galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 5.5
Ὅσα τοίνυν ἀναγκαιότατα πρὸς τὴν προκειμένην ἡμῖν πραγματείαν ἐστὶ , ταῦτα ἐπέλθωμεν μόνα , καὶ πρῶτόν γε αὐτῶν προχειρισώμεθα τὸ περὶ τῆς τῶν παίδων διοικήσεως . οὔτε γὰρ ὑπὸ λόγου τὰς ὁρμὰς αὐτῶν ἐπιτροπεύεσθαι δυνατὸν εἰπεῖν , ( οὐ γὰρ ἔχουσιν ἤδη τὸν λόγον , ) οὔθ’ ὡς οὐ θυμοῦταί τε καὶ λυπεῖται , καὶ ἥδεται , καὶ γελᾷ , καὶ κλαίει , καὶ τοιαῦθ’ ἕτερα πάθη πάσχει μυρία . πολὺ γὰρ δὴ καὶ πλείω καὶ σφοδρότερα τὰ πάθη τοῖς παιδίοις ἐστὶν ἢ τοῖς τελείοις . οὐ μὴν ἀκολουθεῖ γε ταῦτα τοῖς Χρυσίππου δόγμασιν , ὥσπερ οὔτε τὸ μηδεμίαν οἰκείωσιν εἶναι φύσει πρὸς ἡδονὴν ἢ ἀλλοτρίωσιν πρὸς πόνον . ᾄττει μὲν γὰρ ἀδιδάκτως ἅπαντα τὰ παιδία πρὸς τὰς ἡδονὰς , ἀποστρέφεται δὲ καὶ φεύγει τοὺς πόνους . ὁρῶμεν δ’ αὐτὰ καὶ θυμούμενα , καὶ λακτίζοντα , καὶ δάκνοντα , καὶ νικᾷν ἐθέλοντα καὶ κρατεῖν τῶν τοιούτων , ὥσπερ ἔνια τῶν ζώων , οὐδενὸς ἄθλου προβαλλομένου παρὰ τὸ νικᾷν αὐτό . φαίνεται δ’ ἐναργῶς τὸ τοιοῦτον ἐπ’ ὀρτύγων , καὶ ἀλεκτρυόνων , καὶ περδίκων , ἰχνεύμονός τε καὶ ἀσπίδος , καὶ κροκοδείλου , καὶ μυρίων ἑτέρων . οὕτως οὖν οἰκειοῦσθαι καὶ τὰ παιδία φαίνεται καὶ πρὸς ἡδονὴν , καὶ πρὸς νίκην , ὥσπερ ὕστερόν ποτε δείκνυσιν , ἐπειδὰν προβαίνῃ κατὰ τὴν ἡλικίαν , ὅτι πρὸς τὸ καλὸν ἔχει τινὰ φυσικὴν οἰκείωσιν . αἰδεῖται γοῦν ἁμαρτάνοντα , προϊούσης αὐτοῖς τῆς ἡλικίας , καὶ χαίρει τοῖς καλοῖς ἔργοις , καὶ δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἀντιποιεῖται , καὶ πράττει πολλὰ κατὰ τὰς τῶν ἀρετῶν τούτων ἐννοίας , ἔμπροσθεν , ἡνίκα ἦν ἔτι σμικρὰ , κατὰ πάθος ζῶντα , καὶ τῶν ἐκ τοῦ λόγου προσταγμάτων οὐδεμίαν φροντίδα ποιούμενα . τριῶν οὖν τούτων ὑμῖν οἰκειώσεων ὑπαρχουσῶν φύσει καθ’ ἕκαστον τῶν μορίων τῆς ψυχῆς εἶδος , πρὸς μὲν τὴν ἡδονὴν διὰ τὸ ἐπιθυμητικὸν , πρὸς δὲ τὴν νίκην διὰ τὸ θυμοειδὲς , πρὸς δὲ τὸ καλὸν διὰ τὸ λογιστικὸν , Ἐπίκουρος μὲν τὴν τοῦ χειρίστου μορίου τῆς ψυχῆς οἰκείωσιν ἐθεάσατο μόνην , ὁ δὲ Χρύσιππος τὴν τοῦ βελτίστου , φάμενος ἡμᾶς οἰκειοῦσθαι πρὸς μόνον τὸ καλὸν , ὅπερ εἶναι δηλονότι καὶ ἀγαθόν . ἁπάσας δὲ τὰς τρεῖς οἰκειώσεις θεάσασθαι μόνοις τοῖς παλαιοῖς ὑπῆρξε φιλοσόφοις . ἐάσας οὖν τὰς δύο ὁ Χρύσιππος εἰκότως ἀπορεῖν ἐρεῖ τῆς κατὰ τὴν κακίαν γενέσεως , οὔτ’ αἰτίαν ἔχων εἰπεῖν αὐτῆς , οὔτε τρόπους τῆς συστάσεως , οὔθ’ ὅπως ἁμαρτάνει τὰ παιδία δυνάμενος ἐξευρεῖν , ἅπερ εὐλόγως , οἶμαι , πάντα καὶ ὁ Ποσειδώνιος αὐτοῦ καταμέμφεται καὶ ἐλέγχει . εἰ γὰρ δὴ πρὸς τὸ καλὸν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ᾠκείωται τὰ παιδία , τὴν κακίαν οὐκ ἔνδοθεν οὐδ’ ἐξ ἑαυτῶν , ἀλλ’ ἔξωθεν μόνον ἐχρῆν αὐτοῖς ἐγγίγνεσθαι . ἀλλὰ μὴν ὁρᾶταί γε , κᾂν χρηστοῖς ἔθεσιν ἐντρέφηται καὶ προσηκόντως παιδεύηται , πάντως ἐξαμαρτάνοντά τι , καὶ τοῦτ’ αὐτὸ καὶ ὁ Χρύσιππος ὁμολογεῖ . καίτοι γ’ ἐνῆν αὐτῷ ὑπεριδόντι τῶν ἐναργῶς φαινομένων αὐτὸ μόνον ὁμολογῆσαι τὸ ταῖς ἰδίαις ὑποθέσεσιν ἀκόλουθον , εἰ καλῶς ἀχθείη τὰ παιδία , πάντως αὐτὰ φάσκοντι σοφοὺς ἄνδρας γενήσεσθαι τοῦ χρόνου προϊόντος . ἀλλ’ οὐκ ἐτόλμησε τοῦτό γε καταψεύσασθαι τῶν φαινομένων , ἀλλὰ κᾂν ὑπὸ φιλοσόφῳ τρέφηται μόνῳ , καὶ μηδὲν μήτε θεάσηται μήτ’ ἀκούσῃ πώποτε παράδειγμα κακίας , ὅμως οὐκ ἐξ ἀνάγκης αὐτὰ φιλοσοφήσειν · διττὴν γὰρ εἶναι τῆς διαστροφῆς τὴν αἰτίαν , ἑτέραν μὲν ἐκ κατηχήσεως τῶν πολλῶν ἀνθρώπων ἐγγιγνομένην , ἑτέραν δ’ ἐξ αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως . ἐγὼ δὲ ὑπὲρ ἑκατέρας αὐτῶν ἀπορῶ , καὶ πρώτης γε τῆς ἐκ τῶν πέλας γιγνομένης . καὶ γὰρ διὰ τί θεασάμενά τε καὶ ἀκούσαντα παράδειγμα κακίας οὐχὶ μισεῖ τοῦτο καὶ φεύγει τῷ μηδεμίαν οἰκείωσιν ἔχειν πρὸς αὐτὸ , θαυμάζειν ἐπέρχεταί μοι , καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον , ἐπειδὰν μήτε θεασάμενα μήτ’ ἀκούσαντα πρὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἐξαπατηθῇ . τίς γὰρ ἀνάγκη , τοὺς παῖδας ὑπὸ μὲν τῆς ἡδονῆς ὡς ἀγαθοῦ δελεάζεσθαι , μηδεμίαν οἰκείωσιν ἔχοντας πρὸς αὐτὴν , ἀποστρέφεσθαι δὲ καὶ φεύγειν τὸν πόνον , εἴπερ μὴ καὶ πρὸς τοῦτον ἠλλοτρίωται φύσει ; τίς δ’ ἀνάγκη , πρὸς μὲν τοὺς ἐπαίνους καὶ τὰς τιμὰς ἥδεσθαί τε καὶ χαίρειν αὐτοῖς , ἄχθεσθαι δὲ καὶ φεύγειν τούς τε ψόγους καὶ τὰς ἀτιμίας , εἴπερ μὴ καὶ πρὸς ταῦτα φύσει τινὰ ἔχουσιν οἰκείωσίν τε καὶ ἀλλοτρίωσιν ; εἰ γὰρ μὴ ταῖς φωναῖς , ἀλλὰ τῇ γε δυνάμει τῶν λεγομένων ὁμολογεῖν ἔοικεν ὁ Χρύσιππος , ὡς ἔστιν οἰκείωσίς τέ τις ἡμῖν καὶ ἀλλοτρίωσις φύσει πρὸς ἕκαστον τῶν εἰρημένων . ἐπειδὰν γὰρ λέγῃ , τὰς περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν ἐγγίνεσθαι τοῖς φαύλοις διαστροφὰς διά τε τὴν πιθανότητα τῶν φαντασιῶν καὶ τὴν κατήχησιν , ἐρωτητέον αὐτὸν τὴν αἰτίαν , δι’ ἣν ἡδονὴ μὲν ὡς ἀγαθὸν , ἀλγηδὼν δ’ ὡς κακὸν πιθανὴν προβάλλουσι φαντασίαν · οὕτως δὲ καὶ διὰ τί τὴν μὲν νίκην τὴν ἐν Ὀλυμπιάσιν καὶ τὴν τῶν ἀνδριάντων ἀνάθεσιν ἐπαινούμενά τε καὶ μακαριζόμενα πρὸς τῶν πολλῶν ἀκούοντες ὡς ἀγαθὰ , περὶ δὲ τῆς ἥττης τε καὶ τῆς ἀτιμίας ὡς κακὰ ἑτοίμως πειθόμεθα . καὶ γὰρ καὶ ταῦθ’ ὁ Ποσειδώνιος μέμφεται καὶ δεικνύναι πειρᾶται πασῶν τῶν ψευδῶν ὑπολήψεων τὰς αἰτίας ἐν μὲν τῷ θεωρητικῷ διὰ τῆς παθητικῆς ὁλκῆς , προηγεῖσθαι δ’ αὐτῆς τὰς ψευδεῖς |δόξας , ἀσθενήσαντος περὶ τὴν κρίσιν τοῦ λογιστικοῦ · γεννᾶσθαι γὰρ τῷ ζώῳ τὴν ὁρμὴν ἐνίοτε μὲν ἐπὶ τῇ τοῦ λογιστικοῦ κρίσει , πολλάκις δ’ ἐπὶ τῇ κινήσει τοῦ παθητικοῦ . συνάπτει δ’ εἰκότως τοῖς λόγοις ταύτοις ὁ Ποσειδώνιος τὰ κατὰ τὸν φυσιογνώμονα φαινόμενα . καὶ γὰρ τῶν ζώων καὶ τῶν ἀνθρώπων , ὅσα μὲν εὐρύστερνά τε καὶ θερμότερα , θυμικώτερα πάνθ’ ὑπάρχειν φύσει , ὅσα δὲ πλατυΐσχιά τε καὶ ψυχρότερα , δειλότερα . καὶ κατὰ τὰς χώρας οὐ σμικρῷ τινι διενηνοχέναι τοῖς ἤθεσι τοὺς ἀνθρώπους εἰς δειλίαν καὶ τόλμαν , ἢ τὸ φιλήδονόν τε καὶ φιλόπονον , ὡς τῶν παθητικῶν κινήσεων τῆς ψυχῆς ἑπομένων ἀεὶ τῇ διαθέσει τοῦ σώματος , ἣν ἐκ τῆς κατὰ τὸ περιέχον κράσεως οὐ κατ’ ὀλίγον ἀλλοιοῦσθαι . καὶ γὰρ δὴ καὶ τὸ αἷμα διαφέρειν ἐν τοῖς ζώοις φησὶ θερμότητι , καὶ ψυχρότητι , καὶ πάχει , καὶ λεπτότητι , καὶ ἄλλαις φησὶ διαφοραῖς οὐκ ὀλίγαις , ὑπὲρ ὧν Ἀριστοτέλης ἐπὶ πλεῖστον διῆλθεν . ἡμεῖς δὲ κατὰ τινα οἰκεῖον καιρὸν ἐπὶ προήκοντι τῷ λόγῳ μνημονεύσομεν αὐτῶν , ἡνίκα ἂν καὶ αὐτὰς τὰς Ἱπποκράτους τε καὶ Πλάτωνος ῥήσεις περὶ τούτων παραγράφωμεν . ἐν δὲ τῷ παρόντι πρὸς τοὺς περὶ τὸν Χρύσιππον ὁ λόγος ἐνέστηκέ μοι , μήτ’ ἄλλο γιγνώσκοντας τῶν κατὰ τὰ πάθη , μήθ’ ὡς αἱ τοῦ σώματος κράσεις οἰκείας ἑαυταῖς ἐργάζονται τὰς παθητικὰς κινήσεις · οὕτως γὰρ ὁ Ποσειδώνιος ὀνομάζειν εἴωθεν . Ἀριστοτέλης δ’ ἄντικρυς ἤδη καλεῖ τῶν ζώων ἁπάσας τὰς τοιαύτας τῆς ψυχῆς καταστάσεις , ἐξηγεῖταί τε , καθ’ ὅντινα τρόπον ἐπὶ ταῖς διαφερούσαις κράσε σισυνίσταται . διόπερ , οἶμαι , καὶ ἡ τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς ἴασις ἐπ’ ἐνίων μὲν εὔκολός τε καὶ ῥᾳδία , διὰ τὸ μήτε τὰς παθητικὰς κινήσεις αὐτοῖς ἰσχυρὰς ὑπάρχειν , μήτε τὸ λογιστικὸν ἀσθενὲς φύσει καὶ ἀσύνετον , ἀλλὰ δι’ ἀμαθίαν καὶ μοχθηροὺς ἐθισμοὺς ἐμπαθῶς ἀναγκάζεσθαι ζῇν τοὺς τοιούτους ἀνθρώπους , ἐνίοις δὲ χαλεπὴ καὶ δύσκολος , ὅταν κινήσεις αἱ κατὰ πάθος , αἱ διὰ τὴν τοῦ σώματος κατασκευὴν ἀναγκαίως γιγνόμεναι , μεγάλαι δή τινες οὖσαι τύχωσι καὶ σφοδραὶ , τό τε λογιστικὸν ἀσθενὲς καὶ ἀσύνετον φύσει . χρὴ γὰρ καὶ τοῦτο μὲν ἐπιστήμην λαβεῖν τῶν ἀληθῶν , καὶ τὰς κατὰ πάθος δὲ κινήσεις ἀμβλυνθῆναι χρηστοῖς ἐπιτηδεύμασιν ἐθισθεῖσαν , εἴ τις μέλλοι βελτίονα τὸ ἦθος ἀποδείξειν τὸν ἄνθρωπον . οὕτω δὲ καὶ πλάττειν ἐξ ἀρχῆς ἄνθρωπον χρὴ πρὸς τὸ βέλτιστον , ἁπάντων μὲν πρῶτον αὐτῶν τῶν σπερμάτων προνοουμένους , οἷς ἐφεξῆς τῆς διαίτης , ἣν ἡ κύουσα διαιτήσεται , κατὰ τε τὰς τροφὰς καὶ τὰ πόματα , καὶ τὰ γυμνάσια καὶ τὰς ἡσυχίας , καὶ τοὺς ὕπνους καὶ τὰς ἐγρηγόρσεις , ἐπιθυμίας τε καὶ θυμοὺς , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα , περὶ ὧν ἁπάντων ὁ μὲν Πλάτων ἀκριβέστατα διῆλθεν , ὁ δὲ Χρύσιππος οὐ μόνον αὐτὸς οὐδὲν ἱκνούμενον εἶπεν , ἀλλ’ οὐδὲ τῶν ἀπ’ αὐτοῦ τινι κατέλιπεν ἀφορμὴν εὑρέσεως , μοχθηρὰν ὑποβαλλόμενος τῷ λόγῳ τὴν κρηπῖδα . ταῦτά τοι καὶ ὁ Ποσειδώνιος αὐτῷ μέμφεται μετὰ τοῦ καὶ θαυμάζειν , ὅσα Πλάτων εἶπεν ὑπὲρ τῆς τῶν παίδων ἔτι τε κυουμένων ἐν τῇ μήτρᾳ διαπλάσεως , ἀποκυηθέντων τε τροφῆς καὶ παιδείας , καὶ γέγραφεν οἷον ἐπιτομήν τινα κατὰ τὸ πρῶτον αὐτοῦ περὶ παθῶν σύγγραμμα τῶν ὑπὸ Πλάτωνος εἰρημένων , ὡς χρὴ τρέφεσθαι καὶ παιδεύεσθαι τοὺς παῖδας ὑπὲρ τοῦ τὸ παθητικόν τε καὶ ἄλογον τῆς ψυχῆς σύμμετρον ἀποφαίνεσθαι ταῖς κινήσεσι καὶ τοῖς τοῦ λόγου προστάγμασιν εὐπειθές . αὕτη γὰρ ἀρίστη παίδων παιδείας παρασκευὴ τοῦ παθητικοῦ τῆς ψυχῆς , ὡς ἂν ἐπιτηδειοτάτη ᾖ πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ λογιστικοῦ . μικρὸν μὲν γὰρ τὰ πρῶτα καὶ ἀσθενὲς ὑπάρχειν τοῦτο , μέγα δὲ καὶ ἰσχυρὸν ἀποτελεῖσθαι περὶ τὴν τεσσαρεσκαιδεκαετῆ ἡλικίαν , ἡνίκα ἤδη κρατεῖν τε καὶ ἄρχειν αὐτῷ προσήκει καθάπερ ἡνιόχῳ τινὶ τοῦ ζεύγους τῶν συμφύτων ἵππων , ἐπιθυμίας τε καὶ θυμοῦ , μήτ’ ἰσχυρῶν ὑπαρχόντων ἄγαν , μήτ’ ἀσθενῶν , μήτ’ ὀκνηρῶν , μήτ’ ἐκφόρων , μήτε δυσπειθῶν ὅλως , ἢ ἀκόσμων , ἢ ὑβριστῶν , ἀλλ’ εἰς ἅπαν ἑτοίμων ἕπεσθαί τε καὶ πείθεσθαι τῷ λογισμῷ , τούτου δ’ αὐτοῦ τὴν παιδείαν τε καὶ τὴν ἀρετὴν ἐπιστήμην εἶναι τῆς τῶν ὄντων φύσεως , ὥσπερ τοῦ ἡνιόχου τῶν ἡνιοχικῶν θεωρημάτων . ἐν γὰρ ταῖς ἀλόγοις τῆς ψυχῆς δυνάμεσιν ἐπιστήμας οὐκ ἐγγίνεσθαι , καθάπερ οὐδὲ ἐν τοῖς ἵπποις , ἀλλὰ τούτοις μὲν τὴν οἰκείαν ἀρετὴν ἐξ ἐθισμοῦ τινος ἀλόγου παραγίνεσθαι , τοῖς δ’ ἡνιόχοις ἐκ διδασκαλίας λογικῆς . ἕπεται δ’ αὖθις τοῖσδε καὶ ὁ περὶ τῶν ἀρετῶν λόγος αὐτὸς ἔχων τὸ σφάλμα διττὸν , εἴτ’ ἐπιστήμας τις ἁπάσας αὐτὰς , εἴτε δυνάμεις ὑπολάβοι . τῶν μὲν γὰρ ἀλόγων τῆς ψυχῆς μερῶν ἀλόγους ἀνάγκη καὶ τὰς ἀρετὰς εἶναι , τοῦ λογιστικοῦ δὲ μόνου λογικήν . ὥστ’ εὐλόγως ἐκείνων μὲν αἱ ἀρεταὶ δυνάμεις εἰσὶν , ἐπιστήμη δὲ μόνου τοῦ λογιστικοῦ . Χρύσιππος δὲ μεγάλα σφάλλεται , οὐχ ὅτι μηδεμίαν ἀρετὴν ἐποίησε δύναμιν , ( οὐ γὰρ μέγα τὸ τοιοῦτον σφάλμα ἐστὶν , οὐδὲ διαφερόμεθα πρὸς αὐτὸ , ) ἀλλ’ ὅτι πολλὰς ἐπιστήμας τε καὶ ἀρετὰς εἶναι φήσας μίαν ἔφησεν εἶναι δύναμιν τῆς ψυχῆς . οὐ γὰρ ἐνδέχεται μιᾶς δυνάμεως ἀρετὰς εἶναι πολλὰς , εἴ γε μηδὲ τελειοτάτας πολλὰς ἑνὸς πράγματος . μία γὰρ ἑκάστου τῶν ὄντων ἡ τελειότης , ἡ δ’ ἀρετὴ τελειότης ἐστὶ τῆς ἑκάστου φύσεως , ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ . κάλλιον οὖν Ἀρίστων ὁ Χῖος , οὔτε πολλὰς εἶναι τὰς ἀρετὰς τῆς ψυχῆς ἀποφηνάμενος , ἀλλὰ μίαν , ἣν ἐπιστήμην ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν εἶναί φησιν , οὔτε περὶ τῶν παθῶν ἐναντία ταῖς ἰδίαις ὑποθέσεσι γράψας , ὥσπερ ὁ Χρύσιππος .
Lemmas: ὅσος τοίνυν ἀναγκαῖος πρός ὁ πρόκειμαι ἐγώ πραγματεία εἰμί , οὗτος ἐπέρχομαι μόνος , καί πρῶτος γε αὐτός προχειρίζω ὁ περί ὁ ὁ παῖς διοίκησις . οὔτε γάρ ὑπό λόγος ὁ ὁρμή αὐτός ἐπιτροπεύω δυνατός λέγω , ( οὐ γάρ ἔχω ἤδη ὁ λόγος , ) οὔτε ὡς οὐ θυμόω τε καί λυπέω , καί ἥδομαι , καί γελάω , καί κλαίω , καί τοιοῦτος ἕτερος πάθος πάσχω μυρίος . πολύς γάρ δή καί πολύς καί σφοδρός ὁ πάθος ὁ παιδίον εἰμί ἤ ὁ τέλειος . οὐ μήν ἀκολουθέω γε οὗτος ὁ Χρύσιππος δόγμα , ὥσπερ οὔτε ὁ μηδείς οἰκείωσις εἰμί φύσις πρός ἡδονή ἤ ἀλλοτρίωσις πρός πόνος . ἀίσσω μέν γάρ ἀδίδακτος ἅπας ὁ παιδίον πρός ὁ ἡδονή , ἀποστρέφω δέ καί φεύγω ὁ πόνος . ὁράω δέ αὐτός καί θυμόω , καί λακτίζω , καί δάκνω , καί νικάω ἐθέλω καί κρατέω ὁ τοιοῦτος , ὥσπερ ἔνιοι ὁ ζῷον , οὐδείς ἆθλος προβάλλω παρά ὁ νικάω αὐτός . φαίνω δέ ἐναργής ὁ τοιοῦτος ἐπί ὄρτυξ , καί ἀλεκτρυών , καί πέρδιξ , ἰχνεύμων τε καί ἀσπίς , καί κροκόδειλος , καί μυρίος ἕτερος . οὕτως οὖν οἰκειόω καί ὁ παιδίον φαίνω καί πρός ἡδονή , καί πρός νίκη , ὥσπερ ὕστερον ποτέ δείκνυμι , ἐπειδάν προβαίνω κατά ὁ ἡλικία , ὅτι πρός ὁ καλός ἔχω τις φυσικός οἰκείωσις . αἰδέομαι γοῦν ἁμαρτάνω , προέρχομαι αὐτός ὁ ἡλικία , καί χαίρω ὁ καλός ἔργον , καί δικαιοσύνη καί ὁ ἄλλος ἀρετή ἀντιποιέω , καί πράσσω πολύς κατά ὁ ὁ ἀρετή οὗτος ἔννοια , ἔμπροσθεν , ἡνίκα εἰμί ἔτι μικρός , κατά πάθος ζάω , καί ὁ ἐκ ὁ λόγος πρόσταγμα οὐδείς φροντίς ποιέω . τρεῖς οὖν οὗτος σύ οἰκείωσις ὑπάρχω φύσις κατά ἕκαστος ὁ μόριον ὁ ψυχή εἶδος , πρός μέν ὁ ἡδονή διά ὁ ἐπιθυμητικός , πρός δέ ὁ νίκη διά ὁ θυμοειδής , πρός δέ ὁ καλός διά ὁ λογιστικός , Ἐπίκουρος μέν ὁ ὁ κακός μόριον ὁ ψυχή οἰκείωσις θεάομαι μόνος , ὁ δέ Χρύσιππος ὁ ὁ ἀγαθός , φημί ἐγώ οἰκειόω πρός μόνος ὁ καλός , ὅς εἰμί δηλονότι καί ἀγαθός . ἅπας δέ ὁ τρεῖς οἰκείωσις θεάομαι μόνος ὁ παλαιός ὑπάρχω φιλόσοφος . ἐάω οὖν ὁ δύο ὁ Χρύσιππος ἔοικα ἀπορέω λέγω ὁ κατά ὁ κακία γένεσις , οὔτε αἰτία ἔχω λέγω αὐτός , οὔτε τρόπος ὁ σύστασις , οὔτε ὅπως ἁμαρτάνω ὁ παιδίον δύναμαι ἐξευρίσκω , ὅς εὔλογος , οἴομαι , πᾶς καί ὁ Ποσειδώνιος αὐτός καταμέμφομαι καί ἐλέγχω . εἰ γάρ δή πρός ὁ καλός εὐθύς ἐκ ἀρχή οἰκειόω ὁ παιδίον , ὁ κακία οὐ ἔνδοθεν οὐδέ ἐκ ἑαυτοῦ , ἀλλά ἔξωθεν μόνος χρή αὐτός ἐγγίγνομαι . ἀλλά μήν ὁράω γε , ἔͅν χρηστός ἔθος ἐντρέφω καί προσηκόντως παιδεύω , πάντως ἐξαμαρτάνω τις , καί οὗτος αὐτός καί ὁ Χρύσιππος ὁμολογέω . καίτοι γε ἔνειμι αὐτός ὑπεροράω ὁ ἐναργής φαίνω αὐτός μόνος ὁμολογέω ὁ ὁ ἴδιος ὑπόθεσις ἀκόλουθος , εἰ καλός ἄγω ὁ παιδίον , πάντως αὐτός φάσκω σοφός ἀνήρ γίγνομαι ὁ χρόνος προέρχομαι . ἀλλά οὐ τολμάω οὗτος γε καταψεύδομαι ὁ φαίνω , ἀλλά ἔͅν ὑπό φιλόσοφος τρέφω μόνος , καί μηδείς μήτε θεάομαι μήτε ἀκούω πώποτε παράδειγμα κακία , ὅμως οὐ ἐκ ἀνάγκη αὐτός φιλοσοφέω · δισσός γάρ εἰμί ὁ διαστροφή ὁ αἰτία , ἕτερος μέν ἐκ κατήχησις ὁ πολύς ἄνθρωπος ἐγγίγνομαι , ἕτερος δέ ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ φύσις . ἐγώ δέ ὑπέρ ἑκάτερος αὐτός ἀπορέω , καί πρῶτος γε ὁ ἐκ ὁ πέλας γίγνομαι . καί γάρ διά τίς θεάομαι τε καί ἀκούω παράδειγμα κακία οὐ μισέω οὗτος καί φεύγω ὁ μηδείς οἰκείωσις ἔχω πρός αὐτός , θαυμάζω ἐπέρχομαι ἐγώ , καί πολύς δή μάλα , ἐπειδάν μήτε θεάομαι μήτε ἀκούω πρός αὐτός ὁ πρᾶγμα ἐξαπατάω . τίς γάρ ἀνάγκη , ὁ παῖς ὑπό μέν ὁ ἡδονή ὡς ἀγαθός δελεάζω , μηδείς οἰκείωσις ἔχω πρός αὐτός , ἀποστρέφω δέ καί φεύγω ὁ πόνος , εἴπερ μή καί πρός οὗτος ἀλλοτριόω φύσις ; τίς δέ ἀνάγκη , πρός μέν ὁ ἔπαινος καί ὁ τιμή ἥδομαι τε καί χαίρω αὐτός , ἄχθομαι δέ καί φεύγω ὁ τε ψόγος καί ὁ ἀτιμία , εἴπερ μή καί πρός οὗτος φύσις τις ἔχω οἰκείωσις τε καί ἀλλοτρίωσις ; εἰ γάρ μή ὁ φωνή , ἀλλά ὁ γε δύναμις ὁ λέγω ὁμολογέω ἔοικα ὁ Χρύσιππος , ὡς εἰμί οἰκείωσις τε τις ἐγώ καί ἀλλοτρίωσις φύσις πρός ἕκαστος ὁ λέγω . ἐπειδάν γάρ λέγω , ὁ περί ἀγαθός καί κακός ἐγγίγνομαι ὁ φαῦλος διαστροφή διά τε ὁ πιθανότης ὁ φαντασία καί ὁ κατήχησις , ἐρωτάω αὐτός ὁ αἰτία , διά ὅς ἡδονή μέν ὡς ἀγαθός , ἀλγηδών δέ ὡς κακός πιθανός προβάλλω φαντασία · οὕτως δέ καί διά τίς ὁ μέν νίκη ὁ ἐν Ὀλυμπιάς καί ὁ ὁ ἀνδριάς ἀνάθεσις ἐπαινέω τε καί μακαρίζω πρός ὁ πολύς ἀκούω ὡς ἀγαθός , περί δέ ὁ ἧσσα τε καί ὁ ἀτιμία ὡς κακός ἑτοῖμος πείθω . καί γάρ καί οὗτος ὁ Ποσειδώνιος μέμφομαι καί δείκνυμι πειράω πᾶς ὁ ψευδής ὑπόληψις ὁ αἰτία ἐν μέν ὁ θεωρητικός διά ὁ παθητικός ὁλκή , προηγέομαι δέ αὐτός ὁ ψευδής δοκέω , ἀσθενέω περί ὁ κρίσις ὁ λογιστικός · γεννάω γάρ ὁ ζῷον ὁ ὁρμή ἐνίοτε μέν ἐπί ὁ ὁ λογιστικός κρίσις , πολλάκις δέ ἐπί ὁ κίνησις ὁ παθητικός . συνάπτω δέ ἔοικα ὁ λόγος ταῦτα ὁ Ποσειδώνιος ὁ κατά ὁ φυσιογνώμων φαίνω . καί γάρ ὁ ζῷον καί ὁ ἄνθρωπος , ὅσος μέν εὐρύστερνος τε καί θερμός , θυμικός πᾶς ὑπάρχω φύσις , ὅσος δέ πλατυΐσχιος τε καί ψυχρός , δειλός . καί κατά ὁ χώρα οὐ μικρός τις διαφέρω ὁ ἦθος ὁ ἄνθρωπος εἰς δειλία καί τόλμα , ἤ ὁ φιλήδονος τε καί φιλόπονος , ὡς ὁ παθητικός κίνησις ὁ ψυχή ἕπομαι ἀεί ὁ διάθεσις ὁ σῶμα , ὅς ἐκ ὁ κατά ὁ περιέχω κρᾶσις οὐ κατά ὀλίγος ἀλλοιόω . καί γάρ δή καί ὁ αἷμα διαφέρω ἐν ὁ ζῷον φημί θερμότης , καί ψυχρότης , καί πάχος , καί λεπτότης , καί ἄλλος φημί διαφορά οὐ ὀλίγος , ὑπέρ ὅς Ἀριστοτέλης ἐπί πολύς διέρχομαι . ἐγώ δέ κατά τις οἰκεῖος καιρός ἐπί προήκω ὁ λόγος μνημονεύω αὐτός , ἡνίκα ἄν καί αὐτός ὁ Ἱπποκράτης τε καί Πλάτων ῥῆσις περί οὗτος παραγράφω . ἐν δέ ὁ πάρειμι πρός ὁ περί ὁ Χρύσιππος ὁ λόγος ἐνίστημι ἐγώ , μήτε ἄλλος γιγνώσκω ὁ κατά ὁ πάθος , μήτε ὡς ὁ ὁ σῶμα κρᾶσις οἰκεῖος ἑαυτοῦ ἐργάζομαι ὁ παθητικός κίνησις · οὕτως γάρ ὁ Ποσειδώνιος ὀνομάζω εἴωθα . Ἀριστοτέλης δέ ἄντικρυς ἤδη καλέω ὁ ζῷον ἅπας ὁ τοιοῦτος ὁ ψυχή κατάστασις , ἐξηγέομαι τε , κατά ὅστις τρόπος ἐπί ὁ διαφέρω κράσος σισυνίστημι . διόπερ , οἴομαι , καί ὁ ὁ πάθος ὁ ψυχή ἴασις ἐπί ἔνιοι μέν εὔκολος τε καί ῥᾴδιος , διά ὁ μήτε ὁ παθητικός κίνησις αὐτός ἰσχυρός ὑπάρχω , μήτε ὁ λογιστικός ἀσθενής φύσις καί ἀσύνετος , ἀλλά διά ἀμαθία καί μοχθηρός ἐθισμός ἐμπαθής ἀναγκάζω ζάω ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος , ἔνιοι δέ χαλεπός καί δύσκολος , ὅταν κίνησις ὁ κατά πάθος , ὁ διά ὁ ὁ σῶμα κατασκευή ἀναγκαῖος γίγνομαι , μέγας δή τις εἰμί τυγχάνω καί σφοδρός , ὁ τε λογιστικός ἀσθενής καί ἀσύνετος φύσις . χρή γάρ καί οὗτος μέν ἐπιστήμη λαμβάνω ὁ ἀληθής , καί ὁ κατά πάθος δέ κίνησις ἀμβλύνω χρηστός ἐπιτήδευμα ἐθίζω , εἰ τις μέλλω ἀγαθός ὁ ἦθος ἀποδείκνυμι ὁ ἄνθρωπος . οὕτως δέ καί πλάσσω ἐκ ἀρχή ἄνθρωπος χρή πρός ὁ ἀγαθός , ἅπας μέν πρῶτος αὐτός ὁ σπέρμα προνοέω , ὅς ἐφεξῆς ὁ δίαιτα , ὅς ὁ κύω διαιτέω , κατά τε ὁ τροφή καί ὁ πόμα , καί ὁ γυμνάσιον καί ὁ ἡσυχία , καί ὁ ὕπνος καί ὁ ἐγρήγορσις , ἐπιθυμία τε καί θυμός , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος , περί ὅς ἅπας ὁ μέν Πλάτων ἀκριβής διέρχομαι , ὁ δέ Χρύσιππος οὐ μόνος αὐτός οὐδείς ἱκνέομαι λέγω , ἀλλά οὐδέ ὁ ἀπό αὐτός τις καταλείπω ἀφορμή εὕρεσις , μοχθηρός ὑποβάλλω ὁ λόγος ὁ κρηπίς . οὗτος τοι καί ὁ Ποσειδώνιος αὐτός μέμφομαι μετά ὁ καί θαυμάζω , ὅσος Πλάτων λέγω ὑπέρ ὁ ὁ παῖς ἔτι τε κυέω ἐν ὁ μήτρα διάπλασις , ἀποκυέω τε τροφή καί παιδεία , καί γράφω οἷος ἐπιτομή τις κατά ὁ πρῶτος αὐτός περί πάθος σύγγραμμα ὁ ὑπό Πλάτων λέγω , ὡς χρή τρέφω καί παιδεύω ὁ παῖς ὑπέρ ὁ ὁ παθητικός τε καί ἄλογος ὁ ψυχή σύμμετρος ἀποφαίνω ὁ κίνησις καί ὁ ὁ λόγος πρόσταγμα εὐπειθής . οὗτος γάρ ἀγαθός παῖς παιδεία παρασκευή ὁ παθητικός ὁ ψυχή , ὡς ἄν ἐπιτήδειος εἰμί πρός ὁ ἀρχή ὁ λογιστικός . μικρός μέν γάρ ὁ πρῶτος καί ἀσθενής ὑπάρχω οὗτος , μέγας δέ καί ἰσχυρός ἀποτελέω περί ὁ τεσσαρεσκαιδεκαέτης ἡλικία , ἡνίκα ἤδη κρατέω τε καί ἄρχω αὐτός προσήκω καθά ἡνίοχος τις ὁ ζεῦγος ὁ σύμφυτος ἵππος , ἐπιθυμία τε καί θυμός , μήτε ἰσχυρός ὑπάρχω ἄγαν , μήτε ἀσθενής , μήτε ὀκνηρός , μήτε ἔκφορος , μήτε δυσπειθής ὅλος , ἤ ἄκοσμος , ἤ ὑβριστής , ἀλλά εἰς ἅπας ἑτοῖμος ἕπομαι τε καί πείθω ὁ λογισμός , οὗτος δέ αὐτός ὁ παιδεία τε καί ὁ ἀρετή ἐπιστήμη εἰμί ὁ ὁ εἰμί φύσις , ὥσπερ ὁ ἡνίοχος ὁ ἡνιοχικός θεώρημα . ἐν γάρ ὁ ἄλογος ὁ ψυχή δύναμις ἐπιστήμη οὐ ἐγγίγνομαι , καθά οὐδέ ἐν ὁ ἵππος , ἀλλά οὗτος μέν ὁ οἰκεῖος ἀρετή ἐκ ἐθισμός τις ἄλογος παραγίγνομαι , ὁ δέ ἡνίοχος ἐκ διδασκαλία λογικός . ἕπομαι δέ αὖθις ὅδε καί ὁ περί ὁ ἀρετή λόγος αὐτός ἔχω ὁ σφάλμα δισσός , εἴτε ἐπιστήμη τις ἅπας αὐτός , εἴτε δύναμις ὑπολαμβάνω . ὁ μέν γάρ ἄλογος ὁ ψυχή μέρος ἄλογος ἀνάγκη καί ὁ ἀρετή εἰμί , ὁ λογιστικός δέ μόνος λογικός . ὥστε εὔλογος ἐκεῖνος μέν ὁ ἀρετή δύναμις εἰμί , ἐπιστήμη δέ μόνος ὁ λογιστικός . Χρύσιππος δέ μέγας σφάλλω , οὐ ὅτι μηδείς ἀρετή ποιέω δύναμις , ( οὐ γάρ μέγας ὁ τοιοῦτος σφάλμα εἰμί , οὐδέ διαφέρω πρός αὐτός , ) ἀλλά ὅτι πολύς ἐπιστήμη τε καί ἀρετή εἰμί φημί εἷς φημί εἰμί δύναμις ὁ ψυχή . οὐ γάρ ἐνδέχομαι εἷς δύναμις ἀρετή εἰμί πολύς , εἰ γε μηδέ τέλειος πολύς εἷς πρᾶγμα . εἷς γάρ ἕκαστος ὁ εἰμί ὁ τελειότης , ὁ δέ ἀρετή τελειότης εἰμί ὁ ἕκαστος φύσις , ὡς αὐτός ὁμολογέω . καλός οὖν Ἀρίστων ὁ Χῖος , οὔτε πολύς εἰμί ὁ ἀρετή ὁ ψυχή ἀποφαίνω , ἀλλά εἷς , ὅς ἐπιστήμη ἀγαθός τε καί κακός εἰμί φημί , οὔτε περί ὁ πάθος ἐναντίος ὁ ἴδιος ὑπόθεσις γράφω , ὥσπερ ὁ Χρύσιππος .