galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 7.5
Μάλιστα δ’ ἂν πεισθείη τις τοῦτο γίνεσθαι μαθὼν , ὅπως εὔλογόν ἐστιν ὁρᾷν ἡμᾶς . ἀρχὴ δὲ καὶ τοῦδε τοῦ λόγου τοιάδε . τὸ βλεπόμενον σῶμα δυοῖν θάτερον ἢ πέμπον τι πρὸς ἡμᾶς ἀφ’ ἑαυτοῦ σὺν ἐκείνῳ καὶ τὴν ἰδίαν ἐνδείκνυται διάγνωσιν , ἢ , εἴπερ αὐτὸ μηδὲν πέμπει , περιμένει τινὰ παρ’ ἡμῶν ἀφικέσθαι δύναμιν αἰσθητικὴν ἑαυτῷ . πότερον οὖν αὐτῶν ἐστιν ἀληθέστερον , ὧδ’ ἂν μάλιστα κριθείη . διὰ τοῦ κατὰ τὴν κόρην τρήματος ὁρῶμεν , ὅπερ εἰ περιέμενε πρὸς ἑαυτὸ παραγενέσθαι τινὰ μοῖραν , ἢ δύναμιν , ἢ εἴδωλον , ἢ ποιότητα τῶν ἐκτὸς ὑποκειμένων σωμάτων , οὐκ ἂν τοῦ βλεπομένου τὸ μέγεθος ἐγνώκειμεν , οἷον ὄρους , εἰ τύχοι , μεγίστου . τηλικοῦτον γὰρ εἴδωλον ἐνέπιπτεν ἂν ἀπ’ αὐτοῦ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν , ἡλίκον ἐστὶν αὐτὸ , ὅπερ παντάπασιν ἄλογον , ἅμα τῷ καὶ κατὰ μίαν ῥοπὴν καιροῦ πρὸς ἕκαστον τῶν ὁρώντων , εἰ καὶ μυρίοι τύχοιεν ὄντες , ἀφικνεῖσθαι . τῷ τε ὀπτικῷ οὐχ οἷόν τε τοσαύτην ῥύσιν ἐκτεινομένῳ λαμβάνειν , ὡς περιχεῖσθαι παντὶ τῷ βλεπομένῳ σώματι . τοῦτο γὰρ ὅμοιόν ἐστι τῷ τῶν Στωϊκῶν σταλαγμῷ κεραννυμένῳ τῇ πάσῃ θαλάττῃ . λείπεται οὖν ἔτι τὸν πέριξ ἀέρα τοιοῦτον ὄργανον ἡμῖν γίγνεσθαι , καθ’ ὃν ὁρῶμεν χρόνον , ὁποῖον ἐν τῶ σώματι τὸ νεῦρον ὑπάρχει διὰ παντός . τοιοῦτον γάρ τι πάσχειν ἔοικεν ὁ περιέχων ἡμᾶς ἀὴρ ὑπὸ τῆς τοῦ πνεύματος ἐκπτώσεως , ὁποῖόν τι καὶ πρὸς τῆς ἡλιακῆς αὐγῆς . ἐκείνη τε γὰρ ψαύουσα τοῦ ἄνω πέρατος αὐτοῦ δίδωσιν εἰς ὅλην τὴν δύναμιν , ἥ τε διὰ τῶν ὀπτικῶν νεύρων ὄψις φαινομένη τὴν μὲν οὐσίαν ἔχει πνευματικὴν , ἐμπίπτουσα δὲ τῷ περιέχοντι καὶ τῇ πρώτῃ προσβολῇ τὴν ἀλλοίωσιν ἐργαζομένη διαδίδωσιν ἄχρι πλείστου συνεχοῦς αὐτῷ , δηλονότι τοῦ πέριξ σώματος ὑπάρχοντος , ὡς ἐν ἀκαρεῖ χρόνῳ τὴν ἀλλοίωσιν εἰς ὅλον αὐτὸ διαπέμπειν . ἐναργῶς γὰρ τοιοῦτον φαίνεται κᾀπὶ τῆς κατὰ τὸν ἥλιον ὑπάρχον δυνάμεως . θέντες γοῦν τι στερεὸν σῶμα μεταξὺ τὸν ἐφεξῆς ἀέρα βλέπομεν εὐθέως ἀπολλύντα τὴν αὐγὴν , ὡς ἐν τῷ μεταβάλλειν φωτοειδῆ γιγνόμενον , οὐκ ἐν τῷ μεταβεβληκέναι διαμένοντα . μόνιμον γὰρ ἂν ἦν τὸ φῶς ἐν ἑαυτῷ μέχρι πολλοῦ , κᾂν ᾔρθη τὸ| φωτίζον . οὕτω δὲ καὶ νεύρου τμηθέντος , ὅσον ἂν ἡ τομὴ χωρήσῃ τῆς πρὸς τὸν ἐγκέφαλον συνεχείας , ἀναίσθητον εὐθέως γίγνεται . φαίνεται γοῦν ὅμοιόν τι πάθος ἀμφοτέροις συμβαῖνον , τῷ τε νεύρῳ καὶ τῷ πέριξ ἀέρι , κατὰ μὲν τὴν ἑαυτῶν φύσιν ἔχουσιν ἤδη τινὰ ὁμοιότητα , πρός τε τὸ μεταβάλλον ὁμοιουμένοις ἀκριβῶς ὡσαύτως τῇ συνεχείᾳ , καὶ τοῦ πάσχειν ἀεὶ δεομένοις , ὥσπερ ὁ πέριξ ἡμῶν ἀὴρ , ὁπότε φωτίζεται . σαφῶς γοῦν ἡ μὲν κατ’ αὐτὸν θερμασία μέχρι πολλοῦ διαμένει , κᾂν χωρισθῇ τὸ θερμαῖνον , ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ ψύξις , οὐκέτι παρόντος τοῦ ψύχοντος , ἡ δ’ αὐγὴ παραχρῆμα τῷ φωτίζοντι συναπέρχεται . φαίνεται δὲ καὶ κατὰ τὰς ἀρτηρίας ἡ αὐτὴ φύσις . ὁμοίως γοῦν τοῖς νεύροις καὶ αὗται διατμηθεῖσαί τε καὶ βρόχῳ διαληφθεῖσαι ἄσφυκτοι γίνονται , στερηθεῖσαι οὐχ , ὡς Ἐρασίστρατος οἴεται , τοῦ παρὰ τῆς καρδίας ἐπιπεμπομένου πνεύματος , ( δέδεικται γὰρ ἐν ἄλλοις ὑφ’ ἡμῶν ἀδύνατον τοῦτο , δειχθήσεταί τε καὶ νῦν ἐν τοῖς ἐφεξῆς , ὡς μηδὲν τῷ λόγῳ λείπειν , ) ἀλλὰ τῷ τοὺς χιτῶνας αὐτῶν συνεχεῖς ὑπάρχοντας τῷ τῆς καρδίας σώματι παρ’ ἐκείνου τὴν δύναμιν ἐπιῤῥέουσαν ἴσχειν ἀεί . κοινὸν μὲν οὖν ἁπασῶν ἐστι τῶν αἰσθητικῶν δυνάμεων ἀπ’ ἐγκεφάλου τὴν ἀρχὴν ἐχουσῶν φέρεσθαι διὰ τῶν νεύρων ἄχρι τῶν οἰκείων ὀργάνων , ὁμοειδὲς δὲ καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν τὸ νεῦρον ὑπάρχειν τῷ ἐγκεφάλῳ , πλὴν ὅσον ἐπιλήθη δυσπαθείας ἕνεκεν εὐθὺς ἐν αὐτῷ τούτῳ , τοσοῦτον ἀπεχώρησε τῆς ἐγκεφάλου φύσεως . ὅσον δὲ ἐσκληρύνθη πιληθὲν , εὐθὺς καὶ διὰ τοῦτ’ αὐτὸ δεῖται τῆς ἐκείνου διηνεκοῦς ἐπικουρίας , ὡς , εἴ γε τοιοῦτον ἔμεινεν , οἷόν ἐστιν ὁ ἐγκέφαλος , οὐκ ἂν ἐδεῖτο τῆς ἐξ αὐτοῦ βοηθείας . αἱ γὰρ τῶν οὐσιῶν ἰδιότητες οἰκείας ἑαυταῖς ἔχουσι καὶ τὰς τῶν δυνάμεων ἰδιότητας . εἰς ὅσον οὖν ἕκαστον τῶν αἰσθητικῶν ἰδίως ὀνομαζομένων νεύρων ἀποκεχώρηκε τῆς ἐγκεφάλου φύσεως , εἰς τοσοῦτον καὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ . καλεῖται δ’ ἰδίως αἰσθητικὰ νεῦρα τὰ τοῖς αἰσθητικοῖς ὀργάνοις ἐπιπεμπόμενα , μαλακώτερα τῶν ἄλλων ὑπάρχοντα τῶν κινούντων τὰ μόρια , προμηθῶς καὶ τοῦτο τῆς φύσεως ἐργασαμένης . ἐπειδὴ γὰρ ἡ μὲν αἴσθησις οὐκ ἄνευ τοῦ διατεθῆναί πως τὸ νεῦρον , ἡ δὲ κίνησις ἐν τῷ δρᾷν μόνῳ τὴν ἐνέργειαν ἔχει , κατὰ λόγον ἁπαλώτερον μὲν τὸ αἰσθητικὸν , σκληρότερον δὲ τὸ κινητικὸν νεῦρον ἐγένετο . μέτεστι δὲ καὶ τοῖς κινητικοῖς ἅπασιν αἰσθήσεως ἁπτικῆς , ἐπειδὴ παχυμερές ἐστι τὸ ταύτης αἰσθητόν . ἔμπαλιν δὲ τούτῳ τὸ τῆς ὄψεως νεῦρον οὐ τῷ τετρῆσθαι μόνον αἰσθητῷ τρήματι τὴν ὑπεροχὴν ἐνδείκνυται τῆς δυνάμεως , ἀλλὰ καὶ τῇ μαλακότητι , καὶ τῷ μεγέθει , καὶ τῷ δύεσθαι πάλιν ἐν ὀφθαλμοῖς γενόμενον ἐξομοιοῦσθαί τε κατὰ πάντα ἐγκεφάλῳ . καὶ αὐτὸ δὲ τὸ νεῦρον ὅλον ἐστὶν ἐγκεφάλου τε καὶ ὀφθαλμοῦ μεταξύ · τὸ μὲν ἔνδον ἑαυτοῦ μαλακώτερον ἔχει , τὸ δ’ ἔξω σκληρότερον , ἀμφοτέρων στοχασαμένου τοῦ δημιουργοῦ , τῆς τε κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν ἀσφαλείας καὶ τοῦ διασώζειν , εἰς ὅσον οἷόν τε , τὴν ἐγκεφάλου φύσιν . εἰκότως οὖν ἁπάντων νεύρων , οὐ μόνον τῶν ἐξ ἐγκεφάλου πεφυκότων , ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκ τοῦ νωτιαίου , μέγιστον ἀπειργάσθη τὸ τῆς ὄψεως . ἐξαίρετα γὰρ ἐχρῆν αὐτῷ παρὰ τἄλλα ὑπάρχειν πολλὰ , τετρῆσθαί τε διὰ τοῦ βάθους , καὶ μαλακὰ μὲν εἶναι ταῦτα , σκληρὰ δὲ τὰ πέριξ , ἀφικνεῖσθαί τε δι’ αὐτοῦ πολλὴν ἐξ ἐγκεφάλου πνευματικὴν οὐσίαν εἰς τὰς χώρας τῶν ὀφθαλμῶν . τό τ’ οὖν τρῆμα πάντως ἐχρῆν ὑπό τινος οὐσίας περιέχεσθαι στεγανῆς , ἥτις ἄνευ τοῦ παχυνθῆναι τὸ νεῦρον οὐκ ἂν ἐγένετο , τό τε πάχος αὐτοῦ διττὴν ἔχει ἰδέαν , μαλακοῦ μὲν ἔνδον , ἔξωθεν δὲ σκληροῦ γενομένου . ὅτι δὲ καὶ τὸν ὀφθαλμὸν οὐκ ὀλίγης ἐχρῆν οὐσίας ἐγκεφάλου μετειληφέναι , πεισθείης ἂν σαφῶς ἀνατεμὼν αὐτόν . εὑρήσεις γὰρ ὑπὸ τοῖς χιτῶσιν ἔνδον ὑγρὰ σφαιροειδῆ διττὰ , τὸ μὲν οὕτω μαλακὸν , οἵαπέρ ἐστιν ὕαλος ἡ μετρίως λυθεῖσα , τὸ δ’ οὕτω σκληρὸν , οἷος ὁ μετρίως παγεὶς κρύσταλλος . ὀνομάζεται δ’ ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ὑαλοειδὲς μὲν τὸ μαλακώτερον , κρυσταλλοειδὲς δὲ τὸ σκληρότερον , ἀπὸ τῆς πρὸς ὕαλόν τε καὶ κρύσταλλον ὁμοιότητος , οἷς οὐ μόνον ταῖς συστάσεσιν , ἀλλὰ καὶ ταῖς χροιαῖς ἔοικεν · ἀκριβῶς γάρ ἐστι καθαρὰ , καὶ διαυγὴς , καὶ λαμπρά . πρότερον μὲν οὖν ἐκδέχεται τὸν ἐξ ἐγκεφάλου καθήκοντα πόρον εἰς ἑκάτερον αὐτῶν τὸ ὑαλοειδὲς , ἐφεξῆς δ’ αὐτῷ τὸ κρυσταλλοειδὲς ἐοικὸς ἀτρέμα πεπλατυσμένῃ σφαίρᾳ . καὶ τοίνυν ὁ πόρος αὐτὸς ἅμα τῷ περιέχοντι νεύρῳ διεξελθὼν τὸν ἔξωθεν χιτῶνα κατὰ τὸν ὀφθαλμὸν ἄμφω ταῦτα πάσχει κατὰ τὴν πρώτην ἔκπτωσιν , ἣν εἰς τὴν χώραν αὐτοῦ ποιεῖται , ἐκεῖ μὲν τὸ πνεῦμα κεραννύον τοῖς ὑγροῖς ὑγροῖς ἕνεκα τοῦ γενέσθαι τὴν οὐσίαν αὐτῶν ὅλην αἰσθητικήν · περιλαμβάνει δ’ αὖθις λυθείσῃ τε καὶ πλατυνθείσῃ τῇ κατὰ τὸ νεῦρον οὐσίᾳ τὸ ὑαλοειδὲς ὑγρὸν ἐμφυόμενος κατὰ τὸ πέρας ἑαυτοῦ τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τοῦ κρυσταλλοειδοῦς . ὥστε σοι τὸ σχῆμα δόξει τοῦ πλατυνθέντος νεύρου παραπλήσιον ἀμφιβλήστρῳ γεγονέναι · διὸ καὶ προσηγορεύκασιν ἀμφιβληστροειδῆ χιτῶνα τουτὶ τὸ σῶμα . καὶ εἰ περιελὼν ὅλον αὐτὸ πειραθείης ὁμοῦ πᾶν ἀθροῖσαι μόριον , ἐγκέφαλός σοι φανεῖται , καὶ εἰ δείξαις γέ τινι μὴ τεθεαμένῳ , πόθεν ἠθροίσθη , φήσει μέρος ὑπάρχειν ἐγκεφάλου τὸ δεικνύμενον σῶμα , καὶ ἀπιστήσει κατὰ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτὸ περιέχεσθαι . τοσαύτῃ μὲν ὑπεροχῇ τῆς κατασκευῆς ὀφθαλμὸς κέχρηται παρὰ τἄλλα τῶν αἰσθήσεων ὄργανα · καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν , εἰς ὅσον αὐτοῦ τὸ πρῶτον αἰσθητὸν ἀκριβέστερόν τ’ ἐστὶ καὶ λεπτομερέστερον , ἢ τοῖς ἄλλοις , εἰς τοσοῦτον καὶ τῆς ἐγκεφάλου φύσεως αὐτὸ ἐπὶ πλέον ἐκείνων μετειληφέναι . οὔτε γὰρ εὑρήσεις αὐτὴν ἔτι τὴν κατὰ τὸν ἐγκέφαλον οὐσίαν ἐν οὐδενὶ τῶν ἄλλων ὀργάνων , οὔτε κατὰ τὰς κοιλίας , ὡς ἐν αὐτῷ , πνεύματος ψυχικοῦ τοσοῦτον πλῆθος . εἰκότως δ’ , ὡς ἔφην , οὕτω κατεσκευάσθη , δεόμενος ὀργάνῳ χρῆσθαι τῷ πέριξ ἀέρι . καὶ γίγνεται δὲ τοιοῦτον ὄργανον αὐτῷ πρὸς τὴν τῶν αἰσθητῶν οἰκείαν διάγνωσιν , οἷον ἐγκεφάλῳ τὸ νεῦρον , ὥσθ’ , ὃν ἔχει λόγον ἐγκέφαλος πρὸς τὸ νεῦρον , τοιοῦτον ὀφθαλμὸς ἔχει πρὸς τὸν ἀέρα . τὸ δ’ οἰκεῖον αἰσθητὸν ὄψεως , ὅπερ καὶ πρῶτον αὐτῆς αἰσθητὸν ὠνόμασα , τὸ τῶν χρωμάτων ἐστὶ γένος . ἐκείνου μὲν γὰρ πρώτου τε καὶ καθ’ αὑτὴν καὶ μόνη τῶν ἄλλων αἰσθάνεται , καθάπερ ἡ γεῦσις τῶν χυμῶν . συνδιαγιγνώσκει δ’ αὐτῷ τὸ κεχρωσμένον σῶμα , καθάπερ ἡ γεῦσις τὸ τοὺς χυμοὺς ἔχον . ἀλλ’ ἡ μὲν γεῦσις ὁμοίως ταῖς ἄλλαις αἰσθήσεσιν ἐπὶ τὸ τοῦ ζώου σῶμα περιμένει παραγενέσθαι τὸ αἰσθητόν · ἡ δ’ ὄψις ἐκτείνεται διὰ μέσου τοῦ ἀέρος ἐπὶ τὸ κεχρωσμένον . ὅθεν αὐτῇ μόνῃ συνδιαγιγνώσκειν ὑπάρχει τῇ χροιᾷ τοῦ βλεπομένου τό τε μέγεθος αὐτοῦ καὶ τὸ σχῆμα , μηδὲ τούτου δυναμένης αἰσθάνεσθαι αἰσθήσεως ἄλλης , ὅτι μὴ κατὰ συμβεβηκὸς ἐνίοτε τῆς ἁφῆς . ἐξείργασται γοῦν τοσοῦτον ὁ λόγος ἐν τῷ πέμπτῳ περὶ ἀποδείξεως . τῇ δ’ οὖν ὄψει πρὸς τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει καὶ θέσιν καὶ διάστημα συνδιαγιγνώσκειν τοῦ κεχρωσμένου σώματος , οὐδενὸς τῶν ἄλλων αἰσθέσθαι δυναμένου ὅσοι δ’ ἐπιχειροῦσι καὶ ὀσφρήσει καὶ ἀκοῇ τὴν θέσιν τὸν ἀτμὸν ἀποπέμποντος σώματος , ἢ τοῦ πλήξαντος τὸν ἀέρα μεταδιδόναι τῆς διαγνώσεως , ὅπως ἁμαρτάνουσιν , οὐ νῦν καιρὸς ἐρεῖν . εἴρηται γὰρ ἐπὶ πλεῖστον ὑπὲρ ἁπάντων τῶν κατὰ τὰς δύο αἰσθήσεις φαινομένων ἐν τῷ πέμπτῳ περὶ τῆς ἀποδείξεως , ὥσπερ γ’ ἔφαμεν · ἐν ᾗ πραγματείᾳ γυμνασάμενός τις ἑτοιμότερον ἀκολουθήσει τοῖς νῦν λεγομένοις . ἐπιδέδεικται γὰρ ἐν ἐκείνοις ἅπαντα μαρτυροῦντα τῷ τὸ βλεπόμενον σῶμα καθ’ ὃν ἂν ὑπάρχῃ τόπον ὁρᾶσθαι . φαίνεται δὲ τοῦτ’ ἐναργῶς καὶ δι’ αὐτῆς τῆς αἰσθήσεως · ὅθεν οὐδ’ οἱ γεωμετρικοὶ μετ’ ἀποδείξεως , ἀλλ’ αὐτόθεν ὡς ἐναργὲς αὐτὸ τιθέασι , καίτοι τοῦ γε κατ’ εὐθείας ὁρᾷν ἡμᾶς γραμμὰς , ἢ τοῦ τὴν ὄψιν , ἐπειδὰν ἀκριβῶς τινι λείῳ καὶ στίλβοντι προσπέσῃ , κατὰ τὴν ἴσην ἀνακλᾶσθαι γωνίαν ᾗ προσέπεσεν , ἀποδείξεις φέρονταί τινες . εἴπερ οὖν ἡ ὄψις μόνη τῶν ἄλλων αἰσθήσεων αἰσθάνεται τοῦ κινοῦντος αὐτὴν αἰσθητοῦ διὰ μέσου τοῦ ἀέρος , οὐχ ὡς βακτηρίας τινὸς , ἀλλ’ ὡς ὁμοειδοῦς τε καὶ συμφυοῦς ἑαυτῇ μορίου , καὶ μόνῃ τοῦτ’ ἐξαίρετον αὐτῇ δέδοται μετὰ τοῦ καὶ δι’ ἀνακλάσεως ὁρᾷν , εἰκότως ἐδεήθη πνεύματος ἄνωθεν ἐπιῤῥέοντος αὐγοειδοῦς , ὃ προσπίπτον τῷ πέριξ ἀέρι καὶ οἷον ἐπιπλῆττον αὐτὸν ἑαυτῷ συνεξομοιώσει . δεόντως οὖν ἐροῦμεν , αὐγοειδὲς μὲν εἶναι τὸ τῆς ὄψεως ὄργανον , ἀεροειδὲς δὲ τὸ τῆς ἀκοῆς , ἀτμοειδὲς δὲ τὸ τῆς ὀδμῆς , καὶ τὸ μὲν τῆς γεύσεως ὑγρὸν , τὸ δὲ τῆς ἁφῆς γεῶδες . οὐδὲ γὰρ οἷόν τ’ ἦν ἑτέρως ἔχειν αὐτὰ τῆς ἐκ τῶν ὁμοίων ἀλλοιώσεως χρῄζοντα , καὶ τοῦτ’ ἄρ’ ἦν , ὃ βούλεται δηλοῦν ὁ Ἐμπεδοκλῆς ἐν οἷς φησι · Γαίῃ μὲν γὰρ γαῖαν ὀπώπαμεν , ὕδατι δ’ ὕδωρ , Αἰθέρι δ’ αἰθέρα δῖον , ἀτὰρ πυρὶ πῦρ ἀΐδηλον . αἰσθανόμεθα γὰρ ὄντως τῷ μὲν γεωδεστέρῳ τῶν αἰσθητηριῶν , ὅπερ ἐστὶν ἡ ἁφὴ , τῆς γεώδους φύσεως ἐν τοῖς αἰσθητοῖς , τῷ δ’ αὐγοειδεστάτῳ , τῷ τῆς ὄψεως , τῆς αὐγοειδοῦς , καθάπερ γε καὶ τῷ κατὰ τὴν ἀκοὴν ἀεροειδεῖ γιγνομένῳ τῶν ἰδίων ἀέρος παθημάτων ἡ διάγνωσις ἀποτελεῖται . καὶ μὲν δὴ καὶ τῷ κατὰ τὴν |γεῦσιν ὑγρῷ καὶ σπογγοειδεῖ τὴν φύσιν ὄντι τῶν χυμῶν ἡμῖν αἴσθησις γίγνεται . λοιπὸν δ’ ἐστὶ τὸ τῆς ὀσφρήσεως ὄργανον , οὐκ ἐν τοῖς κατὰ τὴν ῥῖνα πόροις , ὡς οἱ πολλοὶ νομίζουσιν , ἀλλ’ ἐν τοῖς πέρασι τῶν ἐμπροσθίων ἐγκεφάλου κοιλιῶν , εἰς ἅπερ ἀνήκουσιν οἱ κατὰ τὴν ῥῖνα πόροι · κατὰ τοῦτο γάρ τοι τὸ μόριον ἀτμοειδεστάτας εἶναι συμβέβηκε τὰς κοιλίας αὐτοῦ . γέγραπται δὲ τῷ βουλομένῳ καὶ περὶ τοῦδε βιβλίον ἓν ἡμέτερον , ᾧ καὶ τὸ ἐπίγραμμά ἐστι περὶ τοῦ τῆς ὀσφρήσεως ὀργάνου .
Lemmas: μάλα δέ ἄν πείθω τις οὗτος γίγνομαι μανθάνω , ὅπως εὔλογος εἰμί ὁράω ἐγώ . ἀρχή δέ καί ὅδε ὁ λόγος τοιόσδε . ὁ βλέπω σῶμα δύο ἕτερος ἤ πέμπω τις πρός ἐγώ ἀπό ἑαυτοῦ σύν ἐκεῖνος καί ὁ ἴδιος ἐνδείκνυμι διάγνωσις , ἤ , εἴπερ αὐτός μηδείς πέμπω , περιμένω τις παρά ἐγώ ἀφικνέομαι δύναμις αἰσθητικός ἑαυτοῦ . πότερος οὖν αὐτός εἰμί ἀληθής , ὧδε ἄν μάλα κρίνω . διά ὁ κατά ὁ κόρη τρῆμα ὁράω , ὅς εἰ περιμένω πρός ἑαυτοῦ παραγίγνομαι τις μοῖρα , ἤ δύναμις , ἤ εἴδωλον , ἤ ποιότης ὁ ἐκτός ὑπόκειμαι σῶμα , οὐ ἄν ὁ βλέπω ὁ μέγεθος γνωκείμω , οἷος ὄρος , εἰ τυγχάνω , μέγας . τηλικοῦτος γάρ εἴδωλον ἐμπίπτω ἄν ἀπό αὐτός ὁ ὀφθαλμός ἐγώ , ἡλίκος εἰμί αὐτός , ὅς παντάπασι ἄλογος , ἅμα ὁ καί κατά εἷς ῥοπή καιρός πρός ἕκαστος ὁ ὁράω , εἰ καί μυρίος τυγχάνω εἰμί , ἀφικνέομαι . ὁ τε ὀπτικός οὐ οἷος τε τοσοῦτος ῥύσις ἐκτείνω λαμβάνω , ὡς περιχέω πᾶς ὁ βλέπω σῶμα . οὗτος γάρ ὅμοιος εἰμί ὁ ὁ Στωϊκός σταλαγμός κεράννυμι ὁ πᾶς θάλασσα . λείπω οὖν ἔτι ὁ πέριξ ἀήρ τοιοῦτος ὄργανον ἐγώ γίγνομαι , κατά ὅς ὁράω χρόνος , ὁποῖος ἐν ὁ σῶμα ὁ νεῦρον ὑπάρχω διά πᾶς . τοιοῦτος γάρ τις πάσχω ἔοικα ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ ὑπό ὁ ὁ πνεῦμα ἔκπτωσις , ὁποῖος τις καί πρός ὁ ἡλιακός αὐγή . ἐκεῖνος τε γάρ ψαύω ὁ ἄνω πέρας αὐτός δίδωμι εἰς ὅλος ὁ δύναμις , ὁ τε διά ὁ ὀπτικός νεῦρον ὄψις φαίνω ὁ μέν οὐσία ἔχω πνευματικός , ἐμπίπτω δέ ὁ περιέχω καί ὁ πρῶτος προσβολή ὁ ἀλλοίωσις ἐργάζομαι διαδίδωμι ἄχρι πολύς συνεχής αὐτός , δηλονότι ὁ πέριξ σῶμα ὑπάρχω , ὡς ἐν ἀκαρής χρόνος ὁ ἀλλοίωσις εἰς ὅλος αὐτός διαπέμπω . ἐναργής γάρ τοιοῦτος φαίνω εἰͅπί ὁ κατά ὁ ἥλιος ὑπάρχω δύναμις . τίθημι γοῦν τις στερεός σῶμα μεταξύ ὁ ἐφεξῆς ἀήρ βλέπω εὐθύς ἀπόλλυμι ὁ αὐγή , ὡς ἐν ὁ μεταβάλλω φωτοειδής γίγνομαι , οὐ ἐν ὁ μεταβάλλω διαμένω . μόνιμος γάρ ἄν εἰμί ὁ φάος ἐν ἑαυτοῦ μέχρι πολύς , ἔͅν οἶρθα τότος φωτίζω . οὕτως δέ καί νεῦρον τέμνω , ὅσος ἄν ὁ τομή χωρέω ὁ πρός ὁ ἐγκέφαλος συνέχεια , ἀναίσθητος εὐθύς γίγνομαι . φαίνω γοῦν ὅμοιος τις πάθος ἀμφότερος συμβαίνω , ὁ τε νεῦρον καί ὁ πέριξ ἀήρ , κατά μέν ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἔχω ἤδη τις ὁμοιότης , πρός τε ὁ μεταβάλλω ὁμοιόω ἀκριβής ὡσαύτως ὁ συνέχεια , καί ὁ πάσχω ἀεί δέω , ὥσπερ ὁ πέριξ ἐγώ ἀήρ , ὁπότε φωτίζω . σαφής γοῦν ὁ μέν κατά αὐτός θερμασία μέχρι πολύς διαμένω , ἔͅν χωρίζω ὁ θερμαίνω , ὡσαύτως δέ καί ὁ ψῦξις , οὐκέτι πάρειμι ὁ ψύχω , ὁ δέ αὐγή παραχρῆμα ὁ φωτίζω συναπέρχομαι . φαίνω δέ καί κατά ὁ ἀρτηρία ὁ αὐτός φύσις . ὅμοιος γοῦν ὁ νεῦρον καί οὗτος διατέμνω τε καί βρόχος διαλαμβάνω ἄσφυκτος γίγνομαι , στερέω οὐ , ὡς Ἐρασίστρατος οἴομαι , ὁ παρά ὁ καρδία ἐπιπέμπω πνεῦμα , ( δείκνυμι γάρ ἐν ἄλλος ὑπό ἐγώ ἀδύνατος οὗτος , δείκνυμι τε καί νῦν ἐν ὁ ἐφεξῆς , ὡς μηδείς ὁ λόγος λείπω , ) ἀλλά ὁ ὁ χιτών αὐτός συνεχής ὑπάρχω ὁ ὁ καρδία σῶμα παρά ἐκεῖνος ὁ δύναμις ἐπιρρέω ἴσχω ἀεί . κοινός μέν οὖν ἅπας εἰμί ὁ αἰσθητικός δύναμις ἀπό ἐγκέφαλος ὁ ἀρχή ἔχω φέρω διά ὁ νεῦρον ἄχρι ὁ οἰκεῖος ὄργανον , ὁμοειδής δέ καί κατά ὁ οὐσία ὁ νεῦρον ὑπάρχω ὁ ἐγκέφαλος , πλήν ὅσος πιλέω δυσπάθεια ἕνεκα εὐθύς ἐν αὐτός οὗτος , τοσοῦτος ἀποχωρέω ὁ ἐγκέφαλος φύσις . ὅσος δέ σκληρύνω πιλέω , εὐθύς καί διά οὗτος αὐτός δέω ὁ ἐκεῖνος διηνεκής ἐπικουρία , ὡς , εἰ γε τοιοῦτος μένω , οἷος εἰμί ὁ ἐγκέφαλος , οὐ ἄν δέω ὁ ἐκ αὐτός βοήθεια . ὁ γάρ ὁ οὐσία ἰδιότης οἰκεῖος ἑαυτοῦ ἔχω καί ὁ ὁ δύναμις ἰδιότης . εἰς ὅσος οὖν ἕκαστος ὁ αἰσθητικός ἴδιος ὀνομάζω νεῦρον ἀποχωρέω ὁ ἐγκέφαλος φύσις , εἰς τοσοῦτος καί ὁ δύναμις αὐτός . καλέω δέ ἴδιος αἰσθητικός νεῦρον ὁ ὁ αἰσθητικός ὄργανον ἐπιπέμπω , μαλακός ὁ ἄλλος ὑπάρχω ὁ κινέω ὁ μόριον , προμηθής καί οὗτος ὁ φύσις ἐργάζομαι . ἐπειδή γάρ ὁ μέν αἴσθησις οὐ ἄνευ ὁ διατίθημι πως ὁ νεῦρον , ὁ δέ κίνησις ἐν ὁ δράω μόνος ὁ ἐνέργεια ἔχω , κατά λόγος ἁπαλός μέν ὁ αἰσθητικός , σκληρός δέ ὁ κινητικός νεῦρον γίγνομαι . μέτειμι δέ καί ὁ κινητικός ἅπας αἴσθησις ἁπτικός , ἐπειδή παχυμερής εἰμί ὁ οὗτος αἰσθητός . ἔμπαλιν δέ οὗτος ὁ ὁ ὄψις νεῦρον οὐ ὁ τετραίνω μόνος αἰσθητός τρῆμα ὁ ὑπεροχή ἐνδείκνυμι ὁ δύναμις , ἀλλά καί ὁ μαλακότης , καί ὁ μέγεθος , καί ὁ δύω πάλιν ἐν ὀφθαλμός γίγνομαι ἐξομοιόω τε κατά πᾶς ἐγκέφαλος . καί αὐτός δέ ὁ νεῦρον ὅλος εἰμί ἐγκέφαλος τε καί ὀφθαλμός μεταξύ · ὁ μέν ἔνδον ἑαυτοῦ μαλακός ἔχω , ὁ δέ ἔξω σκληρός , ἀμφότερος στοχάζομαι ὁ δημιουργός , ὁ τε κατά ὁ ὁδοιπορία ἀσφάλεια καί ὁ διασῴζω , εἰς ὅσος οἷος τε , ὁ ἐγκέφαλος φύσις . ἔοικα οὖν ἅπας νεῦρον , οὐ μόνος ὁ ἐκ ἐγκέφαλος φύζω , ἀλλά καί ὁ ἐκ ὁ νωτιαῖος , μέγας ἀπεργάζομαι ὁ ὁ ὄψις . ἐξαιρετός γάρ χρή αὐτός παρά ἄλλος ὑπάρχω πολύς , τετραίνω τε διά ὁ βάθος , καί μαλακός μέν εἰμί οὗτος , σκληρός δέ ὁ πέριξ , ἀφικνέομαι τε διά αὐτός πολύς ἐκ ἐγκέφαλος πνευματικός οὐσία εἰς ὁ χώρα ὁ ὀφθαλμός . ὁ τε οὖν τρῆμα πάντως χρή ὑπό τις οὐσία περιέχω στεγανός , ὅστις ἄνευ ὁ παχύνω ὁ νεῦρον οὐ ἄν γίγνομαι , ὁ τε πάχος αὐτός δισσός ἔχω ἰδέα , μαλακός μέν ἔνδον , ἔξωθεν δέ σκληρός γίγνομαι . ὅτι δέ καί ὁ ὀφθαλμός οὐ ὀλίγος χρή οὐσία ἐγκέφαλος μεταλαμβάνω , πείθω ἄν σαφής ἀνατέμνω αὐτός . εὑρίσκω γάρ ὑπό ὁ χιτών ἔνδον ὑγρός σφαιροειδής δισσός , ὁ μέν οὕτως μαλακός , οἵαπερ εἰμί ὕαλος ὁ μέτριος λύω , ὁ δέ οὕτως σκληρός , οἷος ὁ μέτριος πήγνυμι κρύσταλλος . ὀνομάζω δέ ὑπό ὁ ἰατρός ὑαλοειδής μέν ὁ μαλακός , κρυσταλλοειδής δέ ὁ σκληρός , ἀπό ὁ πρός ὕαλος τε καί κρύσταλλος ὁμοιότης , ὅς οὐ μόνος ὁ σύστασις , ἀλλά καί ὁ χροιά ἔοικα · ἀκριβής γάρ εἰμί καθαρός , καί διαυγής , καί λαμπρός . πρότερος μέν οὖν ἐκδέχομαι ὁ ἐκ ἐγκέφαλος καθήκω πόρος εἰς ἑκάτερος αὐτός ὁ ὑαλοειδής , ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ κρυσταλλοειδής ἔοικα ἀτρέμας πλατύνω σφαῖρα . καί τοίνυν ὁ πόρος αὐτός ἅμα ὁ περιέχω νεῦρον διεξέρχομαι ὁ ἔξωθεν χιτών κατά ὁ ὀφθαλμός ἄμφω οὗτος πάσχω κατά ὁ πρῶτος ἔκπτωσις , ὅς εἰς ὁ χώρα αὐτός ποιέω , ἐκεῖ μέν ὁ πνεῦμα κεράννυμι ὁ ὑγρός ὑγρός ἕνεκα ὁ γίγνομαι ὁ οὐσία αὐτός ὅλος αἰσθητικός · περιλαμβάνω δέ αὖθις λύω τε καί πλατύνω ὁ κατά ὁ νεῦρον οὐσία ὁ ὑαλοειδής ὑγρός ἐμφύω κατά ὁ πέρας ἑαυτοῦ ὁ μέγας κύκλος ὁ κρυσταλλοειδής . ὥστε σύ ὁ σχῆμα δοκέω ὁ πλατύνω νεῦρον παραπλήσιος ἀμφίβληστρον γίγνομαι · διό καί προσαγορεύω ἀμφιβληστροειδής χιτών οὗτος ὁ σῶμα . καί εἰ περιαιρέω ὅλος αὐτός πειράω ὁμοῦ πᾶς ἀθροίζω μόριον , ἐγκέφαλος σύ φαίνω , καί εἰ δείκνυμι γε τις μή θεάομαι , πόθεν ἀθροίζω , φημί μέρος ὑπάρχω ἐγκέφαλος ὁ δείκνυμι σῶμα , καί ἀπιστέω κατά ὁ ὀφθαλμός αὐτός περιέχω . τοσοῦτος μέν ὑπεροχή ὁ κατασκευή ὀφθαλμός χράω παρά ἄλλος ὁ αἴσθησις ὄργανον · καί θαυμαστός οὐδείς , εἰς ὅσος αὐτός ὁ πρῶτος αἰσθητός ἀκριβής τε εἰμί καί λεπτομερής , ἤ ὁ ἄλλος , εἰς τοσοῦτος καί ὁ ἐγκέφαλος φύσις αὐτός ἐπί πολύς ἐκεῖνος μεταλαμβάνω . οὔτε γάρ εὑρίσκω αὐτός ἔτι ὁ κατά ὁ ἐγκέφαλος οὐσία ἐν οὐδείς ὁ ἄλλος ὄργανον , οὔτε κατά ὁ κοιλία , ὡς ἐν αὐτός , πνεῦμα ψυχικός τοσοῦτος πλῆθος . ἔοικα δέ , ὡς φημί , οὕτως κατασκευάζω , δέω ὄργανον χράω ὁ πέριξ ἀήρ . καί γίγνομαι δέ τοιοῦτος ὄργανον αὐτός πρός ὁ ὁ αἰσθητός οἰκεῖος διάγνωσις , οἷος ἐγκέφαλος ὁ νεῦρον , ὥστε , ὅς ἔχω λόγος ἐγκέφαλος πρός ὁ νεῦρον , τοιοῦτος ὀφθαλμός ἔχω πρός ὁ ἀήρ . ὁ δέ οἰκεῖος αἰσθητός ὄψις , ὅς καί πρῶτος αὐτός αἰσθητός ὀνομάζω , ὁ ὁ χρῶμα εἰμί γένος . ἐκεῖνος μέν γάρ πρῶτος τε καί κατά ἑαυτοῦ καί μόνος ὁ ἄλλος αἰσθάνομαι , καθά ὁ γεῦσις ὁ χυμός . συνδιαγιγνώσκω δέ αὐτός ὁ χρώζω σῶμα , καθά ὁ γεῦσις ὁ ὁ χυμός ἔχω . ἀλλά ὁ μέν γεῦσις ὅμοιος ὁ ἄλλος αἴσθησις ἐπί ὁ ὁ ζῷον σῶμα περιμένω παραγίγνομαι ὁ αἰσθητός · ὁ δέ ὄψις ἐκτείνω διά μέσος ὁ ἀήρ ἐπί ὁ χρώζω . ὅθεν αὐτός μόνος συνδιαγιγνώσκω ὑπάρχω ὁ χροιά ὁ βλέπω ὁ τε μέγεθος αὐτός καί ὁ σχῆμα , μηδέ οὗτος δύναμαι αἰσθάνομαι αἴσθησις ἄλλος , ὅτι μή κατά συμβαίνω ἐνίοτε ὁ ἁφή . ἐξεργάζομαι γοῦν τοσοῦτος ὁ λόγος ἐν ὁ πέμπτος περί ἀπόδειξις . ὁ δέ οὖν ὄψις πρός ὁ ἄλλος ὑπάρχω καί θέσις καί διάστημα συνδιαγιγνώσκω ὁ χρώζω σῶμα , οὐδείς ὁ ἄλλος αἰσθάνομαι δύναμαι ὅσος δέ ἐπιχειρέω καί ὄσφρησις καί ἀκοή ὁ θέσις ὁ ἀτμός ἀποπέμπω σῶμα , ἤ ὁ πλήσσω ὁ ἀήρ μεταδίδωμι ὁ διάγνωσις , ὅπως ἁμαρτάνω , οὐ νῦν καιρός λέγω . λέγω γάρ ἐπί πολύς ὑπέρ ἅπας ὁ κατά ὁ δύο αἴσθησις φαίνω ἐν ὁ πέμπτος περί ὁ ἀπόδειξις , ὥσπερ γε φημί · ἐν ὅς πραγματεία γυμνάζω τις ἑτοῖμος ἀκολουθέω ὁ νῦν λέγω . ἐπιδείκνυμι γάρ ἐν ἐκεῖνος ἅπας μαρτυρέω ὁ ὁ βλέπω σῶμα κατά ὅς ἄν ὑπάρχω τόπος ὁράω . φαίνω δέ οὗτος ἐναργής καί διά αὐτός ὁ αἴσθησις · ὅθεν οὐδέ ὁ γεωμετρικός μετά ἀπόδειξις , ἀλλά αὐτόθεν ὡς ἐναργής αὐτός τίθημι , καίτοι ὁ γε κατά εὐθύς ὁράω ἐγώ γραμμή , ἤ ὁ ὁ ὄψις , ἐπειδάν ἀκριβής τις λεῖος καί στίλβω προσπίπτω , κατά ὁ ἴσος ἀνακλάω γωνία ὅς προσπίπτω , ἀπόδειξις φέρω τις . εἴπερ οὖν ὁ ὄψις μόνος ὁ ἄλλος αἴσθησις αἰσθάνομαι ὁ κινέω αὐτός αἰσθητός διά μέσος ὁ ἀήρ , οὐ ὡς βακτηρία τις , ἀλλά ὡς ὁμοειδής τε καί συμφυής ἑαυτοῦ μόριον , καί μόνος οὗτος ἐξαιρετός αὐτός δίδωμι μετά ὁ καί διά ἀνάκλασις ὁράω , ἔοικα δέω πνεῦμα ἄνωθεν ἐπιρρέω αὐγοειδής , ὅς προσπίπτω ὁ πέριξ ἀήρ καί οἷος ἐπιπλήσσω αὐτός ἑαυτοῦ συνεξομοιόω . δεόντως οὖν λέγω , αὐγοειδής μέν εἰμί ὁ ὁ ὄψις ὄργανον , ἀεροειδής δέ ὁ ὁ ἀκοή , ἀτμοειδής δέ ὁ ὁ ὀσμή , καί ὁ μέν ὁ γεῦσις ὑγρός , ὁ δέ ὁ ἁφή γεώδης . οὐδέ γάρ οἷος τε εἰμί ἕτερος ἔχω αὐτός ὁ ἐκ ὁ ὅμοιος ἀλλοίωσις χρῄζω , καί οὗτος ἄρα εἰμί , ὅς βούλομαι δηλόω ὁ Ἐμπεδοκλῆς ἐν ὅς φημί · γῆ μέν γάρ γῆ ὁράω , ὕδωρ δέ ὕδωρ , αἰθήρ δέ αἰθήρ δῖος , ἀτάρ πῦρ πῦρ ἀίδηλος . αἰσθάνομαι γάρ ὄντως ὁ μέν γεώδης ὁ αἰσθητηρία , ὅς εἰμί ὁ ἁφή , ὁ γεώδης φύσις ἐν ὁ αἰσθητός , ὁ δέ αὐγοειδής , ὁ ὁ ὄψις , ὁ αὐγοειδής , καθά γε καί ὁ κατά ὁ ἀκοή ἀεροειδής γίγνομαι ὁ ἴδιος ἀήρ πάθημα ὁ διάγνωσις ἀποτελέω . καί μέν δή καί ὁ κατά ὁ γεῦσις ὑγρός καί σπογγοειδής ὁ φύσις εἰμί ὁ χυμός ἐγώ αἴσθησις γίγνομαι . λοιπός δέ εἰμί ὁ ὁ ὄσφρησις ὄργανον , οὐ ἐν ὁ κατά ὁ ῥίς πόρος , ὡς ὁ πολύς νομίζω , ἀλλά ἐν ὁ πέρας ὁ ἐμπρόσθιος ἐγκέφαλος κοιλία , εἰς ὅς ἀνήκω ὁ κατά ὁ ῥίς πόρος · κατά οὗτος γάρ τοι ὁ μόριον ἀτμοειδής εἰμί συμβαίνω ὁ κοιλία αὐτός . γράφω δέ ὁ βούλομαι καί περί ὅδε βιβλίον εἷς ἡμέτερος , ὅς καί ὁ ἐπίγραμμα εἰμί περί ὁ ὁ ὄσφρησις ὄργανον .