galenus.de-praesagitione-ex-pulsibus-libri-iv 3.6
Ὥσπερ τῶν ἄλλων ὀνομάτων ἕκαστον ἴδιον δηλοῖ πρᾶγμα παρὰ τοῖς Ἕλλησι πᾶσιν , οὕτω καὶ κατὰ τῶν ὑποπιπτόντων ταῖς αἰσθήσεσιν ἔθεντο προσηγορίας τινὰς , ἰδίᾳ μὲν ὅσαι δηλοῦσι τὰς ἀκουστὰς διαφορὰς , ἰδίᾳ δ’ ὅσαι τὰς ὁρατὰς , ἢ ὀσφρητὰς , ἢ γευστὰς , ἢ ἁπτάς . οὔτ’ οὖν ἐπ’ ἄλλην φέρουσιν αἴσθησιν τό τε λευκὸν καὶ μέλαν καὶ ξανθὸν καὶ πυῤῥὸν , ὠχρόν τε καὶ φαιὸν καὶ κυανοῦν , ὅσα τ’ ἄλλα χρωμάτων ἐστὶν ὀνόματα πλὴν τῶν ὁρατῶν , οὔτ’ αὖ πάλιν ἐπ’ ἄλλα τὸ αὐστηρὸν καὶ γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ στρυφνὸν καὶ στῦφον , ἁλυκόν τε καὶ ἁλμυρὸν , ὅτι μὴ τῶν γευστῶν · οὐ μὴν δ’ ἐπ’ ἄλλων τινῶν θερμὸν καὶ ψυχρὸν , ξηρὸν καὶ ὑγρὸν , καὶ μαλακὸν καὶ σκληρὸν , ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἁπτῶν ἅπαντες . εἰ δέ τις ἐπ’ ἄλλο μεταφέρει τῶν εἰρημένων ὁτιοῦν , ὁ μὲν τρόπος τῆς τοιαύτης χρήσεως ὀνομάζεται μεταφορά . γίνεται δὲ δή που ταῖς ἄλλαις ὡσαύτως μεταφοραῖς καθ’ ὁμοιότητά τινα καὶ ἀναλογίαν , καθ’ οἵαν ὁμοιότητα καὶ πόδες εἴρηνται καὶ κορυφαὶ καὶ λαγόνες ὄρους . ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν ζώων τὰ κατωτάτω μὲν οἱ πόδες , ἡ κορυφὴ δὲ τὰ ἀνωτάτω πάντων ἐστὶν , οὕτως ἐπὶ τῶν ὀρῶν συγχωροῦμεν τοῖς ποιηταῖς τὰ μὲν ἀνωτάτω κορυφὰς ὀνομάζειν , τὰ κατωτάτω δὲ πόδας . ἐὰν οὖν τις ἐπὶ ζώου ποιούμενος τὸν λόγον , εἶτα πόδας εἰπὼν ἢ λαγόνας ἀξιώσει μήτε τῶν ποδῶν ἀκούειν , ὡς ἅπαντες ἀκούουσιν , μήτε τῶν λαγόνων , ὡς σύνηθες , ἀλλ’ οὕτως δεῖν φάσκῃ λαγόνων ἀκούειν , ὡς ἐπὶ τοῦ ὄρους τοῦ Βριλλησοῦ Καλλίμαχος εἴρηκε · Βριλλησοῦ λαγόνες εἰσὶ νόμου , ὃν ἐκτήσαντο , γελοιότατος ἂν εἴη , διττῇ τε καὶ παλινδρομούσῃ χρώμενος ἀπὸ τῶν οὐ κυρίων ἐπὶ τὰ κύρια τῇ μεταφορᾷ . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὅστις ἐπὶ ἤθους , ἢ οἴνου λεγομένου τοῦ σκληροῦ κατὰ μεταφορὰν , ὑπὲρ τῶν ἁπτῶν σωμάτων ποιούμενος τὸν λόγον οὐχ ὡς σύνηθες ἅπασιν , οὕτως ἀξιῶν τῆς προσηγορίας ἀκούειν , ἀλλ’ ὡς οἶνος λέγεται σκληρὸς , ἢ ἄνθρωπος , τὸ ἦθος σκληρόν . ὅμοιον γὰρ ἐκείνῳ τοῦτο τὸ περὶ πραγμάτων ὁρατῶν διαλεγόμενον , εἶτα λευκὸν μὲν εἰπόντα μὴ συγχωρεῖν ἀκούειν οὕτως ὡς εἴθισται πᾶσιν , ἀλλ’ ἐπειδὴ πυρετούς τινας λευκοὺς αὐτὸς ὁ Ἀρχιγένης εἴρηκεν , οὕτως ἀκούειν χρῆναι καὶ τὸ χρῶμα τὸ λευκόν . ὥσπερ οὖν ὁ τοιοῦτος οὐκ ἂν δόξειε σωφρονεῖν , εἰ τὸ κυρίως ἐπὶ χρώματος λεγόμενον ὄνομα μετάγειν ἐπ’ αὐτὸ κατὰ διττὴν μεταφορὰν ἀπὸ τῶν οὐ κυρίως ἀξιώσειεν , οὕτως , οἶμαι , καὶ ὅστις ἐπὶ σώματος ἁπτοῦ τὸν λόγον ποιούμενος , ἐκ μεταφορᾶς κελεύσει τὸ σκληρὸν ὄνομα ἀκούειν . συμβαίνει γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις ἅπασι λόγοις μηδὲν μανθάνειν τοὺς ἀκούοντας , ὅταν εἴργωνταί τε τοῦ κυρίως λεγομένου , μηδέν τ’ ἄλλο νοῆσαι δύνωνται . τί γὰρ ἄλλο τις νοήσειε χρῶμα τὸ λευκὸν ἀκούσας ὄνομα τοῦ τε συνήθους εἰργόμενος ἀκούειν τε κελευόμενος ἐκ τῆς τῶν λευκῶν πυρετῶν μεταφορᾶς ; οὕτως οὖν καὶ ὁ σκληρὸς σφυγμὸς ὑπὸ τοῦ Ἀρχιγένους εἰσαγόμενος ἐφ’ ἁπτοῦ πράγματος , εἰ μὴ τὸ κύριον σημαίνει , τοῦτο δὴ τὸ συνήθως ἅπασι λεγόμενον , ἀλλ’ ὡς ἐκεῖνος ἐκ μεταφορᾶς τῆς τῶν οἴνων βούλεται , παντάπασιν ἀσαφής τε καὶ ﻿ ἄγνωστος γίγνεται καὶ τοιοῦτος οἷος εἰ καὶ σκινδαψὸς ἐλέγετο , πρὸς τῷ καὶ δύνασθαι πᾶν ὁτιοῦν ἄλλο κατὰ τοῦ τῶν πυρετῶν ἰδίου σφυγμοῦ φέρειν ὄνομα , καὶ δοκεῖν τι λέγειν , ὡς πρὸς ἀνθρώπους μὲν ἀγυμνάστους ἐν διαιρέσεσι σημαινομένων , εὐγνώμονας δὲ καὶ πεπιστευκότας , ὅτι γέρων ἄνθρωπος , ἐν τοσαύτῃ γεγονὼς δόξῃ καὶ πολλὰ τὴν τέχνην ὠφεληκὼς , οὐκ ἂν ἑκὼν εἶναί ποτε τοιαύτην ἀσάφειαν ἐμηχανήσατο κατὰ τὸν λόγον , ὡς ὀνόματα προσφέρεσθαι μηδὲν σημαίνοντα . φέρε γὰρ εἴ τις εἴπῃ τὸν τοῦ πυρέττοντος σφυγμὸν εἶναι πικρὸν , ἀξιώσει οὕτως ἀκούειν τοῦ πικροῦ ὀνόματος ὡς ἐπὶ γευστῶν ἐνίοτε λέγομεν , ἆρ’ ἕξομέν τι νοῆσαι σαφές ; οὐ μᾶλλον ἢ εἰ στρυφνὸν , ἢ αὐστηρὸν , ἢ ὀξὺν ἀκούσαιμεν εἶναι τὸν σφυγμόν . ἐν ἅπασι μὲν γὰρ αὐτοῖς ἀηδές τι καὶ παρὰ φύσιν ἐμφαίνεται . τί δὲ τοῦτ’ ἔστιν οὐ δηλοῦται , καίτοι κατὰ μὲν τὰς τοιαύτας μεταφορὰς ἀπὸ τῶν κυρίων ἐφ’ ἕτερον οὐ κύριον ἡ μετάθεσις γίνεται , συγκεχωρημένον ἅπασι καὶ εἰθισμένον πρᾶγμα . κατὰ δὲ τὸ τοῦ σκληροῦ σφυγμοῦ σημαινόμενον , ὅπερ ὁ Ἀρχιγένης ἐνομοθέτησεν , οὔτε συγκεχωρημένον , οὔτε εἰθισμένον , οὔτε ὅλως γεγονὸς , ἢ γενέσθαι δυνάμενον , ἀκοῦσαι χρὴ σημαινόμενον , ἀπὸ τῶν μεταφορικῶν ἐπὶ τὸ κύριον ἐπανερχομένους . διόπερ ὀνόματος μὲν ἔστιν ἀκοῦσαι , πρᾶγμα δὲ οὐδ’ ἐννοῆσαι . ἀλλ’ οὐκ ἔτι δεῖ περί γε τούτου μηκύνειν , ἐν ἄλλοις ἐπιπλέον ὑπὲρ αὐτοῦ διειλεγμένους , ἀναλαβόντας δὲ τὰ προειρημένα διὰ κεφαλαίων ὑπὲρ ἁπάντων τῶν πυρετῶν ἐπελθεῖν .
Lemmas: ὥσπερ ὁ ἄλλος ὄνομα ἕκαστος ἴδιος δηλόω πρᾶγμα παρά ὁ Ἕλλην πᾶς , οὕτως καί κατά ὁ ὑποπίπτω ὁ αἴσθησις τίθημι προσηγορία τις , ἴδιος μέν ὅσος δηλόω ὁ ἀκουστός διαφορά , ἴδιος δέ ὅσος ὁ ὁρατός , ἤ ὀσφρητός , ἤ γευστός , ἤ ἁπτός . οὔτε οὖν ἐπί ἄλλος φέρω αἴσθησις ὁ τε λευκός καί μέλας καί ξανθός καί πυρρός , ὠχρός τε καί φαιός καί κυάνεος , ὅσος τε ἄλλος χρῶμα εἰμί ὄνομα πλήν ὁ ὁρατός , οὔτε αὖ πάλιν ἐπί ἄλλος ὁ αὐστηρός καί γλυκύς καί πικρός καί στρυφνός καί στύφω , ἁλυκός τε καί ἁλμυρός , ὅτι μή ὁ γευστός · οὐ μήν δέ ἐπί ἄλλος τις θερμός καί ψυχρός , ξηρός καί ὑγρός , καί μαλακός καί σκληρός , ἀλλά ἐπί ὁ ἁπτός ἅπας . εἰ δέ τις ἐπί ἄλλος μεταφέρω ὁ λέγω ὁστισοῦν , ὁ μέν τρόπος ὁ τοιοῦτος χρῆσις ὀνομάζω μεταφορά . γίγνομαι δέ δή που ὁ ἄλλος ὡσαύτως μεταφορά κατά ὁμοιότης τις καί ἀναλογία , κατά οἷος ὁμοιότης καί πούς λέγω καί κορυφή καί λαγών ὄρος . ὡς γάρ ἐπί ὁ ζῷον ὁ κάτω μέν ὁ πούς , ὁ κορυφή δέ ὁ ἄνω πᾶς εἰμί , οὕτως ἐπί ὁ ὄρος συγχωρέω ὁ ποιητής ὁ μέν ἄνω κορυφή ὀνομάζω , ὁ κάτω δέ πούς . ἐάν οὖν τις ἐπί ζῷον ποιέω ὁ λόγος , εἶτα πούς λέγω ἤ λαγών ἀξιόω μήτε ὁ πούς ἀκούω , ὡς ἅπας ἀκούω , μήτε ὁ λαγών , ὡς συνήθης , ἀλλά οὕτως δέω φάσκω λαγών ἀκούω , ὡς ἐπί ὁ ὄρος ὁ Βριλλησός Καλλίμαχος λέγω · Βριλλησός λαγών εἰμί νόμος , ὅς κτάομαι , γέλοιος ἄν εἰμί , δισσός τε καί παλινδρομέω χράω ἀπό ὁ οὐ κύριος ἐπί ὁ κύριος ὁ μεταφορά . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ὅστις ἐπί ἦθος , ἤ οἶνος λέγω ὁ σκληρός κατά μεταφορά , ὑπέρ ὁ ἁπτός σῶμα ποιέω ὁ λόγος οὐ ὡς συνήθης ἅπας , οὕτως ἀξιόω ὁ προσηγορία ἀκούω , ἀλλά ὡς οἶνος λέγω σκληρός , ἤ ἄνθρωπος , ὁ ἦθος σκληρός . ὅμοιος γάρ ἐκεῖνος οὗτος ὁ περί πρᾶγμα ὁρατός διαλέγω , εἶτα λευκός μέν λέγω μή συγχωρέω ἀκούω οὕτως ὡς ἐθίζω πᾶς , ἀλλά ἐπειδή πυρετός τις λευκός αὐτός ὁ Ἀρχιγένης λέγω , οὕτως ἀκούω χρή καί ὁ χρῶμα ὁ λευκός . ὥσπερ οὖν ὁ τοιοῦτος οὐ ἄν δοκέω σωφρονέω , εἰ ὁ κύριος ἐπί χρῶμα λέγω ὄνομα μετάγω ἐπί αὐτός κατά δισσός μεταφορά ἀπό ὁ οὐ κύριος ἀξιόω , οὕτως , οἴομαι , καί ὅστις ἐπί σῶμα ἁπτός ὁ λόγος ποιέω , ἐκ μεταφορά κελεύω ὁ σκληρός ὄνομα ἀκούω . συμβαίνω γάρ ἐν ὁ τοιοῦτος ἅπας λόγος μηδείς μανθάνω ὁ ἀκούω , ὅταν ἔργω τε ὁ κύριος λέγω , μηδείς τε ἄλλος νοέω δύναμαι . τίς γάρ ἄλλος τις νοέω χρῶμα ὁ λευκός ἀκούω ὄνομα ὁ τε συνήθης ἔργω ἀκούω τε κελεύω ἐκ ὁ ὁ λευκός πυρετός μεταφορά ; οὕτως οὖν καί ὁ σκληρός σφυγμός ὑπό ὁ Ἀρχιγένης εἰσάγω ἐπί ἁπτός πρᾶγμα , εἰ μή ὁ κύριος σημαίνω , οὗτος δή ὁ συνήθης ἅπας λέγω , ἀλλά ὡς ἐκεῖνος ἐκ μεταφορά ὁ ὁ οἶνος βούλομαι , παντάπασι ἀσαφής τε καί ﻿ ἄγνωστος γίγνομαι καί τοιοῦτος οἷος εἰ καί σκινδαψός λέγω , πρός ὁ καί δύναμαι πᾶς ὁστισοῦν ἄλλος κατά ὁ ὁ πυρετός ἴδιος σφυγμός φέρω ὄνομα , καί δοκέω τις λέγω , ὡς πρός ἄνθρωπος μέν ἀγύμναστος ἐν διαίρεσις σημαίνω , εὐγνώμων δέ καί πιστεύω , ὅτι γέρων ἄνθρωπος , ἐν τοσοῦτος γίγνομαι δόξα καί πολύς ὁ τέχνη ὠφελέω , οὐ ἄν ἑκών εἰμί ποτέ τοιοῦτος ἀσάφεια μηχανάομαι κατά ὁ λόγος , ὡς ὄνομα προσφέρω μηδείς σημαίνω . φέρω γάρ εἰ τις λέγω ὁ ὁ πυρέσσω σφυγμός εἰμί πικρός , ἀξιόω οὕτως ἀκούω ὁ πικρός ὄνομα ὡς ἐπί γευστός ἐνίοτε λέγω , ἆρα ἔχω τις νοέω σαφής ; οὐ μάλα ἤ εἰ στρυφνός , ἤ αὐστηρός , ἤ ὀξύς ἀκούω εἰμί ὁ σφυγμός . ἐν ἅπας μέν γάρ αὐτός ἀηδής τις καί παρά φύσις ἐμφαίνω . τίς δέ οὗτος εἰμί οὐ δηλόω , καίτοι κατά μέν ὁ τοιοῦτος μεταφορά ἀπό ὁ κύριος ἐπί ἕτερος οὐ κύριος ὁ μετάθεσις γίγνομαι , συγχωρέω ἅπας καί ἐθίζω πρᾶγμα . κατά δέ ὁ ὁ σκληρός σφυγμός σημαίνω , ὅς ὁ Ἀρχιγένης νομοθετέω , οὔτε συγχωρέω , οὔτε ἐθίζω , οὔτε ὅλος γίγνομαι , ἤ γίγνομαι δύναμαι , ἀκούω χρή σημαίνω , ἀπό ὁ μεταφορικός ἐπί ὁ κύριος ἐπανέρχομαι . διόπερ ὄνομα μέν εἰμί ἀκούω , πρᾶγμα δέ οὐδέ ἐννοέω . ἀλλά οὐ ἔτι δέω περί γε οὗτος μηκύνω , ἐν ἄλλος ἐπιπολύ ὑπέρ αὐτός διαλέγω , ἀναλαμβάνω δέ ὁ προλέγω διά κεφάλαιος ὑπέρ ἅπας ὁ πυρετός ἐπέρχομαι .