galenus.de-plenitudine-liber 7
Τὸ δ’ οὖν εἰρημένον , ὁποῖόν ποτ’ ἂν ᾖ , πάλιν ἐπισκεψώμεθα . πληρουμένων τῶν ἀγγείων μετρίως , ἑαυτῶν εὐτονώτεροι φαίνονται . πότερον ὦ Ἐρασίστρατε κᾄν μηδὲ συναύξηται τῷ πλήθει τοῦ αἵματος ἡ ῥώμη τοῦ σώματος , ἢ καὶ αὐτῆς συναυξανομένης ; ἐγὼ μὲν γὰρ ἀναγκαιότατον εἶναί φημι πρὸς τὴν εὐτονίαν τῆς ἐνεργείας καὶ τὴν ῥώμην τῆς δυνάμεως αὐξάνεσθαι . καὶ οὕτως δὲ , εἰ τῇ τοῦ αἵματος αὐξήσει μόνον , τῆς δυνάμεως τὰς ἐνεργείας ἰσχυροτέρας γένεσθαι ἡγῇ , τοῦ Ἀσκληπιάδου μᾶλλον ἀνατρέπειν δόξειας τὰς δυνάμεις . οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἀπλῶς οὑτωσί φησιν , ᾧ πλέον αἷμα , πάντως τοῦτον εὐτονώτερον ὑπάρχειν , ᾧ δὲ ἔλαττον , ἐξ ἀνάγκης ἀτονώτερον , ἀλλ’ εὑρήσεις τινὰς εἰπεῖν διορισμοὺς , ὁμολογοῦντας τοῖς φαινομένοις , καίτοι οὐδεμίαν ἡγούμενον ἐν ἡμῖν εἶναι δύναμιν οὔτε ψυχικὴν οὔτε ζωτικήν . ὁρῶνται γάρ τινες οἱ μὲν ἑαυτῶν ἐνίοτε πολυαιμότεροί τε ἄμα καὶ ἰσχυρότεροι γεγονότες , οἱ δὲ ἰσχυρότεροί τε ἅμα καὶ ὀλιγαιμότεροι · ὥστε ἐξανάγκης , οὔτε τῷ πλήθει τοῦ αἵματος αὐξανομένης τῆς ἰσχύος , οὔτε μειώσει καθαιρουμένης , ὀλιγωρότερον εἰρῆσθαι καὶ ταῦτα τῷ Ἐρασιστράτῳ νομιστέον . ὡς εἴ γέ τις ἀνέμνησεν αὐτὸν ὧν ἐγὼ νῦν διῆλθον , οὐκ ἂν ἠρνήσατο , τὴν τῶν ἐνεργειῶν εὐτονίαν οὐκ αὐξήσει τοῦ αἵματος , ἀλλὰ ῥώμῃ τῆς δυνάμεως ἕπεσθαι . ποιήσωμεν οὖν ἡμεῖς ἤδη τὸν λόγον αὐτοῦ τελεώτερον οἷς ἐνδεῶς εἶπε προσθέντες τὸ λεῖπον . ἔσται δὲ τοιοῦτος . αὐξανομένου τοῦ αἵματος ἅμα τῇ δυνάμει , καὶ τὴν εὐτονίαν ἀναγκαῖον αὐξάνεσθαι . καὶ μὴν εἰ καὶ τοῦτο εἴποιμεν , ἀληθὲς μέν τι λέξομεν , οὐδὲν δὲ ἡμῖν εἰς τὰ προκείμενα πλέον οὐδὲ ἐκ τοῦδε . τὸ μὲν γὰρ , οἷς ἄμφω συνηύξηται , τό θ’ αἷμα καὶ ἡ δύναμις , ηὐξῆσθαι καὶ τὴν εὐτονίαν , ἀληθῶς εἰρήσεται , τὸ δ’ οἷς ηὔξηται τὰ τῆς ἰσχύος , ηὐξῆσθαι τούτοις ἐξ ἀνάγκης ἀμφότερα ψεῦδος · οὐ γὰρ ἐξ ἀνάγκης ἡ δύναμις τῷ αἵματι αὐξηθέντι συναύξεται , ἐγχωρεῖ δέ ποτε καὶ τὴν δύναμιν μόνον · ὁ γοῦν ὄντως ἀγαθὸς γυμναστὴς , εἰ παραλάβοι τινὰ πολὺ μὲν αἷμα φλεγματικὸν ὑπ’ ἀγυμνασίας ἠθροικότα , τῇ δυνάμει δὲ ἀσθενέστερον , ὀλίγον εἶναι ἀποδώσει τοῦτον ἰσχυρότερον , οὐ πολυαιμότερον , ἢ παρέλαβεν . ὥσπερ οὖν οὐκ ἀναγκαῖον , ὅσοι ταῖς ἐνεργείαις εὐτονώτεροι σφῶν αὐτῶν γεγόνασιν , ηὐξῆσθαι τούτοις τοὺς χυμοὺς , οὕτως ἀναγκαῖόν ἐστιν , ὅσοι ταῖς ἐνεργείαις σφῶν αὐτῶν εὐτονώτεροι γεγόνασιν , ἰσχυροτέραν αὐτοῖς γεγονέναι τὴν δύναμιν . οὐ μόνον δὲ ἀπὸ τῆς εὐτονίας ἀρξάμενος , ἐπὶ τὴν ῥώμην τῆς δυνάμεως ἀκολουθήσεις ἐξ ἀνάγκης , ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς δυνάμεως ἐπὶ τὴν εὐτονίαν · ὁ γὰρ ἰσχυρὸς τὴν δύναμιν εὐτονώτερος ἐν ταῖς ἐνεργείαις ἐστίν · ὥστ’ ἀλλήλοις ἀντακολουθεῖν εὐτονίαν μὲν ἐν ταῖς ἐνεργείαις ῥώμῃ δυνάμεως , ῥώμην δὲ ἐν τῇ δυνάμει τῇ τῶν ἐνεργειῶν εὐτονίᾳ · ὁπότερον γὰρ ἂν αὐτῶν ὑπάρχειν ὑπόθοιο , πάντως τούτῳ συνυπάρχει καὶ τὸ ἕτερον · οὐ μὴν ἀπό γε τοῦ πλείονος αἵματος ἡ ἀκολούθησις ἀναγκαία . οὔτε γὰρ εἰ πλέον τοῦτο τοῦ πρόσθεν , ἐξ ἀνάγκης εὐτονώτερος ὁ ἄνθρωπος , οὔτε εἰ ἔλαττον , ἀτονώτερος , ὥσπερ οὐδὲ ὅταν ἶσον , ὁμοίως ἔχει δυνάμεως . ὥστ’ ἐκ τῶν εἰρημένων δῆλον , ὡς ἡ τῶν ἐνεργειῶν εὐτονία τοῦ μὲν ἐῤῥῶσθαι τὴν δύναμιν ἴδιόν τε ἅμα καὶ ἀχώριστόν ἐστι γνώρισμα , τῆς δὲ αὐξήσεως τοῦ αἵματος οὔτε ἴδιον οὔτε ἀχώριστον . ὃ δὲ ἐφεξῆς εἶπεν Ἐρασίστρατος , ἴδιον μὲν οὐκ ἔστιν , ἀχώριστον δέ ἐστι πληθώρας . ὀνομάζει δὲ αὐτὸ παρεμπίμπλασθαι , σαφέστερον δὲ ὀνομασθείη τείνεσθαι . καὶ γάρτοι καὶ τῶν γυμναστῶν οἱ ἀκριβέστεροι τὸν μέν τινα τῶν κόπων ἑλκώδη , τὸν δὲ τονώδη , τὸν δὲ φλεγμονώδη καλοῦντες , οὐδὲν ἄλλ’ ἐνδείκνυνται τοῦ παρεμπίμπλασθαι τὰ μέλη κατὰ τὸν τονώδη κόπον . τηνικαῦτα γὰρ ἑαυτῶν παρεμπεπλῆσθαι λέγουσιν ὁτιοῦν μόριον , ἐπειδὰν αἰσθάνωνταί τινος ἐν αὐτῷ τάσεως . αἰσθάνονται μὲν οὖν κᾀν τῇ φλεγμονῇ τάσεως , ἀλλ’ ἐκείνῃ μὲν ἤτοι διὰ παντὸς ἢ ὡς τὸ πολὺ σύνεστιν ὁ παρὰ φύσιν σφυγμὸς , ὅν τις ἐναργέστερον ἑρμηνεύων ἐρεῖ πόνον σφυγμώδη · οἷς δ’ οὐδὲν ἄλλο πλὴν τοῦ τείνεσθαι συμβέβηκε , τούτοις οὔτε φλεγμαίνει τὸ τεινόμενον μέρος οὔτε ἐξ ἀνάγκης πληθωρικὸν ὑπάρχει , ἀλλὰ δυοῖν θάτερον , ἤτοι κοπῶδες ἢ πληθωρικόν . ἀλλ’ εἴπερ κοπῶδές ἐστιν , ἐπὶ πόνοις πλείοσιν οὕτως ἔπαθεν · εἰ δ’ ὅλως οὐκ ἐπόνησεν ὁ ἄνθρωπος , οὐ διὰ κόπον κοπῶδες αὐτὸ γίγνεται τὸ μόριον , ἀλλ’ ἑτέρως · ὥστ’ ἀληθὲς εἰπεῖν , ἐπεὶ τάσεως αἴσθησίς ἐστιν ἄνευ τοῦ γυμνάσασθαι , πάντως εἶναι πληθώραν . γίγνεται δὲ , οὕτως εἰπόντων , ἀχώριστόν τε ἅμα καὶ ἴδιον τὸ σημεῖον , ἀκολουθούντων ἐξ ἀνάγκης ἀλλήλοις ἑκατέρων · ἥ τε γὰρ ἄνευ τῶν γυμνασίων τάσις ἕπεται πληθώρᾳ · γίγνεται γὰρ αὐτῆς ἀχώριστον σημεῖον , ὡς ὑπὸ αἰτίου τῆς πληθώρας ἀποτελούμενον · ἡ δὲ ἐπὶ τοσοῦτον αὔξησις τοῦ αἵματος , ὡς μηδέπω διατείνειν τὰς φλέβας , οὐδέπω πληθώρα . τί ποτ’ οὖν ἐμνημόνευσεν ὁ Ἐρασίστρατος ἐν τῷ λόγῳ βραχιόνων καὶ κνημῶν καὶ χειρῶν ; καὶ γὰρ καὶ ἐν τραχήλῳ καὶ μεταφρένῳ καὶ ὀσφύϊ καὶ κατὰ θώρακα καὶ καθ’ ὑπογάστριον ἡ τοιαύτη συνίσταται τάσις . ὥσπερ δὲ τῶν κώλων ὁ Ἐρασίστρατος ἐμνημόνευσεν ἐκ περιττοῦ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ μειζόνως καὶ τῆς ἑλκώδους αἰσθήσεως · οὐ γὰρ πληθώρας αὕτη γνώρισμά ἐστιν , ἀλλ’ ἐπὶ δακνώδεσι γίνεται χυμοῖς , οἵαπερ τοῖς ἡλκωμένοις μέρεσιν , ἤτοι ψαύοντος αὐτῶν τινος , ἢ ἰχῶρος ἐρεθίζοντος , ﻿ ἢ φαρμάκου δάκνοντος , ἢ κᾀν ταῖς κινήσεσι μόναις γίγνεται . ὥσπερ γὰρ ἡ τάσις οἰκεία ἐν τῷ πλήθει χυμῶν ἐστι διατεινόντων τὰ περιέχοντα , οὕτως ἡ ἑλκώδης αἴσθησις ἕπεται δακνώδει ποιότητι · καὶ διὰ τοῦτο συνίσταται πολλοῖς ἐνίοτε καὶ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα , μὴ ὅτι πληθώραν ἔχουσιν , ἀλλὰ μηδὲ τὸ σύμμετρον αἷμα .
Lemmas: ὁ δέ οὖν λέγω , ὁποῖος ποτέ ἄν εἰμί , πάλιν ἐπισκοπέω . πληρόω ὁ ἀγγεῖον μέτριος , ἑαυτοῦ εὔτονος φαίνω . πότερος ὦ Ἐρασίστρατος ᾄν μηδέ συναυξάνω ὁ πλῆθος ὁ αἷμα ὁ ῥώμη ὁ σῶμα , ἤ καί αὐτός συναυξάνω ; ἐγώ μέν γάρ ἀναγκαῖος εἰμί φημί πρός ὁ εὐτονία ὁ ἐνέργεια καί ὁ ῥώμη ὁ δύναμις αὐξάνω . καί οὕτως δέ , εἰ ὁ ὁ αἷμα αὔξησις μόνος , ὁ δύναμις ὁ ἐνέργεια ἰσχυρός γίγνομαι ἡγέομαι , ὁ Ἀσκληπιάδης μάλα ἀνατρέπω δοκέω ὁ δύναμις . οὐδέ γάρ ἐκεῖνος ἀπλόος οὕτως φημί , ὅς πολύς αἷμα , πάντως οὗτος εὔτονος ὑπάρχω , ὅς δέ ἐλαχύς , ἐκ ἀνάγκη ἄτονος , ἀλλά εὑρίσκω τις λέγω διορισμός , ὁμολογέω ὁ φαίνω , καίτοι οὐδείς ἡγέομαι ἐν ἐγώ εἰμί δύναμις οὔτε ψυχικός οὔτε ζωτικός . ὁράω γάρ τις ὁ μέν ἑαυτοῦ ἐνίοτε πολύαιμος τε ἅμα καί ἰσχυρός γίγνομαι , ὁ δέ ἰσχυρός τε ἅμα καί ὀλίγαιμος · ὥστε ἐξανανακέω , οὔτε ὁ πλῆθος ὁ αἷμα αὐξάνω ὁ ἰσχύς , οὔτε μείωσις καθαιρέω , ὀλίγωρος λέγω καί οὗτος ὁ Ἐρασίστρατος νομίζω . ὡς εἰ γε τις ἀναμιμνῄσκω αὐτός ὅς ἐγώ νῦν διέρχομαι , οὐ ἄν ἀρνέομαι , ὁ ὁ ἐνέργεια εὐτονία οὐ αὔξησις ὁ αἷμα , ἀλλά ῥώμη ὁ δύναμις ἕπομαι . ποιέω οὖν ἐγώ ἤδη ὁ λόγος αὐτός τέλειος ὅς ἐνδεής λέγω προστίθημι ὁ λείπω . εἰμί δέ τοιοῦτος . αὐξάνω ὁ αἷμα ἅμα ὁ δύναμις , καί ὁ εὐτονία ἀναγκαῖος αὐξάνω . καί μήν εἰ καί οὗτος λέγω , ἀληθής μέν τις λέγω , οὐδείς δέ ἐγώ εἰς ὁ πρόκειμαι πολύς οὐδέ ἐκ ὅδε . ὁ μέν γάρ , ὅς ἄμφω συναυξάνω , ὁ τε αἷμα καί ὁ δύναμις , αὐξάνω καί ὁ εὐτονία , ἀληθής λέγω , ὁ δέ ὅς αὐξάνω ὁ ὁ ἰσχύς , αὐξάνω οὗτος ἐκ ἀνάγκη ἀμφότερος ψεῦδος · οὐ γάρ ἐκ ἀνάγκη ὁ δύναμις ὁ αἷμα αὐξάνω συναυξάνω , ἐγχωρέω δέ ποτέ καί ὁ δύναμις μόνος · ὁ γοῦν ὄντως ἀγαθός γυμναστής , εἰ παραλαμβάνω τις πολύς μέν αἷμα φλεγματικός ὑπό ἀγυμνασία ἀθροίζω , ὁ δύναμις δέ ἀσθενής , ὀλίγος εἰμί ἀποδίδωμι οὗτος ἰσχυρός , οὐ πολύαιμος , ἤ παραλαμβάνω . ὥσπερ οὖν οὐ ἀναγκαῖος , ὅσος ὁ ἐνέργεια εὔτονος σφεῖς αὐτός γίγνομαι , αὐξάνω οὗτος ὁ χυμός , οὕτως ἀναγκαῖος εἰμί , ὅσος ὁ ἐνέργεια σφεῖς αὐτός εὔτονος γίγνομαι , ἰσχυρός αὐτός γίγνομαι ὁ δύναμις . οὐ μόνος δέ ἀπό ὁ εὐτονία ἄρχω , ἐπί ὁ ῥώμη ὁ δύναμις ἀκολουθέω ἐκ ἀνάγκη , ἀλλά καί ἀπό ὁ δύναμις ἐπί ὁ εὐτονία · ὁ γάρ ἰσχυρός ὁ δύναμις εὔτονος ἐν ὁ ἐνέργεια εἰμί · ὥστε ἀλλήλων ἀντακολουθέω εὐτονία μέν ἐν ὁ ἐνέργεια ῥώμη δύναμις , ῥώμη δέ ἐν ὁ δύναμις ὁ ὁ ἐνέργεια εὐτονία · ὁπότερος γάρ ἄν αὐτός ὑπάρχω ὑποτίθημι , πάντως οὗτος συνυπάρχω καί ὁ ἕτερος · οὐ μήν ἀπό γε ὁ πολύς αἷμα ὁ ἀκολούθησις ἀναγκαῖος . οὔτε γάρ εἰ πολύς οὗτος ὁ πρόσθεν , ἐκ ἀνάγκη εὔτονος ὁ ἄνθρωπος , οὔτε εἰ ἐλαχύς , ἄτονος , ὥσπερ οὐδέ ὅταν ἴσος , ὅμοιος ἔχω δύναμις . ὥστε ἐκ ὁ λέγω δῆλος , ὡς ὁ ὁ ἐνέργεια εὐτονία ὁ μέν ῥώννυμι ὁ δύναμις ἴδιος τε ἅμα καί ἀχώριστος εἰμί γνώρισμα , ὁ δέ αὔξησις ὁ αἷμα οὔτε ἴδιος οὔτε ἀχώριστος . ὅς δέ ἐφεξῆς λέγω Ἐρασίστρατος , ἴδιος μέν οὐ εἰμί , ἀχώριστος δέ εἰμί πληθώρα . ὀνομάζω δέ αὐτός παρεμπίμπλημι , σαφής δέ ὀνομάζω τείνω . καί γάρ καί ὁ γυμναστής ὁ ἀκριβής ὁ μέν τις ὁ κόπος ἑλκώδης , ὁ δέ τονώδης , ὁ δέ φλεγμονώδης καλέω , οὐδείς ἄλλος ἐνδείκνυμι ὁ παρεμπίμπλημι ὁ μέλος κατά ὁ τονώδης κόπος . τηνικαῦτα γάρ ἑαυτοῦ παρεμπίμπλημι λέγω ὁστισοῦν μόριον , ἐπειδάν αἰσθάνομαι τις ἐν αὐτός τάσις . αἰσθάνομαι μέν οὖν εἰͅν ὁ φλεγμονή τάσις , ἀλλά ἐκεῖνος μέν ἤτοι διά πᾶς ἤ ὡς ὁ πολύς σύνειμι ὁ παρά φύσις σφυγμός , ὅς τις ἐναργής ἑρμηνεύω λέγω πόνος σφυγμώδης · ὅς δέ οὐδείς ἄλλος πλήν ὁ τείνω συμβαίνω , οὗτος οὔτε φλεγμαίνω ὁ τείνω μέρος οὔτε ἐκ ἀνάγκη πληθωρικός ὑπάρχω , ἀλλά δύο ἕτερος , ἤτοι κοπώδης ἤ πληθωρικός . ἀλλά εἴπερ κοπώδης εἰμί , ἐπί πόνος πολύς οὕτως πάσχω · εἰ δέ ὅλος οὐ πονέω ὁ ἄνθρωπος , οὐ διά κόπος κοπώδης αὐτός γίγνομαι ὁ μόριον , ἀλλά ἕτερος · ὥστε ἀληθής λέγω , ἐπεί τάσις αἴσθησις εἰμί ἄνευ ὁ γυμνάζω , πάντως εἰμί πληθώρα . γίγνομαι δέ , οὕτως λέγω , ἀχώριστος τε ἅμα καί ἴδιος ὁ σημεῖον , ἀκολουθέω ἐκ ἀνάγκη ἀλλήλων ἑκάτερος · ὁ τε γάρ ἄνευ ὁ γυμνάσιον τάσις ἕπομαι πληθώρα · γίγνομαι γάρ αὐτός ἀχώριστος σημεῖον , ὡς ὑπό αἴτιος ὁ πληθώρα ἀποτελέω · ὁ δέ ἐπί τοσοῦτος αὔξησις ὁ αἷμα , ὡς μηδέπω διατείνω ὁ φλέψ , οὐδέπω πληθώρα . τίς ποτέ οὖν μνημονεύω ὁ Ἐρασίστρατος ἐν ὁ λόγος βραχίων καί κνημός καί χείρ ; καί γάρ καί ἐν τράχηλος καί μετάφρενον καί ὀσφῦς καί κατά θώραξ καί κατά ὑπογάστριον ὁ τοιοῦτος συνίστημι τάσις . ὥσπερ δέ ὁ κῶλον ὁ Ἐρασίστρατος μνημονεύω ἐκ περισσός , κατά ὁ αὐτός τρόπος καί μέγας καί ὁ ἑλκώδης αἴσθησις · οὐ γάρ πληθώρα οὗτος γνώρισμα εἰμί , ἀλλά ἐπί δακνώδης γίγνομαι χυμός , οἵαπερ ὁ ἑλκόω μέρος , ἤτοι ψαύω αὐτός τις , ἤ ἰχώρ ἐρεθίζω , ﻿ ἤ φάρμακον δάκνω , ἤ εἰͅν ὁ κίνησις μόνος γίγνομαι . ὥσπερ γάρ ὁ τάσις οἰκεῖος ἐν ὁ πλῆθος χυμός εἰμί διατείνω ὁ περιέχω , οὕτως ὁ ἑλκώδης αἴσθησις ἕπομαι δακνώδης ποιότης · καί διά οὗτος συνίστημι πολύς ἐνίοτε καί κατά ὅλος ὁ σῶμα , μή ὅτι πληθώρα ἔχω , ἀλλά μηδέ ὁ σύμμετρος αἷμα .