galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 8.3
Δόξει δ’ ἐν τῷ μὴ καλεῖν αὐτὰ στοιχεῖα διαφέρεσθαι πρὸς Ἱπποκράτην . καίτοι γε οὐδὲ ἐκεῖνος ὠνόμασεν αὐτὰ στοιχεῖα , μόνον δ’ , ὅτι , τούτων συνιόντων καὶ κεραννυμένων , τὰ φυσικὰ γίγνεται σώματα . καὶ τούτων προσωτέρω χωρεῖν ὁ μὲν Ἱπποκράτης οὐδεμίαν ἀνάγκην εἶναί φησι , πρακτικὴν , οὐ θεωρητικὴν μετερχόμενος τέχνην . ὁ δὲ Πλάτων , ὡς ἂν τὴν θεωρητικὴν φιλοσοφίαν ἡγούμενος εἶναι τιμιωτάτην , οὐκ ἠρκέσθη μόναις ταῖς φαινομέναις ἐν τοῖς στοιχείοις δυνάμεσιν , ἀλλὰ καὶ τὴν αἰτίαν ἐπιζητεῖ τῆς γενέσεως αὐτῶν , ἄχρηστον ἰατρῷ σκέμμα . διὰ τί γὰρ ὑγραίνει μὲν τὸ ὕδωρ , καίει δὲ τὸ πῦρ , ἢ διὰ τί ῥεῖ μὲν τὸ ὕδωρ , ἄνω δὲ φέρεται τὸ πῦρ , ἑδραιοτάτη δὲ καὶ βαρυτάτη τῶν στοιχείων ἐστὶν ἡ γῆ , πρὸς τὰς τῶν νόσων ἰάσεις οὐδὲν συντελεῖ . μόνον γὰρ ἀρκεῖ τῷ φυλάξοντι μὲν τὴν ὑγίειαν , ἰασομένῳ δὲ τὰς νόσους ἐπίστασθαι , διά τε τὴν εὐκρασίαν τοῦ θερμοῦ , καὶ ψυχροῦ , καὶ ξηροῦ , καὶ ὑγροῦ τὴν ὑγίειαν ὑπάρχειν τοῖς ζώοις , ἐπὶ δὲ ταῖς τούτων δυσκρασίαις τὰς νόσους γίγνεσθαι . τὸ δ’ ἐκζητεῖν , εἴτ’ ἐκ πυραμοειδῶν τῷ σχήματι μορίων σύγκειται τὸ πῦρ , εἴτ’ ἄλλη τίς ἐστιν αἰτία , δι’ ἣν τέμνει τε καὶ διαιρεῖ τὰ πλησιάζοντα σώματα , τῆς θεωρητικῆς φιλοσοφίας ἔργον ἐστὶν , ἣν μεταχειριζόμενος ὁ Πλάτων , τὰ μὲν τοῦ πυρὸς μόρια πυραμοειδῆ φησιν εἶναι , τὰ δὲ τῆς γῆς κυβοειδῆ , τὸ δὲ καλούμενον ὀκτάεδρον σχῆμα τοῦ ἀέρος ἴδιον εἶναι νομίζει , καθάπερ καὶ τὸ εἰκοσάεδρον ὕδατος . εἰ μὲν οὖν ὀρθῶς ἢ οὐκ ὀρθῶς ἐδόξαζε περὶ τούτων ὁ Πλάτων , οὐκ ἔστι τοῦ νῦν ἡμῖν προκειμένου λόγου . διὰ τί γὰρ οὐκ ὀνομάζει στοιχεῖα γῆν καὶ ὕδωρ , ἀέρα τε καὶ πῦρ , ἐζητοῦμεν λόγον ἡμεῖς δοῦναι , ὡς εἴρηται , οὐκ εἰ ψευδῶς ἕκαστον ὧν εἶπε σχημάτων αὐτοῖς ἀπονέμει . διαιρεῖ δὲ τῷ λόγῳ πάλιν αὐτὰ ταῦτα κατ’ ἐπίνοιαν εἴς τε τὴν ὕλην καὶ τὸ σχῆμα . κᾀπειδὴ τὸ σχῆμα σύνθετόν ἐστι , τὸ μὲν τῆς πυραμίδος ἐκ τεσσάρων ἰσοπλεύρων τριγώνων , τὸ δὲ ἑξάεδρον τοῦ κύβου τετραγώνων ἓξ , τὸ δὲ ὀκτάεδρον ὀκτὼ τριγώνων ἰσοπλεύρων , ὥσπερ γε καὶ τὸ εἰκοσάεδρον εἴκοσι τριγώνων , πάλιν ἐπισκοπεῖται τῶν τὰ στερεὰ σχήματα περιοριζόντων ἐπιπέδων τὴν τάξιν , καί φησι , τὸ μὲν ἰσόπλευρον τρίγωνον ἐκ τριγώνων ὀρθογωνίων δυοῖν γενέσθαι , τὸ δὲ τετράγωνον ἐκ τεττάρων . ἐπεὶ δὲ μηκέτι ἀνωτέρω προελθεῖν εἶχεν , ὡς ἐν ἐλαχίστοις ἵσταται τούτοις , καὶ διὰ τοῦτ’ αὐτὸ προσαγορεύει στοιχεῖα , τὸ μὲν ἕτερον ἰσοπλεύρου τριγώνου , τὸ δ’ ἕτερον τετραγώνου . παραγράψω δέ σοι καὶ τὰς ῥήσεις αὐτοῦ , πρώτην μὲν τὴν ἐπὶ τῆς πυραμίδος εἰρημένην , ἔχουσαν ᾧδε κατὰ λέξιν . ἄρξει δὴ τότε πρῶτον μὲν εἶδος καὶ σμικρότατον συνιστάμενον . στοιχεῖον δ’ αὐτοῦ τὸ τὴν ὑποτείνουσαν τῆς ἐλάττονος πλευρᾶς διπλασίαν ἔχον μήκει . δευτέραν δὲ ἐπὶ τῇδε , τὴν ἐπὶ τοῦ εἰκοσαέδρου , καὶ αὐτὴν οὕτως ἔχουσαν αὐτοῖς ὀνόμασι . τὸ δὲ τρίτον ἐκ δὶς ἑξήκοντα τῶν στοιχείων συμπαγέντων , στερεῶν δὲ γωνιῶν δώδεκα , ὑπὸ πέντε ἐπιπέδων τριγώνων ἰσοπλεύρων , περιεχομένης ἑκάστης εἴκοσι βάσεις , ἔχον τριγώνους ἰσοπλεύρους , γέγονε . νῦν μὲν οὖν τὰ συστατικὰ τρίγωνα τῶν ὁριζόντων ἐπιπέδων τὰ στερεὰ σχήματα κέκληται στοιχεῖα . προελθὼν δὲ καὶ αὐτὰ τὰ περιοριζόμενα σώματα πρὸς τῶν εἰρημένων ἐπιπέδων ὀνομάζει στοιχεῖα , γράφων οὕτως . ἔστω δὴ κατὰ τὸν αὐτὸν ἄρτι λόγον καὶ κατὰ τὸν εἰκότα , τὸ μὲν τῆς πυραμίδος γεγονὸς στερεὸν εἶδος , πυρὸς στοιχεῖόν τε καὶ σπέρμα , τὸ αἰσθητὸν τουτὶ πῦρ ἀθρόον ἄθροισμα νομίζειν μικρῶν εἶναι σωμάτων , τὸ σχῆμα πάντων ἐχόντων πυραμίδος . ἐκείνων οὖν ἕκαστον στοιχεῖον εἶναί φησι τοῦ πυρὸς , ὡς εἰ καὶ τοῦ τῶν πυρῶν σωροῦ στοιχεῖον ἔλεγεν εἶναί τις ἕκαστον τῶν πυρῶν · κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ τὰ μὲν τῆς φωνῆς στοιχεῖα γεννᾷν πρώτας μὲν τὰς συλλαβὰς , εἶτ’ ἐξ αὐτῶν γεννᾶσθαι τό τ’ ὄνομα , καὶ τὸ ῥῆμα , καὶ τὴν πρόθεσιν , ἄρθρον τε καὶ σύνδεσμον , ἃ πάλιν ὁ Χρύσιππος ὀνομάζει τοῦ λόγου στοιχεῖα . ταυτὶ μὲν οὖν σοι , καίτοι γε οὐκ οὔσης ἀνάγκης , διῆλθον , ὅπως μή τις ἐριστικὸς ἐπηρεάζῃ μου τῷ λόγῳ , διαφέρεσθαι φάσκων ἐν τῷ περὶ τῶν στοιχείων δόγματι τὸν Πλάτωνα τῷ Ἱπποκράτει . τὴν ἀρχὴν μὲν γὰρ οὐδ’ ὠνόμασεν Ἱπποκράτης στοιχεῖα τὴν γῆν καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸν ἀέρα καὶ τὸ πῦρ , ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἡμᾶς ἔφη συνεστάναι , μηκέτι ζητῶν , διὰ τίνα αἰτίαν ἕκαστον αὐτῶν ἔχει δύναμιν ἰδίαν , ἣν ἐναργῶς ὁρῶμεν ἐν αὐτοῖς ὑπάρχουσαν . ὁ Πλάτων δὲ καὶ τοῦτ’ ἐζήτησε πρὸς τῷ συγχωρεῖν , ἐκ τῶν τεττάρων ἅπαντα τὰ γεννητὰ καὶ φθαρτὰ σώματα συμπεπηγέναι .
Lemmas: δοκέω δέ ἐν ὁ μή καλέω αὐτός στοιχεῖον διαφέρω πρός Ἱπποκράτης . καίτοι γε οὐδέ ἐκεῖνος ὀνομάζω αὐτός στοιχεῖον , μόνος δέ , ὅτι , οὗτος συνέρχομαι καί κεράννυμι , ὁ φυσικός γίγνομαι σῶμα . καί οὗτος πρόσω χωρέω ὁ μέν Ἱπποκράτης οὐδείς ἀνάγκη εἰμί φημί , πρακτικός , οὐ θεωρητικός μετέρχομαι τέχνη . ὁ δέ Πλάτων , ὡς ἄν ὁ θεωρητικός φιλοσοφία ἡγέομαι εἰμί τίμιος , οὐ ἀρκέω μόνος ὁ φαίνω ἐν ὁ στοιχεῖον δύναμις , ἀλλά καί ὁ αἰτία ἐπιζητέω ὁ γένεσις αὐτός , ἄχρηστος ἰατρός σκέμμα . διά τίς γάρ ὑγραίνω μέν ὁ ὕδωρ , καίω δέ ὁ πῦρ , ἤ διά τίς ῥέω μέν ὁ ὕδωρ , ἄνω δέ φέρω ὁ πῦρ , ἑδραῖος δέ καί βαρύς ὁ στοιχεῖον εἰμί ὁ γῆ , πρός ὁ ὁ νόσος ἴασις οὐδείς συντελέω . μόνος γάρ ἀρκέω ὁ φυλάσσω μέν ὁ ὑγίεια , ἰάζω δέ ὁ νόσος ἐπίσταμαι , διά τε ὁ εὐκρασία ὁ θερμός , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός ὁ ὑγίεια ὑπάρχω ὁ ζῷον , ἐπί δέ ὁ οὗτος δυσκρασία ὁ νόσος γίγνομαι . ὁ δέ ἐκζητέω , εἴτε ἐκ πυραμοειδής ὁ σχῆμα μόριον σύγκειμαι ὁ πῦρ , εἴτε ἄλλος τις εἰμί αἰτία , διά ὅς τέμνω τε καί διαιρέω ὁ πλησιάζω σῶμα , ὁ θεωρητικός φιλοσοφία ἔργον εἰμί , ὅς μεταχειρίζω ὁ Πλάτων , ὁ μέν ὁ πῦρ μόριον πυραμοειδής φημί εἰμί , ὁ δέ ὁ γῆ κυβοειδής , ὁ δέ καλέω ὀκτάεδρος σχῆμα ὁ ἀήρ ἴδιος εἰμί νομίζω , καθά καί ὁ εἰκοσάεδρος ὕδωρ . εἰ μέν οὖν ὀρθός ἤ οὐ ὀρθός δοξάζω περί οὗτος ὁ Πλάτων , οὐ εἰμί ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι λόγος . διά τίς γάρ οὐ ὀνομάζω στοιχεῖον γῆ καί ὕδωρ , ἀήρ τε καί πῦρ , ζητέω λόγος ἐγώ δίδωμι , ὡς λέγω , οὐ εἰ ψευδής ἕκαστος ὅς λέγω σχῆμα αὐτός ἀπονέμω . διαιρέω δέ ὁ λόγος πάλιν αὐτός οὗτος κατά ἐπίνοια εἰς τε ὁ ὕλη καί ὁ σχῆμα . ἐͅπειδὴ ὁ σχῆμα σύνθετος εἰμί , ὁ μέν ὁ πυραμίς ἐκ τέσσαρες ἰσόπλευρος τρίγων , ὁ δέ ἑξάεδρος ὁ κύβος τετράγωνος ἕξ , ὁ δέ ὀκτάεδρον ὀκτώ τρίγων ἰσόπλευρος , ὥσπερ γε καί ὁ εἰκοσάεδρος εἴκοσι τρίγων , πάλιν ἐπισκοπέω ὁ ὁ στερεός σχῆμα περιορίζω ἐπίπεδος ὁ τάξις , καί φημί , ὁ μέν ἰσόπλευρος τρίγωνος ἐκ τρίγων ὀρθογώνιον δύο γίγνομαι , ὁ δέ τετράγωνος ἐκ τέσσαρες . ἐπεί δέ μηκέτι ἀνώτερος προέρχομαι ἔχω , ὡς ἐν ἐλαχύς ἵστημι οὗτος , καί διά οὗτος αὐτός προσαγορεύω στοιχεῖον , ὁ μέν ἕτερος ἰσόπλευρος τρίγωνον , ὁ δέ ἕτερος τετράγωνος . παραγράφω δέ σύ καί ὁ ῥῆσις αὐτός , πρῶτος μέν ὁ ἐπί ὁ πυραμίς λέγω , ἔχω ὧδε κατά λέξις . ἄρχω δή τότε πρῶτος μέν εἶδος καί μικρός συνίστημι . στοιχεῖον δέ αὐτός ὁ ὁ ὑποτείνω ὁ ἐλαχύς πλευρά διπλάσιος ἔχω μῆκος . δεύτερος δέ ἐπί ὅδε , ὁ ἐπί ὁ εἰκοσάεδρος , καί αὐτός οὕτως ἔχω αὐτός ὄνομα . ὁ δέ τρίτος ἐκ δίς ἑξήκοντα ὁ στοιχεῖον συμπάσσω , στερεός δέ γωνία δώδεκα , ὑπό πέντε ἐπίπεδος τρίγων ἰσόπλευρος , περιέχω ἕκαστος εἴκοσι βάσις , ἔχω τρίγωνος ἰσόπλευρος , γίγνομαι . νῦν μέν οὖν ὁ συστατικός τρίγωνος ὁ ὁρίζω ἐπίπεδος ὁ στερεός σχῆμα καλέω στοιχεῖον . προέρχομαι δέ καί αὐτός ὁ περιορίζω σῶμα πρός ὁ λέγω ἐπίπεδος ὀνομάζω στοιχεῖον , γράφω οὕτως . εἰμί δή κατά ὁ αὐτός ἄρτι λόγος καί κατά ὁ ἔοικα , ὁ μέν ὁ πυραμίς γίγνομαι στερεός εἶδος , πῦρ στοιχεῖον τε καί σπέρμα , ὁ αἰσθητός οὗτος πῦρ ἀθρόος ἄθροισμα νομίζω μικρός εἰμί σῶμα , ὁ σχῆμα πᾶς ἔχω πυραμίς . ἐκεῖνος οὖν ἕκαστος στοιχεῖον εἰμί φημί ὁ πῦρ , ὡς εἰ καί ὁ ὁ πυρός σωρός στοιχεῖον λέγω εἰμί τις ἕκαστος ὁ πυρός · κατά δέ ὁ αὐτός λόγος καί ὁ μέν ὁ φωνή στοιχεῖον γεννάω πρῶτος μέν ὁ συλλαβή , εἶτα ἐκ αὐτός γεννάω ὁ τε ὄνομα , καί ὁ ῥῆμα , καί ὁ πρόθεσις , ἄρθρον τε καί σύνδεσμος , ὅς πάλιν ὁ Χρύσιππος ὀνομάζω ὁ λόγος στοιχεῖον . οὗτος μέν οὖν σύ , καίτοι γε οὐ εἰμί ἀνάγκη , διέρχομαι , ὅπως μή τις ἐριστικός ἐπηρεάζω ἐγώ ὁ λόγος , διαφέρω φάσκω ἐν ὁ περί ὁ στοιχεῖον δόγμα ὁ Πλάτων ὁ Ἱπποκράτης . ὁ ἀρχή μέν γάρ οὐδέ ὀνομάζω Ἱπποκράτης στοιχεῖον ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ καί ὁ ἀήρ καί ὁ πῦρ , ἀλλά ἐκ αὐτός ἐγώ φημί συνίστημι , μηκέτι ζητέω , διά τίς αἰτία ἕκαστος αὐτός ἔχω δύναμις ἴδιος , ὅς ἐναργής ὁράω ἐν αὐτός ὑπάρχω . ὁ Πλάτων δέ καί οὗτος ζητέω πρός ὁ συγχωρέω , ἐκ ὁ τέσσαρες ἅπας ὁ γεννητός καί φθαρτός σῶμα συμπήγνυμι .