galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 8.7
Καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τῶν κατὰ τὸ βιβλίον λόγων διὰ κεφαλαίων ῥηθήσεται συνόψεως ἕνεκεν , ἐν οἷς τε ὁμολογοῦσιν οἱ ἄνδρες ἀλλήλοις , ἐν οἶς τε διαφέρονται , διὰ μακροτέρων τε κατὰ τὴν ἐσομένην ἡμῖν ἐξήγησιν αὖθις εἰρήσεται . λέγοντος οὖν Ἱπποκράτους ἀεὶ τὸ σύμφυτον θερμὸν αἰτιώτατον εἶναι πάντων τῶν φυσικῶν ἔργων , ὁ Πλάτων οὐ θερμὸν , ἀλλὰ πῦρ ὀνομάζει . ἴδωμεν δ’ , ὅπως ὑπ’ αὐτοῦ διοικεῖσθαι λέγει τὰ τῶν ζώων σώματα . πᾶν ζῶον πάντως περὶ τὸ αἷμα καὶ τὰς φλέβας αὑτοῦ θερμότητα ἔχει , οἷον ἐν ἑαυτῷ πηγήν τινα ἐνοῦσαν πυρός . πλὴν μὲν οὖν πάντα καλῶς εἶπεν . οὐ γὰρ ἐκ παρατρίψεως τοῦ κατὰ τὰς ἀρτηρίας πνεύματος ἡ θερμασία γεννᾶται κατὰ τὰ τῶν ζώων σώματα , καθάπερ ἐκτὸς ἐπὶ λίθων τε καὶ ξύλων , ἀλλ’ ἔμπαλιν ὑπὸ τῆς συμφύτου θερμασίας αἱ κινήσεις αὐτῶν γίνονται . ὅταν οὖν ψυχῇ τὸ σῶμα διὰ κρύος , ἢ φάρμακον , ἢ οὐδενὸς τῶν ἄλλων ἀλλοιουμένου τῶν κατ’ αὐτὸ , παύονται μὲν αὐτίκα αἱ τῶν ἀρτηριῶν κινήσεις , αἵ τε κατὰ τὰ νεῦρα καὶ μῦς . οὐ μὴν πυρός γε πηγὴν , ἀλλὰ μᾶλλον ἐμφύτου θερμοῦ βέλτιον ἦν εἰρῆσθαι κατὰ τὰ σώματα ἡμῶν , ὡς Ἱπποκράτης ὀνομάζει διὰ παντός . εἴπερ γὰρ ὑπὸ πυρὸς ἡ πέψις γίνεται τῶν σιτίων , ἥ τ’ ἀνάδοσις , ἥ θ’ αἱμάτωσις , ἥ τε θρέψις , ἄμεινον ἂν ἐπὶ τῶν πυρεττόντων ὀξέως ἐφαίνετο ταῦτα ἐπιτελούμενα . τὸ δ’ ἔμφυτον θερμὸν εὔκρατον εἶναι κατὰ μὲν οὐσίαν ἐν αἵματι καὶ φλέγματι τὴν ὕπαρξιν ἔχον μάλιστα , κατὰ δὲ ποιότητα μικτὸν ὂν εὐκράτως ἐκ θερμότητός τε καὶ ψυχρότητος . ἀσφαλέστερον οὖν ὁ Ἱπποκράτης ἔφη · τὰ αὐξανόμενα πλεῖστον ἔχει τὸ ἔμφυτον θερμόν · πλείστης οὖν δεῖται τροφῆς , εἰ δὲ μὴ , τὸ σῶμα ἀναλίσκεται . γέρουσι δ’ ὀλίγον τὸ θερμόν · διὰ τοῦτο ἄρα ὀλίγων ὑπεκκαυμάτων δέονται , ὑπὸ πολλῶν μὲν γὰρ ἀποσβέννυνται . διὰ τοῦτο καὶ οἱ πυρετοὶ τοῖσι γέρουσιν οὐχ ὁμοίως ὀξέες , ψυχρὸν γὰρ τὸ σῶμα . κατὰ τοῦτον οὖν τὸν λόγον κᾀν τῷ περὶ φύσεως ἀνθρώπου τῇ πρώτῃ τῶν ἡλικιῶν τὸν ἄνθρωπον ἔφη θερμότατον ὑπάρχειν αὑτοῦ , καθάπερ ψυχρότατον ἐν τῇ τοῦ γήρως ἐσχάτῃ . οὐχ ἁπλῶς θερμότατον , ὥσπερ ἐν τοῖς καύσοις πυρετοῖς , ἀλλὰ τῷ ἐμφύτῳ θερμῷ θερμότατον εἴπομεν εἶναι τὸ γεγεννημένον ἄρτι παιδίον τῇ οὐσίᾳ . διὰ τοῦτο οὖν ἐν ἀφορισμοῖς πρῶτον μὲν ἔφη · τὰ αὐξανόμενα πλεῖστον ἔχει τὸ ἔμφυτον θερμόν . ἀλλὰ τοῦτον μὲν ἤδη προὔγραψα τὸν ἀφορισμόν . ἄλλα δ’ ὁμολογοῦντα αὐτῷ γράφει κατὰ λέξιν οὕτως · αἱ κοιλίαι χειμῶνος καὶ ἦρος θερμόταται φύσει , καὶ ὕπνοι μακρότατοι . ἐν ταύτῃσιν οὖν τῇσιν ὥρῃσι καὶ τὰ προσάρματα πλείω δοτέον · καὶ γὰρ τὸ ἔμφυτον θερμὸν πολὺ , τροφῆς οὖν πλείονος δεῖται . σημεῖον δὲ αἱ ἡλικίαι καὶ οἱ ἀθληταί . τὸ ἔμφυτον θερμὸν ἔφη πλεῖστον εἶναι χειμῶνος , οὗ τὸ ἐπίκτητον ἐπὶ τοῦ θέρους πλεονάζει . μηκύνειν δ’ οὐ χρὴ περὶ τῆς γνώμης αὐτοῦ κατὰ τόνδε τὸν λόγον , τοὺς μὲν ἀφορισμοὺς ἐξηγησαμένου δι’ ὑπομνημάτων ἑπτὰ , βιβλίον δ’ ἄλλο γεγραφότος πρὸς τοῦ Κοΐντου μαθητὴν Λύκον , ὃς οὐ νοήσας , ὁποῖόν τι τὸ ἔμφυτον θερμὸν ὁ Ἱπποκράτης βούλεται , ἀντεῖπε πρὸς τοὺς εἰρημένους ἀρτίως ἀφορισμούς . νῦν οὖν ἀρκέσει τὰς τοῦ Πλάτωνος παραγράψαι ῥήσεις , ἃς ἐν τῷ περὶ τροφῆς ἀναδόσεως λόγῳ κατὰ τὸν Τίμαιον ἔγραψεν · ἄρχεται δ’ αὐτῶν ᾧδε . τὸ ἐντεῦθεν ἤδη τὴν ὑδραγωγίαν παρεσκεύασαν τρόπῳ τινὶ τοιῷδε , ὃν κατοψόμεθα ῥᾷον προδιομολογησάμενοι τὸ τοιόνδε · ὅτι πάντα , ὅσα ἐξ ἐλαττόνων συνίσταται , στέγει τὰ μείζω , τὰ δ’ ἐκ μειζόνων τὰ σμικρότερα οὐ δύναται . πῦρ δὲ πάντων μερῶν μικρομερέστατον , ὅθεν δι’ ὕδατος καὶ γῆς ἀέρος τε καὶ ὅσα ἐκ τούτων συνίσταται διαχωρεῖν , καὶ στέγειν οὐδὲν αὐτὸ δύναται . ταὐτὸν δὴ καὶ περὶ τῆς παρ’ ἡμῖν κοιλίας διανοητέον , ὅτι σιτία μὲν καὶ ποτὰ , ὅσα ἂν εἰς αὐτὴν ἐμπέσῃ , στέγει , πνεῦμα δὲ καὶ πῦρ , σμικρομερέστατα ὄντα τῆς αὐτῆς συστάσεως , οὐ δύναται . τούτοις οὖν κατεχρήσατο θεὸς εἰς τὴν ἐκ τῆς κοιλίας ἐπὶ τὰς φλέβας ὑδρείαν , πλέγμα ἐξ ἀέρος καὶ πυρὸς ὂν , οἷον οἱ κύρτοι , ξυνυφῃνάμενος . τὸ μὲν οὖν ἀέρι καὶ πυρὶ χρῆσθαι τὴν φύσιν πρὸς πέψιν τροφῆς , αἱμάτωσίν τε καὶ ἀνάδοσιν ὀρθῶς εἴρηται . τὸ δ’ ἐξ αὐτῶν πλέγμα γεγονέναι , καὶ μὴ δι’ ὅλων κρᾶσιν , οὐκέτ’ ἐπαινῶ , καθάπερ οὐδὲ τὸ πῦρ ὀνομάζειν αὐτὸν , ἐνὸν , ὡς Ἱπποκράτης , ἔμφυτον θερμόν . ἀλλ’ ἔοικεν οὕτω καλεῖν , ἀναμιμνήσκειν ἡμᾶς βουλόμενος , ὅτι διὰ τὴν τοῦ πυρὸς μίξιν σὺν τοῖς ἄλλοις στοιχείοις ἡ πρὸς τὰ ἐκτὸς ἐκ τοῦ βάθους φορὰ γίγνεται τῆς κατὰ τὸ σῶμα θερμασίας . φαίνεται γοῦν ποτε καὶ μεταλαμβάνων αὐτὸς εἰς τὴν τοῦ θερμοῦ προσηγορίαν τὸ τοῦ πυρὸς ὄνομα , καθάπερ καὶ κατὰ τήνδε τὴν ῥῆσιν . τὸ θερμὸν δὴ κατὰ φύσιν εἰς τὴν ἑαυτοῦ χώραν ἔξω πρὸς τὸ συγγενὲς ὁμολογητέον ἰέναι . τούτοις δ’ ὁμολογεῖ καὶ τάδε . καὶ διὰ ταῦτα δὴ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα ἅπασι τοῖς ζώοις τὰ τῆς τροφῆς νάματα οὕτως ἐπίῤῥυτα γέγονε . νεότμητα δὲ καὶ ἀπὸ συγγενῶν ὄντα , τὰ μὲν καρπῶν , τὰ δὲ χλόης , ἃ ὁ θεὸς ἐπ’ αὐτὸ τοῦτο ἡμῖν ἐφύτευσεν εἶναι τροφὴν , παντοδαπὰ μὲν χρώματα ἴσχει διὰ τὴν σύμμιξιν · ἡ δ’ ἐρυθρὰ πλείστη περὶ αὐτὰ χρόα διαθεῖ , τῆς τοῦ πυρὸς τομῆς τε καὶ ἐξομόρξεως ἐν ὑγρῷ δεδημιουργημένης φύσεως , ὅθεν τοῦ κατὰ τὸ σῶμα ῥέοντος τὸ χρῶμα ἔσχεν οἵαν ὄψιν διεληλύθαμεν , ὃ καὶ καλοῦμεν αἷμα . τὴν ἐρυθρὰν χρόαν γεννᾶσθαί φησιν ἐν τῷ αἵματι διὰ τὴν τοῦ πυρὸς ἐξόμορξιν , ὅπερ ἐστὶν οἷον ἐναπόθεσις τῆς αὐτοῦ ποιότητός τε καὶ δυνάμεως . ὥστ’ ἐκ κράσεως τοῦ τε πυρώδους στοιχείου καὶ τῆς δεξαμένης ὑγρότητος αὐτὸ γεννᾶσθαί φησι τὸ αἷμα . τῆς δ’ ὑγρότητος οὐκ ἀκριβοῦς ὕδατος ὄντος , ἀλλά τι καὶ γεῶδες ἐχούσης , ὡς δηλοῖ τὸ πάχος αὐτοῦ , ἐξ ἁπάντων ἐγεννήθη τὸ αἷμα , προσλαμβάνον ἐξ ἀνάγκης τι καὶ τῆς ἀερώδους οὐσίας , ὡς ἐν ἑτέροις δέδεικται . φαίνεται τοιγαροῦν κᾀν τούτοις ὁ Πλάτων ἑπόμενος τῷ Ἱπποκράτει . τὸ γὰρ ἔμφυτον θερμὸν αἴτιον εἶναί φησι τῆς τε κατὰ τὴν γαστέρα πέψεως τῶν σιτίων καὶ τῆς ἐντεῦθεν εἰς ἧπάρ τε καὶ φλέβας ἀναδόσεως , καὶ προσέτι τῆς αἱματώσεως , καὶ τῆς εἰς ὅλον τὸ σῶμα φορᾶς τε καὶ πέψεως .
Lemmas: καί ὁ λοιπός δέ ὁ κατά ὁ βιβλίον λόγος διά κεφάλαιος λέγω σύνοψις ἕνεκα , ἐν ὅς τε ὁμολογέω ὁ ἀνήρ ἀλλήλων , ἐν ὄις τε διαφέρω , διά μακρός τε κατά ὁ εἰμί ἐγώ ἐξήγησις αὖθις λέγω . λέγω οὖν Ἱπποκράτης ἀεί ὁ σύμφυτος θερμός αἴτιος εἰμί πᾶς ὁ φυσικός ἔργον , ὁ Πλάτων οὐ θερμός , ἀλλά πῦρ ὀνομάζω . ὁράω δέ , ὅπως ὑπό αὐτός διοικέω λέγω ὁ ὁ ζῷον σῶμα . πᾶς ζῷον πάντως περί ὁ αἷμα καί ὁ φλέψ ἑαυτοῦ θερμότης ἔχω , οἷος ἐν ἑαυτοῦ πηγή τις ἔνειμι πῦρ . πλήν μέν οὖν πᾶς καλός λέγω . οὐ γάρ ἐκ παράτριψις ὁ κατά ὁ ἀρτηρία πνεῦμα ὁ θερμασία γεννάω κατά ὁ ὁ ζῷον σῶμα , καθά ἐκτός ἐπί λίθος τε καί ξύλον , ἀλλά ἔμπαλιν ὑπό ὁ σύμφυτος θερμασία ὁ κίνησις αὐτός γίγνομαι . ὅταν οὖν ψυχή ὁ σῶμα διά κρύος , ἤ φάρμακον , ἤ οὐδείς ὁ ἄλλος ἀλλοιόω ὁ κατά αὐτός , παύω μέν αὐτίκα ὁ ὁ ἀρτηρία κίνησις , ὁ τε κατά ὁ νεῦρον καί μῦς . οὐ μήν πῦρ γε πηγή , ἀλλά μάλα ἔμφυτος θερμός ἀγαθός εἰμί λέγω κατά ὁ σῶμα ἐγώ , ὡς Ἱπποκράτης ὀνομάζω διά πᾶς . εἴπερ γάρ ὑπό πῦρ ὁ πέψις γίγνομαι ὁ σιτίον , ὁ τε ἀνάδοσις , ὁ τε αἱμάτωσις , ὁ τε θρέψις , ἀγαθός ἄν ἐπί ὁ πυρέσσω ὀξύς φαίνω οὗτος ἐπιτελέω . ὁ δέ ἔμφυτος θερμός εὔκρατος εἰμί κατά μέν οὐσία ἐν αἷμα καί φλέγμα ὁ ὕπαρξις ἔχω μάλα , κατά δέ ποιότης μικτός εἰμί εὔκρατος ἐκ θερμότης τε καί ψυχρότης . ἀσφαλής οὖν ὁ Ἱπποκράτης φημί · ὁ αὐξάνω πολύς ἔχω ὁ ἔμφυτος θερμός · πολύς οὖν δέω τροφή , εἰ δέ μή , ὁ σῶμα ἀναλίσκω . γέρων δέ ὀλίγος ὁ θερμός · διά οὗτος ἄρα ὀλίγος ὑπέκκαυμα δέω , ὑπό πολύς μέν γάρ ἀποσβέννυμι . διά οὗτος καί ὁ πυρετός ὁ γέρων οὐ ὅμοιος ὀξύς , ψυχρός γάρ ὁ σῶμα . κατά οὗτος οὖν ὁ λόγος εἰͅν ὁ περί φύσις ἄνθρωπος ὁ πρῶτος ὁ ἡλικία ὁ ἄνθρωπος φημί θερμός ὑπάρχω ἑαυτοῦ , καθά ψυχρός ἐν ὁ ὁ γῆρας ἔσχατος . οὐ ἁπλῶς θερμός , ὥσπερ ἐν ὁ καῦσος πυρετός , ἀλλά ὁ ἔμφυτος θερμός θερμός λέγω εἰμί ὁ γεννάω ἄρτι παιδίον ὁ οὐσία . διά οὗτος οὖν ἐν ἀφορισμός πρῶτος μέν φημί · ὁ αὐξάνω πολύς ἔχω ὁ ἔμφυτος θερμός . ἀλλά οὗτος μέν ἤδη προγράφω ὁ ἀφορισμός . ἄλλος δέ ὁμολογέω αὐτός γράφω κατά λέξις οὕτως · ὁ κοιλία χειμών καί ἔαρ θερμός φύσις , καί ὕπνος μακρός . ἐν ταῦτος οὖν ὁ ὥρα καί ὁ πρόσαρμα πολύς δίδωμι · καί γάρ ὁ ἔμφυτος θερμός πολύς , τροφή οὖν πολύς δέω . σημεῖον δέ ὁ ἡλικία καί ὁ ἀθλητής . ὁ ἔμφυτος θερμός φημί πολύς εἰμί χειμών , ὅς ὁ ἐπίκτητος ἐπί ὁ θέρος πλεονάζω . μηκύνω δέ οὐ χρή περί ὁ γνώμη αὐτός κατά ὅδε ὁ λόγος , ὁ μέν ἀφορισμός ἐξηγέομαι διά ὑπόμνημα ἑπτά , βιβλίον δέ ἄλλος γράφω πρός ὁ Κοΐντος μαθητής Λύκος , ὅς οὐ νοέω , ὁποῖος τις ὁ ἔμφυτος θερμός ὁ Ἱπποκράτης βούλομαι , ἀντιλέγω πρός ὁ λέγω ἄρτιος ἀφορισμός . νῦν οὖν ἀρκέω ὁ ὁ Πλάτων παραγράφω ῥῆσις , ὅς ἐν ὁ περί τροφή ἀνάδοσις λόγος κατά ὁ Τίμαιος γράφω · ἄρχω δέ αὐτός ὧδε . ὁ ἐντεῦθεν ἤδη ὁ ὑδραγωγία παρασκευάζω τρόπος τις τοιόσδε , ὅς καθοράω ῥᾴδιος προδιομολογέομαι ὁ τοιόσδε · ὅτι πᾶς , ὅσος ἐκ ἐλαχύς συνίστημι , στέγω ὁ μέγας , ὁ δέ ἐκ μέγας ὁ μικρός οὐ δύναμαι . πῦρ δέ πᾶς μέρος μικρομερής , ὅθεν διά ὕδωρ καί γῆ ἀήρ τε καί ὅσος ἐκ οὗτος συνίστημι διαχωρέω , καί στέγω οὐδείς αὐτός δύναμαι . αὐτός δή καί περί ὁ παρά ἐγώ κοιλία διανοητέον , ὅτι σιτίον μέν καί ποτός , ὅσος ἄν εἰς αὐτός ἐμπίπτω , στέγω , πνεῦμα δέ καί πῦρ , σμικρομερής εἰμί ὁ αὐτός σύστασις , οὐ δύναμαι . οὗτος οὖν καταχράω θεός εἰς ὁ ἐκ ὁ κοιλία ἐπί ὁ φλέψ ὑδρεία , πλέγμα ἐκ ἀήρ καί πῦρ εἰμί , οἷος ὁ κύρτος , ξυνυφῄνω . ὁ μέν οὖν ἀήρ καί πῦρ χράω ὁ φύσις πρός πέψις τροφή , αἱμάτωσις τε καί ἀνάδοσις ὀρθός λέγω . ὁ δέ ἐκ αὐτός πλέγμα γίγνομαι , καί μή διά ὅλος κρᾶσις , οὐκέτι ἐπαινέω , καθά οὐδέ ὁ πῦρ ὀνομάζω αὐτός , ἔνειμι , ὡς Ἱπποκράτης , ἔμφυτος θερμός . ἀλλά ἔοικα οὕτως καλέω , ἀναμιμνῄσκω ἐγώ βούλομαι , ὅτι διά ὁ ὁ πῦρ μίξις σύν ὁ ἄλλος στοιχεῖον ὁ πρός ὁ ἐκτός ἐκ ὁ βάθος φορά γίγνομαι ὁ κατά ὁ σῶμα θερμασία . φαίνω γοῦν ποτέ καί μεταλαμβάνω αὐτός εἰς ὁ ὁ θερμός προσηγορία ὁ ὁ πῦρ ὄνομα , καθά καί κατά ὅδε ὁ ῥῆσις . ὁ θερμός δή κατά φύσις εἰς ὁ ἑαυτοῦ χώρα ἔξω πρός ὁ συγγενής ὁμολογητέον ἔρχομαι . οὗτος δέ ὁμολογέω καί ὅδε . καί διά οὗτος δή κατά ὅλος ὁ σῶμα ἅπας ὁ ζῷον ὁ ὁ τροφή νᾶμα οὕτως ἐπίρρυτος γίγνομαι . νεότμητος δέ καί ἀπό συγγενής εἰμί , ὁ μέν καρπός , ὁ δέ χλόη , ὅς ὁ θεός ἐπί αὐτός οὗτος ἐγώ φυτεύω εἰμί τροφή , παντοδαπός μέν χρῶμα ἴσχω διά ὁ σύμμιξις · ὁ δέ ἐρυθρός πολύς περί αὐτός χρώς διαθέω , ὁ ὁ πῦρ τομή τε καί ἐξόμορξις ἐν ὑγρός δημιουργέω φύσις , ὅθεν ὁ κατά ὁ σῶμα ῥέω ὁ χρῶμα ἔχω οἷος ὄψις διέρχομαι , ὅς καί καλέω αἷμα . ὁ ἐρυθρός χροιά γεννάω φημί ἐν ὁ αἷμα διά ὁ ὁ πῦρ ἐξόμορξις , ὅς εἰμί οἷος ἐναπόθεσις ὁ αὐτός ποιότης τε καί δύναμις . ὥστε ἐκ κρᾶσις ὁ τε πυρώδης στοιχεῖον καί ὁ δέχομαι ὑγρότης αὐτός γεννάω φημί ὁ αἷμα . ὁ δέ ὑγρότης οὐ ἀκριβής ὕδωρ εἰμί , ἀλλά τις καί γεώδης ἔχω , ὡς δηλόω ὁ πάχος αὐτός , ἐκ ἅπας γεννάω ὁ αἷμα , προσλαμβάνω ἐκ ἀνάγκη τις καί ὁ ἀερώδης οὐσία , ὡς ἐν ἕτερος δείκνυμι . φαίνω τοιγαροῦν εἰͅν οὗτος ὁ Πλάτων ἕπομαι ὁ Ἱπποκράτης . ὁ γάρ ἔμφυτος θερμός αἴτιος εἰμί φημί ὁ τε κατά ὁ γαστήρ πέψις ὁ σιτίον καί ὁ ἐντεῦθεν εἰς ἧπαρ τε καί φλέψ ἀνάδοσις , καί προσέτι ὁ αἱμάτωσις , καί ὁ εἰς ὅλος ὁ σῶμα φορά τε καί πέψις .