁ ἐκ οὗτος πάλιν ἐπί ὁ ἔτι μικρός ἀλλοίωσις εὐθύς καί ἀραῖος ἑαυτοῦ καί βραδύς ἐργάζομαι ὁ σφυγμός . συμμετρία γάρ τις διαστολεύς σφυγμός κτάομαι κατά φύσις ἔχω , ὅς ἀπόλλυμι μέν ἐκ ἀνάγκη , ἐάν τε θερμός ἐάν τε ψυχρός ἑαυτοῦ γίγνομαι ὁ σῶμα . οὐ μήν ὁ γε ὁ ἀπώλεια τρόπος ὁ αὐτός . ἐν μέν γάρ ὁ θερμαίνω ὁ μέγεθος ἐναργής πρῶτος , εἶτα ὁ τάχος , εἶτα ὁ πυκνότης αὐτός προσγίγνομαι . ψύχω δέ ἔμπαλιν ἀραιότης μέν ἐναργής πρῶτος , δεύτερος δέ βραδυτής , μικρότης ἔσχατος . λέγω δέ ὑπέρ αὐτός ἱκανός ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἐν σφυγμός αἴτιος . οὔκουν ἔτι χρή μηκύνω περί γε οὗτος , ἀλλά ἐπί ὁ συνεχής ὁ λόγος μεταβαίνω ἑξῆς ὁ λέγω διορίζω ὁ ὁ ψῦξις ἐργάζομαι αἰτία , τοσοῦτος κατά γένος εἰμί ὅσος περ ὁ θερμαίνω . καί γάρ ἀήρ ψυχρός ἔξωθεν προσπίπτω , ὥσπερ οὖν καί ὕδωρ ψυχρός , ἤ λουτρόν , ἤ φάρμακον ἐπαλείφω ὁ σῶμα ψύχω , ἤ καί μακρός τις ἡσυχία καί οἷος φωλεία ψυχρός ἐργάζομαι ὁ σῶμα · καί ὁ εἴσω μεταλαμβάνω , ὅτε ἄν ἀναπνέω ἀήρ ψυχρός εἰμί , καί τροφή φλεγματώδης καί φάρμακον τις φύσις ψυχρός , ὕδωρ τε ψυχρός χρῆσις ἄμετρος · ἐκ τε ὁ πάθος ὁ ψυχή ὁ πολυχρόνιος φόβος , ἐκ τε ὁ ἐν ὁ σῶμα περιέχω χυμός ὅσος ψυχρός ὁ κρᾶσις ἡσυχάζω πρότερος κινέω νῦν , ἤ ὅλος ἰσχνός πως γίγνομαι ὁ θερμός . διορίζω δέ αὐτός κατά μέρος ἀνάλογος ὁ λέγω εἰμί ἐπί ὁ θερμαίνω αἴτιος . δίς γάρ ὑπέρ ὁ ὅμοιος λέγω οὐ ἀναγκαῖος . ὁ μέν δή κατά μέγεθος τε καί μικρότης τροπή ὁ σφυγμός ὑπό τοιοῦτος τε καί τοσοῦτος αἴτιος ἀποτελέω , πρός γοῦν ὁ φύσις αὐτός ὁ πρᾶγμα , ἐπεί πρός γε ὁ ἡμέτερος διάγνωσις ἔτι ἐνδέω , πολλάκις γάρ ὁ μέν ἀρτηρία διαστέλλω μέγας , ὅσος ὑπό αὐτός , ἀποκρύπτω δέ ἤ κωλύω ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς διά ὁ πλῆθος , ἤ ὁ τάχος , ἤ ὁ σκληρότης ὁ περίκειμαι , ἤ πρόκειμαι σῶμα . οὗτος μέν γάρ ὁ οὐσία ὁ μέγας τε καί μικρός σφυγμός κατά ὁ κύκλος ὁ ἀρτηρία συνίστημι , ὁ μῆκος ἴσος φυλάσσω διά πᾶς , οὐ μήν φαίνω γε ἴσος , ἀλλά ἀποκρύπτω τις μέρος αὐτός . καί λέγω μέν οὖν ἤδη περί οὗτος εἰͅν ὁ δεύτερος ὁ ἐν σφυγμός αἴτιος . λέγω δέ καί νῦν ὅσος εἰς ὁ πάρειμι χρηστός ἀνάμνησις ἕνεκα .