galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 5.2
Περὶ δὲ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν , ὡς οὐκ ἔστι τῆς λογικῆς δυνάμεως , ἤδη μέν μοι καὶ τὸ πρὸ τούτου πεπλήρωται βιβλίον ὧν αὐτὸς ἀκούων ὁμολογεῖ , πληρωθήσεται δ’ οὐδὲν ἧττον καὶ τοῦτο τὴν ἀρχὴν ἐνθένδε ποιησαμένῳ . τὸ πάθος τῆς ψυχῆς κίνησίν τινα παρὰ φύσιν ἄλογον ὑπάρχειν , οὐχ οἱ παλαιοὶ μόνον , ἀλλὰ καὶ Χρύσιππος ὁμολογεῖ . καὶ μὲν δὴ ὡς ἡ κίνησις αὕτη ταῖς τῶν ἀστείων οὐκ ἐγγίνεται ψυχαῖς , ὡμολόγηται παρ’ ἀμφοῖν . ὁποία δέ τίς ἐστιν ἡ τῶν φαύλων ψυχὴ κατά τε τὰ πάθη καὶ πρὸ τῶν παθῶν , οὐκ ἔθ’ ὁμοίως ἐξηγοῦνται . Χρύσιππος μὲν γὰρ ἀνάλογον ἔχειν αὐτήν φησι τοῖς ἐπιτηδείοις σώμασιν εἰς πυρετοὺς ἐμπίπτειν , ἢ διαῤῥοίας , ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον ἐπὶ μικρᾷ καὶ τυχούσῃ προφάσει . καὶ μέμφεταί γε ὁ Ποσειδώνιος αὐτοῦ τὴν εἰκόνα · χρῆναι γάρ φησιν οὐ τούτοις , ἀλλὰ τοῖς ἁπλῶς ὑγιαίνουσι σώμασιν εἰκάσαι τὴν τῶν φαύλων ψυχήν · εἴτε γὰρ ἐπὶ μεγάλοις αἰτίοις , εἴτ’ ἐπὶ μικροῖς πυρέττοιεν , οὐδὲν διαφέρειν ὡς πρὸς τὸ πάσχειν τε αὐτὰ καὶ εἰς πάθος ἄγεσθαι καθ’ ὁτιοῦν , ἀλλὰ τῷ τὰ μὲν εὐέμπτωτα εἶναι , τὰ δὲ δύσπτωτα διαφέρειν ἀλλήλων . οὔκουν ὀρθῶς εἰκάζεσθαί φησιν ὑπὸ τοῦ Χρυσίππου τὴν μὲν ὑγίειαν τῆς ψυχῆς τῇ τοῦ σώματος ὑγιείᾳ , τὴν δὲ νόσον τῇ ῥᾳδίως εἰς νόσημα ἐμπιπτούσῃ καταστάσει τοῦ σώματος · ἀπαθῆ μὲν γὰρ γίγνεσθαι ψυχὴν τὴν τοῦ σοφοῦ δηλονότι , σῶμα δ’ οὐδὲν ὑπάρχειν ἀπαθὲς , ἀλλὰ δικαιότερον εἶναι προσεικάζειν τὰς τῶν φαύλων ψυχὰς ἤτοι τῇ σωματικῇ ὑγιείᾳ ἐχούσῃ τὸ εὐέμπτωτον εἰς νόσον , ( οὕτω γὰρ ὠνόμασεν ὁ Ποσειδώνιος , ) ἢ αὐτῇ τῇ νόσῳ , εἶναι γὰρ μᾶλλον νοσώδη τινὰ ἕξιν , ἢ ἤδη νοσοῦσαν . συμφέρεται μέντοι τῷ Χρυσίππῳ καὶ αὐτὸς , ὡς νοσεῖν τε καὶ λέγειν τὴν ψυχὴν ἅπαντας τοὺς φαύλους , ἐοικέναι τε τὴν νόσον αὐτῶν ταῖς εἰρημέναις τοῦ σώματος καταστάσεσι . λέγει γοῦν ᾧδε κατὰ λέξιν · διὸ καὶ ἡ νόσος τῆς ψυχῆς ἔοικεν , οὐχ , ὡς ὁ Χρύσιππος ὑπείληφε , τῇ νοσώδει καχεξίᾳ τοῦ σώματος , καθ’ ἣν ὑποφέρεται ῥομβώδεσιν , οὐχὶ περιοδικοῖς , οἷς τ’ ἐμπίπτε ἰπυρετοῖς , ἀλλὰ μᾶλλον ἔοικεν ἡ ψυχικὴ νόσος ἤτοι σωματικῇ ὑγιείᾳ ἐχούσῃ τὸ εὐέμπτωτον εἰς τὴν νόσον , ἢ αὐτῇ τῇ νόσῳ . ἔστι γὰρ ἡ μὲν σωματικὴ νόσος ἕξις ἤδη νοσοῦσα , ἡ δὲ ὑπὸ τοῦ Χρυσίππου λεγομένη νόσος εὐεμπτωσίᾳ μᾶλλον ἔοικεν εἰς πυρετούς . ἐν τούτοις τὸν Ποσειδώνιον ἐπαινῶ μὲν , ὅτι τοῖς ὑγιαίνουσι σώμασιν ὁμοίως ἔχειν φησὶ τὰς τῶν φαύλων ψυχὰς , ὅταν ἔξω παθῶν καθεστήκωσιν , οὐκ ἐπαινῶ δὲ νόσον ὀνομάζοντα τὴν τοιαύτην κατάστασιν . ἐχρῆν γὰρ , εἴπερ ὀρθῶς εἴκαζε , τὰς μὲν τῶν σπουδαίων ψυχὰς ὁμοίως ἔχειν φάναι τοῖς ἀπαθέσι σώμασιν , εἴτ’ οὗν ἐστιν , εἴτ’ οὐκ ἔστι τινὰ τοιαῦτα , ( περιττὸν γὰρ ὡς πρὸς τὴν προκειμένην εἰκόνα διασκέπτεσθαι τοῦτο , ) τὰς δὲ τῶν προκοπτόντων τοῖς εὐεκτικοῖς , τὰς δὲ τῶν μετρίων ἀνδρῶν τοῖς ὑγιαίνουσι χωρὶς εὐεξίας , τὰς δὲ τῶν πολλῶν τε καὶ φαύλων τοῖς ἐπὶ σμικρᾷ προφάσει νοσοῦσι , τὰς δὲ τῶν ὀργιζομένων , ἢ θυμουμένων , ἢ ὅλως ἐν πάθει τινὶ καθεστώτων τοῖς ἤδη νοσοῦσιν . ἀλλὰ γὰρ εὐλαβηθῆναί μοι δοκεῖ διαφερόμενος ἐν ἅπασι φωραθῆναι Χρυσίππῳ . τίνα γὰρ ἄν τις ἄλλην αἰτίαν εἴποι τοῦ τὴν νόσον τῆς ψυχῆς ὁμοιοῦν αὐτὸν τῇ καταστάσει τῶν θ’ ὑγιαινόντων σωμάτων , τῶν τ’ ἤδη νοσούντων ; οὐ γὰρ ἀμφοτέροις , ἀλλὰ μόνοις τοῖς νοσοῦσι δικαιότερον ἦν παραβεβλῆσθαι τὰς νοσούσας ψυχάς · ἀδύνατον γὰρ ἓν πρᾶγμα , τὴν νόσον τῆς ψυχῆς , δυσὶν ἐναντίοις ὡμοιῶσθαι πράγμασιν , ὑγιείᾳ τε ἅμα καὶ νόσῳ . εἰ γὰρ δὴ τοῦτο , καὶ τὴν ὑγίειαν ἀναγκαῖον ἔσται τῇ νόσῳ παραπλησίαν ὑπάρχειν , εἴ γε δὴ καὶ τῇ τῆς ψυχῆς νόσῳ προσέοικεν ἑκάτερον αὐτῶν · τὰ γὰρ τῷ αὐτῷ παραπλήσια πάντως που καὶ ἀλλήλοις ἐστὶ παραπλήσια . Χρύσιππος δ’ ἀτοπώτερος ἔτι , μηδ’ ἐν ταῖς περιοδικαῖς τισι νόσοις καθεστώσαις , οἱονεὶ τριταίων ἢ τεταρταίων πυρετῶν , ὡμοιῶσθαι συγχωρῶν τὴν νόσον τῆς ψυχῆς . γράφει γοῦν ᾧδε · ὑπονοητέον τοίνυν , τὴν μὲν τῆς ψυχῆς νόσον ὁμοιοτάτην εἶναι τῇ τοῦ σώματος πυρετώδει καταστάσει , καθ’ ἣν οὐ περιοδικῶς , ἀλλ’ ἀτάκτως πυρετοὶ καὶ φρίκαι γίνονται , καὶ ἄλλως ἀπὸ τῆς διαθέσεως , καὶ μικρῶν ἐπιγινομένων αἰτίων . οὐκ οἶδα , τί ποτε δόξαν αὐτῷ , τοὺς μὲν ἑτοίμως ἔχοντας πρὸς τὸ νοσῆσαι νοσεῖν ἤδη φησὶ , τοὺς δ’ ἤδη νοσοῦντας οὐδ’ ὅλως νοσεῖν . οἱ γὰρ ἐν τεταρταίαις καὶ τριταίαις περιόδοις ὄντες , ἐπειδὰν μὲν ῥιγῶσί τε καὶ πυρέττωσιν , ἐν πάθει καθεστήκασι , κινουμένης δ’ αὐτῶν τῆς νοσώδους κατασκευῆς , ἐπειδὰν μηδὲν τούτων πάσχωσιν , ἀλλ’ ἐν τοῖς καλουμένοις διαλείμμασιν ὦσιν , ἔξω τῶν παθῶν εἰσι . τὴν μέντοι νοσώδη κατάστασιν εἰκάζοιτό τις ἂν , οἶμαι , τοῖς ἤτοι πενθοῦσιν , ἢ ἐρῶσιν , ἢ φθονοῦσιν , ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον πάσχουσιν . καὶ γὰρ οὗτοι , καθ’ ὃν μὲν ἂν χρόνον ἢ ὑπνώττωσιν , ἢ πρὸς ἄλλῳ τινὶ τὴν διάνοιαν ἔχωσιν , ἔξω τῶν παθῶν γίνονται , μετ’ ὀλίγον δὲ ἀναμνησθέντες αὐτῶν εἰς παραπλησίαν τινὰ κατάστασιν ἀφικνοῦνται ταῖς καταβολαῖς τῶν πυρετῶν . ὅσοις μέντοι μήτε πένθος ἐνέστηκε , μήτ’ ἐπιθυμία τις ὑπόγυιος , ἢ θυμὸς , οὗτοι τοῖς ὑγιαίνουσι τὰ σώματα παραπλησίως ἔχουσιν . ἐπεὶ δὲ καὶ τούτων αὐτῶν ἔνιοι μέν εἰσιν εὐάλωτοι νόσοις , ἔνιοι δ’ οὒ , καὶ τῶν τὰς ψυχὰς ὑγιαινόντων οἱ μὲν τούτοις , οἱ δ’ ἐκείνοις ὁμοίως ἕξουσιν , οὐ μὴν λεχθήσονταί γε νοσεῖν τὰς ψυχὰς , εἴπερ μηδ’ ἐκεῖνοι τὰ σώματα . ἀλλὰ νὴ Δία φήσει τις ἴσως τῶν Στωϊκῶν , ὥσπερ οὖν καὶ λέγουσιν , οὐ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν εἶναι τῇ ψυχῇ πρὸς τὸ σῶμα κατά τε τὰ πάθη καὶ τὰ νοσήματα καὶ τὴν ὑγίειαν . τί ποτ’ οὖν , ὦ βέλτιστοι , φαίημεν ἂν ἡμεῖς πρὸς αὐτοὺς , εἰκάζετε τοῖς κατὰ τὸ σῶμα πάθεσί τε καὶ νοσήμασι τὰ τῆς ψυχῆς πάθη ; τί δὲ Χρύσιππος ἐν τῷ περὶ παθῶν ἠθικῷ γράφει ταυτί ; οὔτε γὰρ περὶ τὸ νοσοῦν σῶμά ἐστί τις τέχνη , ἣν προσαγορεύομεν ἰατρικὴν , οὐχὶ δὲ καὶ περὶ τὴν νοσοῦσαν ψυχήν ἐστί τις τέχνη , οὔτ’ ἐν τῇ κατὰ μέρος θεωρίᾳ τε καὶ θεραπείᾳ δεῖ λείπεσθαι ταύτην ἐκείνοις . διὸ καὶ , καθάπερ τῷ περὶ τὰ σώματα ἰατρῷ καθήκει τῶν τε συμβαινόντων αὐτοῖς παθῶν ἐντὸς εἶναι , ὡς εἰώθασι τοῦτο λέγειν , καὶ τῆς ἑκάστῳ οἰκείας θεραπείας , οὕτω καὶ τῷ τῆς ψυχῆς ἰατρῷ ἐπιβάλλει ἀμφοτέρων τούτων ἐντὸς εἶναι , ὡς ἔνι ἄριστα . καὶ ὅτι οὕτως ἔχει , μάθοι ἄν τις τῆς πρὸς ταῦτα ἀναλογίας παρατεθείσης ἀπ’ ἀρχῆς . ἡ γὰρ πρὸς ταῦτα ἀντιπαρατείνουσα οἰκειότης παραστήσει , ὡς οἴομαι , καὶ τὴν τῶν θεραπειῶν ὁμοιότητα , καὶ ἔτι τὴν ἀμφοτέρων τῶν ἰατρειῶν πρὸς ἀλλήλας ἀναλογίαν . ὅτι μὲν οὖν ἀναλογίαν τινὲς βούλονται εἶναι τῶν ἐν τῇ ψυχῇ τοῖς κατὰ τὸ σῶμα , δῆλον οἶμαι γεγονέναι , καὶ οὐ μόνον γε διὰ τῆς προγεγραμμένης ῥήσεως , ἀλλὰ καὶ δι’ ὧν ἐφεξῆς γράφει τόνδε τὸν τρόπον ἐχόντων · καθάπερ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος θεωρεῖται ἰσχύς τε καὶ ἀσθένεια , εὐτονία καὶ ἀτονία καὶ τόνος , πρὸς δὲ τούτοις ὑγίειά τε καὶ νόσος , εὐεξία τε καὶ καχεξία , καὶ τἄλλα ὅσα τούτοις ἑξῆς καταλέγει πάθη τε καὶ ἀῤῥωστήματα καὶ νοσήματα , κατὰ τὸν αὐτὸν , φησὶ , τρόπον ἀνάλογόν τινα πᾶσι τούτοις καὶ ἐν ψυχῇ λογικῇ συνίσταταί τε καὶ ὀνομάζεται . εἶθ’ ἑξῆς ἐπιφέρων φησὶν , ὡς οἴομαι , ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἀναλογίας τε καὶ ὁμοιότητος καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς συνωνυμίας γεγενημένης · καὶ γὰρ καὶ κατὰ ψυχήν τινας λέγομεν ἰσχύειν καὶ ἀσθενεῖν , καὶ εὐτόνους καὶ ἀτόνους εἶναι , καὶ ἔτι νοσεῖν καὶ ὑγιαίνειν , οὕτω πως καὶ τοῦ πάθους καὶ τοῦ κατ’ αὐτὴν ἀῤῥωστήματος λεγομένου , καὶ τῶν τούτοις παραπλησίων . ἐναργῶς γὰρ ἐν τούτοις ὁ Χρύσιππος ἀναλογίαν τινὰ βούλεται σώζεσθαι τῶν ἐν τῇ ψυχῇ τοῖς κατὰ τὸ σῶμα , καὶ παθῶν πρὸς πάθη , καὶ ἀῤῥωστημάτων πρὸς ἀῤῥωστήματα , καὶ νοσημάτων πρὸς νοσήματα , καὶ ὑγιείας πρὸς ὑγίειαν , καὶ εὐεξίας πρὸς εὐεξίαν , καὶ ἰσχύος πρὸς ἰσχὺν , καὶ ἀσθενείας πρὸς ἀσθένειαν , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἁπάντων τῶν συνωνύμως λεγομένων πρὸς ἅπαντα · καὶ γὰρ τοὔνομα , καὶ τὸν λόγον αὐτῶν εἶναι τὸν αὐτὸν , εἴ γε δὴ συνώνυμά φησιν ὑπάρχειν αὐτά . ὥστε , ὅπως ἄν τις ὁρίζηται καθόλου τὴν ἐν τῷ σώματι νόσον , ἀναγκαῖον εἶναι τούτῳ , καὶ τὴν ἐν ψυχῇ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὁρίζεσθαι . ὅτι μὲν οὖν πρόκειται τῷ Χρυσίππῳ ἀναλογίαν ἅπασαν ἐξηγεῖσθαί τε καὶ φυλάττειν , ἐκ τούτων δῆλον . εἰ δὲ ἐπιχειρήσας αὐτὸ ποιεῖν οὐ τυγχάνει τοῦ προτεθέντος , οὐκ ἀποστατέον ἐστὶ τῆς ὁμοιότητος , ἀλλὰ τῇ διδασκαλίᾳ μεμπτέον , ὡς οὐκ ἀληθεῖ . τοῦτο δ’ οὐδὲν ἧττον αὐτῇ καὶ κατὰ τὸν ἐφεξῆς ὑπάρχει λόγον ἅπαντα τὸν ἐν τῷ περὶ παθῶν ἠθικῷ . γράφει γοῦν ᾧδε · διὸ καὶ κατὰ τρόπον προῆκται Ζήνωνι λόγος . ἡ δὲ τῆς ψυχῆς νόσος ὁμοιοτάτη ἐστὶ τῇ τοῦ σώματος ἀκαταστασίᾳ . λέγεται δὲ εἶναι σώματος νόσος ἡ ἀσυμμετρία τῶν ἐν αὐτῷ θερμοῦ , καὶ ψυχροῦ , καὶ ξηροῦ , καὶ ὑγροῦ . καὶ μετ’ ὀλίγα · ἡ δ’ ἐν τῷ σώματι ὑγίεια εὐκρασία τις καὶ συμμετρία τῶν διῃρημένων . καὶ πάλιν ἐφεξῆς · οἶμαι γὰρ εἶναι εὐεξίαν σώματος τὴν ἀρίστην τῶν ῥηθέντων εὐκρασίαν . καὶ πάλιν ἐφεξῆς · λέγεται δὲ καὶ ταῦτα οὐκ ἄπο τρόπου ἐπὶ τοῦ σώματος , διότι ἡ ἐν θερμοῖς , καὶ ψυχροῖς , καὶ ὑγροῖς , καὶ ξηροῖς γενομένη συμμετρία ἢ ἀσυμμετρία ἐστὶν ὑγίεια ἢ νόσος , ἡ δὲ ἐν νεύροις συμμετρία ἢ ἀσυμμετρία ἰσχὺς ἢ ἀσθένεια , καὶ εὐτονία ἢ ἀτονία , ἡ δ’ ἐν τοῖς μέλεσι συμμετρία ἢ ἀσυμμετρία κάλλος ἢ αἶσχος . ἀλλὰ ταῦτα μὲν , ὦ γενναιότατε Χρύσιππε , καλῶς ἅπαντα διῆλθες , ἀπόδος δ’ ἡμῖν , ὡς ἐπηγγείλω , τὴν ἀναλογίαν τῶν ἐν τῇ ψυχῇ συνωνύμως αὐτοῖς ὠνομασμένων , ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς ὑγιείας τε καὶ νόσου . ὥσπερ γὰρ ὑγίεια σώματός ἐστιν ἡ συμμετρία τῶν ἁπλουστάτων αὐτοῦ μορίων , ἃ δὴ καὶ στοιχεῖα προσαγορεύομεν , τοῦ θερμοῦ λέγω , καὶ ψυχροῦ , καὶ ξηροῦ , καὶ ὑγροῦ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον εἴη ἂν , οἶμαι , καὶ ἡ τῆς ψυχῆς ὑγίεια συμμετρία τις τῶν ἁπλῶν αὐτῆς μορίων · ἃ τίνα ποτ’ ἐστὶ , καὶ ὁπόσα , καὶ ὅπως ἔχοντα πρὸς ἄλληλα , διελθεῖν ἀναγκαῖον ἔσται σοι , μέλλοντί γε μηδὲν παραλείψειν ὧν ἐπηγγείλω . καὶ δὴ καὶ ἡ νόσος ἡ τῆς ψυχῆς ὡσαύτως ἀσυμμετρία τις ἔσται καὶ στάσις πρὸς ἄλληλα τῶν αὐτῶν τούτων μορίων , ὧν ἡ συμμετρία τῆς ψυχῆς ἦν ὑγίεια . τὰ δὲ μόρια ταῦτα κατὰ τὸν Πλάτωνα τὸ θυμοειδές ἐστι , καὶ τὸ λογιστικὸν , ἔτι τε πρὸς τούτοις τρίτον τὸ ἐπιθυμητικὸν , ὥστε σώζεσθαι τήν τε τῆς ὑγιείας καὶ τὴν τῆς νόσου κατὰ πᾶν ὁμοιότητα τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ σῶμα . συμφωνοῦντα μὲν γὰρ ἀλλήλοις τὰ τρία καὶ κατὰ μηδὲν στασιάζοντα τὴν ὑγίειαν τῆς ψυχῆς ἀπεργάζεται , διαφωνήσαντα δὲ καὶ στασιάσαντα τὴν νόσον . ἔστι γὰρ ἡ νόσος ἀνωτέρω καὶ καθόλου μᾶλλον . ὡς μικρὸν ἔμπροσθεν εἴρηται . περιλάβωμεν οὖν αὐτῆς τὴν ἔννοιαν · ἡ τοῦ φύσει συγγενοῦς ἔκ τινος διαφθορᾶς διαφορά · οὕτω γὰρ ἐν Σοφιστῇ Πλάτων ὡρίσατο . ὅτι δ’ ἀνωτάτω τ’ ἐστὶν ἡ ἀπόδειξις ἥδε , καὶ πάσας τὰς κατὰ μέρος νόσους ἀκριβῶς περιλαμβάνει , τάς τε τῆς ψυχῆς ἡμῶν , καὶ τὰς τοῦ σώματος , καὶ τὰς ἐν τοῖς ἄλλοις ζώοις τε καὶ φυτοῖς , ἤδη δὲ κᾀν ταῖς πόλεσιν ὅλαις , οὐ χαλεπὸν καταμαθεῖν . οὕτω γὰρ , οἶμαι , καὶ τὰς στασιαζούσας πόλεις ἐμφυλίῳ πολέμῳ νοσεῖν ἐν ἑαυταῖς λέγομεν , ὡς ἂν εἰς μάχην ἀφιγμένων τῶν ἐν αὐταῖς φύσει συγγενῶν . αὕτη μὲν ἡ γενικωτάτη νόσου πάσης ἔννοια . τῶν δ’ ἁπλουστάτων μορίων ἡ πρὸς ἄλληλα στάσις ἧττον ταύτης ἐστὶ γενικὴ , καὶ ταύτης ἔθ’ ἧττον , ἐπειδὰν θερμῶν , καὶ ψυχρῶν , καὶ ξηρῶν , καὶ ὑγρῶν ἀμετρία τις εἶναι λέγηται . σώματος γὰρ αὕτη γε μόνου καὶ οὐδενὸς τῶν ἄλλων ἐστὶ νόσος , ὥσπερ γε καὶ ἡ τοῦ λογιστικοῦ στάσις οὐδενὸς τῶν ἄλλων ἐστὶ πλὴν ψυχῆς νόσος . ὁ δὲ Χρύσιππος ἁμαρτάνει διττὰ κατὰ τὴν ἐν τούτοις διδασκαλίαν · πρῶτον μὲν , ὅτι διαφέρεται πρὸς αὑτὸν , ἐν μὲν τῷ περὶ παθῶν ἠθικῷ συνωνύμως ὠνομάσθαι λέγων τὴν ἐν τῇ ψυχῇ νόσον τῇ κατὰ τὸ σῶμα , διὰ δὲ τοῦ πρώτου τῶν λογικῶν εἰκάζων αὐτὴν εὐλύτῳ καὶ εὐδιαφθάρτῳ ὑγιείᾳ · ἔπειθ’ ὅτι μηδ’ , ὅπερ ἀληθῶς ὑπέσχετο κατὰ τὸ θεραπευτικὸν καὶ ἠθικὸν ἐπιγραφόμενον βιβλίον , ἠδυνήθη δεῖξαι . τί δ’ ἐστὶ τοῦτο ; τῶν μερῶν τῆς ψυχῆς ἡ πρὸς ἄλληλα συμμετρία , καθ’ ἣν ὑγιαίνειν τε λέγεται καὶ νοσεῖν . πάντα γὰρ αὐτῆς τά τε πάθη καὶ τὰ νοσήματα καθ’ ἓν ὑποθέμενος γίγνεσθαι · τὸ λογιστικὸν εἰκότως ἀπορεῖ δεικνύναι , τίνων μέν ἐστι μορίων ἡ τῆς ψυχῆς ὑγίεια συμμετρία . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν συμμετρίᾳ μερῶν ὑποθέμενος γίγνεσθαι τὸ κάλλος , ἐν ἀμετρίᾳ δέ τινι τὸ αἶσχος , εἰκότως ἀπορεῖ δεικνύναι , ποίων μὲν τῆς ψυχῆς μερῶν ἡ συμμετρία κάλλος ἐστὶ , ποίων δὲ ἀμετρία αἶσχος . καίτοι γράφει γ’ ἐφεξῆς ὧν ὀλίγον ἔμπροσθεν αὐτοῦ παρεθέμην ῥήσεων ὡδί · διὸ καὶ καλὴ ἢ αἰσχρὰ ψυχὴ ἀνάλογον ῥηθήσεται κατὰ συμμετρίαν τέ τινα καὶ ἀσυμμετρίαν τοιῶνδέ τινων μερῶν . ὅτι μὲν οὖν κατὰ συμμετρίαν τέ τινα καὶ ἀσυμμετρίαν τοιῶνδέ τινων μερῶν τῆς ψυχῆς ἢ καλὴν , ἢ αἰσχρὰν αὐτὴν εἶναι λεκτέον ἐστὶ , καὶ ὑγιαίνουσαν καὶ νοσοῦσαν , ὀρθῶς εἴρηται τῷ Χρυσίππῳ . τίνα δ’ ἐστὶ ταῦτα τὰ τῆς ψυχῆς μόρια , μὴ δυνάμενος εἰπεῖν , ὡς ἂν ἐν ἑνὶ μόνῳ τῷ λογιστικῷ καὶ τὴν ὑγίειαν αὐτῆς , καὶ τὴν νόσον , καὶ τὸ κάλλος , καὶ τὸ αἶσχος τιθέμενος , ἀναγκάζεται περιπλέκειν τε τὸν λόγον καὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς ὡς μερῶν μνημονεύειν . ἐφεξῆς γοῦν οἷς παρεθέμην ὡδὶ γράφει · ἔστι δὲ τῆς ψυχῆς μέρη , δι’ ὧν ὁ ἐν αὐτῇ λόγος συνέστηκε , καὶ ἡ ἐν αὐτῷ διάθεσις . καὶ ἔστι καλὴ ἢ αἰσχρὰ ψυχὴ κατὰ τὸ ἡγεμονικὸν μόριον ἔχον οὕτως ἢ οὕτως κατὰ τοὺς οἰκείους μερισμούς . ποίους οἰκείους μερισμοὺς , ὦ Χρύσιππε , προσγράψας ἐφεξῆς ἀπαλλάξεις ἡμᾶς πραγμάτων ; ἀλλ’ οὔτ’ ἐνταῦθα προσέγραψας , οὔτ’ ἐν ἄλλῳ τινὶ τῶν σεαυτοῦ βιβλίων , ἀλλ’ ὥσπερ οὐκ ἐν τούτῳ τὸ πᾶν κῦρος ὑπάρχον τῆς περὶ τῶν παθῶν πραγματείας , ἀποχωρήσεις τε παραχρῆμα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ , καὶ μηκυνεῖς τὸν λόγον ἐν τοῖς οὐ προσήκουσι , δέον ἐπιμεῖναι καὶ δεῖξαι , τίνα ποτέ ἐστι τὰ μόρια τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς . ἐπειδὴ τοίνυν σὺ παρέδραμες εἴθ’ ἑκὼν εἴτ’ ἄκων τὸν λόγον , ( οὐ γὰρ ἔχω συμβαλεῖν , ) ἐγὼ πειράσομαι τοῖς σοῖς δόγμασιν ἑπόμενος ἐξευρεῖν τέ σου τὸ βούλημα καὶ διασκέψασθαι περὶ τῆς ἀληθείας αὐτοῦ , τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῆς προγεγραμμένης ῥήσεως ποιησάμενος ἐχούσης ᾧδε .
Lemmas: περί δέ ὁ ὁ ψυχή πάθος , ὡς οὐ εἰμί ὁ λογικός δύναμις , ἤδη μέν ἐγώ καί ὁ πρό οὗτος πληρόω βιβλίον ὅς αὐτός ἀκούω ὁμολογέω , πληρόω δέ οὐδείς ἥσσων καί οὗτος ὁ ἀρχή ἐνθένδε ποιέω . ὁ πάθος ὁ ψυχή κίνησις τις παρά φύσις ἄλογος ὑπάρχω , οὐ ὁ παλαιός μόνος , ἀλλά καί Χρύσιππος ὁμολογέω . καί μέν δή ὡς ὁ κίνησις οὗτος ὁ ὁ ἀστεῖος οὐ ἐγγίγνομαι ψυχή , ὁμολογέω παρά ἄμφω . ὁποῖος δέ τις εἰμί ὁ ὁ φαῦλος ψυχή κατά τε ὁ πάθος καί πρό ὁ πάθος , οὐ ἔτι ὅμοιος ἐξηγέομαι . Χρύσιππος μέν γάρ ἀνάλογος ἔχω αὐτός φημί ὁ ἐπιτήδειος σῶμα εἰς πυρετός ἐμπίπτω , ἤ διάρροια , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἐπί μικρός καί τυγχάνω πρόφασις . καί μέμφομαι γε ὁ Ποσειδώνιος αὐτός ὁ εἰκών · χρή γάρ φημί οὐ οὗτος , ἀλλά ὁ ἁπλῶς ὑγιαίνω σῶμα εἰκάζω ὁ ὁ φαῦλος ψυχή · εἴτε γάρ ἐπί μέγας αἴτιος , εἴτε ἐπί μικρός πυρέσσω , οὐδείς διαφέρω ὡς πρός ὁ πάσχω τε αὐτός καί εἰς πάθος ἄγω κατά ὁστισοῦν , ἀλλά ὁ ὁ μέν εὐέμπτωτος εἰμί , ὁ δέ δύσπτωτος διαφέρω ἀλλήλων . οὔκουν ὀρθός εἰκάζω φημί ὑπό ὁ Χρύσιππος ὁ μέν ὑγίεια ὁ ψυχή ὁ ὁ σῶμα ὑγίεια , ὁ δέ νόσος ὁ ῥᾴδιος εἰς νόσημα ἐμπίπτω κατάστασις ὁ σῶμα · ἀπαθής μέν γάρ γίγνομαι ψυχή ὁ ὁ σοφός δηλονότι , σῶμα δέ οὐδείς ὑπάρχω ἀπαθής , ἀλλά δίκαιος εἰμί προσεικάζω ὁ ὁ φαῦλος ψυχή ἤτοι ὁ σωματικός ὑγίεια ἔχω ὁ εὐέμπτωτος εἰς νόσος , ( οὕτως γάρ ὀνομάζω ὁ Ποσειδώνιος , ) ἤ αὐτός ὁ νόσος , εἰμί γάρ μάλα νοσώδης τις ἕξις , ἤ ἤδη νοσέω . συμφέρω μέντοι ὁ Χρύσιππος καί αὐτός , ὡς νοσέω τε καί λέγω ὁ ψυχή ἅπας ὁ φαῦλος , ἔοικα τε ὁ νόσος αὐτός ὁ λέγω ὁ σῶμα κατάστασις . λέγω γοῦν ὧδε κατά λέξις · διό καί ὁ νόσος ὁ ψυχή ἔοικα , οὐ , ὡς ὁ Χρύσιππος ὑπολαμβάνω , ὁ νοσώδης καχεξία ὁ σῶμα , κατά ὅς ὑποφέρω ῥομβώδης , οὐ περιοδικός , ὅς τε ἐμπίπτω ἰπυρετός , ἀλλά μάλα ἔοικα ὁ ψυχικός νόσος ἤτοι σωματικός ὑγίεια ἔχω ὁ εὐέμπτωτος εἰς ὁ νόσος , ἤ αὐτός ὁ νόσος . εἰμί γάρ ὁ μέν σωματικός νόσος ἕξις ἤδη νοσέω , ὁ δέ ὑπό ὁ Χρύσιππος λέγω νόσος εὐεμπτωσία μάλα ἔοικα εἰς πυρετός . ἐν οὗτος ὁ Ποσειδώνιος ἐπαινέω μέν , ὅτι ὁ ὑγιαίνω σῶμα ὅμοιος ἔχω φημί ὁ ὁ φαῦλος ψυχή , ὅταν ἔξω πάθος καθίστημι , οὐ ἐπαινέω δέ νόσος ὀνομάζω ὁ τοιοῦτος κατάστασις . χρή γάρ , εἴπερ ὀρθός εἰκάζω , ὁ μέν ὁ σπουδαῖος ψυχή ὅμοιος ἔχω φημί ὁ ἀπαθής σῶμα , εἴτε ἐν εἰμί , εἴτε οὐ εἰμί τις τοιοῦτος , ( περισσός γάρ ὡς πρός ὁ πρόκειμαι εἰκών διασκοπέω οὗτος , ) ὁ δέ ὁ προκόπτω ὁ εὐεκτικός , ὁ δέ ὁ μέτριος ἀνήρ ὁ ὑγιαίνω χωρίς εὐεξία , ὁ δέ ὁ πολύς τε καί φαῦλος ὁ ἐπί μικρός πρόφασις νοσέω , ὁ δέ ὁ ὀργίζω , ἤ θυμόω , ἤ ὅλος ἐν πάθος τις καθίστημι ὁ ἤδη νοσέω . ἀλλά γάρ εὐλαβέομαι ἐγώ δοκέω διαφέρω ἐν ἅπας φωράω Χρύσιππος . τίς γάρ ἄν τις ἄλλος αἰτία λέγω ὁ ὁ νόσος ὁ ψυχή ὁμοιόω αὐτός ὁ κατάστασις ὁ τε ὑγιαίνω σῶμα , ὁ τε ἤδη νοσέω ; οὐ γάρ ἀμφότερος , ἀλλά μόνος ὁ νοσέω δίκαιος εἰμί παραβάλλω ὁ νοσέω ψυχή · ἀδύνατος γάρ εἷς πρᾶγμα , ὁ νόσος ὁ ψυχή , δύο ἐναντίος ὁμοιόω πρᾶγμα , ὑγίεια τε ἅμα καί νόσος . εἰ γάρ δή οὗτος , καί ὁ ὑγίεια ἀναγκαῖος εἰμί ὁ νόσος παραπλήσιος ὑπάρχω , εἰ γε δή καί ὁ ὁ ψυχή νόσος προσέοικα ἑκάτερος αὐτός · ὁ γάρ ὁ αὐτός παραπλήσιος πάντως που καί ἀλλήλων εἰμί παραπλήσιος . Χρύσιππος δέ ἄτοπος ἔτι , μηδέ ἐν ὁ περιοδικός τις νόσος καθίστημι , οἷον τριταῖος ἤ τεταρταῖος πυρετός , ὁμοιόω συγχωρέω ὁ νόσος ὁ ψυχή . γράφω γοῦν ὧδε · ὑπονοητέον τοίνυν , ὁ μέν ὁ ψυχή νόσος ὅμοιος εἰμί ὁ ὁ σῶμα πυρετώδης κατάστασις , κατά ὅς οὐ περιοδικός , ἀλλά ἄτακτος πυρετός καί φρίκη γίγνομαι , καί ἄλλος ἀπό ὁ διάθεσις , καί μικρός ἐπιγίγνομαι αἴτιος . οὐ οἶδα , τίς ποτέ δοκέω αὐτός , ὁ μέν ἑτοῖμος ἔχω πρός ὁ νοσέω νοσέω ἤδη φημί , ὁ δέ ἤδη νοσέω οὐδέ ὅλος νοσέω . ὁ γάρ ἐν τεταρταῖος καί τριταῖος περίοδος εἰμί , ἐπειδάν μέν ῥιγέω τε καί πυρέσσω , ἐν πάθος καθίστημι , κινέω δέ αὐτός ὁ νοσώδης κατασκευή , ἐπειδάν μηδείς οὗτος πάσχω , ἀλλά ἐν ὁ καλέω διάλειμμα εἰμί , ἔξω ὁ πάθος εἰμί . ὁ μέντοι νοσώδης κατάστασις εἰκάζω τις ἄν , οἴομαι , ὁ ἤτοι πενθέω , ἤ ἐράω , ἤ φθονέω , ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος πάσχω . καί γάρ οὗτος , κατά ὅς μέν ἄν χρόνος ἤ ὑπνώσσω , ἤ πρός ἄλλος τις ὁ διάνοια ἔχω , ἔξω ὁ πάθος γίγνομαι , μετά ὀλίγος δέ ἀναμιμνῄσκω αὐτός εἰς παραπλήσιος τις κατάστασις ἀφικνέομαι ὁ καταβολή ὁ πυρετός . ὅσος μέντοι μήτε πένθος ἐνίστημι , μήτε ἐπιθυμία τις ὑπόγυιος , ἤ θυμός , οὗτος ὁ ὑγιαίνω ὁ σῶμα παραπλήσιος ἔχω . ἐπεί δέ καί οὗτος αὐτός ἔνιοι μέν εἰμί εὐάλωτος νόσος , ἔνιοι δέ οὐ , καί ὁ ὁ ψυχή ὑγιαίνω ὁ μέν οὗτος , ὁ δέ ἐκεῖνος ὅμοιος ἔχω , οὐ μήν λέγω γε νοσέω ὁ ψυχή , εἴπερ μηδέ ἐκεῖνος ὁ σῶμα . ἀλλά νή Ζεύς φημί τις ἴσως ὁ Στωϊκός , ὥσπερ οὖν καί λέγω , οὐ ὁ αὐτός ἀναλογία εἰμί ὁ ψυχή πρός ὁ σῶμα κατά τε ὁ πάθος καί ὁ νόσημα καί ὁ ὑγίεια . τίς ποτέ οὖν , ὦ ἀγαθός , φημί ἄν ἐγώ πρός αὐτός , εἰκάζω ὁ κατά ὁ σῶμα πάθος τε καί νόσημα ὁ ὁ ψυχή πάθος ; τίς δέ Χρύσιππος ἐν ὁ περί πάθος ἠθικός γράφω οὗτος ; οὔτε γάρ περί ὁ νοσέω σῶμα εἰμί τις τέχνη , ὅς προσαγορεύω ἰατρικός , οὐ δέ καί περί ὁ νοσέω ψυχή εἰμί τις τέχνη , οὔτε ἐν ὁ κατά μέρος θεωρία τε καί θεραπεία δέω λείπω οὗτος ἐκεῖνος . διό καί , καθά ὁ περί ὁ σῶμα ἰατρός καθήκω ὁ τε συμβαίνω αὐτός πάθος ἐντός εἰμί , ὡς εἴωθα οὗτος λέγω , καί ὁ ἕκαστος οἰκεῖος θεραπεία , οὕτως καί ὁ ὁ ψυχή ἰατρός ἐπιβάλλω ἀμφότερος οὗτος ἐντός εἰμί , ὡς ἔνειμι ἀγαθός . καί ὅτι οὕτως ἔχω , μανθάνω ἄν τις ὁ πρός οὗτος ἀναλογία παρατίθημι ἀπό ἀρχή . ὁ γάρ πρός οὗτος ἀντιπαρατείνω οἰκειότης παρίστημι , ὡς οἴομαι , καί ὁ ὁ θεραπεία ὁμοιότης , καί ἔτι ὁ ἀμφότερος ὁ ἰατρεία πρός ἀλλήλων ἀναλογία . ὅτι μέν οὖν ἀναλογία τις βούλομαι εἰμί ὁ ἐν ὁ ψυχή ὁ κατά ὁ σῶμα , δῆλος οἴομαι γίγνομαι , καί οὐ μόνος γε διά ὁ προγράφω ῥῆσις , ἀλλά καί διά ὅς ἐφεξῆς γράφω ὅδε ὁ τρόπος ἔχω · καθά γάρ καί ἐπί ὁ σῶμα θεωρέω ἰσχύς τε καί ἀσθένεια , εὐτονία καί ἀτονία καί τόνος , πρός δέ οὗτος ὑγίεια τε καί νόσος , εὐεξία τε καί καχεξία , καί ἄλλος ὅσος οὗτος ἑξῆς καταλέγω πάθος τε καί ἀρρώστημα καί νόσημα , κατά ὁ αὐτός , φημί , τρόπος ἀνάλογος τις πᾶς οὗτος καί ἐν ψυχή λογικός συνίστημι τε καί ὀνομάζω . εἶτα ἑξῆς ἐπιφέρω φημί , ὡς οἴομαι , ἀπό ὁ τοιοῦτος ἀναλογία τε καί ὁμοιότης καί ὁ ἐν αὐτός συνωνυμία γίγνομαι · καί γάρ καί κατά ψυχή τις λέγω ἰσχύω καί ἀσθενέω , καί εὔτονος καί ἄτονος εἰμί , καί ἔτι νοσέω καί ὑγιαίνω , οὕτως πως καί ὁ πάθος καί ὁ κατά αὐτός ἀρρώστημα λέγω , καί ὁ οὗτος παραπλήσιος . ἐναργής γάρ ἐν οὗτος ὁ Χρύσιππος ἀναλογία τις βούλομαι σῴζω ὁ ἐν ὁ ψυχή ὁ κατά ὁ σῶμα , καί πάθος πρός πάθος , καί ἀρρώστημα πρός ἀρρώστημα , καί νόσημα πρός νόσημα , καί ὑγίεια πρός ὑγίεια , καί εὐεξία πρός εὐεξία , καί ἰσχύς πρός ἰσχύς , καί ἀσθένεια πρός ἀσθένεια , καί ἁπλῶς λέγω ἅπας ὁ συνώνυμος λέγω πρός ἅπας · καί γάρ ὄνομα , καί ὁ λόγος αὐτός εἰμί ὁ αὐτός , εἰ γε δή συνώνυμος φημί ὑπάρχω αὐτός . ὥστε , ὅπως ἄν τις ὁρίζω καθόλου ὁ ἐν ὁ σῶμα νόσος , ἀναγκαῖος εἰμί οὗτος , καί ὁ ἐν ψυχή κατά ὁ αὐτός τρόπος ὁρίζω . ὅτι μέν οὖν πρόκειμαι ὁ Χρύσιππος ἀναλογία ἅπας ἐξηγέομαι τε καί φυλάσσω , ἐκ οὗτος δῆλος . εἰ δέ ἐπιχειρέω αὐτός ποιέω οὐ τυγχάνω ὁ προτίθημι , οὐ ἀφίστημι εἰμί ὁ ὁμοιότης , ἀλλά ὁ διδασκαλία μεμπτέος , ὡς οὐ ἀληθής . οὗτος δέ οὐδείς ἥσσων αὐτός καί κατά ὁ ἐφεξῆς ὑπάρχω λόγος ἅπας ὁ ἐν ὁ περί πάθος ἠθικός . γράφω γοῦν ὧδε · διό καί κατά τρόπος προάγω Ζήνων λόγος . ὁ δέ ὁ ψυχή νόσος ὅμοιος εἰμί ὁ ὁ σῶμα ἀκαταστασία . λέγω δέ εἰμί σῶμα νόσος ὁ ἀσυμμετρία ὁ ἐν αὐτός θερμός , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός . καί μετά ὀλίγος · ὁ δέ ἐν ὁ σῶμα ὑγίεια εὐκρασία τις καί συμμετρία ὁ διαιρέω . καί πάλιν ἐφεξῆς · οἴομαι γάρ εἰμί εὐεξία σῶμα ὁ ἀγαθός ὁ λέγω εὐκρασία . καί πάλιν ἐφεξῆς · λέγω δέ καί οὗτος οὐ ἀπό τρόπος ἐπί ὁ σῶμα , διότι ὁ ἐν θερμός , καί ψυχρός , καί ὑγρός , καί ξηρός γίγνομαι συμμετρία ἤ ἀσυμμετρία εἰμί ὑγίεια ἤ νόσος , ὁ δέ ἐν νεῦρον συμμετρία ἤ ἀσυμμετρία ἰσχύς ἤ ἀσθένεια , καί εὐτονία ἤ ἀτονία , ὁ δέ ἐν ὁ μέλος συμμετρία ἤ ἀσυμμετρία κάλλος ἤ αἶσχος . ἀλλά οὗτος μέν , ὦ γενναῖος Χρύσιππος , καλός ἅπας διέρχομαι , ἀποδίδωμι δέ ἐγώ , ὡς ἐπαγγέλλω , ὁ ἀναλογία ὁ ἐν ὁ ψυχή συνώνυμος αὐτός ὀνομάζω , ἄρχω ἀπό ὁ ὑγίεια τε καί νόσος . ὥσπερ γάρ ὑγίεια σῶμα εἰμί ὁ συμμετρία ὁ ἁπλόος αὐτός μόριον , ὅς δή καί στοιχεῖον προσαγορεύω , ὁ θερμός λέγω , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός , κατά ὁ αὐτός τρόπος εἰμί ἄν , οἴομαι , καί ὁ ὁ ψυχή ὑγίεια συμμετρία τις ὁ ἁπλόος αὐτός μόριον · ὅς τίς ποτέ εἰμί , καί ὁπόσος , καί ὅπως ἔχω πρός ἀλλήλων , διέρχομαι ἀναγκαῖος εἰμί σύ , μέλλω γε μηδείς παραλείπω ὅς ἐπαγγέλλω . καί δή καί ὁ νόσος ὁ ὁ ψυχή ὡσαύτως ἀσυμμετρία τις εἰμί καί στάσις πρός ἀλλήλων ὁ αὐτός οὗτος μόριον , ὅς ὁ συμμετρία ὁ ψυχή εἰμί ὑγίεια . ὁ δέ μόριον οὗτος κατά ὁ Πλάτων ὁ θυμοειδής εἰμί , καί ὁ λογιστικός , ἔτι τε πρός οὗτος τρίτος ὁ ἐπιθυμητικός , ὥστε σῴζω ὁ τε ὁ ὑγίεια καί ὁ ὁ νόσος κατά πᾶς ὁμοιότης ὁ ψυχή πρός ὁ σῶμα . συμφωνέω μέν γάρ ἀλλήλων ὁ τρεῖς καί κατά μηδείς στασιάζω ὁ ὑγίεια ὁ ψυχή ἀπεργάζομαι , διαφωνέω δέ καί στασιάζω ὁ νόσος . εἰμί γάρ ὁ νόσος ἀνώτερος καί καθόλου μάλα . ὡς μικρός ἔμπροσθεν λέγω . περιλαμβάνω οὖν αὐτός ὁ ἔννοια · ὁ ὁ φύσις συγγενής ἐκ τις διαφθορά διαφορά · οὕτως γάρ ἐν Σοφιστής Πλάτων ὁρίζω . ὅτι δέ ἄνω τε εἰμί ὁ ἀπόδειξις ὅδε , καί πᾶς ὁ κατά μέρος νόσος ἀκριβής περιλαμβάνω , ὁ τε ὁ ψυχή ἐγώ , καί ὁ ὁ σῶμα , καί ὁ ἐν ὁ ἄλλος ζῷον τε καί φυτόν , ἤδη δέ εἰͅν ὁ πόλις ὅλος , οὐ χαλεπός καταμανθάνω . οὕτως γάρ , οἴομαι , καί ὁ στασιάζω πόλις ἐμφύλιος πόλεμος νοσέω ἐν ἑαυτοῦ λέγω , ὡς ἄν εἰς μάχη ἀφικνέομαι ὁ ἐν αὐτός φύσις συγγενής . οὗτος μέν ὁ γενικός νόσος πᾶς ἔννοια . ὁ δέ ἁπλόος μόριον ὁ πρός ἀλλήλων στάσις ἥσσων οὗτος εἰμί γενικός , καί οὗτος ἔτι ἥσσων , ἐπειδάν θερμός , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός ἀμετρία τις εἰμί λέγω . σῶμα γάρ οὗτος γε μόνος καί οὐδείς ὁ ἄλλος εἰμί νόσος , ὥσπερ γε καί ὁ ὁ λογιστικός στάσις οὐδείς ὁ ἄλλος εἰμί πλήν ψυχή νόσος . ὁ δέ Χρύσιππος ἁμαρτάνω δισσός κατά ὁ ἐν οὗτος διδασκαλία · πρῶτος μέν , ὅτι διαφέρω πρός ἑαυτοῦ , ἐν μέν ὁ περί πάθος ἠθικός συνώνυμος ὀνομάζω λέγω ὁ ἐν ὁ ψυχή νόσος ὁ κατά ὁ σῶμα , διά δέ ὁ πρῶτος ὁ λογικός εἰκάζω αὐτός εὔλυτος καί εὐδιάφθαρτος ὑγίεια · ἔπειτα ὅτι μηδέ , ὅς ἀληθής ὑπισχνέομαι κατά ὁ θεραπευτικός καί ἠθικός ἐπιγράφω βιβλίον , δύναμαι δείκνυμι . τίς δέ εἰμί οὗτος ; ὁ μέρος ὁ ψυχή ὁ πρός ἀλλήλων συμμετρία , κατά ὅς ὑγιαίνω τε λέγω καί νοσέω . πᾶς γάρ αὐτός ὁ τε πάθος καί ὁ νόσημα κατά εἷς ὑποτίθημι γίγνομαι · ὁ λογιστικός ἔοικα ἀπορέω δείκνυμι , τίς μέν εἰμί μόριον ὁ ὁ ψυχή ὑγίεια συμμετρία . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ἐν συμμετρία μέρος ὑποτίθημι γίγνομαι ὁ κάλλος , ἐν ἀμετρία δέ τις ὁ αἶσχος , ἔοικα ἀπορέω δείκνυμι , ποῖος μέν ὁ ψυχή μέρος ὁ συμμετρία κάλλος εἰμί , ποῖος δέ ἀμετρία αἶσχος . καίτοι γράφω γε ἐφεξῆς ὅς ὀλίγος ἔμπροσθεν αὐτός παρατίθημι ῥῆσις ὡδί · διό καί καλός ἤ αἰσχρός ψυχή ἀνάλογος λέγω κατά συμμετρία τε τις καί ἀσυμμετρία τοιόσδε τις μέρος . ὅτι μέν οὖν κατά συμμετρία τε τις καί ἀσυμμετρία τοιόσδε τις μέρος ὁ ψυχή ἤ καλός , ἤ αἰσχρός αὐτός εἰμί λεκτέος εἰμί , καί ὑγιαίνω καί νοσέω , ὀρθός λέγω ὁ Χρύσιππος . τίς δέ εἰμί οὗτος ὁ ὁ ψυχή μόριον , μή δύναμαι λέγω , ὡς ἄν ἐν εἷς μόνος ὁ λογιστικός καί ὁ ὑγίεια αὐτός , καί ὁ νόσος , καί ὁ κάλλος , καί ὁ αἶσχος τίθημι , ἀναγκάζω περιπλέκω τε ὁ λόγος καί ὁ ἐνέργεια αὐτός ὡς μέρος μνημονεύω . ἐφεξῆς γοῦν ὅς παρατίθημι ὡδί γράφω · εἰμί δέ ὁ ψυχή μέρος , διά ὅς ὁ ἐν αὐτός λόγος συνίστημι , καί ὁ ἐν αὐτός διάθεσις . καί εἰμί καλός ἤ αἰσχρός ψυχή κατά ὁ ἡγεμονικός μόριον ἔχω οὕτως ἤ οὕτως κατά ὁ οἰκεῖος μερισμός . ποῖος οἰκεῖος μερισμός , ὦ Χρύσιππος , προσγράφω ἐφεξῆς ἀπαλλάσσω ἐγώ πρᾶγμα ; ἀλλά οὔτε ἐνταῦθα προσγράφω , οὔτε ἐν ἄλλος τις ὁ σεαυτοῦ βιβλίον , ἀλλά ὥσπερ οὐ ἐν οὗτος ὁ πᾶς κῦρος ὑπάρχω ὁ περί ὁ πάθος πραγματεία , ἀποχωρέω τε παραχρῆμα ὁ διδασκαλία αὐτός , καί μηκύνω ὁ λόγος ἐν ὁ οὐ προσήκω , δέω ἐπιμένω καί δείκνυμι , τίς ποτέ εἰμί ὁ μόριον ὁ λογιστικός ὁ ψυχή . ἐπειδή τοίνυν σύ παρατρέχω εἴτε ἑκών εἴτε ἄκων ὁ λόγος , ( οὐ γάρ ἔχω συμβάλλω , ) ἐγώ πειράω ὁ σός δόγμα ἕπομαι ἐξευρίσκω τε σύ ὁ βούλημα καί διασκοπέω περί ὁ ἀλήθεια αὐτός , ὁ ἀρχή ἀπό ὁ προγράφω ῥῆσις ποιέω ἔχω ὧδε .