galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 6.2
Διὸ καὶ καλῶς ἂν ἔχοι μὴ παραδραμεῖν αὐτὰς , ἀλλ’ ὅλον ἀναλαβεῖν τὸν λόγον , ὃν ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς Πολιτείας διῆλθεν , ὑπὲρ τοῦ τρία τὰ τῆς ψυχῆς ἡμῶν ὑπάρχειν εἴδη . προσέχειν δὲ χρὴ κᾀνταῦθα τῷ λεγομένῳ τὸν νοῦν ἀπ’ αὐτῶν ἀρξαμένους αὖθις τῶν ὀνομάτων , καὶ μὴ νομίζειν , ἐπιλανθάνεσθαι τὸν Πλάτωνα τῶν ὑφ’ ἑαυτοῦ λεγομένων , ἐπειδὰν εἴδη τρία τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἔχειν εἰπὼν αὖθις εἰς τρία μέρη διαιρεῖσθαι φάσκῃ . καὶ γὰρ εἴδη καὶ μέρη ψυχῆς ὀρθῶς ἄν τις ὀνομάζοι τὸ λογιστικὸν , καὶ τὸ θυμοειδὲς , καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν , ὥσπερ εἰ καὶ σώματος εἴδη τις εἰπὼν εἴη φλέβα , καὶ ἀρτηρίαν , καὶ νεῦρον , ὀστοῦν τε καὶ χόνδρον , καὶ σάρκα , καὶ τἄλλ’ ὅσα τοιαῦτα , μετὰ ταῦθ’ ὡς περὶ μερῶν αὐτῶν διαλέγοιτο . καὶ γὰρ καὶ μέρη τοῦ σώματος ἡμῶν ἀληθῶς ἄν τις εἶναι λέγοι τὰ τοιαῦτα , ( συμπληροῦται γὰρ τὸ ὅλον ἐξ αὐτῶν , ) καὶ μέντοι καὶ εἴδη τοῦ σώματος οὐδὲν ἧττον , ἐν μόνοις γὰρ τοῖς ὁμοιομερέσι τὸ διαφέρειν εἶδος οὐκ ἔστιν , ἢ τὸ τῆς σαρκὸς μέρος , ἢ τὸ τῆς φλεβὸς , ἢ τὸ τῆς πιμελῆς . οὐδὲ ἀληθὲς εἰπεῖν ἐπὶ τῶν τοιούτων , ὡς ἐκ τοσῶνδέ τινων εἰδῶν σύγκειται τὸ ὅλον . ἐν δὲ τοῖς ἀνομοιομερέσιν ἡ τῶν εἰδῶν διαφορὰ τὸν ἀριθμὸν ὁρίζει τοῖς μορίοις . τοιοῦτον δέ τι χρῆμα καὶ ἡμῶν τὴν ψυχὴν ὁ Πλάτων εἶναί φησιν , ἐκ τριῶν μερῶν συγκειμένην . εἰκάζει δ’ οὕτω τὸ μὲν ἐπιθυμητικὸν θηρίῳ ποικίλῳ τε καὶ πολυκεφάλῳ τὸ δὲ θυμοειδὲς λέοντι , τὸ δὲ λογιστικὸν ἀνθρώπῳ . αὕτη γὰρ ἡ εἰκὼν οἰκειοτέρα τῆς κατὰ τὸν Φαῖδρον , ἐν ᾗ τῶν εἰδῶν ἱππομόρφω μέν τινε δύο φησὶν ὑπάρχειν , ἡνίοχον δὲ τρίτον . ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ τῆς Πολιτείας ἐννάτῳ τῆς προτέρας εἰκόνος ἐμνημόνευσεν , ὡς σαφέστερον ἐνδεικνυμένης , ὁποῖον ἕκαστόν ἐστι τῶν εἰδῶν τῆς ψυχῆς . ὁ μὲν οὖν Πλάτων , καὶ τοῖς τόποις τοῦ σώματος κεχωρίσθαι νομίζων αὐτὰ , καὶ ταῖς οὐσίαις πάμπολυ διαλλάττειν , εὐλόγως εἴδη τε καὶ μέρη προσαγορεύει . ὁ δ’ Ἀριστοτέλης τε καὶ ὁ Ποσειδώνιος εἴδη μὲν ἢ μέρη ψυχῆς οὐκ ὀνομάζουσιν , δυνάμεις δ’ εἶναί φασι μιᾶς οὐσίας ἐκ τῆς καρδίας ὁρμωμένης . ὁ δὲ Χρύσιππος , ὥσπερ εἰς μίαν οὐσίαν , οὕτω καὶ εἰς δύναμιν μίαν ἄγει καὶ τὸν θυμὸν , καὶ τὴν ἐπιθυμίαν . ἀλλ’ ὅτι μὲν οὐκ ὀλίγον ἁμαρτάνει τῆς ἀληθείας ὁ ἀνὴρ οὗτος , αὐτάρκως ἡμῖν ἐπιδέδεικται . ὅτι δὲ οἱ περὶ τὸν Ἀριστοτέλην σφάλλονται , μιᾶς οὐσίας τὰς τρεῖς δυνάμεις εἶναι νομίζοντες , ἔν τε τοῖς ἔμπροσθεν ἱκανῶς ἐπιδέδεικται , καὶ οὐδὲν ἧττον ὁ μετὰ τοῦτον λόγος ἀποδείξει . πρότερον δ’ , ὅτι Πλάτων αὐτὸς εἴδη τε καὶ μέρη ψυχῆς ὀνομάζει τό τε λογιστικὸν , καὶ τὸ θυμικὸν , καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν , ἐξ αὐτῶν τῶν ῥήσεων αὐτοῦ πιστωσόμεθα . ἐν μὲν οὖν τῷ Τιμαίῳ περὶ τῆς ἐπιθυμητικῆς ψυχῆς , ἧς καὶ τὰ φυτὰ μετέχει φύσει , διαλεγόμενος ᾧδέ πως γράφει . μετέχει γε μὴν τοῦτο , ὃ νῦν λέγομεν , τοῦ τρίτου τῆς ψυχῆς εἴδους , ὃ μεταξὺ φρενῶν ὀμφαλοῦ τε ἵδρυται . αὖθις δ’ ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ περὶ τῆς λογιστικῆς ψυχῆς διαλεγόμενος ᾧδέ πώς φησι . τὸ δὲ δὴ περὶ τοῦ κυριωτάτου παρ’ ἡμῖν ψυχῆς εἴδους διανοεῖσθαι δεῖ τῇδε , ὡς ἄρα αὐτὸ δαίμονα ὁ θεὸς ἑκάστῳ δέδωκε , ὃ δή φαμεν οἰκεῖν μὲν ἡμῶν ἐπ’ ἄκρῳ τῷ σώματι , πρὸς δὲ τὴν ἐν οὐρανῷ συγγένειαν ἀπὸ γῆς ἡμᾶς αἴρειν . συμαμφότερα δ’ αὖ πάλιν ἐν ταὐτῷ βιβλίῳ τὸ ἐπιθυμητικὸν καὶ τὸ θυμοειδὲς τῇδε τῇ ῥήσει ψυχῆς εἶδος ὠνόμασεν . ἄλλο τι εἶδος ἐν αὐτῷ ψυχῆς προσῳκοδόμουν τὸ δεινὰ καὶ ἀναγκαῖα ἐν ἑαυτῷ παθήματα ἔχον . ὁμοῦ δ’ αἶ πάλιν τὰ τρία μέρη τῆς ψυχῆς ἡμῶν εἴδη προσαγορεύει τῆς ψυχῆς ἐν ταὐτῷ βιβλίῳ , τῷ Τιμαίῳ , κατὰ τήνδε τὴν διήγησιν . ἔστι γὰρ , καθάπερ εἴπομεν πολλάκις , ὅτι τρία τῆς ψυχῆς ἐν ἡμῖν εἴδη κατῴκισται . ὡσαύτως δ’ κᾀν τῇ Πολιτείᾳ κατὰ μὲν τὸ τέταρτον ὑπὲρ τοῦ θυμοειδοῦς προειρηκὼς , ὡς ἕτερόν ἐστι τοῦ ἐπιθυμητικοῦ , κᾄπειθ’ ἐφεξῆς ζητῶν , εἰ καὶ τοῦ λογιστικοῦ διαφέρει , φησίν · ἆρ’ οὖν ἕτερον ὂν καὶ τούτου , ἢ λογιστικοῦ τι εἶδος , ὥστε μὴ τρία , ἀλλὰ δύο εἴδη εἶναι ἐν τῇ ψυχῇ , λογιστικόν τε καὶ ἐπιθυμητικόν ; οὕτω δὲ καὶ κατὰ τὸ ἔννατον ἔγραψεν ἔν γε τῇδε τῇ ῥήσει . ἀλλ’ ἡσυχάσας μὲν τὼ δύω εἴδη , τὸ τρίτον δέ τις κινήσας , ἐν ᾧ τὸ φρονεῖν ἐγγίγνεται . καὶ προσέτι τῇδε . ὅτι δὴ οὖν εἶπον , ἀμφισβητοῦνται ἑκάστου εἴδους αἱ ἡδοναὶ , καὶ αὐτὸς ὁ βίος , μὴ ὅτι πρὸς τὸ κάλλιον καὶ αἴσχιον ζῇν , μηδὲ τὸ χεῖρον καὶ ἄμεινον , ἀλλὰ πρὸς αὐτὸ τὸ ἥδιον καὶ ἀλυπότερον . πῶς ἂν ἤδη μέν τις αὐτῶν ἀληθέστατα λέγοι ; τί ἂν ἔτι δέοιμεν ἑτέρας παραγράφειν ῥήσεις ; ἱκαναὶ γὰρ καὶ αἵδε δηλῶσαι τὴν γνώμην τἀνδρὸς , ὡς εἴδη ψυχῶν εἶναι βούλεται τὰ τρία ταυτὶ , λογιστικὸν , ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμοειδές . ἀμέλει μόνας αὐτὰς εἶναί φησι χωρὶς ἀλλήλων , ἐν μὲν τοῖς φυτοῖς τὴν ἐπιθυμητικὴν , ἐν δὲ τοῖς θεοῖς τὴν λογιστικήν . τὴν μέντοι θυμοειδῆ διὰ τί μόνην οὐχ οἷόν τε κατ’ οὐδὲν τῶν σωμάτων εἶναι , προϊὼν ὁ λόγος ἀποδείξει , παραθεμένων ἡμῶν τὴν ἐκ τοῦ Τιμαίου ῥῆσιν , ἔνθα τὴν χρείαν τῆς γενέσεως αὐτῆς διδάσκων ἕνεκα τῆς ἐπιθυμητικῆς γεγονέναι φησὶ βοηθὸν τῇ λογικῇ ψυχῇ , καθάπερ τινὰ κύνα κατὰ τοῦ πολυκεφάλου τε καὶ ἀγρίου θρέμματος , τῆς ἐπιθυμίας . εἰκότως οὖν εἴδη ψυχῆς αὐτὰ προσαγορεύει κατά τε τὰς προγεγραμμένας ῥήσεις καὶ προσέτι πολλὰς ἑτέρας , ὧν οὐκ ἀνάγκη μνημονεύειν , ἐναργῶς ἤδη διὰ τούτων τῆς γνώμης τἀνδρὸς ἐγνωσμένης . εἰ δὲ καὶ μέρη ψυχῆς ἕκαστον αὐτῶν ὀνομάζει , θαυμαστὸν οὐδέν . πρῶτον μὲν γὰρ αὐτὸς ἡμᾶς ἐδίδαξεν , ὡς , ὅ τι περ ἂν εἶδος ᾖ , τοῦτο καὶ μέρος ὀνομάζειν ἐγχωρεῖ , μὴ μέντοι τό γε μέρος ἅπαν εὐθὺς καὶ εἶδος εἶναι · δεύτερον δὲ , ὅτι μηδ’ ἐγχωρεῖ λέγειν μηδὲν σύνθετον ὁμοιομερὲς , ἑαυτῷ γε συνεχὲς ὅλον ὑπάρχον . ἐξ ὡρισμένων γὰρ τὸν ἀριθμὸν σύγκειται μορίων · οὐδενὸς γὰρ ὁμοιομεροῦς ἀριθμῷ περιλαβεῖν ἐγχωρεῖ τὸ πλῆθος τῶν μορίων . ὅτι μὲν οὖν εὐλόγως ὁ Πλάτων εἴδη τε καὶ μέρη τῆς ψυχῆς ὀνομάζει ταῦτα , μακροτέρων οὐ δέομαι λόγων .
Lemmas: διό καί καλός ἄν ἔχω μή παρατρέχω αὐτός , ἀλλά ὅλος ἀναλαμβάνω ὁ λόγος , ὅς ἐν ὁ τέταρτος ὁ Πολιτεία διέρχομαι , ὑπέρ ὁ τρεῖς ὁ ὁ ψυχή ἐγώ ὑπάρχω εἶδος . προσέχω δέ χρή ᾀνταῦθη ὁ λέγω ὁ νόος ἀπό αὐτός ἄρχω αὖθις ὁ ὄνομα , καί μή νομίζω , ἐπιλανθάνω ὁ Πλάτων ὁ ὑπό ἑαυτοῦ λέγω , ἐπειδάν εἶδος τρεῖς ὁ ψυχή ἐγώ ἔχω λέγω αὖθις εἰς τρεῖς μέρος διαιρέω φάσκω . καί γάρ εἶδος καί μέρος ψυχή ὀρθός ἄν τις ὀνομάζω ὁ λογιστικός , καί ὁ θυμοειδής , καί ὁ ἐπιθυμητικός , ὥσπερ εἰ καί σῶμα εἶδος τις λέγω εἰμί φλέψ , καί ἀρτηρία , καί νεῦρον , ὀστέον τε καί χόνδρος , καί σάρξ , καί ἄλλος ὅσος τοιοῦτος , μετά οὗτος ὡς περί μέρος αὐτός διαλέγω . καί γάρ καί μέρος ὁ σῶμα ἐγώ ἀληθής ἄν τις εἰμί λέγω ὁ τοιοῦτος , ( συμπληρόω γάρ ὁ ὅλος ἐκ αὐτός , ) καί μέντοι καί εἶδος ὁ σῶμα οὐδείς ἥσσων , ἐν μόνος γάρ ὁ ὁμοιομερής ὁ διαφέρω εἶδος οὐ εἰμί , ἤ ὁ ὁ σάρξ μέρος , ἤ ὁ ὁ φλέψ , ἤ ὁ ὁ πιμελή . οὐδέ ἀληθής λέγω ἐπί ὁ τοιοῦτος , ὡς ἐκ τοσόσδε τις εἶδος σύγκειμαι ὁ ὅλος . ἐν δέ ὁ ἀνομοιομερής ὁ ὁ εἶδος διαφορά ὁ ἀριθμός ὁρίζω ὁ μόριον . τοιοῦτος δέ τις χρῆμα καί ἐγώ ὁ ψυχή ὁ Πλάτων εἰμί φημί , ἐκ τρεῖς μέρος σύγκειμαι . εἰκάζω δέ οὕτως ὁ μέν ἐπιθυμητικός θηρίον ποικίλος τε καί πολυκέφαλος ὁ δέ θυμοειδής λέων , ὁ δέ λογιστικός ἄνθρωπος . οὗτος γάρ ὁ εἰκών οἰκεῖος ὁ κατά ὁ Φαῖδρος , ἐν ὅς ὁ εἶδος ἱππόμορφος μέν τις δύο φημί ὑπάρχω , ἡνίοχος δέ τρίτος . ἀλλά καί ἐν ὁ ὁ Πολιτεία ἐν́νητος ὁ πρότερος εἰκών μνημονεύω , ὡς σαφής ἐνδείκνυμι , ὁποῖος ἕκαστος εἰμί ὁ εἶδος ὁ ψυχή . ὁ μέν οὖν Πλάτων , καί ὁ τόπος ὁ σῶμα χωρίζω νομίζω αὐτός , καί ὁ οὐσία πάμπολυς διαλλάσσω , εὔλογος εἶδος τε καί μέρος προσαγορεύω . ὁ δέ Ἀριστοτέλης τε καί ὁ Ποσειδώνιος εἶδος μέν ἤ μέρος ψυχή οὐ ὀνομάζω , δύναμις δέ εἰμί φημί εἷς οὐσία ἐκ ὁ καρδία ὁρμάω . ὁ δέ Χρύσιππος , ὥσπερ εἰς εἷς οὐσία , οὕτως καί εἰς δύναμις εἷς ἄγω καί ὁ θυμός , καί ὁ ἐπιθυμία . ἀλλά ὅτι μέν οὐ ὀλίγος ἁμαρτάνω ὁ ἀλήθεια ὁ ἀνήρ οὗτος , αὔταρκος ἐγώ ἐπιδείκνυμι . ὅτι δέ ὁ περί ὁ Ἀριστοτέλης σφάλλω , εἷς οὐσία ὁ τρεῖς δύναμις εἰμί νομίζω , ἐν τε ὁ ἔμπροσθεν ἱκανός ἐπιδείκνυμι , καί οὐδείς ἥσσων ὁ μετά οὗτος λόγος ἀποδείκνυμι . πρότερος δέ , ὅτι Πλάτων αὐτός εἶδος τε καί μέρος ψυχή ὀνομάζω ὁ τε λογιστικός , καί ὁ θυμικός , καί ὁ ἐπιθυμητικός , ἐκ αὐτός ὁ ῥῆσις αὐτός πιστόω . ἐν μέν οὖν ὁ Τίμαιος περί ὁ ἐπιθυμητικός ψυχή , ὅς καί ὁ φυτόν μετέχω φύσις , διαλέγω ὧδε πως γράφω . μετέχω γε μήν οὗτος , ὅς νῦν λέγω , ὁ τρίτος ὁ ψυχή εἶδος , ὅς μεταξύ φρήν ὀμφαλός τε ἱδρύω . αὖθις δέ ἐν ὅδε ὁ βιβλίον περί ὁ λογιστικός ψυχή διαλέγω ὧδε πως φημί . ὁ δέ δή περί ὁ κύριος παρά ἐγώ ψυχή εἶδος διανοέω δέω τῇδε , ὡς ἄρα αὐτός δαίμων ὁ θεός ἕκαστος δίδωμι , ὅς δή φημί οἰκέω μέν ἐγώ ἐπί ἄκρος ὁ σῶμα , πρός δέ ὁ ἐν οὐρανός συγγένεια ἀπό γῆ ἐγώ ἀείρω . συμάμφος δέ αὖ πάλιν ἐν αὐτός βιβλίον ὁ ἐπιθυμητικός καί ὁ θυμοειδής ὅδε ὁ ῥῆσις ψυχή εἶδος ὀνομάζω . ἄλλος τις εἶδος ἐν αὐτός ψυχή προσοικοδομέω ὁ δεινός καί ἀναγκαῖος ἐν ἑαυτοῦ πάθημα ἔχω . ὁμοῦ δέ εἰ πάλιν ὁ τρεῖς μέρος ὁ ψυχή ἐγώ εἶδος προσαγορεύω ὁ ψυχή ἐν αὐτός βιβλίον , ὁ Τίμαιος , κατά ὅδε ὁ διήγησις . εἰμί γάρ , καθά λέγω πολλάκις , ὅτι τρεῖς ὁ ψυχή ἐν ἐγώ εἶδος κατοικίζω . ὡσαύτως δέ εἰͅν ὁ Πολιτεία κατά μέν ὁ τέταρτος ὑπέρ ὁ θυμοειδής προλέγω , ὡς ἕτερος εἰμί ὁ ἐπιθυμητικός , ἔͅπειτα ἐφεξῆς ζητέω , εἰ καί ὁ λογιστικός διαφέρω , φημί · ἆρα οὖν ἕτερος εἰμί καί οὗτος , ἤ λογιστικός τις εἶδος , ὥστε μή τρεῖς , ἀλλά δύο εἶδος εἰμί ἐν ὁ ψυχή , λογιστικός τε καί ἐπιθυμητικός ; οὕτως δέ καί κατά ὁ ἔννατος γράφω ἐν γε ὅδε ὁ ῥῆσις . ἀλλά ἡσυχάω μέν ὁ δύο εἶδος , ὁ τρίτος δέ τις κινέω , ἐν ὅς ὁ φρονέω ἐγγίγνομαι . καί προσέτι ὅδε . ὅτι δή οὖν λέγω , ἀμφισβητέω ἕκαστος εἶδος ὁ ἡδονή , καί αὐτός ὁ βίος , μή ὅτι πρός ὁ καλός καί αἰσχρός ζάω , μηδέ ὁ κακός καί ἀγαθός , ἀλλά πρός αὐτός ὁ ἡδύς καί ἄλυπος . πῶς ἄν ἤδη μέν τις αὐτός ἀληθής λέγω ; τίς ἄν ἔτι δέω ἕτερος παραγράφω ῥῆσις ; ἱκανός γάρ καί ὅδε δηλόω ὁ γνώμη ἀνήρ , ὡς εἶδος ψυχή εἰμί βούλομαι ὁ τρεῖς οὗτος , λογιστικός , ἐπιθυμητικός καί θυμοειδής . ἀμέλει μόνος αὐτός εἰμί φημί χωρίς ἀλλήλων , ἐν μέν ὁ φυτόν ὁ ἐπιθυμητικός , ἐν δέ ὁ θεός ὁ λογιστικός . ὁ μέντοι θυμοειδής διά τίς μόνος οὐ οἷος τε κατά οὐδείς ὁ σῶμα εἰμί , προέρχομαι ὁ λόγος ἀποδείκνυμι , παρατίθημι ἐγώ ὁ ἐκ ὁ Τιμαῖος ῥῆσις , ἔνθα ὁ χρεία ὁ γένεσις αὐτός διδάσκω ἕνεκα ὁ ἐπιθυμητικός γίγνομαι φημί βοηθός ὁ λογικός ψυχή , καθά τις κύων κατά ὁ πολυκέφαλος τε καί ἄγριος θρέμμα , ὁ ἐπιθυμία . ἔοικα οὖν εἶδος ψυχή αὐτός προσαγορεύω κατά τε ὁ προγράφω ῥῆσις καί προσέτι πολύς ἕτερος , ὅς οὐ ἀνάγκη μνημονεύω , ἐναργής ἤδη διά οὗτος ὁ γνώμη ἀνήρ γιγνώσκω . εἰ δέ καί μέρος ψυχή ἕκαστος αὐτός ὀνομάζω , θαυμαστός οὐδείς . πρῶτος μέν γάρ αὐτός ἐγώ διδάσκω , ὡς , ὅς τις περ ἄν εἶδος εἰμί , οὗτος καί μέρος ὀνομάζω ἐγχωρέω , μή μέντοι ὁ γε μέρος ἅπας εὐθύς καί εἶδος εἰμί · δεύτερος δέ , ὅτι μηδέ ἐγχωρέω λέγω μηδείς σύνθετος ὁμοιομερής , ἑαυτοῦ γε συνεχής ὅλος ὑπάρχω . ἐκ ὁρίζω γάρ ὁ ἀριθμός σύγκειμαι μόριον · οὐδείς γάρ ὁμοιομερής ἀριθμός περιλαμβάνω ἐγχωρέω ὁ πλῆθος ὁ μόριον . ὅτι μέν οὖν εὔλογος ὁ Πλάτων εἶδος τε καί μέρος ὁ ψυχή ὀνομάζω οὗτος , μακρός οὐ δέω λόγος .