galenus.de-plenitudine-liber 4
Ἀπολιπόντες οὖν καὶ τούτους αὖθις λέγωμεν , ὡς τὸ μὲν διατείνεσθαι καὶ ῥήγνυσθαι διὰ πλῆθος αὐτῶν τῶν περιεχόντων ἀγγείων ἐστὶ πάθος , οὐ δυνάμεώς τινος · τὸ δὲ βαρύνεσθαι δυνάμεως αἰσθητικῆς · οὐ γὰρ δὴ ἁπλῶς γε ταύτης πάσης οὐδὲ τοῦτο , τῆς γέ τοι φυσικῆς δυνάμεως οὐκ ἔστι πάθος τὸ βαρύνεσθαι . εἴπερ οὖν ὀρθῶς ἀπεδείξαμεν ἐν τῇ τῶν φυσικῶν δυνάμεων πραγματείᾳ , τὴν μέν τινα τῶν οἰκείων ἑλκτικὴν εἶναι δύναμιν , ἑτέραν δὲ αὐτῶν τούτων ἀλλοιωτικὴν , ἄλλην δὲ καθεκτικὴν εἶναι δύναμιν , καὶ τετάρτην ἀποκριτικὴν τῶν ἀλλοτρίων , ἕτερ’ ἄττα χρὴ ζητεῖν γνωρίσματα τοῦ πρὸς ἑκάστην τῶν εἰρημένων δυνάμεων πλήθους , ὡς οὐχ ἱκανοῦ τοῦ βάρους ὑπάρχοντος . οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ ἄῤῥωστος γαστὴρ αἰσθάνεται τῶν βαρυνόντων αὐτὴν , διὰ τὸ περιττὸν τῆς αἰσθήσεως , οὕτω καὶ ἡ φλὲψ καὶ ἡ ἀρτηρία τὴν αὐτὴν αἴσθησιν ἔχουσιν , ἀλλ’ ἑτέραν . εἴπερ ἄρα γένος οὐ ταὐτὸν κατὰ τὰ νεῦρα , μακροτέρου λόγου δεόμενον εἰς δήλωσίν τε καὶ πίστιν . τοῦ μὲν οὖν κατὰ τὰς ἀρτηρίας πλήθους , ὡς πρὸς τὴν δύναμιν αὐτῶν , ἐπιστημονικὰ γνωρίσματα διὰ τῆς περὶ τῶν σφυγμῶν εἴρηται πραγματείας , ἴσασι δὲ οὐδὲ τούτων οὐδὲν οἱ ῥᾳδίως ὀνομάζοντες ὁσημέραι πλῆθος · οὐ μὴν τοῦ γε πρὸς τὰς φλέβας αὐτὸς ἐξεῦρον ἐπιστημονικόν τι σημεῖον , ἢ παρ’ ἑτέρῳ γεγραμμένον εὑρεῖν ἠδυνήθην , ὅπου γε τὴν ἀρχὴν οὐδὲ διωρίσατό τις ἡμῶν πρότερος οὐδ’ αὐτὰς τὰς δυνάμεις ἐπιστημονικῶς . ἐπ’ ὀλίγον μὲν γὰρ ἥψαντο τῆς θεωρίας αὐτῶν οἱ περὶ Φίλιππόν τε καὶ Ἀρχιγένην , τελέως δὲ οὐδὲ τούτων οὐδεὶς ἐξειργάσατο . ζητεῖ δὲ ὁ λόγος ὁ νῦν ἐνεστηκὼς οὐ ταῦτα μόνον , ἀλλὰ καὶ τὸ καθ’ ἕκαστον μόριον πλῆθος , οἷον τὸ καθ’ ἧπαρ , ἢ καρδίαν , ἢ νεφροὺς , ἢ κῶλον , ἢ ἐγκέφαλον , ἢ ὀστοῦν . ὅσα μὲν οὖν αὐτῶν ἤτοι δυσαίσθητά ἐστιν ἢ ἀναίσθητα , ταῦτα μὲν οὐκ ἂν ὡσαύτως αἰσθητὰ γαστρὶ καὶ κύστει τῶν ἐν αὐτοῖς περιττῶν , ἀλλὰ τὰ μὲν οὐδ’ ὅλως , τὰ δὲ ἤτοι παντάπασιν ἀμυδρῶς , ἢ οὐδ’ ὅλως · παντάπασι μὲν ἀμυδρῶς , ὡς ἐπὶ παμπόλλῳ πλήθει , οὐδ’ ὅλως δ’ , ὡς ἐπ’ ὀλίγῳ . καὶ γὰρ καὶ πνεύμονι καὶ ἥπατι καὶ νεφροῖς ἐγγίνεται βάρους αἴσθησις ἐνίοτε , καί τις ὀστοῦν ᾔσθετο βαρυνόμενος , ἀμυδρᾷ καὶ αὐτὸς αἰσθήσει · κατὰ τὸν ἐγκέφαλον δὲ βάρη διασημαίνει πολλάκις οὐκ ἀμυδρὰ μόνον , ἀλλ’ ἔστιν ἐνίοτε καὶ πάνυ σαφῆ . τοῖς δὲ ἀναισθήτοις μορίοις οὐκ ἐνδέχεται γίγνεσθαί τινα αἴσθησιν οὔτε βάρους οὔτ’ ἄλλου συμπτώματος οὐδενός · ἀναίσθητα δ’ ἔοικεν ὑπάρχειν ἔνια τῶν ὀστῶν , καὶ ἡ πιμελὴ , καί τινες τῶν ἀδένων , εἰ μὴ ἄρα καὶ οἱ μυελοὶ πάντες ἐκ τῶν ἀναισθήτων εἰσίν · ἐγκέφαλος γοῦν καὶ νωτιαῖος , ὡς ἔνιοί φασιν , ἐκ τῶν αἰσθητικῶν εἰσι . βεβαίως δ’ ἄν τις ἀποφαίνοιτο κατὰ τῆς περὶ τὰ κυρτὰ τοῦ ἥπατος σαρκὸς , ἣν οἱ πολλοὶ τῶν ἰατρῶν παρέγχυμα προσαγορεύουσιν · οὐδὲ γὰρ ὅλως εἰς αὐτὴν οὐδαμόθεν ἐμφύεται νεῦρον · ἀπορήσειε δ’ ἄν τις καὶ περὶ τῆς ἐν τοῖς σιμοῖς . οὕτω γάρ ἐστι βραχέα τὰ κατὰ τὰς πύλας ἐμφυόμενα τῷ ἥπατι , ὥστε φαίνεσθαι τὸν ὑμένα μόνον αὐτοῦ διαπλέκοντα . καὶ μὴν καὶ κατὰ σπλῆνα καὶ νεφροὺς ὡσαύτως ἀπορήσειεν ἄν τις , ἔτι τε μᾶλλον ἐν πνεύμονι , καὶ τάχα ἄν τις ἐν τούτοις τοῖς σπλάγχνοις ᾖ τοῦ βάρους αἴσθησις , οὐκ αὐτῶν τῶν σπλάγχνων , ἀλλὰ τῶν περιεχόντων αὐτὰ χιτώνων καὶ ὑμένων εἶναι λεχθείη , καὶ μάλιστα ἐπὶ πνεύμονός τε καὶ ἥπατος , ἐξηρτημένων τε καὶ κρεμαμένων , καὶ οὐχ ἑδραίως ἐστηριγμένων . ἐναργῶς γὰρ οἱ κάμνοντες αἰσθάνονται πολλάκις ἄνω πρὸς τῇ κλειδὶ τάσεώς τινος , ὡς ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸ ἧπαρ ὄγκοις , αὐτοῦ τε τοῦ σπλάγχνου βαρέος · ὡς εὐτυχὴς δέ τις , ὃς οὐκ ᾔσθετο καθ’ ὅλον ἑαυτοῦ τὸν βίον , οὕτω συνεχῶς ἅπασι γιγνομένου . λέγει δέ που καὶ Ἱπποκράτης , ἐς νεφρὸν ὀδύνη βαρείη , ὥσπέρ γε καὶ κατὰ πνεύμονα γίγνεται βάρος · εἴρηται δὲ σχεδὸν ἅπασι τοῖς ἰατροῖς , ὅταν ἁλῷ φλεγμονῇ τὸ σπλάγχνον . ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἐζητηκότες οἱ πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν , ἔνιοι δὲ οὐδ’ ὅτι δύναται μὲν ποτὲ καθ’ ὅλον τὸ ζῶον εἶναι τὸ πλῆθος , ἐγχωρεῖ δὲ καὶ περὶ ἔν ὁτιοῦν μόριον ἢ καὶ πλείω , προπετῶς ἀποφαίνονται περὶ πλήθους . ἀλλ’ εἰ βούλει κατὰ τὸ παρὸν ἐάσαντες ἁπάσας ταύτας τὰς ἀπορίας , ἐν τοῖς εὐπορωτέροις γυμνασθῶμεν .
Lemmas: ἀπολείπω οὖν καί οὗτος αὖθις λέγω , ὡς ὁ μέν διατείνω καί ῥήγνυμι διά πλῆθος αὐτός ὁ περιέχω ἀγγεῖον εἰμί πάθος , οὐ δύναμις τις · ὁ δέ βαρύνω δύναμις αἰσθητικός · οὐ γάρ δή ἁπλῶς γε οὗτος πᾶς οὐδέ οὗτος , ὁ γε τοι φυσικός δύναμις οὐ εἰμί πάθος ὁ βαρύνω . εἴπερ οὖν ὀρθός ἀποδείκνυμι ἐν ὁ ὁ φυσικός δύναμις πραγματεία , ὁ μέν τις ὁ οἰκεῖος ἑλκτικός εἰμί δύναμις , ἕτερος δέ αὐτός οὗτος ἀλλοιωτικός , ἄλλος δέ καθεκτικός εἰμί δύναμις , καί τέταρτος ἀποκριτικός ὁ ἀλλότριος , ἕτερος τις χρή ζητέω γνώρισμα ὁ πρός ἕκαστος ὁ λέγω δύναμις πλῆθος , ὡς οὐ ἱκανός ὁ βάρος ὑπάρχω . οὐ γάρ ὥσπερ ὁ ἄρρωστος γαστήρ αἰσθάνομαι ὁ βαρύνω αὐτός , διά ὁ περισσός ὁ αἴσθησις , οὕτως καί ὁ φλέψ καί ὁ ἀρτηρία ὁ αὐτός αἴσθησις ἔχω , ἀλλά ἕτερος . εἴπερ ἄρα γένος οὐ αὐτός κατά ὁ νεῦρον , μακρός λόγος δέω εἰς δήλωσις τε καί πίστις . ὁ μέν οὖν κατά ὁ ἀρτηρία πλῆθος , ὡς πρός ὁ δύναμις αὐτός , ἐπιστημονικός γνώρισμα διά ὁ περί ὁ σφυγμός λέγω πραγματεία , οἶδα δέ οὐδέ οὗτος οὐδείς ὁ ῥᾴδιος ὀνομάζω ὁσημέραι πλῆθος · οὐ μήν ὁ γε πρός ὁ φλέψ αὐτός ἐξευρίσκω ἐπιστημονικός τις σημεῖον , ἤ παρά ἕτερος γράφω εὑρίσκω δύναμαι , ὅπου γε ὁ ἀρχή οὐδέ διορίζω τις ἐγώ πρότερος οὐδέ αὐτός ὁ δύναμις ἐπιστημονικός . ἐπί ὀλίγος μέν γάρ ἅπτω ὁ θεωρία αὐτός ὁ περί Φίλιππος τε καί Ἀρχιγένης , τέλειος δέ οὐδέ οὗτος οὐδείς ἐξεργάζομαι . ζητέω δέ ὁ λόγος ὁ νῦν ἐνίστημι οὐ οὗτος μόνος , ἀλλά καί ὁ κατά ἕκαστος μόριον πλῆθος , οἷος ὁ κατά ἧπαρ , ἤ καρδία , ἤ νεφρός , ἤ κῶλον , ἤ ἐγκέφαλος , ἤ ὀστέον . ὅσος μέν οὖν αὐτός ἤτοι δυσαίσθητος εἰμί ἤ ἀναίσθητος , οὗτος μέν οὐ ἄν ὡσαύτως αἰσθητός γαστήρ καί κύστις ὁ ἐν αὐτός περισσός , ἀλλά ὁ μέν οὐδέ ὅλος , ὁ δέ ἤτοι παντάπασι ἀμυδρός , ἤ οὐδέ ὅλος · παντάπασι μέν ἀμυδρός , ὡς ἐπί πάμπολυς πλῆθος , οὐδέ ὅλος δέ , ὡς ἐπί ὀλίγος . καί γάρ καί πνεύμων καί ἧπαρ καί νεφρός ἐγγίγνομαι βάρος αἴσθησις ἐνίοτε , καί τις ὀστέον αἰσθάνομαι βαρύνω , ἀμυδρός καί αὐτός αἴσθησις · κατά ὁ ἐγκέφαλος δέ βάρος διασημαίνω πολλάκις οὐ ἀμυδρός μόνος , ἀλλά εἰμί ἐνίοτε καί πάνυ σαφής . ὁ δέ ἀναίσθητος μόριον οὐ ἐνδέχομαι γίγνομαι τις αἴσθησις οὔτε βάρος οὔτε ἄλλος σύμπτωμα οὐδείς · ἀναίσθητος δέ ἔοικα ὑπάρχω ἔνιοι ὁ ὀστέον , καί ὁ πιμελή , καί τις ὁ ἀδήν , εἰ μή ἄρα καί ὁ μυελός πᾶς ἐκ ὁ ἀναίσθητος εἰμί · ἐγκέφαλος γοῦν καί νωτιαῖος , ὡς ἔνιοι φημί , ἐκ ὁ αἰσθητικός εἰμί . βέβαιος δέ ἄν τις ἀποφαίνω κατά ὁ περί ὁ κυρτός ὁ ἧπαρ σάρξ , ὅς ὁ πολύς ὁ ἰατρός παρέγχυμα προσαγορεύω · οὐδέ γάρ ὅλος εἰς αὐτός οὐδαμόθεν ἐμφύω νεῦρον · ἀπορέω δέ ἄν τις καί περί ὁ ἐν ὁ σιμός . οὕτως γάρ εἰμί βραχύς ὁ κατά ὁ πύλη ἐμφύω ὁ ἧπαρ , ὥστε φαίνω ὁ ὑμήν μόνος αὐτός διαπλέκω . καί μήν καί κατά σπλήν καί νεφρός ὡσαύτως ἀπορέω ἄν τις , ἔτι τε μάλα ἐν πνεύμων , καί τάχα ἄν τις ἐν οὗτος ὁ σπλάγχνον εἰμί ὁ βάρος αἴσθησις , οὐ αὐτός ὁ σπλάγχνον , ἀλλά ὁ περιέχω αὐτός χιτών καί ὑμήν εἰμί λέγω , καί μάλα ἐπί πνεύμων τε καί ἧπαρ , ἐξαρτάω τε καί κρεμάννυμι , καί οὐ ἑδραῖος στηρίζω . ἐναργής γάρ ὁ κάμνω αἰσθάνομαι πολλάκις ἄνω πρός ὁ κλείς τάσις τις , ὡς ἐπί ὁ κατά ὁ ἧπαρ ὄγκος , αὐτός τε ὁ σπλάγχνον βαρύς · ὡς εὐτυχής δέ τις , ὅς οὐ αἰσθάνομαι κατά ὅλος ἑαυτοῦ ὁ βίος , οὕτως συνεχής ἅπας γίγνομαι . λέγω δέ που καί Ἱπποκράτης , εἰς νεφρός ὀδύνη βαρεῖος , ὥσπερ γε καί κατά πνεύμων γίγνομαι βάρος · λέγω δέ σχεδόν ἅπας ὁ ἰατρός , ὅταν ἁλίσκομαι φλεγμονή ὁ σπλάγχνον . ἀλλά οὐδείς οὗτος ζητέω ὁ πολύς ὁ ἰατρός , ἔνιοι δέ οὐδέ ὅτι δύναμαι μέν ποτέ κατά ὅλος ὁ ζῷον εἰμί ὁ πλῆθος , ἐγχωρέω δέ καί περί ἐν ὁστισοῦν μόριον ἤ καί πολύς , προπετής ἀποφαίνω περί πλῆθος . ἀλλά εἰ βούλομαι κατά ὁ πάρειμι ἐάω ἅπας οὗτος ὁ ἀπορία , ἐν ὁ εὔπορος γυμνάζω .