galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 6.4
Εἰ δέ τις οἴεται τῆς μὲν δυνάμεως ταῖς φλεψὶ χορηγὸν τὴν καρδίαν , τῆς δ’ ὕλης τὸ ἧπαρ , ἐντεῦθεν γὰρ ὁρμᾶσθαι τὸ αἷμα , καὶ διὰ τοῦτ’ εὐρυτέραν εἶναι τὴν κάτω κοίλην τῆς ἄνω , διότι πλείω μόρια τὰ κάτω τοῦ ἥπατός ἐστιν , οἷς ἀναγκαῖόν ἐστιν ἅπασι χορηγεῖσθαι τροφὴν , οὗτός μοι δοκεῖ δι’ αὐτῶν ὧν ὑποτίθεται συγχωρεῖν ἃ μὴ βούλεται . τὸ γὰρ ἐξ ἥπατος ὁρμᾶσθαι τὸ αἷμα τί ἄλλο ἐστὶν , ἢ τὴν γεννῶσαν αἷμα δύναμιν ἐν τούτῳ τῷ σπλάγχνῳ περιέχεσθαι ; εἴπερ οὖν ἕνεκα μὲν τοῦ τρέφεσθαι τὸ ζῶον ἡ τοῦ αἵματός ἐστι γένεσις , ἐν ἥπατι δὲ γίγνεται τὸ αἷμα , τῆς θρεπτικῆς δυνάμεως ἀρχὴ τοῦτ’ ἔσται τὸ σπλάγχνον , οὐχ ἡ καρδία . τὸ γὰρ προνοούμενον ὕλης ἐπιτηδείου πρὸς θρέψιν ἅπαντι τῷ σώματι , τοῦτ’ εὔλογον ἀρχὴν εἶναι τῆς θρεπτικῆς τε καὶ φυτικῆς δυνάμεως , ὥσπερ , οἶμαι , κᾀν τοῖς φυτοῖς ἐκεῖνο τὸ μέρος , ὃ ῥίζωσιν ἐκαλοῦμεν . ἕλκει τε γὰρ ἐφ’ ἑαυτὸ διὰ παμπόλλων ῥιζῶν ἐκ τῆς γῆς τὴν τροφὴν , ἐπιπέμπει τε προκατεργασάμενον ἅπαντι τῷ φυτῷ διὰ τοῦ στελέχους . εἰ γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς δυνάμεως , ὥσπερ καὶ τῆς σφυγμικῆς , ἀρχὴν θησόμεθα τὴν καρδίαν , ἐκ τοῦ περιττοῦ τὸ ἧπαρ ἡ μηδὲν μάτην ἐργαζομένη φύσις ἐποίησεν · ἦν γὰρ δή που κατὰ τὴν καρδίαν αἱματοῦσθαι τὴν τροφήν . ἀλλ’ ὡς εἰς μέγα τὸ ἔργον οἷον ὑπηρέτην τινὰ τὸ ἧπαρ ἡ φύσις τῇ καρδίᾳ παρεστήσατο προπαρασκευάσοντα τὴν ὕλην αὐτῇ , καθάπερ ἡ γαστὴρ ἐκείνῳ . πιθανὸς μὲν ὁ λόγος , οὐ μὴν ἀληθής γε . φαίνεται γὰρ οὐχ ὡς ὑπηρέτης ἡγουμένῳ προπαρασκευάζων ἐπιτήδειον ὕλην τὸ ἧπαρ , ἀλλ’ ὡς αὐτὸς ὁ ἡγούμενος ἐξουσίαν ἔχων τοῦ διανέμειν αὐτήν . ἐναργῆ δὲ παραδείγματα κατ’ αὐτὸ τοῦ ζώου τὸ σῶμα πάρεστι θεάσασθαι . πάντα γοῦν , ὅσα προπαρασκευάζει τὰς ὕλας ἑτέροις , ἐκείνοις αὐτὰς ἀκεραίους φυλάττει , καὶ οὔτ’ ἐκ πνεύμονος ἄλλη τις ὁδὸς ἑτέρωσε τέτμηται , πλὴν μιᾶς τῆς εἰς τὴν καρδίαν , οὔτ’ ἐκ κοιλίας τε καὶ ἐντέρων ἑτέρωσε , πλὴν εἰς ἧπαρ , οὔτ’ ἐκ τοῦ δικτυοειδοῦς πλέγματος ἑτέρωσε , πλὴν εἰς ἐγκέφαλον , οὔτ’ ἐκ τῶν τὸ σπέρμα προπαρασκευαζόντων ἀγγείων εἰς ἄλλο τι , πλὴν τῶν ὄρχεων . οὕτω δὲ καὶ οἱ τὸ χολῶδες ὑγρὸν ἀθροίζοντες πόροι πάντες εἰς ἓν ἀγγεῖον ἀποφέρονται , τὴν συνημμένην δηλονότι ἥπατι κύστιν , ἐντεῦθέν τε εἰς τὴν νῆστιν ἐκπέμπουσιν , καθάπερ οἱ νεφροὶ τὸ οὖρον , εἰς τὴν μίαν δηλονότι κύστιν . οὐκοῦν οὐδὲ τὸ ἧπαρ , εἴπερ τῇ καρδίᾳ τὸ αἷμα προπαρασκευάσον ὑπὸ τῆς φύσεως ἐγένετο , διανέμειν αὐτὸ τῇ παρασκευῇ ἡμίεργον ἐπιστεύθη ἄν . οὔτε γὰρ ὑπηρέτου τὸ τοιοῦτον ἔργον , ἀλλ’ ἡγεμόνος καὶ ἄρχοντος , οὔθ’ ὕλης ἐλλιπῶς παρεσκευασμένης τὸ πάθος · ὑπηρέτου γάρ ἐστι τὸ παρασκευάζειν μόνον , ὕλης τ’ ἐλλιποῦς ἐστι τὸ μὴ διανέμεσθαι . καὶ μὴν οὔθ’ ὡς ὑπηρέτης τὸ ἧπαρ , ἀλλ’ ὡς ἄρχων , οὔθ’ ὡς ὕλην ἐλλιπῆ τὸ αἷμα διανέμειν πεπίστευται . πάντα γὰρ ὅσα κάτω τοῦ διαφράγματός ἐστι τοῦ ζώου μόρια παρ’ ἥπατος ἀναμφισβητήτως ἔχει τὸ αἷμα , καίτοι πλείω τῶν ἡμίσεών ἐστι . μᾶλλον δ’ ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ διάφραγμα , καὶ ὁ περικάρδιος ὑμὴν ἅμα τοῖς ἄλλοις ὑμέσι τοῖς πλησίον , ὅσοι τε διαφράττουσι τὸν θώρακα , καὶ ὅσοι περιαλείφουσι τὸν πνεύμονα , τὴν τροφὴν ἐκ τῆς κοίλης ἔχει , πρὶν ἐπὶ τὴν καρδίαν ἀφικέσθαι , διδαχθῶμεν , ὑπὸ τῆς ἀνατομῆς εἰσόμεθα τὰ πλείω τῶν τοῦ ζώου μορίων ἐξ ἥπατος τρεφόμενα προφανῶς τε καὶ ἀναμφισβητήτως . ἐπιδειχθήσεται μὲν γὰρ ὀλίγον ὕστερον , ὅτι καὶ τὸ ἄνω τῆς καρδίας ἅπαν ἐξ ἥπατος ἔχει τὴν τροφήν . ἀλλὰ τό γ’ ἀναμφισβήτητον ἤδη λαμβανέσθω τὸ τὰ κάτω τῆς καρδίας ἐξ ἐκείνου τρέφεσθαι , ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ θώρακος ὅλα τὰ κάτω μέρη . μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ καὶ τὰ ἄλλα σύμπαντα τὰ κατὰ τὰς ἀνατομὰς φαινόμενα , καὶ πρῶτόν γε καὶ μέγιστον ἡ κάθαρσις τῶν περιττωμάτων τοῦ αἵματος . ὡς γὰρ συμπεπληρωμένῃ τῇ τοῦ χυμοῦ γενέσει καὶ τὸ προσῆκον εἶδος ἐχούσῃ παρεσκεύασεν ἡ φύσις ὄργανα καθαρτικὰ τῶν περιττωμάτων , νεφροὺς καὶ σπλῆνα καὶ τὴν χοληδόχον κύστιν . οὐδ’ ἔστιν ἄλλο τέταρτον οὐδ’ ἐπινοῆσαι περίττωμα τροφῆς ἢ ὕλης ἡστινοσοῦν ὑπὸ θερμοῦ μεταβαλλομένης , ἀλλὰ τὰ πλεῖστα τρία τὸν ἀριθμόν ἐστι . τουτὶ γὰρ δέδεικταί μοι δι’ ἑτέρων ἤδη πραγματειῶν , αὖθίς τε δειχθήσεται κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἐπὶ προήκοντι τῷ λόγῳ πραγματείαν . νυνὶ δ’ εἴρηται μὲν , ὡς μηδὲν τῶν ἀληθῶν παραλείποιτο , τῆς δ’ ἐξ αὐτοῦ πίστεως οὐδὲν δεῖ τοῖς παροῦσιν . ὁμολογεῖται γὰρ ἥ τε τῶν νεφρῶν ἐνέργεια καὶ ἡ τῆς χοληδόχου κύστεως ἐκκαθαίρειν τὸ αἷμα . κατὰ δὲ τὴν καρδίαν οὔτ’ ἄλλο τι καθαρτικὸν ὄργανον ἡ φύσις ἐποίησεν , οὔτ’ ἄλλον ἐργάζεται χυμόν . ὅμοιον γὰρ τό τ’ ἐν τῇ δεξιᾷ κοιλίᾳ τῆς καρδίας αἷμα καὶ τὸ κατὰ πάσας τὰς φλέβας ὅλῳ τῷ ζώῳ , καθάπερ γε καὶ τὸ κατὰ τὰς ἀρτηρίας ἁπάσας ὅμοιόν ἐστι τῷ κατὰ τὴν ἀριστερὰν κοιλίαν . τουτὶ μὲν οὖν ὡς τὰ πολλὰ λεπτότερόν τ’ ἐστὶ καὶ ξανθότερον , ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ τἀναντία , παχύτερόν τε καὶ μελάντερον , ἀεὶ μέντοι θερμότερον αὐτό ἐστι . τὸ δὲ κατὰ τὴν δεξιὰν κοιλίαν αἷμα τὴν αὐτὴν ἰδέαν ἔχει τῷ τ’ ἄλλῳ παντὶ καὶ τῷ κατὰ τὸ ἧπαρ , ὡς ἂν οὐδὲν ἐξαίρετον ἐπικτώμενον ἐν τῇ δεξιᾷ κοιλίᾳ . μεγίστη δὲ πίστις , ὡς οὐ προπαρασκευάζει τῇ καρδίᾳ τὸ ἧπαρ οὐδένα χυμὸν εἰς τροφὴν τῶν τοῦ ζώου μορίων , ἀλλ’ αὐτὸ συμπληροῖ τὴν σύμπασαν ἰδέαν αὐτοῦ , τὸ μίαν εἶναι φλέβα τὴν ἐξ ἥπατος εἰς καρδίαν ἐκφυομένην , ἑτέραν δὲ μηκέτι ἀντεκφύεσθαι κατ’ ἄλλο μέρος αὐτῶν , εἰς ὅλον ἅπαξ φέρουσαν τὸ σῶμα τὸν κατεργασθέντα χυμὸν , καίτοι γ’ ἄλλης μὲν εἰσαγούσης ἀρτηρίας , ἄλλης δ’ ἐξαγούσης τὸ πνεῦμα . φαίνεται γὰρ ἡ φύσις οὐ τοῖς αὐτοῖς ἀγγείοις χρωμένη πρός τε τὰς ἡμιεργάστους ὕλας καὶ πρὸς τὰς τελέως κατειργασμένας , οὐδὲ ταῖς αὐταῖς ὁδοῖς . οὐδὲ γὰρ δυνατόν ἐστιν ἅμα τε τὸ ἡμίπεπτον ἐξ ἥπατος εἰς καρδίαν ἀναπέμπεσθαι τροφὴν , ἅμα δὲ τὴν ἤδη κατειργασμένην διὰ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ καταφέρεσθαι , ἀλλ’ ἦν ἂν πάντως ἑτέρα μὲν φλὲψ ἡ εἰσάγουσα τὴν ἡμίπεπτον , ἑτέρα δὲ ἡ τὴν ἀκριβῶς κατειργασμένην ἐξάγουσα . νυνὶ δ’ εἰσάγει μέν τις , ἐξάγει δ’ οὐδεμία πλὴν τῆς εἰς πνεύμονα , περὶ ἧς αὖ ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς περὶ χρείας μορίων ἐπισκεψόμεθα , τὴν αἰτίαν ἐρευνῶντες , ἧς ἕνεκεν ἐκ τῆς καρδίας , οὐκ ἐκ τῆς κοίλης , ἐξέφυσεν ἡ φύσις εἰς τὸν πνεύμονα τὴν θρέψουσαν τὸ σπλάγχνον φλέβα .
Lemmas: εἰ δέ τις οἴομαι ὁ μέν δύναμις ὁ φλέψ χορηγός ὁ καρδία , ὁ δέ ὕλη ὁ ἧπαρ , ἐντεῦθεν γάρ ὁρμάω ὁ αἷμα , καί διά οὗτος εὐρύς εἰμί ὁ κάτω κοῖλος ὁ ἄνω , διότι πολύς μόριον ὁ κάτω ὁ ἧπαρ εἰμί , ὅς ἀναγκαῖος εἰμί ἅπας χορηγέω τροφή , οὗτος ἐγώ δοκέω διά αὐτός ὅς ὑποτίθημι συγχωρέω ὅς μή βούλομαι . ὁ γάρ ἐκ ἧπαρ ὁρμάω ὁ αἷμα τίς ἄλλος εἰμί , ἤ ὁ γεννάω αἷμα δύναμις ἐν οὗτος ὁ σπλάγχνον περιέχω ; εἴπερ οὖν ἕνεκα μέν ὁ τρέφω ὁ ζῷον ὁ ὁ αἷμα εἰμί γένεσις , ἐν ἧπαρ δέ γίγνομαι ὁ αἷμα , ὁ θρεπτικός δύναμις ἀρχή οὗτος εἰμί ὁ σπλάγχνον , οὐ ὁ καρδία . ὁ γάρ προνοέω ὕλη ἐπιτήδειος πρός θρέψις ἅπας ὁ σῶμα , οὗτος εὔλογος ἀρχή εἰμί ὁ θρεπτικός τε καί φυτικός δύναμις , ὥσπερ , οἴομαι , εἰͅν ὁ φυτόν ἐκεῖνος ὁ μέρος , ὅς ῥίζωσις καλέω . ἕλκω τε γάρ ἐπί ἑαυτοῦ διά πάμπολυς ῥίζα ἐκ ὁ γῆ ὁ τροφή , ἐπιπέμπω τε προκατεργάζομαι ἅπας ὁ φυτόν διά ὁ στέλεχος . εἰ γάρ καί ὁ αὐτός δύναμις , ὥσπερ καί ὁ σφυγμικός , ἀρχή τίθημι ὁ καρδία , ἐκ ὁ περισσός ὁ ἧπαρ ὁ μηδείς μάτην ἐργάζομαι φύσις ποιέω · εἰμί γάρ δή που κατά ὁ καρδία αἱματόω ὁ τροφή . ἀλλά ὡς εἰς μέγας ὁ ἔργον οἷος ὑπηρέτης τις ὁ ἧπαρ ὁ φύσις ὁ καρδία παρίστημι προπαρασκευάζω ὁ ὕλη αὐτός , καθά ὁ γαστήρ ἐκεῖνος . πιθανός μέν ὁ λόγος , οὐ μήν ἀληθής γε . φαίνω γάρ οὐ ὡς ὑπηρέτης ἡγέομαι προπαρασκευάζω ἐπιτήδειος ὕλη ὁ ἧπαρ , ἀλλά ὡς αὐτός ὁ ἡγέομαι ἐξουσία ἔχω ὁ διανέμω αὐτός . ἐναργής δέ παράδειγμα κατά αὐτός ὁ ζῷον ὁ σῶμα πάρειμι θεάομαι . πᾶς γοῦν , ὅσος προπαρασκευάζω ὁ ὕλη ἕτερος , ἐκεῖνος αὐτός ἀκέραιος φυλάσσω , καί οὔτε ἐκ πνεύμων ἄλλος τις ὁδός ἑτέρωσε τέμνω , πλήν εἷς ὁ εἰς ὁ καρδία , οὔτε ἐκ κοιλία τε καί ἔντερον ἑτέρωσε , πλήν εἰς ἧπαρ , οὔτε ἐκ ὁ δικτυοειδής πλέγμα ἑτέρωσε , πλήν εἰς ἐγκέφαλος , οὔτε ἐκ ὁ ὁ σπέρμα προπαρασκευάζω ἀγγεῖον εἰς ἄλλος τις , πλήν ὁ ὄρχις . οὕτως δέ καί ὁ ὁ χολώδης ὑγρός ἀθροίζω πόρος πᾶς εἰς εἷς ἀγγεῖον ἀποφέρω , ὁ συνάπτω δηλονότι ἧπαρ κύστις , ἐντεῦθεν τε εἰς ὁ νῆστις ἐκπέμπω , καθά ὁ νεφρός ὁ οὖρος , εἰς ὁ εἷς δηλονότι κύστις . οὐκοῦν οὐδέ ὁ ἧπαρ , εἴπερ ὁ καρδία ὁ αἷμα προπαρασκευάζω ὑπό ὁ φύσις γίγνομαι , διανέμω αὐτός ὁ παρασκευή ἡμίεργος πιστεύω ἄν . οὔτε γάρ ὑπηρέτης ὁ τοιοῦτος ἔργον , ἀλλά ἡγεμών καί ἄρχων , οὔτε ὕλη ἐλλιπής παρασκευάζω ὁ πάθος · ὑπηρέτης γάρ εἰμί ὁ παρασκευάζω μόνος , ὕλη τε ἐλλιπής εἰμί ὁ μή διανέμω . καί μήν οὔτε ὡς ὑπηρέτης ὁ ἧπαρ , ἀλλά ὡς ἄρχω , οὔτε ὡς ὕλη ἐλλιπής ὁ αἷμα διανέμω πιστεύω . πᾶς γάρ ὅσος κάτω ὁ διάφραγμα εἰμί ὁ ζῷον μόριον παρά ἧπαρ ἀναμφισβήτητος ἔχω ὁ αἷμα , καίτοι πολύς ὁ ἥμισυς εἰμί . μάλα δέ ὅτι καί αὐτός ὁ διάφραγμα , καί ὁ περικάρδιος ὑμήν ἅμα ὁ ἄλλος ὑμήν ὁ πλησίον , ὅσος τε διαφράσσω ὁ θώραξ , καί ὅσος περιαλείφω ὁ πνεύμων , ὁ τροφή ἐκ ὁ κοῖλος ἔχω , πρίν ἐπί ὁ καρδία ἀφικνέομαι , διδάσκω , ὑπό ὁ ἀνατομή οἶδα ὁ πολύς ὁ ὁ ζῷον μόριον ἐκ ἧπαρ τρέφω προφανής τε καί ἀναμφισβήτητος . ἐπιδείκνυμι μέν γάρ ὀλίγος ὕστερον , ὅτι καί ὁ ἄνω ὁ καρδία ἅπας ἐκ ἧπαρ ἔχω ὁ τροφή . ἀλλά ὁ γε ἀναμφισβήτητος ἤδη λαμβάνω ὁ ὁ κάτω ὁ καρδία ἐκ ἐκεῖνος τρέφω , ἀλλά καί αὐτός ὁ θώραξ ὅλος ὁ κάτω μέρος . μαρτυρέω δέ ὁ λόγος καί ὁ ἄλλος σύμπας ὁ κατά ὁ ἀνατομή φαίνω , καί πρῶτος γε καί μέγας ὁ κάθαρσις ὁ περίσσωμα ὁ αἷμα . ὡς γάρ συμπληρόω ὁ ὁ χυμός γένεσις καί ὁ προσήκω εἶδος ἔχω παρασκευάζω ὁ φύσις ὄργανον καθαρτικός ὁ περίσσωμα , νεφρός καί σπλήν καί ὁ χοληδόχος κύστις . οὐδέ εἰμί ἄλλος τέταρτος οὐδέ ἐπινοέω περίσσωμα τροφή ἤ ὕλη ὅστις ὑπό θερμός μεταβάλλω , ἀλλά ὁ πολύς τρεῖς ὁ ἀριθμός εἰμί . οὗτος γάρ δείκνυμι ἐγώ διά ἕτερος ἤδη πραγματεία , αὖθις τε δείκνυμι κατά ὁ ἐνίστημι ἐπί προήκω ὁ λόγος πραγματεία . νυνί δέ λέγω μέν , ὡς μηδείς ὁ ἀληθής παραλείπω , ὁ δέ ἐκ αὐτός πίστις οὐδείς δέω ὁ πάρειμι . ὁμολογέω γάρ ὁ τε ὁ νεφρός ἐνέργεια καί ὁ ὁ χοληδόχος κύστις ἐκκαθαίρω ὁ αἷμα . κατά δέ ὁ καρδία οὔτε ἄλλος τις καθαρτικός ὄργανον ὁ φύσις ποιέω , οὔτε ἄλλος ἐργάζομαι χυμός . ὅμοιος γάρ ὁ τε ἐν ὁ δεξιός κοιλία ὁ καρδία αἷμα καί ὁ κατά πᾶς ὁ φλέψ ὅλος ὁ ζῷον , καθά γε καί ὁ κατά ὁ ἀρτηρία ἅπας ὅμοιος εἰμί ὁ κατά ὁ ἀριστερός κοιλία . οὗτος μέν οὖν ὡς ὁ πολύς λεπτός τε εἰμί καί ξανθός , εἰμί ὅτε δέ καί ἐναντίος , παχύς τε καί μέλας , ἀεί μέντοι θερμός αὐτός εἰμί . ὁ δέ κατά ὁ δεξιός κοιλία αἷμα ὁ αὐτός ἰδέα ἔχω ὁ τε ἄλλος πᾶς καί ὁ κατά ὁ ἧπαρ , ὡς ἄν οὐδείς ἐξαιρετός ἐπικτάομαι ἐν ὁ δεξιός κοιλία . μέγας δέ πίστις , ὡς οὐ προπαρασκευάζω ὁ καρδία ὁ ἧπαρ οὐδείς χυμός εἰς τροφή ὁ ὁ ζῷον μόριον , ἀλλά αὐτός συμπληρόω ὁ σύμπας ἰδέα αὐτός , ὁ εἷς εἰμί φλέψ ὁ ἐκ ἧπαρ εἰς καρδία ἐκφύω , ἕτερος δέ μηκέτι ἀντεκφύω κατά ἄλλος μέρος αὐτός , εἰς ὅλος ἅπαξ φέρω ὁ σῶμα ὁ κατεργάζομαι χυμός , καίτοι γε ἄλλος μέν εἰσάγω ἀρτηρία , ἄλλος δέ ἐξάγω ὁ πνεῦμα . φαίνω γάρ ὁ φύσις οὐ ὁ αὐτός ἀγγεῖον χράω πρός τε ὁ ἡμιέργαστος ὕλη καί πρός ὁ τέλειος κατεργάζομαι , οὐδέ ὁ αὐτός ὁδός . οὐδέ γάρ δυνατός εἰμί ἅμα τε ὁ ἡμίπεπτος ἐκ ἧπαρ εἰς καρδία ἀναπέμπω τροφή , ἅμα δέ ὁ ἤδη κατεργάζομαι διά ὁ αὐτός ὁδός καταφέρω , ἀλλά εἰμί ἄν πάντως ἕτερος μέν φλέψ ὁ εἰσάγω ὁ ἡμίπεπτος , ἕτερος δέ ὁ ὁ ἀκριβής κατεργάζομαι ἐξάγω . νυνί δέ εἰσάγω μέν τις , ἐξάγω δέ οὐδείς πλήν ὁ εἰς πνεύμων , περί ὅς αὖ ἐπί πολύς ἐν ὁ περί χρεία μόριον ἐπισκοπέω , ὁ αἰτία ἐρευνάω , ὅς ἕνεκα ἐκ ὁ καρδία , οὐ ἐκ ὁ κοῖλος , ἐκφύω ὁ φύσις εἰς ὁ πνεύμων ὁ τρέφω ὁ σπλάγχνον φλέψ .