galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 4.1
Τῶν μὲν λόγων τοῦ μήκους οὐχ ἡμᾶς αἰτιατέον , ἀλλὰ τοὺς ἐμπλήσαντας ἃ συνέγραψαν βιβλία μοχθηρῶν ἐπιχειρημάτων . ἅπερ εἰ μέν τις ἅπαντα παρέρχοιτο , τάχ’ ἂν ὑποπτευθείη τῷ μὴ δύνασθαι λύειν αὐτὰ μᾶλλον , οὐ τῷ καταφρονεῖν , αἱρεῖσθαι τὴν βραχυλογίαν · εἰ δ’ ἀκολουθῶν ἐξελέγχοι πάντα , κίνδυνος εἰς τοσαύτην ἐμπεσεῖν μακρολογίαν , ὡς μηδέποτε κεφαλὴν ἐπιθεῖναι τῇδε τῇ πραγματείᾳ . ταῦτά τοι κᾀγὼ βουληθεὶς ἑκάτερον τῶν ἐγκλημάτων ἐκφυγεῖν , εὑρηκέναι μοι δοκῶ μέσην τινὰ καὶ σύμμετρον ὁδὸν , ἴσον ἀφεστῶσαν ἐλλιποῦς τε βραχυλογίας καὶ περιττῆς μακρολογίας . ἐάσας γὰρ ἅπαντας τοὺς ἄλλους Στωϊκοὺς , ὅσα Χρύσιππος ἔγραψεν εἰς τὸ περὶ τῶν διοικουσῶν ἡμᾶς δυνάμεων δόγμα , ταῦτ’ ἔγνων χρῆναι προχειρισάμενος μόνα παραβάλλειν αὐτὰ τοῖς ὑφ’ Ἱπποκράτους τε καὶ Πλάτωνος εἰρημένοις . παμπόλλων δ’ ἐπιχειρημάτων γεγραμμένων αὐτῷ περὶ τοῦ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς ἐν τοῖς κατὰ τὸν θώρακα τόποις συνίστασθαι , περὶ δὲ τοῦ τὸ λογιζόμενον ἐνταῦθ’ ὑπάρχειν οὐδὲ μιᾶς ἀποδείξεως εἰρημένης , ἀλλ’ ἑτοίμως ἀεὶ λαμβάνοντος τἀνδρὸς , ἔνθα τὰ πάθη τῆς ψυχῆς συνίσταται , ἐνταῦθα καὶ τὴν διάνοιαν ὑπάρχειν , εἴρηται μὲν ἤδη μοι πρὸς αὐτὸν οὐκ ὀλίγα καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν , εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ὅσον ὑπόλοιπον . εἰ μὲν οὖν ἀεὶ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ὁ Χρύσιππος ἔγραψε , καὶ μὴ διεφέρετο πρὸς αὑτὸν ἐν τοῖς πλείστοις δόγμασιν ἐπαμφοτερίζων , οὐδ’ ἂν ἐμοὶ μακρὸς ὁ τῆς ἀντιλογίας ἐγίνετο λόγος . ἐπεὶ δ’ ἄλλοτε ἄλλα περὶ τῶν αὐτῶν εὑρίσκεται γράφων , οὐκ ἔτι ῥᾴδιον οὔτε τὴν γνώμην ἑρμηνεῦσαι τἀνδρὸς , οὔθ’ ὅπῃ σφάλλεται δεικνύναι . περὶ γοῦν τῶν διοικουσῶν ἡμᾶς δυνάμεων ἐν τῷ προτέρῳ περὶ τῆς ψυχῆς εἰπὼν , ὡς ὁ Πλάτων ὑπελάμβανε , τὸ μὲν λογιστικὸν ἐν τῇ κεφαλῇ τετάχθαι , τὸ δὲ θυμοειδὲς ἐν τῇ καρδίᾳ , τὸ δὲ ἐπιθυμητικὸν περὶ τὸν ὀμφαλὸν , ἐν τοῖς ἑξῆς αὐτὸς εἰς τὴν καρδίαν πειρᾶται τὰ τρία συνάγειν . ἔχουσι δὲ αἱ ῥήσεις ᾧδε . ὁ δὲ ποιητὴς πλεονάζων ἐν τούτοις διὰ πολλῶν παρίστησιν , ὅτι καὶ τὸ λογιστικὸν καὶ τὸ θυμοειδὲς περὶ τοῦτόν ἐστι τὸν τόπον , συνάπτων εἰς ταὐτὸν καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν , καθάπερ καὶ ἔδει ποιῆσαι . εἶτα ἐπιφέρων φησί · ὅτι μὲν γὰρ τὸ λογιστικόν ἐστιν ἐνταῦθα , διὰ τούτων ἐμφαίνεται · Ἄλλο δ’ ἐνὶ στήθεσσι νόος καὶ μῆτις ἀμύμων . Ἀλλ’ ἐμὸν οὔποτε θυμὸν ἐνὶ στήθεσσιν ἔπειθεν . εἶτ’ ἐφεξῆς ἔπη παραθέμενος πλείω , μετὰ ταῦτά φησιν · ὅτι δὲ καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν ἐνταῦθα , ἐκ τούτων ἐμφαίνει · Οὐ γὰρ πώποτ’ ἔμ’ ᾧδε θεᾶς ἔρος οὐδὲ γυναικὸς Θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσε . καὶ μετ’ ὀλίγα πάλιν · ὅτι δὲ καὶ τὸ θυμοειδὲς ἐνταῦθα αὐτῷ ἐστι , τὰ τοιαῦτα ἐμφαίνει πλείονα ὄντα · Ἥρη δ’ οὐκ ἔχαδε στῆθος χόλον , ἀλλὰ προσηύδα . καὶ ἔτι · Καὶ χόλον , ὅστ’ ἐφέηκε πολύφρονά περ χαλεπῆναι · Ὅστε πολὺ γλυκίων μέλιτος καταλειβομένοιο Ἀνδρῶν ἐν στήθεσσιν ἀέξεται , ἠΰτε καπνός . ἐναργέστατα καὶ σαφέστατα διὰ τῶν τοιούτων ἐνδεικνύμενος , ὡς ὑπολαμβάνει καὶ αὐτὸς ὁμοίως Ἱπποκράτει καὶ Πλάτωνι , δυνάμεις τῆς ψυχῆς ὑπάρχειν ἑτέρας παρὰ τὸν λογισμὸν , τήν τ’ ἐπιθυμητικὴν καὶ τὴν θυμοειδῆ , καὶ καθ’ ἕτερον μόνον τοῦτο διαφερόμενος αὐτοῖς , καθ’ ὅσον ἐν τῇ καρδίᾳ πᾶσαν εἶναί φησιν , ὡς Ἀριστοτέλης ὑπελάμβανεν , οὐκ ἐν τοῖς τρισὶ σπλάγχνοις , ἐγκεφάλῳ , καὶ ἥπατι , καὶ καρδία . ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν δυνάμεων ἔργα τε καὶ τὰ πάθη διὰ τῶν ἐπῶν ὡς ἔγραψεν , αὐτάρκως ἐνεδείξατο , διὰ μὲν τοῦ φάναι · Οὐ γὰρ πώποτ’ ἔμ’ ᾧδε θεᾶς ἔρος οὐδὲ γυναικὸς Θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι περιπροχυθεὶς ἐδάμασσεν , ὡς ὁ ἔρως πάθος εἴη τῆς ἐπιθυμητικῆς δυνάμεως · ἐν δὲ τῷ λέγειν · Ἥρη δ’ οὐκ ἔχαδε στῆθος χόλον , ἀλλὰ προσηύδα , ὡς ὁ χόλος τῆς θυμοειδοῦς . διαφερέτω δ’ ἔν γε τῷ παρόντι μηδὲν , εἴτε ἔργα τῶν δυνάμεων , εἴτε πάθη τὰ τοιαῦτα πάντα λέγοιμεν , ὕστερον γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἀκριβῶς ἐπισκεψόμεθα . κατὰ μὲν τὸ πρότερον περὶ ψυχῆς βιβλίον ὁ Χρύσιππος οὐχ ὅπως ἀντιλέγει μηδεμίαν εἶναι τῆς ψυχῆς δύναμιν ἢ ἐπιθυμητικὴν ἢ θυμοειδῆ , ἀλλὰ καὶ τὰ παθήματ’ αὐτῶν ἐκδιδάσκει , καὶ τόπον ἀπονέμει τοῦ σώματος ἕνα · κατὰ δὲ τὰ περὶ τῶν παθῶν ἅπαντα τά τε τρία , δι’ ὧν ἐπισκέπτεται τὰ λογικὰ περὶ αὐτῶν ζητήματα , καὶ προσέτι τὸ θεραπευτικὸν , ὃ δὴ καὶ ἠθικὸν ἐπιγράφουσί τινες , οὐκ ἔθ’ ὁμοίως εὑρίσκεται γιγνώσκων , ἀλλὰ τὰ μὲν ὡς ἐπαμφοτερίζων γράφει , τὰ δὲ ὡς μηδεμίαν ἡγούμενος εἶναι δύναμιν τῆς ψυχῆς μήτε ἐπιθυμητικὴν μήτε θυμοειδῆ . κατὰ μὲν γὰρ τὴν ἐξήγησιν τῶν ὁρισμῶν τοῦ πάθους ἐμφαίνει τινὰ δύναμιν ἄλογον ἐν τῇ ψυχῇ τῶν παθῶν αἰτίαν ὑπάρχειν , ὡς ὀλίγον ὕστερον ἐπιδείξω τὴν ῥῆσιν ἐξηγησάμενος αὐτοῦ · ἐν δὲ τοῖς ἐφεξῆς , ἔνθα ζητεῖ , πότερα κρίσεσιν ἐπιγίγνεται τὰ πάθη , προφανῶς ἀποχωρεῖ τῆς Πλάτωνος δόξης , ὅς γ’ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐν τῇ διαιρέσει τοῦ προβλήματος ἠξίωσε καὶ ταύτης ἐπιμνησθῆναι . καίτοι τοῦτο πρῶτον εὐθὺς ἐγκαλέσειεν ἄν τις αὐτῷ παρὰ τὸ τῆς διαιρέσεως ἐλλιπὲς ἐσφαλμένῳ . τὸ γάρ τοι πάθος , οἷον ὁ ἔρως , ἤτοι κρίσις τίς ἐστι , ἢ κρίσεσιν ἐπιγιγνόμενον , ἢ κίνησις ἔκφορος τῆς ἐπιθυμητικῆς δυνάμεως . οὕτω δὲ καὶ ὁ χόλος ἤτοι κρίσις , ἢ ἑπόμενόν τι ταύτῃ πάθος ἄλογον , ἢ κίνησις σφοδρὰ τῆς θυμοειδοῦς δυνάμεως . ὁ δέ γ’ οὐδ’ οὕτως ἐγχωρῶν εἰς τρία τέμνεσθαι τὸ πρόβλημα μεταχειρίζεται τὸν λόγον ἐπιδεικνύναι πειρώμενος , ὡς ἄμεινον εἴη κρίσεις ὑπολαμβάνειν αὐτὰ , καὶ οὐκ ἐπιγινόμενά τινα ταῖς κρίσεσιν , ἐπιλαθόμενος ὧν αὐτὸς ἐν τῷ προτέρῳ τῷ περὶ ψυχῆς ἔγραψε , τὸν μὲν ἔρωτα τῆς ἐπιθυμητικῆς εἶναι δυνάμεως , τὸν δὲ χόλον τῆς θυμοειδοῦς .
Lemmas: ὁ μέν λόγος ὁ μῆκος οὐ ἐγώ αἰτιατέον , ἀλλά ὁ ἐμπίμπλημι ὅς συγγράφω βιβλίον μοχθηρός ἐπιχείρημα . ὅς εἰ μέν τις ἅπας παρέρχομαι , τάχα ἄν ὑποπτεύω ὁ μή δύναμαι λύω αὐτός μάλα , οὐ ὁ καταφρονέω , αἱρέω ὁ βραχυλογία · εἰ δέ ἀκολουθέω ἐξελέγχω πᾶς , κίνδυνος εἰς τοσοῦτος ἐμπίπτω μακρολογία , ὡς μηδέποτε κεφαλή ἐπιτίθημι ὅδε ὁ πραγματεία . οὗτος τοι ἐͅγώ βούλομαι ἑκάτερος ὁ ἔγκλημα ἐκφεύγω , εὑρίσκω ἐγώ δοκέω μέσος τις καί σύμμετρος ὁδός , ἴσος ἀφίστημι ἐλλιπής τε βραχυλογία καί περισσός μακρολογία . ἐάω γάρ ἅπας ὁ ἄλλος Στωϊκός , ὅσος Χρύσιππος γράφω εἰς ὁ περί ὁ διοικέω ἐγώ δύναμις δόγμα , οὗτος γιγνώσκω χρή προχειρίζω μόνος παραβάλλω αὐτός ὁ ὑπό Ἱπποκράτης τε καί Πλάτων λέγω . πάμπολυς δέ ἐπιχείρημα γράφω αὐτός περί ὁ ὁ πάθος ὁ ψυχή ἐν ὁ κατά ὁ θώραξ τόπος συνίστημι , περί δέ ὁ ὁ λογίζομαι ἐνταῦθα ὑπάρχω οὐδέ εἷς ἀπόδειξις λέγω , ἀλλά ἑτοῖμος ἀεί λαμβάνω ἀνήρ , ἔνθα ὁ πάθος ὁ ψυχή συνίστημι , ἐνταῦθα καί ὁ διάνοια ὑπάρχω , λέγω μέν ἤδη ἐγώ πρός αὐτός οὐ ὀλίγος καί διά ὁ ἔμπροσθεν , λέγω δέ καί νῦν ὅσος ὑπόλοιπος . εἰ μέν οὖν ἀεί ὁ αὐτός περί ὁ αὐτός ὁ Χρύσιππος γράφω , καί μή διαφέρω πρός ἑαυτοῦ ἐν ὁ πολύς δόγμα ἐπαμφοτερίζω , οὐδέ ἄν ἐγώ μακρός ὁ ὁ ἀντιλογία γίγνομαι λόγος . ἐπεί δέ ἄλλοτε ἄλλος περί ὁ αὐτός εὑρίσκω γράφω , οὐ ἔτι ῥᾴδιος οὔτε ὁ γνώμη ἑρμηνεύω ἀνήρ , οὔτε ὅπῃ σφάλλω δείκνυμι . περί γοῦν ὁ διοικέω ἐγώ δύναμις ἐν ὁ πρότερος περί ὁ ψυχή λέγω , ὡς ὁ Πλάτων ὑπολαμβάνω , ὁ μέν λογιστικός ἐν ὁ κεφαλή τάσσω , ὁ δέ θυμοειδής ἐν ὁ καρδία , ὁ δέ ἐπιθυμητικός περί ὁ ὀμφαλός , ἐν ὁ ἑξῆς αὐτός εἰς ὁ καρδία πειράω ὁ τρεῖς συνάγω . ἔχω δέ ὁ ῥῆσις ὧδε . ὁ δέ ποιητής πλεονάζω ἐν οὗτος διά πολύς παρίστημι , ὅτι καί ὁ λογιστικός καί ὁ θυμοειδής περί οὗτος εἰμί ὁ τόπος , συνάπτω εἰς αὐτός καί ὁ ἐπιθυμητικός , καθά καί δέω ποιέω . εἶτα ἐπιφέρω φημί · ὅτι μέν γάρ ὁ λογιστικός εἰμί ἐνταῦθα , διά οὗτος ἐμφαίνω · ἄλλος δέ ἐν στῆθος νόος καί μῆτις ἀμύμων . ἀλλά ἐμός οὔποτε θυμός ἐν στῆθος πείθω . εἶτα ἐφεξῆς ἔπος παρατίθημι πολύς , μετά οὗτος φημί · ὅτι δέ καί ὁ ἐπιθυμητικός ἐνταῦθα , ἐκ οὗτος ἐμφαίνω · οὐ γάρ πώποτε ἐγώ ὧδε θεά ἔρος οὐδέ γυνή Θυμός ἐν στῆθος περιπροχέομαι δαμάζω . καί μετά ὀλίγος πάλιν · ὅτι δέ καί ὁ θυμοειδής ἐνταῦθα αὐτός εἰμί , ὁ τοιοῦτος ἐμφαίνω πολύς εἰμί · Ἥρα δέ οὐ χανδάνω στῆθος χόλος , ἀλλά προσαυδάω . καί ἔτι · καί χόλος , ὅστε ἐφίημι πολύφρων περ χαλεπαίνω · ὅστε πολύς γλυκύς μέλι καταλείβω Ἀνδρῶν ἐν στῆθος ἀέξω , ἠΰτε καπνός . ἐναργής καί σαφής διά ὁ τοιοῦτος ἐνδείκνυμι , ὡς ὑπολαμβάνω καί αὐτός ὅμοιος Ἱπποκράτης καί Πλάτων , δύναμις ὁ ψυχή ὑπάρχω ἕτερος παρά ὁ λογισμός , ὁ τε ἐπιθυμητικός καί ὁ θυμοειδής , καί κατά ἕτερος μόνος οὗτος διαφέρω αὐτός , κατά ὅσος ἐν ὁ καρδία πᾶς εἰμί φημί , ὡς Ἀριστοτέλης ὑπολαμβάνω , οὐ ἐν ὁ τρεῖς σπλάγχνον , ἐγκέφαλος , καί ἧπαρ , καί καρδία . ἀλλά καί ὁ ὁ δύναμις ἔργον τε καί ὁ πάθος διά ὁ ἔπος ὡς γράφω , αὔταρκος ἐνδείκνυμι , διά μέν ὁ φημί · οὐ γάρ πώποτε ἐγώ ὧδε θεά ἔρος οὐδέ γυνή Θυμός ἐν στῆθος περιπροχέομαι δαμάζω , ὡς ὁ ἔρως πάθος εἰμί ὁ ἐπιθυμητικός δύναμις · ἐν δέ ὁ λέγω · Ἥρα δέ οὐ χανδάνω στῆθος χόλος , ἀλλά προσαυδάω , ὡς ὁ χόλος ὁ θυμοειδής . διαφέρω δέ ἐν γε ὁ πάρειμι μηδείς , εἴτε ἔργον ὁ δύναμις , εἴτε πάθος ὁ τοιοῦτος πᾶς λέγω , ὕστερον γάρ ὑπέρ αὐτός ἀκριβής ἐπισκοπέω . κατά μέν ὁ πρότερος περί ψυχή βιβλίον ὁ Χρύσιππος οὐ ὅπως ἀντιλέγω μηδείς εἰμί ὁ ψυχή δύναμις ἤ ἐπιθυμητικός ἤ θυμοειδής , ἀλλά καί ὁ πάθημα αὐτός ἐκδιδάσκω , καί τόπος ἀπονέμω ὁ σῶμα εἷς · κατά δέ ὁ περί ὁ πάθος ἅπας ὁ τε τρεῖς , διά ὅς ἐπισκοπέω ὁ λογικός περί αὐτός ζήτημα , καί προσέτι ὁ θεραπευτικός , ὅς δή καί ἠθικός ἐπιγράφω τις , οὐ ἔτι ὅμοιος εὑρίσκω γιγνώσκω , ἀλλά ὁ μέν ὡς ἐπαμφοτερίζω γράφω , ὁ δέ ὡς μηδείς ἡγέομαι εἰμί δύναμις ὁ ψυχή μήτε ἐπιθυμητικός μήτε θυμοειδής . κατά μέν γάρ ὁ ἐξήγησις ὁ ὁρισμός ὁ πάθος ἐμφαίνω τις δύναμις ἄλογος ἐν ὁ ψυχή ὁ πάθος αἰτία ὑπάρχω , ὡς ὀλίγος ὕστερον ἐπιδείκνυμι ὁ ῥῆσις ἐξηγέομαι αὐτός · ἐν δέ ὁ ἐφεξῆς , ἔνθα ζητέω , πότερος κρίσις ἐπιγίγνομαι ὁ πάθος , προφανής ἀποχωρέω ὁ Πλάτων δόξα , ὅς γε οὐδέ ὁ ἀρχή ἐν ὁ διαίρεσις ὁ πρόβλημα ἀξιόω καί οὗτος ἐπιμιμνῄσκομαι . καίτοι οὗτος πρῶτος εὐθύς ἐγκαλέω ἄν τις αὐτός παρά ὁ ὁ διαίρεσις ἐλλιπής σφάλλω . ὁ γάρ τοι πάθος , οἷος ὁ ἔρως , ἤτοι κρίσις τις εἰμί , ἤ κρίσις ἐπιγίγνομαι , ἤ κίνησις ἔκφορος ὁ ἐπιθυμητικός δύναμις . οὕτως δέ καί ὁ χόλος ἤτοι κρίσις , ἤ ἕπομαι τις οὗτος πάθος ἄλογος , ἤ κίνησις σφοδρός ὁ θυμοειδής δύναμις . ὁ δέ γε οὐδέ οὕτως ἐγχωρέω εἰς τρεῖς τέμνω ὁ πρόβλημα μεταχειρίζω ὁ λόγος ἐπιδείκνυμι πειράω , ὡς ἀγαθός εἰμί κρίσις ὑπολαμβάνω αὐτός , καί οὐ ἐπιγίγνομαι τις ὁ κρίσις , ἐπιλανθάνω ὅς αὐτός ἐν ὁ πρότερος ὁ περί ψυχή γράφω , ὁ μέν ἔρως ὁ ἐπιθυμητικός εἰμί δύναμις , ὁ δέ χόλος ὁ θυμοειδής .