galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 9.7
Εἰκότως οὖν ἔνιοι τὴν τῶν ὁμοίων τε καὶ οὐχ ὁμοίων ἀκριβῆ γνῶσιν αὐτάρκη νομίζουσιν ὑπάρχειν εἰς μεθοδικὴν σύστασιν ἁπάσης τέχνης , εἴ γε καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀμφισβητουμένων κρίσιν ἱκανὴ ποδηγός ἐστιν . ὁμοιότητος γὰρ οὔσης πολλῆς ἐνίοις τῶν πιθανῶν μὲν , οὐκ ἀληθῶν δὲ πρὸς τοὺς ὄντας ἀληθεῖς λόγους , ὁ γεγυμνασμένος διακρίνειν ἀπ’ ἀλλήλων αὐτοὺς εἴσεται σαφῶς , ὅσον τε χρὴ δόγμασι πιστεύειν ὡς ἀληθέσιν , ὅσων τε καταγινώσκειν ὡς ψευδῶν , ὅσων τε τὸ πιθανὸν ἄδηλον , ὅπως ἀδηλίας ἔχον προσέοικε τῷ ἀπιθάνῳ , ὥσπερ γε καὶ τῶν ἐπίσης ἀλλήλων , εἴτε ἐν δυσὶν , εἴτε ἐν τρισὶν , εἴτε ἐν πλείοσιν ἡ ἔκτασις γένοιτο , μηδὲν ἡγεῖσθαι πιστότερον . ἀνάγεται δὲ ἡ τούτων κρίσις εἰς φαντασίαν , ὡς μὲν οἱ νεώτεροι τῶν Ἀκαδημαϊκῶν λέγουσιν , οὐ μόνον πιθανὴν , ἀλλὰ καὶ περιοδευομένην καὶ ἀπερίσπαστον , ὡς δ’ οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον , εἰς καταληπτικὴν , ὡς δὲ κοινῇ πάντες ἄνθρωποι πεπιστεύκασιν , εἰς αἴσθησίν τε καὶ νόησιν ἐναργῆ . διαφέρειν μὲν οὖν ἀλλήλων δοκοῦσιν αἱ εἰρημέναι λέξεις , εἰ δ’ ἐπιμελέστερόν τις σκοποῖτο , τὴν αὐτὴν ἔχουσι δύναμιν , ὡσπερ γε κᾀπειδάν φησί τις ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ἄρχεσθαι , καὶ ταύτας τίθεσθαι πρῶτον ἁπάντων κριτήριον ἐξ ἑαυτοῦ πιστόν . ὅτι μὲν γὰρ τὸ πρῶτον κριτήριον ἀναποδείκτως εἶναι δεῖ πιστὸν , ὡμολόγηται πᾶσιν , οὐ μὴν ὅτι γε φυσικὸν εἶναι δεῖ τοῦτο καὶ πάντων ἀνθρώπων κοινὸν , ἐννοοῦσιν ἅπαντες , καὶ οἱ πλεῖστοι προκρίνουσιν ἐνίοτε τοῦ κοινῇ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναργῶς φαινομένου τῇ ἑαυτῶν ὑπολήψει ἐμμένειν , καὶ προσποιοῦνται πεπιστευκέναι βεβαίως οἷς αὐτοὶ λέγουσιν εἰκῆ ἕνεκα τοῦ κατασκευάζειν τι δόγμα τῶν ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν αἱρέσεως , ὥσπερ γε πάλιν ἕτεροί τινες εἰς τὸ διαβάλλειν τι τῶν ἑτεροδόξων ὑπομένουσιν ἑκουσίως ψεύδεσθαι . τοῖς γὰρ ἑαυτοὺς ἀπό τινος αἱρέσεως ἀναγορεύσασιν ἀγωνίζεσθαι πρόκειται περὶ πάντων τῶν κατὰ τὴν αἵρεσιν , εἰ καὶ μηδεμίαν ἀναγκαίαν ἀκολουθίαν ἔχει πρὸς τὴν στοιχείωσιν , ὥσπερ ἀμέλει κᾀπὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικοῦ δόγματος . τοῦτο γὰρ ἰατροῖς ἐπίστασθαι χρήσιμόν ἐστιν ἕνεκα τοῦ προσφέρειν τὰ βοηθήματα τῷ πεπονθότι τόπῳ , βεβλαμμένου τοῦ λογισμοῦ , φιλοσόφοις δ’ οὔτε εἰς τὴν εὕρεσιν τῆς διαφορᾶς τῶν ἀρετῶν οὔτ’ εἰς τὴν ἄσκησιν αὐτῶν ἐστι χρήσιμον . ἐάν τε γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικὸν ὑπάρχῃ μόριον , ἐάν τε ἐν τῇ κεφαλῇ , δυνησόμεθα καὶ φρόνησιν κτήσασθαι , καὶ σωφροσύνην , καὶ δικαιοσύνην , καὶ ἀνδρείαν , ἐξ ἄλλων δογμάτων τε καὶ ἀσκήσεων ἐπὶ τὴν κτῆσιν αὐτῶν ἀφικόμενοι . μόνοις οὖν ἐκείνοις τοῖς φιλοσόφοις καὶ τὸ μηδὲν εἰς ἦθός τε καὶ τὰς πολιτικὰς πράξεις χρήσιμον ζητεῖν ἀκόλουθόν ἐστιν , ὅσοι τὴν θεωρητικὴν φιλοσοφίαν εἵλοντο , καθάπερ γε καὶ εἰ μετὰ κόσμον τοῦτόν ἐστι τι , καὶ εἰ ἔστιν , ὁποῖόν τι τοῦτο , καὶ εἰ ὁ κόσμος οὗτος ἐν ἑαυτῷ περιέχεται , καὶ εἰ πλείους ἑνὸς , καὶ εἰ πάμπολύ τι πλῆθος , ὁμοίως δὲ καὶ εἰ γενητὸς ἢ ἀγένητος ὅδε ὁ κόσμος ἐστίν · ὥσπερ γε καὶ εἰ , γεγονότος αὐτοῦ , θεός τις ἐγένετο δημιουργὸς , ἢ θεὸς μὲν οὐδεὶς , αἰτία δέ τις ἄλογός τε καὶ ἄτεχνος εἰργάσατο κατὰ τὴν τύχην οὕτως καλὸν αὐτὸν , ὡς εἰ καὶ θεὸς ἐπεστάτει τῇ κατασκευῇ σοφώτατος ἅμα καὶ δυνατώτατος . ἀλλὰ τά γε τοιαῦτα ζητήματα πρὸς τὸ καλῶς οἰκεῖν τὸν ἴδιον οἶκον , ἢ τῶν τῆς πόλεως πραγμάτων προνοεῖσθαι προσηκόντως , ἢ συγγενέσι καὶ πολίταις καὶ ξένοις προσφέρεσθαι δικαίως τε καὶ κοινωνικῶς οὐδὲν συντελεῖ . παρεγένοντο δ’ ἐπὶ τὴν ζήτησιν αὐτῶν ἔνιοι τῶν πρακτικῶν ὑποτιθεμένων , τέλος ἐκ τῶν χρησίμως ζητουμένων κατὰ βραχὺ προελθόντες ὡς ἐφ’ ὅμοια . οὐ γὰρ δὴ , ὥσπερ γεγονέναι τὸν κόσμον ἢ μὴ γεγονέναι ζητεῖν ἄχρηστον , οὕτω καὶ περὶ προνοίας καὶ θεῶν . ὅτι γάρ τι κρεῖττον ἀνθρώπου δυνάμει τε καὶ σοφίᾳ κατὰ τὸν κόσμον , ἅπασιν ἡμῖν ζητεῖσθαι βέλτιον , οὐ μὴν , ὁποῖοί τινές εἰσι τὴν οὐσίαν οἱ θεοὶ , πότερον ἀσώματοι παντάπασιν , ἢ , καθάπερ ἡμεῖς , οὕτως αὐτοὶ μετὰ σωμάτων , ἀναγκαῖον σκοπεῖσθαι . καὶ γὰρ καὶ ταῦτα καὶ ἄλλα πολλὰ τελέως ἄχρηστ’ ἐστὶν εἰς τὰς ἠθικάς τε καὶ πολιτικὰς ὀνομαζομένας ἀρετάς τε καὶ πράξεις , ὥσπερ γε καὶ εἰς τὰς τῶν ψυχικῶν παθῶν ἰάσεις . καὶ γέγραπται περὶ αὐτῶν ὑπὸ Ξενοφῶντος ἄριστα , μὴ μόνον αὐτοῦ τῆς ἀχρηστίας κατεγνωκότος , ἀλλὰ καὶ Σωκράτην φάσκοντος οὕτω φρονεῖν . ὁμολογοῦσι δ’ αὐτῷ καὶ οἱ ἄλλοι τοῦ Σωκράτους ἑταῖροι , καὶ Πλάτων αὐτὸς , ὃς τὴν φυσικὴν θεωρίαν τῇ φιλοσοφίᾳ προσθεὶς Τιμαίῳ ἀναφέρει τὸν περὶ αὐτῆς λόγον , οὐχὶ Σωκράτει , καθάπερ καὶ τὴν ἐπὶ πλέον ἐκτεταμένην διαλεκτικὴν εἰς Παρμενίδην τε καὶ τὸν ἑταῖρον αὐτοῦ Ζήνωνα . δι’ ὁμοιότητα μέν τινα τοῖς χρησίμοις τῶν λογικῶν καὶ φυσικῶν θεωρημάτων καὶ ἡ τῶν ἀχρήστων προσετέθη ζήτησις . ἀδύνατον γάρ ἐστι μηδ’ ὅλως ἐφάψασθαι κατὰ τὴν ἠθικήν τε καὶ πολιτικὴν θεωρίαν μήτε τῆς φυσικῆς , μήτε τῆς συλλογιστικῆς , ἀλλὰ καὶ ταῦτα τῶν ἀχρήστων εὑρήσεις . παραπλήσια δὲ πολλὰ τῶν ψευδῶν ἐστιν τοῖς ἀληθέσιν ἔν τε ταῖς ἀρχαῖς τῶν ἀποδείξεων καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ ταῦτα , καὶ τὰ σοφίσματα καθ’ ὁμοιότητα τῶν πρὸς τοὺς ἀληθεῖς λόγους συντίθενται . διαγιγνώσκειν καὶ διακρίνειν αὐτὰ ἀπ’ ἀλλήλων οἱ γεγυμνασμένοι κατὰ τὴν ὕλην ἐκείνην ἴσασι , περὶ ἣν ἡ τέχνη διατρίβει , μετὰ τοῦ δηλονότι καὶ τὴν φυσικὴν ἔχειν ἀγχίνοιαν , ἣν ἐχρῆν μάλιστα κρίνεσθαι κατὰ τὴν ἡλικίαν τῶν παίδων ὑπὸ τῶν ἐν ἑκάστῃ πόλει συνετωτάτων πρεσβυτέρων , ἐκμανθάνειν τε τὴν προσήκουσαν τῇ φύσει τέχνην ἕκαστον , ὡς νῦν γε πολλοὺς ὁρῶμεν τέχνας λογικὰς μετιόντας οὐδ’ οἷς αὐτοὶ φθέγγονται παρακολουθοῦντας .
Lemmas: ἔοικα οὖν ἔνιοι ὁ ὁ ὅμοιος τε καί οὐ ὅμοιος ἀκριβής γνῶσις αὐτάρκης νομίζω ὑπάρχω εἰς μεθοδικός σύστασις ἅπας τέχνη , εἰ γε καί πρός ὁ ὁ ἀμφισβητέω κρίσις ἱκανός ποδηγός εἰμί . ὁμοιότης γάρ εἰμί πολύς ἔνιοι ὁ πιθανός μέν , οὐ ἀληθής δέ πρός ὁ εἰμί ἀληθής λόγος , ὁ γυμνάζω διακρίνω ἀπό ἀλλήλων αὐτός οἶδα σαφής , ὅσος τε χρή δόγμα πιστεύω ὡς ἀληθής , ὅσος τε καταγιγνώσκω ὡς ψευδής , ὅσος τε ὁ πιθανός ἄδηλος , ὅπως ἀδηλία ἔχω προσέοικα ὁ ἀπίθανος , ὥσπερ γε καί ὁ ἐπίσης ἀλλήλων , εἴτε ἐν δύο , εἴτε ἐν τρεῖς , εἴτε ἐν πολύς ὁ ἔκτασις γίγνομαι , μηδείς ἡγέομαι πιστός . ἀνάγω δέ ὁ οὗτος κρίσις εἰς φαντασία , ὡς μέν ὁ νέος ὁ Ἀκαδημαικός λέγω , οὐ μόνος πιθανός , ἀλλά καί περιοδεύω καί ἀπερίσπαστος , ὡς δέ ὁ περί ὁ Χρύσιππος , εἰς καταληπτικός , ὡς δέ κοινῇ πᾶς ἄνθρωπος πιστεύω , εἰς αἴσθησις τε καί νόησις ἐναργής . διαφέρω μέν οὖν ἀλλήλων δοκέω ὁ λέγω λέξις , εἰ δέ ἐπιμελής τις σκοπέω , ὁ αὐτός ἔχω δύναμις , ὡς γε ἐͅπειδάν φημί τις ἀπό ὁ κοινός ἔννοια ἄρχω , καί οὗτος τίθημι πρῶτος ἅπας κριτήριον ἐκ ἑαυτοῦ πιστός . ὅτι μέν γάρ ὁ πρῶτος κριτήριον ἀναπόδεικτος εἰμί δέω πιστός , ὁμολογέω πᾶς , οὐ μήν ὅτι γε φυσικός εἰμί δέω οὗτος καί πᾶς ἄνθρωπος κοινός , ἐννοέω ἅπας , καί ὁ πολύς προκρίνω ἐνίοτε ὁ κοινῇ πᾶς ἄνθρωπος ἐναργής φαίνω ὁ ἑαυτοῦ ὑπόληψις ἐμμένω , καί προσποιέω πιστεύω βέβαιος ὅς αὐτός λέγω εἰκῇ ἕνεκα ὁ κατασκευάζω τις δόγμα ὁ ἀπό ὁ ἑαυτοῦ αἵρεσις , ὥσπερ γε πάλιν ἕτερος τις εἰς ὁ διαβάλλω τις ὁ ἑτερόδοξος ὑπομένω ἑκούσιος ψεύδω . ὁ γάρ ἑαυτοῦ ἀπό τις αἵρεσις ἀναγορεύω ἀγωνίζομαι πρόκειμαι περί πᾶς ὁ κατά ὁ αἵρεσις , εἰ καί μηδείς ἀναγκαῖος ἀκολουθία ἔχω πρός ὁ στοιχείωσις , ὥσπερ ἀμέλει εἰͅπί ὁ ὁ ψυχή ἡγεμονικός δόγμα . οὗτος γάρ ἰατρός ἐπίσταμαι χρήσιμος εἰμί ἕνεκα ὁ προσφέρω ὁ βοήθημα ὁ πάσχω τόπος , βλάπτω ὁ λογισμός , φιλόσοφος δέ οὔτε εἰς ὁ εὕρεσις ὁ διαφορά ὁ ἀρετή οὔτε εἰς ὁ ἄσκησις αὐτός εἰμί χρήσιμος . ἐάν τε γάρ ἐν ὁ καρδία ὁ ὁ ψυχή ἡγεμονικός ὑπάρχω μόριον , ἐάν τε ἐν ὁ κεφαλή , δύναμαι καί φρόνησις κτάομαι , καί σωφροσύνη , καί δικαιοσύνη , καί ἀνδρεία , ἐκ ἄλλος δόγμα τε καί ἄσκησις ἐπί ὁ κτῆσις αὐτός ἀφικνέομαι . μόνος οὖν ἐκεῖνος ὁ φιλόσοφος καί ὁ μηδείς εἰς ἦθος τε καί ὁ πολιτικός πρᾶξις χρήσιμος ζητέω ἀκόλουθος εἰμί , ὅσος ὁ θεωρητικός φιλοσοφία αἱρέω , καθά γε καί εἰ μετά κόσμος οὗτος εἰμί τις , καί εἰ εἰμί , ὁποῖος τις οὗτος , καί εἰ ὁ κόσμος οὗτος ἐν ἑαυτοῦ περιέχω , καί εἰ πολύς εἷς , καί εἰ πάμπολυς τις πλῆθος , ὅμοιος δέ καί εἰ γενητός ἤ ἀγένητος ὅδε ὁ κόσμος εἰμί · ὥσπερ γε καί εἰ , γίγνομαι αὐτός , θεός τις γίγνομαι δημιουργός , ἤ θεός μέν οὐδείς , αἰτία δέ τις ἄλογος τε καί ἄτεχνος ἐργάζομαι κατά ὁ τύχη οὕτως καλός αὐτός , ὡς εἰ καί θεός ἐπιστατέω ὁ κατασκευή σοφός ἅμα καί δυνατός . ἀλλά ὁ γε τοιοῦτος ζήτημα πρός ὁ καλός οἰκέω ὁ ἴδιος οἶκος , ἤ ὁ ὁ πόλις πρᾶγμα προνοέω προσηκόντως , ἤ συγγενής καί πολίτης καί ξένος προσφέρω δίκαιος τε καί κοινωνικός οὐδείς συντελέω . παραγίγνομαι δέ ἐπί ὁ ζήτησις αὐτός ἔνιοι ὁ πρακτικός ὑποτίθημι , τέλος ἐκ ὁ χρήσιμος ζητέω κατά βραχύς προέρχομαι ὡς ἐπί ὅμοιος . οὐ γάρ δή , ὥσπερ γίγνομαι ὁ κόσμος ἤ μή γίγνομαι ζητέω ἄχρηστος , οὕτως καί περί πρόνοια καί θεός . ὅτι γάρ τις κρατύς ἄνθρωπος δύναμις τε καί σοφία κατά ὁ κόσμος , ἅπας ἐγώ ζητέω ἀγαθός , οὐ μήν , ὁποῖος τις εἰμί ὁ οὐσία ὁ θεός , πότερος ἀσώματος παντάπασι , ἤ , καθά ἐγώ , οὕτως αὐτός μετά σῶμα , ἀναγκαῖος σκοπέω . καί γάρ καί οὗτος καί ἄλλος πολύς τέλειος ἄχρηστος εἰμί εἰς ὁ ἠθικός τε καί πολιτικός ὀνομάζω ἀρετή τε καί πρᾶξις , ὥσπερ γε καί εἰς ὁ ὁ ψυχικός πάθος ἴασις . καί γράφω περί αὐτός ὑπό Ξενοφῶν ἀγαθός , μή μόνος αὐτός ὁ ἀχρηστία καταγιγνώσκω , ἀλλά καί Σωκράτης φάσκω οὕτως φρονέω . ὁμολογέω δέ αὐτός καί ὁ ἄλλος ὁ Σωκράτης ἑταῖρος , καί Πλάτων αὐτός , ὅς ὁ φυσικός θεωρία ὁ φιλοσοφία προστίθημι Τίμαιος ἀναφέρω ὁ περί αὐτός λόγος , οὐ Σωκράτης , καθά καί ὁ ἐπί πολύς ἐκτείνω διαλεκτικός εἰς Παρμενίδης τε καί ὁ ἑταῖρος αὐτός Ζήνων . διά ὁμοιότης μέν τις ὁ χρήσιμος ὁ λογικός καί φυσικός θεώρημα καί ὁ ὁ ἄχρηστος προστίθημι ζήτησις . ἀδύνατος γάρ εἰμί μηδέ ὅλος ἐφάπτω κατά ὁ ἠθικός τε καί πολιτικός θεωρία μήτε ὁ φυσικός , μήτε ὁ συλλογιστικός , ἀλλά καί οὗτος ὁ ἄχρηστος εὑρίσκω . παραπλήσιος δέ πολύς ὁ ψευδής εἰμί ὁ ἀληθής ἐν τε ὁ ἀρχή ὁ ἀπόδειξις καί πᾶς ὁ μετά οὗτος , καί ὁ σόφισμα κατά ὁμοιότης ὁ πρός ὁ ἀληθής λόγος συντίθημι . διαγιγνώσκω καί διακρίνω αὐτός ἀπό ἀλλήλων ὁ γυμνάζω κατά ὁ ὕλη ἐκεῖνος οἶδα , περί ὅς ὁ τέχνη διατρίβω , μετά ὁ δηλονότι καί ὁ φυσικός ἔχω ἀγχίνοια , ὅς χρή μάλα κρίνω κατά ὁ ἡλικία ὁ παῖς ὑπό ὁ ἐν ἕκαστος πόλις συνετός πρέσβυς , ἐκμανθάνω τε ὁ προσήκω ὁ φύσις τέχνη ἕκαστος , ὡς νῦν γε πολύς ὁράω τέχνη λογικός μετέρχομαι οὐδέ ὅς αὐτός φθέγγομαι παρακολουθέω .