galenus.de-praesagitione-ex-pulsibus-libri-iv 3.3
Ἐν δὲ τῷ παρόντι τὸν περὶ τῶν ἀρτηριῶν λόγον διέλθωμεν , ὅταν ἐναντίως ἔχωσι τῇ καρδίᾳ , λέγω δὲ ὅταν ἐκείνη μὲν ᾖ θερμοτέρα τοῦ κατὰ φύσιν , αἱ δὲ ἀρτηρίαι ψυχρότεραι , ἤτοι χυμῶν τινων ψυχρῶν ἐν αὐταῖς περιεχομένων οὐδέπω διασηπομένων , ἢ καί τινος ἑτέρας ψύξεως ἐπικρατούσης . ἀνάγκη δὲ ταύτας τηνικαῦτα τὸ μὲν ἐψῦχθαι κατὰ τὴν οἰκείαν ἔχειν διάθεσιν , ἐπικτᾶσθαι δ’ ἔτι παρὰ τῆς καρδίας τὸ θερμαίνεσθαι . ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ τὴν κινοῦσαν αὐτὰς δύναμιν ἐξ ἐκείνης ἐπίῤῥυτον ἔχουσιν , καὶ τόνος εἷς ἐστιν ὁ διαστέλλων τε καὶ συστέλλων ἅμα τῇ καρδίᾳ τὰς ἀρτηρίας , ἀναγκαῖόν ἐστι τὸ μέν τι ταὐτὸν ὑπάρχειν τῇ τε τῆς καρδίας κινήσει καὶ τῇ τῶν κατὰ μέρος ἀρτηριῶν ἁπασῶν , τὸ δέ τι διαλλάττον . αἱ μὲν δὴ πρῶται τῶν κινήσεων ἀρχαὶ κατὰ τὸν αὐτὸν ἔσονται χρόνον , ὅταν γε δέχωνται τὴν παρ’ αὐτῆς δύναμιν ἀμέμπτως . οὔτε δὲ τὸ μέγεθος οὔτε τὸ τάχος οὔθ’ ἡ σφοδρότης ὁμοίως ἀμφοτέραις ὑπάρξει , ἀλλ’ ἡ καρδία τηνικαῦτα καὶ μείζονα καὶ θάττονα καὶ σφοδρότερον ἕξει τὸν σφυγμὸν ἁπασῶν τῶν κατὰ μέρος ἀρτηριῶν . ἡ μὲν γὰρ ἀρχὴ τῆς κινήσεως αὐταῖς ἐκ τῆς καρδίας ἐστὶν , ὁ δὲ τρόπος ἑκάστῃ τῆς οἰκείας κινήσεως , ὡς ἂν καὶ τύχῃ τῇ καρδίᾳ συνδιατεθεῖσα . συνδιατίθεται γὰρ ἡ μὲν ὡσαύτως ἔχουσα τῇ κράσει καθ’ ὃν ἂν ἡ καρδία τρόπον ἐνεργῇ , ἡ δ’ ἐναντίως εἰς ὅσον ἂν καὶ τύχῃ δεξαμένη τὴν ἐξ αὐτῆς ἀλλοίωσιν . ἐνδέχεται τοιγαροῦν ἐνίοτε τὴν ψυχρὰν ἀρτηρίαν ὑπὸ τῆς καρδίας θερμαινομένην οὔτε μικρὸν ἐργάσασθαι τὸν σφυγμὸν , οἷός περ ὁ τῆς ψυχρᾶς ἐστι , οὔτε μέγαν , οἷός περ ὁ τῆς θερμῆς , ἀλλὰ τὸν ἀμφοῖν μέσον , ὅσπερ δὴ καὶ σύμμετρος καὶ κατὰ φύσιν ἐστίν . οὕτω δὲ καὶ τῷ τάχει σύμμετρος ἐν ταῖς τοιαύταις διαθέσεσιν ὁ σφυγμὸς ἔσται καὶ τῇ σφοδρότητι μέτριος . ἐναργῶς δὲ διαγνώσῃ τὸ λεγόμενον , εἰ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ﻿ ἅπτοιο τῇ μὲν ἑτέρᾳ χειρὶ τῆς καρδίας , τῇ δὲ ἑτέρᾳ τῶν ἀρτηριῶν τινος . αἱ μὲν γὰρ ἀρχαὶ τῶν κινήσεων ἅμα σοι φανοῦνται γίνεσθαι . διαλλάξουσι δὲ μεγέθει καὶ τάχει καὶ σφοδρότητι τηνικαῦτα . ἐνίοτε δὲ συμβαίνει καὶ τὸ μὴ δέχεσθαι καθ’ ἕνα χρόνον ἁπάσας τὰς ἀρτηρίας τὴν ἐκ τῆς καρδίας ἐπιῤῥέουσαν δύναμιν τοῦ σπλάγχνου , ἀλλὰ τὰς μὲν ἐγγυτέρω τοῦ σπλάγχνου προτέρας , ὑστέρας δὲ τὰς ποῤῥώτερον . γίνεται δὲ μάλιστα τὸ τοιοῦτον , ἐπειδὰν εἰς ἕνα χρόνον συνέλθοι τάς τε ἀρτηρίας εἶναι ψυχροτέρας ἄτονόν τε τὴν καρδίαν . ἐὰν δὲ καὶ αὐτῶν τῶν ἀρτηριῶν τὰ ποῤῥωτέρω τῆς ἀρχῆς μέρη μᾶλλον ᾖ ψυχρὰ , καθάπερ ἐν ἐπισημασίαις τέ τισι καὶ τοῖς λιπυρίαις συμβαίνει πυρετοῖς , οὐ μόνον ὑπάρξεται πρωϊαίτερον , ἀλλὰ καὶ τὴν κίνησιν αὐτὴν θάττονά τε καὶ μείζονα ποιήσεται τὰ τῆς καρδίας ἐγγυτέρω . καὶ μὲν δὴ ὁ τόνος ἐν ταῖς τοιαύταις περιστάσεσιν ἀσθενὴς μὲν ἐν ἁπάσαις φαίνεται , μᾶλλον δ’ ἐν ταῖς ποῤῥωτέραις , ὥστ’ ἐναργῶς εἶναι τὸν σφυγμὸν ἐν αὐταῖς ἀμυδρότερον τοῦ κατὰ φύσιν τῶν ὑπερκειμένων . συμβαίνει δέ ποτε καὶ κατὰ τὴν καρδίαν ἡ τοιαύτη τῶν κράσεων ὑπεναντίωσις . ἐνίοτε μὲν γὰρ αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ σπλάγχνου ψυχρότερόν ἐστι τοῦ κατὰ φύσιν , ἡ περιεχομένη δὲ ἐν ταῖς κοιλίαις οὐσία θερμοτέρα , ἐνίοτε δ’ ἔμπαλιν ἡ μὲν οὐσία ψυχροτέρα , θερμοτέρα δ’ ἡ καρδία . καὶ γίνονται καὶ τότε τῆς καρδίας οἱ σφυγμοὶ τοῖς κατὰ φύσιν ὅμοιοι , μέση γάρ πως ἐν αὐτῇ κατάστασις ἀποτελεῖται ἐκ δυοῖν ἐναντιοτήτων συγκειμένη , καὶ σφάλλουσί γε καὶ τοὺς ἀρίστους ἰατροὺς αἱ τοιαῦται διαθέσεις , ὥσπερ καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ μεγάλου λοιμοῦ συνέπεσεν . ἔνιοι μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἕως πλείστου , τινὲς δὲ καὶ δι’ ὅλου τοῦ νοσήματος ἦσαν εὔσφυκτοι βραχύ τι τοῦ κατὰ φύσιν ἐξηλλαγμένους ἔχοντες τοὺς σφυγμούς . ἀλλ’ οὗτοι μᾶλλον τῶν ἄλλων ἀπώλοντο , καὶ διαγινώσκομεν αὐτοὺς εὐθέως ἐν ταῖς πρώταις ἡμέραις ὅτι τε λοιμώττουσι καὶ ὅτι χείριστα διάκεινται τῷ τε τῆς θερμασίας δριμεῖ καὶ αὐτῷ τῷ τῆς θερμασίας εἴδει , καὶ αὐτῷ βραχύ τι τοῦ κατὰ φύσιν ἐξηλλαγμένους ὄντας αὐτοῖς τοὺς σφυγμοὺς ἀεὶ διαμένειν τοιούτους . ἐν εἴδει γὰρ μάλιστα τῶν ἑκτικῶν ὀνομαζομένων πυρετῶν οἱ τοιοῦτοι σφυγμοὶ συνίστανται . καὶ ὅσοι γε τῶν καμνόντων οὐκ ἔφασκον πυρέττειν , ἐν ἕξει τούτοις ἀκριβῶς ἦν ὁ πυρετὸς , αὐτὸ τῆς καρδίας κατειληφὼς τὸ σῶμα . δύο γὰρ δὴ ταῦτα γνωρίσματα τῶν ἑκτικῶν πυρετῶν ἐστιν ἴδια , τό τε διαπαντὸς ὁμοίους ἑαυτοῖς ὑπάρχειν αὐτοὺς , οὔτε εἰσβολὴν παροξυσμοῦ τινος οὔτ’ ἀνάβασιν οὔτ’ ἀκμὴν οὔτε παρακμὴν οὐδεμίαν ἔχοντας , τό τε μὴ γινώσκειν ὅτι πυρέττει τὸν κάμνοντα . γίνονται δ’ οἱ τοιοῦτοι τῶν σφυγμῶν οὐκ ἐξ ἀνάγκης μὲν μείζονες τῶν κατὰ φύσιν , ἐνίοτε δ’ οὐδὲ πυκνότεροι , θάττονες μέντοι πάντως . καὶ ὀρθῶς ἄρα τοῦτο τοῖς πλείστοις τε καὶ ἀρίστοις τῶν ἰατρῶν ἐπιστεύθη , τῶν πυρεττόντων τοὺς σφυγμοὺς ἀχώριστον ἔχειν τὸ τάχος . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων καὶ αὖθις . ὅπερ δὲ λέγοντες ἀπελίπομεν , ἐπειδὰν ὑπὸ σηπεδονώδους ποιότητος ὁ εἰσπνεόμενος ἀὴρ μιανθῇ , καὶ ἅψηται τοῦ σώματος τῆς καρδίας ἡ σηπεδὼν , οἱ τοιοῦτοι γίνονται σφυγμοί . καὶ οὐδὲν ἔτι θαυμαστὸν οὔθ’ ὅτι τοὺς σφυγμοὺς ἔχουσιν ὁποίους εἰρήκαμεν οἱ οὕτω λοιμώττοντες οὔθ’ ὅτι λοιμώδη τὴν ἀναπνοὴν οὔθ’ ὅτι τεθνήξονται πάντως . τί γὰρ ἄκος εὑρεθείη τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ σηπεδόνος ; ὡς ὅσοις γε τὸ σηπεδονῶδες τοῦτο θερμὸν εἰς τοὺς ἐν ταῖς κοιλίαις ἐτράπετο χυμοὺς μᾶλλον ἤπερ εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ σπλάγχνου , πολλοὶ τούτων ἐσώθησαν . ἡ διάγνωσις δ’ αὐτῶν τῶν λοιμωττόντων , εἰ πρῶτον μὲν αἰσθάνονται πυρέττοντες · ἔπειτα δὲ , εἰ μὴ διαπαντὸς ὡσαύτως πυρέττοιεν · ἔτι δὲ πρὸς τούτοις , εἰ μὴ διάτονον ἔχοιεν τὸν σφυγμόν . οἱ γὰρ ἐπὶ δυσκρασίᾳ τοῦ σώματος αὐτοῦ τῆς καρδίας ἅπαντες ἄτονοι . αἱ μὲν δὴ κατὰ θερμότητα δυσκρασίαι τῆς καρδίας ὁποίους τινὰς ἐργάζονται τοὺς σφυγμοὺς αὐτάρκως λέλεκται .
Lemmas: ἐν δέ ὁ πάρειμι ὁ περί ὁ ἀρτηρία λόγος διέρχομαι , ὅταν ἐναντίος ἔχω ὁ καρδία , λέγω δέ ὅταν ἐκεῖνος μέν εἰμί θερμός ὁ κατά φύσις , ὁ δέ ἀρτηρία ψυχρός , ἤτοι χυμός τις ψυχρός ἐν αὐτός περιέχω οὐδέπω διασήπομαι , ἤ καί τις ἕτερος ψῦξις ἐπικρατέω . ἀνάγκη δέ οὗτος τηνικαῦτα ὁ μέν ψύχω κατά ὁ οἰκεῖος ἔχω διάθεσις , ἐπικτάομαι δέ ἔτι παρά ὁ καρδία ὁ θερμαίνω . ἀλλά ἐπεί καί ὁ κινέω αὐτός δύναμις ἐκ ἐκεῖνος ἐπίρρυτος ἔχω , καί τόνος εἷς εἰμί ὁ διαστέλλω τε καί συστέλλω ἅμα ὁ καρδία ὁ ἀρτηρία , ἀναγκαῖος εἰμί ὁ μέν τις αὐτός ὑπάρχω ὁ τε ὁ καρδία κίνησις καί ὁ ὁ κατά μέρος ἀρτηρία ἅπας , ὁ δέ τις διαλλάσσω . ὁ μέν δή πρῶτος ὁ κίνησις ἀρχή κατά ὁ αὐτός εἰμί χρόνος , ὅταν γε δέχομαι ὁ παρά αὐτός δύναμις ἄμεμπτος . οὔτε δέ ὁ μέγεθος οὔτε ὁ τάχος οὔτε ὁ σφοδρότης ὅμοιος ἀμφότερος ὑπάρχω , ἀλλά ὁ καρδία τηνικαῦτα καί μέγας καί ταχύς καί σφοδρός ἔχω ὁ σφυγμός ἅπας ὁ κατά μέρος ἀρτηρία . ὁ μέν γάρ ἀρχή ὁ κίνησις αὐτός ἐκ ὁ καρδία εἰμί , ὁ δέ τρόπος ἕκαστος ὁ οἰκεῖος κίνησις , ὡς ἄν καί τυγχάνω ὁ καρδία συνδιατίθημι . συνδιατίθημι γάρ ὁ μέν ὡσαύτως ἔχω ὁ κρᾶσις κατά ὅς ἄν ὁ καρδία τρόπος ἐνεργέω , ὁ δέ ἐναντίος εἰς ὅσος ἄν καί τυγχάνω δέχομαι ὁ ἐκ αὐτός ἀλλοίωσις . ἐνδέχομαι τοιγαροῦν ἐνίοτε ὁ ψυχρός ἀρτηρία ὑπό ὁ καρδία θερμαίνω οὔτε μικρός ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , οἷος περ ὁ ὁ ψυχρός εἰμί , οὔτε μέγας , οἷος περ ὁ ὁ θερμός , ἀλλά ὁ ἄμφω μέσος , ὅς δή καί σύμμετρος καί κατά φύσις εἰμί . οὕτως δέ καί ὁ τάχος σύμμετρος ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὁ σφυγμός εἰμί καί ὁ σφοδρότης μέτριος . ἐναργής δέ διαγνοέω ὁ λέγω , εἰ κατά ὁ αὐτός χρόνος ﻿ ἅπτω ὁ μέν ἕτερος χείρ ὁ καρδία , ὁ δέ ἕτερος ὁ ἀρτηρία τις . ὁ μέν γάρ ἀρχή ὁ κίνησις ἅμα σύ φαίνω γίγνομαι . διαλλάσσω δέ μέγεθος καί τάχος καί σφοδρότης τηνικαῦτα . ἐνίοτε δέ συμβαίνω καί ὁ μή δέχομαι κατά εἷς χρόνος ἅπας ὁ ἀρτηρία ὁ ἐκ ὁ καρδία ἐπιρρέω δύναμις ὁ σπλάγχνον , ἀλλά ὁ μέν ἐγγύς ὁ σπλάγχνον πρότερος , ὕστερος δέ ὁ πρόσω . γίγνομαι δέ μάλα ὁ τοιοῦτος , ἐπειδάν εἰς εἷς χρόνος συνέρχομαι ὁ τε ἀρτηρία εἰμί ψυχρός ἄτονος τε ὁ καρδία . ἐάν δέ καί αὐτός ὁ ἀρτηρία ὁ πρόσω ὁ ἀρχή μέρος μάλα εἰμί ψυχρός , καθά ἐν ἐπισημασία τε τις καί ὁ λιπυρία συμβαίνω πυρετός , οὐ μόνος ὑπάρχω πρωΐ , ἀλλά καί ὁ κίνησις αὐτός ταχύς τε καί μέγας ποιέω ὁ ὁ καρδία ἐγγύς . καί μέν δή ὁ τόνος ἐν ὁ τοιοῦτος περίστασις ἀσθενής μέν ἐν ἅπας φαίνω , μάλα δέ ἐν ὁ πορριός , ὥστε ἐναργής εἰμί ὁ σφυγμός ἐν αὐτός ἀμυδρός ὁ κατά φύσις ὁ ὑπέρκειμαι . συμβαίνω δέ ποτέ καί κατά ὁ καρδία ὁ τοιοῦτος ὁ κρᾶσις ὑπεναντίωσις . ἐνίοτε μέν γάρ αὐτός ὁ σῶμα ὁ σπλάγχνον ψυχρός εἰμί ὁ κατά φύσις , ὁ περιέχω δέ ἐν ὁ κοιλία οὐσία θερμός , ἐνίοτε δέ ἔμπαλιν ὁ μέν οὐσία ψυχρός , θερμός δέ ὁ καρδία . καί γίγνομαι καί τότε ὁ καρδία ὁ σφυγμός ὁ κατά φύσις ὅμοιος , μέσος γάρ πως ἐν αὐτός κατάστασις ἀποτελέω ἐκ δύο ἐναντιότης σύγκειμαι , καί σφάλλω γε καί ὁ ἀγαθός ἰατρός ὁ τοιοῦτος διάθεσις , ὥσπερ καί νῦν ἐπί ὁ μέγας λοιμός συμπίπτω . ἔνιοι μέν γάρ ἀπό ὁ ἀρχή ἕως πολύς , τις δέ καί διά ὅλος ὁ νόσημα εἰμί εὔσφυκτος βραχύς τις ὁ κατά φύσις ἐξαλλάσσω ἔχω ὁ σφυγμός . ἀλλά οὗτος μάλα ὁ ἄλλος ἀπόλλυμι , καί διαγιγνώσκω αὐτός εὐθύς ἐν ὁ πρῶτος ἡμέρα ὅτι τε λοιμώσσω καί ὅτι κακός διάκειμαι ὁ τε ὁ θερμασία δριμύς καί αὐτός ὁ ὁ θερμασία εἶδος , καί αὐτός βραχύς τις ὁ κατά φύσις ἐξαλλάσσω εἰμί αὐτός ὁ σφυγμός ἀεί διαμένω τοιοῦτος . ἐν εἶδος γάρ μάλα ὁ ἑκτικός ὀνομάζω πυρετός ὁ τοιοῦτος σφυγμός συνίστημι . καί ὅσος γε ὁ κάμνω οὐ φάσκω πυρέσσω , ἐν ἕξις οὗτος ἀκριβής εἰμί ὁ πυρετός , αὐτός ὁ καρδία καταλαμβάνω ὁ σῶμα . δύο γάρ δή οὗτος γνώρισμα ὁ ἑκτικός πυρετός εἰμί ἴδιος , ὁ τε διαπαντός ὅμοιος ἑαυτοῦ ὑπάρχω αὐτός , οὔτε εἰσβολή παροξυσμός τις οὔτε ἀνάβασις οὔτε ἀκμή οὔτε παρακμή οὐδείς ἔχω , ὁ τε μή γιγνώσκω ὅτι πυρέσσω ὁ κάμνω . γίγνομαι δέ ὁ τοιοῦτος ὁ σφυγμός οὐ ἐκ ἀνάγκη μέν μέγας ὁ κατά φύσις , ἐνίοτε δέ οὐδέ πυκνός , ταχύς μέντοι πάντως . καί ὀρθός ἄρα οὗτος ὁ πολύς τε καί ἀγαθός ὁ ἰατρός πιστεύω , ὁ πυρέσσω ὁ σφυγμός ἀχώριστος ἔχω ὁ τάχος . ἀλλά περί μέν οὗτος καί αὖθις . ὅς δέ λέγω ἀπολείπω , ἐπειδάν ὑπό σηπεδονώδης ποιότης ὁ εἰσπνέω ἀήρ μιαίνω , καί ἅπτω ὁ σῶμα ὁ καρδία ὁ σηπεδών , ὁ τοιοῦτος γίγνομαι σφυγμός . καί οὐδείς ἔτι θαυμαστός οὔτε ὅτι ὁ σφυγμός ἔχω ὁποῖος λέγω ὁ οὕτως λοιμώσσω οὔτε ὅτι λοιμώδης ὁ ἀναπνοή οὔτε ὅτι θνῄσκω πάντως . τίς γάρ ἄκος εὑρίσκω ὁ ἐν ὁ καρδία σηπεδών ; ὡς ὅσος γε ὁ σηπεδονώδης οὗτος θερμός εἰς ὁ ἐν ὁ κοιλία τρέπω χυμός μάλα ἤ εἰς αὐτός ὁ σῶμα ὁ σπλάγχνον , πολύς οὗτος σῴζω . ὁ διάγνωσις δέ αὐτός ὁ λοιμώσσω , εἰ πρῶτος μέν αἰσθάνομαι πυρέσσω · ἔπειτα δέ , εἰ μή διαπαντός ὡσαύτως πυρέσσω · ἔτι δέ πρός οὗτος , εἰ μή διάτονος ἔχω ὁ σφυγμός . ὁ γάρ ἐπί δυσκρασία ὁ σῶμα αὐτός ὁ καρδία ἅπας ἄτονος . ὁ μέν δή κατά θερμότης δυσκρασία ὁ καρδία ὁποῖος τις ἐργάζομαι ὁ σφυγμός αὔταρκος λέγω .