galenus.de-plenitudine-liber 6
Εἰ δέ τις ἀληθείας μὲν οὐ πεφρόντικεν , ἐξαπατᾷν δὲ βούλεται τοὺς πέλας , ὅτι εἴη γνούς τι σοφὸν , ἕτοιμεν τούτῳ , κᾂν εἰ μηδὲν ἄλλο , τὰ γοῦν Ἐρασιστράτου κατὰ τὸ πρῶτον ὑγιεινῶν αὐτὸν μαθεῖν · ἐν ἄλλῳ μὲν γὰρ οὐδὲ ἐπεχείρησε πλήθους εἰπεῖν σημεῖα . προσχῶμεν οὖν αὐτοῦ τοῖς ῥήμασι , πρῶτον μὲν ἐν οἷς ἥ τίς ποτέ ἐστιν ἡ γένεσις τῆς πληθώρας φησὶν , οὕτως γὰρ αὐτὸς ὀνομάζει τὸ κατὰ τὰς φλέβας πλῆθος , εἶθ’ ἑξῆς ἐν οἷς τὰ σημεῖα τῆς διαγνώσεως ἐξηγεῖται . ἡ μέντοι γένεσις αὐτῷ τοιάδε . τῆς γὰρ ἀναδιδομένης τροφῆς μήτε καταπεττομένης , μήτε ἐκπονουμένης ﻿ κατὰ τὸ εἰθισμένον ἑκάστῳ , μήτε ἄλλως πως ἐκκρινομένης , ἀναγκαῖον ἦ πληροῦσθαι τὰ ἀγγεῖα , τῆς πέψεως καὶ τῆς ἀναδόσεως ( καὶ ) τὰς κατ’ αὐτὰς ἐνεργείας ἀποδιδουσῶν . καὶ τῆς μὲν προϋπαρχούσης τροφῆς ἐν τοῖς ἀγγείοις οὐδαμῶς καταναλισκομένης , τῆς δ’ ἀπὸ τῶν προσφερομένων ἐπιγιγνομένης , τὰ ἐν τῷ σώματι ἀγγεῖα καὶ ἐπὶ πλέον διατείνεται . ὅταν δὲ μηκέτι ἐπίσαξιν ἐπιδέχηται τὰ ἀγγεῖα , ἐπιφέρηται δὲ ἐκ τῆς κοιλίας ἑτέρα τροφὴ , ὁρμὴν λαμβάνει τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὰ παρακείμενα τοῦ πνεύματος ἀγγεῖα . ἔκ τε οὖν τούτου δῆλον , ὅτι περὶ τοῦ κατὰ τὸ ἔγχυμα διαλέγεται πλήθους , ἔκ τε τοῦ καλεῖν αὐτὸ πληθώραν ἰδίως · τοῦτο γὰρ τὸ πάθος ὀνομάζεται πληθώρα μόνον , οὐ τὸ ἕτερον , ὃ πρὸς τὴν δύναμιν κρίνεται . μικρὸν δὲ διελθὼν ὑπὲρ τῆς διαγνώσεως αὐτοῦ , τάδε γράφει . δεῖ οὖν , καθάπερ εἴρηται , πειρᾶσθαι διαγινώσκειν τὴν κατὰ πληθώραν διάθεσιν . κατ’ ἀρχὰς μὲν οὖν αὐτῆς μετρίως πληρουμένων τῶν ἀγγείων , εὐτονώτεροί τε καὶ ἰσχυρότεροι ἑαυτῶν φαίνονται παρὰ τὸ εἰθισμένον · ἐπιπλέον δὲ πληρώσεως ἐρχομένων , παρεμπίπλανται βραχίονές τε καὶ κνῆμαι καὶ χεῖρες , ὥσπερ τοῖς ἀπὸ τῶν γυμνασίων εἰς διάτασιν ἐρχομένοις · ἐπὶ πολὺ δὲ τῆς πληθώρας προαγούσης , ἑλκώδεις τε καὶ βραδύτεραι καὶ δυσκινητότεραί εἰσι , καὶ ὅλη τοῦ σώματος ἡ ἁφὴ τείνεται , ὡς κόπου φαινομένου . πλησίον δὲ ἤδη νόσου ἡ τοιαύτη διάθεσις , ἐὰν μὴ πάνυ ἐπιδεξίως τε καὶ συνετῶς αὐτήν τις λύῃ . συνέχεεν ἐν τούτοις ὁ Ἐρασίστρατος ἑτερογενῶν πληθῶν γνωρίσματα μετὰ τοῦ καὶ προσγράφειν αὐτοῖς ἔνια τῶν οὐκ ἀναγκαίων . ἐπισκέψασθαι δὲ ἔστιν ἀπ’ ἀρχῆς αὐτοῦ τὸν λόγον . ἐν μὲν γὰρ τῷ , κατ’ ἀρχὰς μὲν οὖν αὐτῆς μετρίως πληρουμένων τῶν ἀγγείων , εὐτονώτεροί τε καὶ ἰσχυρότεροι ἑαυτῶν φαίνονται παρὰ τὸ εἰθισμένον , οὐδ’ ἑτέρωθεν ὁ λόγος ἀναγκαίαν ἔχει τὴν ἀκολούθησιν , οὔτε ἀπὸ τῆς διαθέσεως ἐπὶ τὰ γνωρίσματα αὐτῆς , οὔτε ἀπὸ τῶν γνωρισμάτων ἐπὶ τὴν διάθεσιν . οὔτε γὰρ ἀναγκαῖον , ἐπὶ τῶν ἀγγείων μετρίως πληρουμένων εὐτονωτέρους τε καὶ ἰσχυροτέρους ἑαυτῶν φαίνεσθαι , οὔθ’ ὅταν τοιοῦτοι φαίνωνται , μετρίως πεπλήρωνται τὰ ἀγγεῖα . ταῖς τε γὰρ τούτων μετρίαις πληρώσεσιν ἐνδέχεταί ποτε καὶ ἀτονωτέρους γίνεσθαί τινας , ἢ εἰς μηδὲν ἐπιφανὲς ἐπὶ μηδέτερα ὑπαλλάξαι , μήτε ἐπὶ ἰσχὺν μήτε ἐπ’ ἀσθένειαν · εἰ δὲ ἰσχυρότεροι γίνονται ἢ πρόσθεν , ἐγχωρεῖ τούτοις οὐ μόνον συνηυξῆσθαι τῇ δυνάμει τὸ πλῆθος τῶν χυμῶν , ἀλλὰ καὶ μεμειῶσθαί ποτε , καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς ἐνίοτε φυλάττειν ποσότητα . καθ’ ἑκατέραν γὰρ ὑπόθεσιν ἐγχωρεῖ τῷ πρῶτον λεχθέντι τριῶν ἀκολούθησιν εἷναι , τῷ μὲν ηὐξῆσθαι τοὺς χυμοὺς εὐτονίαν τε καὶ ἀτονίαν παρὰ τὴν ἔμπροσθεν κατάστασιν , ἔτι τε τὴν ἐπὶ τῶν αὐτῶν ὅρων μονὴν τῆς δυνάμεως · τῷ δ’ εὐτονώτερον γεγονέναι τό τε ηὐξῆσθαι καὶ τὸ · μεμειῶσθαι , καὶ τὸ συμμέτρους εἶναι τοὺς χυμούς . ἀκουέσθω δ’ ὡσαύτως κατὰ τὸν παρόντα λόγον , ἄν τε χυμοὺς εἴπω ἄν τε αἷμα · διορισθήσεται γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἐν προήκοντι τῷ λόγῳ . Ἐρασίστρατος μὲν οὖν ἁπλῶς ἀπεφήνατο , μηδεμίαν ἀπόδειξιν οἷς εἶπε προσγράψας · ἡμεῖς δὲ οὐχ ἁπλῶς , ἀλλὰ σὺν ἀποδείξεσιν ἀναγκαίαις ἕκαστον ὧν εἴπομεν ἄρτι πιστούμενοι , τὴν ἀρχὴν κᾀνταῦθα πάλιν ἀπ’ αὐτῶν ποιήσομεν τῶν Ἐρασιστράτου ῥημάτων · εὐτονώτεροί , φησι , καὶ ἰσχυρότεροι φαίνονται . πότερον ἄλλό τι σημαίνει τὸ εὐτονώτεροι τοῦ ἰσχυρότεροι , καὶ δύο ἡμᾶς ἐδίδαξε σημεῖα τοῦ μετρίου πλήθους , ἢ δύο μὲν εἰπὼν ὀνόματα , σημεῖον δὲ ἕν ; ἐγὼ δὲ οὐδεμίαν εὑρίσκω τοῦ σημαινομένου διαφορὰν , οὔτε κατὰ τὸ γένος οὔτε κατὰ τὸ εἶδος οὔτε ἐν τῷ μᾶλλον ἢ ἧττον , ἀλλ’ ὑφ’ ἑκατέρου σημαίνεσθαι νομίζω ταὐτόν . εἰ δὲ βούλει , τίθη τὸ ἕτερον ἐπίτασίν τε καὶ αὔξησιν ἐμφαίνειν παρὰ θάτερον , εἶτ’ οὖν τὸ ἰσχυρότεροι παρὰ τὸ εὐτονώτεροι , εἴτε τὸ εὐτονώτεροι παρὰ τὸ ἰσχυρότεροι · ἀλλ’ ὁμοειδές γε πάντως ἐπὶ τὸ σημαινόμενον ἐξ ἀμφοτέρων . ἔνθα δ’ αὔξησίς ἐστι , τοῦ εἴδους μένοντος , ἐνταῦθ’ οὐκ ἔστι διδασκαλία δυοῖν σημαινομένων . εὔδηλον δ’ ὅτι θατέρου γένους τοῦ πλήθους , ὃ πρὸς τὴν δύναμίν ἐστιν , οὐδὲ μέμνηται τὴν ἀρχὴν ὁ Ἐρασίστρατος , οὔτε οὖν κατὰ τοῦτο τὸ βιβλίον οὔτε ἐν τοῖς περὶ πυρετῶν . ἡ γὰρ πληθώρα παρεμπτώσεώς ἐστιν αἰτία κατ’ αὐτὸν , ἐφ’ ᾗ φλεγμοναί τε συνίστανται καὶ πυρετὸς ἕπεται · πληθώρας τε γένεσιν ἐναργῶς ἐδήλωσεν ἐν τῇ προγεγραμμένῃ ῥήσει , καθ’ ἣν ἐπισάττεσθαι τὰ ἐν τῷ σώματι ἀγγεῖα καὶ ἐπιπλεῖστον διατείνεσθαί φησι . τούτοις γὰρ αὐτὸς ἐχρήσατο τοῖς ῥήμασιν , ὥσπερ καὶ ὅτι διὰ τὸ μηκέτι δύνασθαι τὴν ἐπίσαξιν ἐπιδέχεσθαι , παρέμπτωσιν εἰς τὰς ἀρτηρίας γίνεσθαι τοῦ περιττοῦ , τὴν ὁρμὴν ἐκεῖσε λαβόντων τῶν πληθυνόντων κατὰ τὰς φλέβας . παραλέλειπται μὲν οὖν τι κᾀνταῦθα κατὰ τὴν διαίρεσιν . οὐ γὰρ οὕτως ἁπλῶς ἐχρῆν εἰπεῖν , ὅταν μηκέτι ἐπίσαξιν αἱ φλέβες δέχωνται , τὴν ὁρμὴν γίγνεσθαι τῶν ἐν αὐταῖς εἰς τὰ τοῦ πνεύματος ἀγγεῖα · πολλῷ δ’ ἦν βέλτιον φάναι , δυοῖν θάτερον ἕπεσθαι τῇ προειρημένῃ πληρώσει τῶν φλεβῶν , ἤτοι ῥῆξιν αὐτοῦ χιτῶνος ἢ μετάχυσιν τοῦ αἵματος εἰς τὰ τοῦ πνεύματος ἀγγεῖα . τὸ δ’ ἐξ ἀνάγκης οἴεσθαι μὲν μεταχεῖσθαι τὸ αἷμα διὰ τὸ μὴ χωρεῖσθαι πρὸς τῶν φλεβῶν ; ἐπιλελησμένου παντάπασίν ἐστιν , ὡς γίγνεταί ποτε ῥῆξις ἀγγείου διὰ πλῆθος , ἵνα παραλίπω τὴν ἄνευ μεταχύσεως ἀναστόμωσιν ἐναργῶς πολλάκις εἰς αἰσθητὰς εὐρυχωρίας γιγνομένην ἐντέρων καὶ γαστρὸς καὶ στομάχου καὶ φάρυγγος καὶ στόματος . ἀλλὰ τὸ μὲν ἐν τῇ διαιρέσει τῶν λόγων ﻿ ἐλλιπὲς οὐκ ἐν τούτῳ μόνον Ἐρασιστράτῳ σύνηθες , ἀλλὰ καὶ κατ’ ἄλλα συντάγματα σχεδὸν ἅπαντα .
Lemmas: εἰ δέ τις ἀλήθεια μέν οὐ φροντίζω , ἐξαπατάω δέ βούλομαι ὁ πέλας , ὅτι εἰμί γιγνώσκω τις σοφός , ἑτάω οὗτος , ἔͅν εἰ μηδείς ἄλλος , ὁ γοῦν Ἐρασίστρατος κατά ὁ πρῶτος ὑγιεινός αὐτός μανθάνω · ἐν ἄλλος μέν γάρ οὐδέ ἐπιχειρέω πλῆθος λέγω σημεῖον . προσχέω οὖν αὐτός ὁ ῥῆμα , πρῶτος μέν ἐν ὅς ὅς τις ποτέ εἰμί ὁ γένεσις ὁ πληθώρα φημί , οὕτως γάρ αὐτός ὀνομάζω ὁ κατά ὁ φλέψ πλῆθος , εἶτα ἑξῆς ἐν ὅς ὁ σημεῖον ὁ διάγνωσις ἐξηγέομαι . ὁ μέντοι γένεσις αὐτός τοιόσδε . ὁ γάρ ἀναδίδωμι τροφή μήτε καταπέσσω , μήτε ἐκπονέω ﻿ κατά ὁ ἐθίζω ἕκαστος , μήτε ἄλλος πως ἐκκρίνω , ἀναγκαῖος ἠμί πληρόω ὁ ἀγγεῖον , ὁ πέψις καί ὁ ἀνάδοσις ( καί ) ὁ κατά αὐτός ἐνέργεια ἀποδίδωμι . καί ὁ μέν προϋπάρχω τροφή ἐν ὁ ἀγγεῖον οὐδαμῶς καταναλίσκω , ὁ δέ ἀπό ὁ προσφέρω ἐπιγίγνομαι , ὁ ἐν ὁ σῶμα ἀγγεῖον καί ἐπί πολύς διατείνω . ὅταν δέ μηκέτι ἐπίσαξις ἐπιδέχομαι ὁ ἀγγεῖον , ἐπιφέρω δέ ἐκ ὁ κοιλία ἕτερος τροφή , ὁρμή λαμβάνω ὁ ὑπάρχω εἰς ὁ παράκειμαι ὁ πνεῦμα ἀγγεῖον . ἐκ τε οὖν οὗτος δῆλος , ὅτι περί ὁ κατά ὁ ἔγχυμα διαλέγω πλῆθος , ἐκ τε ὁ καλέω αὐτός πληθώρα ἴδιος · οὗτος γάρ ὁ πάθος ὀνομάζω πληθώρα μόνος , οὐ ὁ ἕτερος , ὅς πρός ὁ δύναμις κρίνω . μικρός δέ διέρχομαι ὑπέρ ὁ διάγνωσις αὐτός , ὅδε γράφω . δέω οὖν , καθά λέγω , πειράω διαγιγνώσκω ὁ κατά πληθώρα διάθεσις . κατά ἀρχή μέν οὖν αὐτός μέτριος πληρόω ὁ ἀγγεῖον , εὔτονος τε καί ἰσχυρός ἑαυτοῦ φαίνω παρά ὁ ἐθίζω · ἐπιπολύ δέ πλήρωσις ἔρχομαι , παρεμπίμπλημι βραχίων τε καί κνήμη καί χείρ , ὥσπερ ὁ ἀπό ὁ γυμνάσιον εἰς διάτασις ἔρχομαι · ἐπί πολύς δέ ὁ πληθώρα προάγω , ἑλκώδης τε καί βραδύς καί δυσκίνητος εἰμί , καί ὅλος ὁ σῶμα ὁ ἁφή τείνω , ὡς κόπος φαίνω . πλησίον δέ ἤδη νόσος ὁ τοιοῦτος διάθεσις , ἐάν μή πάνυ ἐπιδέξιος τε καί συνετῶς αὐτός τις λύω . συγχέω ἐν οὗτος ὁ Ἐρασίστρατος ἑτερογενής πλῆθος γνώρισμα μετά ὁ καί προσγράφω αὐτός ἔνιοι ὁ οὐ ἀναγκαῖος . ἐπισκοπέω δέ εἰμί ἀπό ἀρχή αὐτός ὁ λόγος . ἐν μέν γάρ ὁ , κατά ἀρχή μέν οὖν αὐτός μέτριος πληρόω ὁ ἀγγεῖον , εὔτονος τε καί ἰσχυρός ἑαυτοῦ φαίνω παρά ὁ ἐθίζω , οὐδέ ἑτέρωθεν ὁ λόγος ἀναγκαῖος ἔχω ὁ ἀκολούθησις , οὔτε ἀπό ὁ διάθεσις ἐπί ὁ γνώρισμα αὐτός , οὔτε ἀπό ὁ γνώρισμα ἐπί ὁ διάθεσις . οὔτε γάρ ἀναγκαῖος , ἐπί ὁ ἀγγεῖον μέτριος πληρόω εὔτονος τε καί ἰσχυρός ἑαυτοῦ φαίνω , οὔτε ὅταν τοιοῦτος φαίνω , μέτριος πληρόω ὁ ἀγγεῖον . ὁ τε γάρ οὗτος μέτριος πλήρωσις ἐνδέχομαι ποτέ καί ἄτονος γίγνομαι τις , ἤ εἰς μηδείς ἐπιφανής ἐπί μηδέτερος ὑπαλλάσσω , μήτε ἐπί ἰσχύς μήτε ἐπί ἀσθένεια · εἰ δέ ἰσχυρός γίγνομαι ἤ πρόσθεν , ἐγχωρέω οὗτος οὐ μόνος συναυξάνω ὁ δύναμις ὁ πλῆθος ὁ χυμός , ἀλλά καί μειόω ποτέ , καί ὁ ἐκ ἀρχή ἐνίοτε φυλάσσω ποσότης . κατά ἑκάτερος γάρ ὑπόθεσις ἐγχωρέω ὁ πρῶτος λέγω τρεῖς ἀκολούθησις ἵημι , ὁ μέν αὐξάνω ὁ χυμός εὐτονία τε καί ἀτονία παρά ὁ ἔμπροσθεν κατάστασις , ἔτι τε ὁ ἐπί ὁ αὐτός ὅρος μονή ὁ δύναμις · ὁ δέ εὔτονος γίγνομαι ὁ τε αὐξάνω καί ὁ · μειόω , καί ὁ σύμμετρος εἰμί ὁ χυμός . ἀκούω δέ ὡσαύτως κατά ὁ πάρειμι λόγος , ἐάν τε χυμός λέγω ἐάν τε αἷμα · διορίζω γάρ ὑπέρ αὐτός ἐν προήκω ὁ λόγος . Ἐρασίστρατος μέν οὖν ἁπλῶς ἀποφαίνω , μηδείς ἀπόδειξις ὅς λέγω προσγράφω · ἐγώ δέ οὐ ἁπλῶς , ἀλλά σύν ἀπόδειξις ἀναγκαῖος ἕκαστος ὅς λέγω ἄρτι πιστόω , ὁ ἀρχή ᾀνταῦθη πάλιν ἀπό αὐτός ποιέω ὁ Ἐρασίστρατος ῥῆμα · εὔτονος , φημί , καί ἰσχυρός φαίνω . πότερος ἄλλος τις σημαίνω ὁ εὔτονος ὁ ἰσχυρός , καί δύο ἐγώ διδάσκω σημεῖον ὁ μέτριος πλῆθος , ἤ δύο μέν λέγω ὄνομα , σημεῖον δέ εἷς ; ἐγώ δέ οὐδείς εὑρίσκω ὁ σημαίνω διαφορά , οὔτε κατά ὁ γένος οὔτε κατά ὁ εἶδος οὔτε ἐν ὁ μάλα ἤ ἥσσων , ἀλλά ὑπό ἑκάτερος σημαίνω νομίζω αὐτός . εἰ δέ βούλομαι , τίθημι ὁ ἕτερος ἐπίτασις τε καί αὔξησις ἐμφαίνω παρά ἕτερος , εἶτα οὖν ὁ ἰσχυρός παρά ὁ εὔτονος , εἴτε ὁ εὔτονος παρά ὁ ἰσχυρός · ἀλλά ὁμοειδής γε πάντως ἐπί ὁ σημαίνω ἐκ ἀμφότερος . ἔνθα δέ αὔξησις εἰμί , ὁ εἶδος μένω , ἐνταῦθα οὐ εἰμί διδασκαλία δύο σημαίνω . εὔδηλος δέ ὅτι ἕτερος γένος ὁ πλῆθος , ὅς πρός ὁ δύναμις εἰμί , οὐδέ μιμνῄσκω ὁ ἀρχή ὁ Ἐρασίστρατος , οὔτε οὖν κατά οὗτος ὁ βιβλίον οὔτε ἐν ὁ περί πυρετός . ὁ γάρ πληθώρα παρέμπτωσις εἰμί αἰτία κατά αὐτός , ἐπί ὅς φλεγμονή τε συνίστημι καί πυρετός ἕπομαι · πληθώρα τε γένεσις ἐναργής δηλόω ἐν ὁ προγράφω ῥῆσις , κατά ὅς ἐπισάττω ὁ ἐν ὁ σῶμα ἀγγεῖον καί ἐπιπλεῖστον διατείνω φημί . οὗτος γάρ αὐτός χράω ὁ ῥῆμα , ὥσπερ καί ὅτι διά ὁ μηκέτι δύναμαι ὁ ἐπίσαξις ἐπιδέχομαι , παρέμπτωσις εἰς ὁ ἀρτηρία γίγνομαι ὁ περισσός , ὁ ὁρμή ἐκεῖσε λαμβάνω ὁ πληθύνω κατά ὁ φλέψ . παραλείπω μέν οὖν τις ᾀνταῦθη κατά ὁ διαίρεσις . οὐ γάρ οὕτως ἁπλῶς χρή λέγω , ὅταν μηκέτι ἐπίσαξις ὁ φλέψ δέχομαι , ὁ ὁρμή γίγνομαι ὁ ἐν αὐτός εἰς ὁ ὁ πνεῦμα ἀγγεῖον · πολύς δέ εἰμί ἀγαθός φημί , δύο ἕτερος ἕπομαι ὁ προλέγω πλήρωσις ὁ φλέψ , ἤτοι ῥῆξις αὐτός χιτών ἤ μετάχυσις ὁ αἷμα εἰς ὁ ὁ πνεῦμα ἀγγεῖον . ὁ δέ ἐκ ἀνάγκη οἴομαι μέν μεταχέω ὁ αἷμα διά ὁ μή χωρέω πρός ὁ φλέψ ; ἐπιλανθάνομαι παντάπασι εἰμί , ὡς γίγνομαι ποτέ ῥῆξις ἀγγεῖον διά πλῆθος , ἵνα παραλείπω ὁ ἄνευ μετάχυσις ἀναστόμωσις ἐναργής πολλάκις εἰς αἰσθητός εὐρυχωρία γίγνομαι ἔντερον καί γαστήρ καί στόμαχος καί φάρυγξ καί στόμα . ἀλλά ὁ μέν ἐν ὁ διαίρεσις ὁ λόγος ﻿ ἐλλιπής οὐ ἐν οὗτος μόνος Ἐρασίστρατος συνήθης , ἀλλά καί κατά ἄλλος σύνταγμα σχεδόν ἅπας .