galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 1.8
Καταλιπόντες οὖν ἤδη τὸν Πραξαγόραν ἀναίσχυντα σοφιζόμενον , αὖθις ἐπὶ τὸν Ἀριστοτέλη μεταβῶμεν , ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς καρδίας φύεσθαί φησιν τὰ νεῦρα . συγκεχυμένως δὲ εἴρηται καὶ ἀδιορίστως δὶς πρὸς αὐτοῦ περὶ τῆς τῶν νεύρων ἀρχῆς . ἐχρῆν γὰρ , οἶμαι , τὸν ἀπὸ καρδίας αὐτὰ φύεσθαι φάσκοντα δεῖξαι , πῶς εἰς ἕκαστον τοῦ ζώου μόριον ἀπ’ αὐτῆς ἔρχεται τὸ νεῦρον , ὥσπερ ἡμεῖς ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐπεδείξαμεν ἀρτηρίαν , οὐ τὸ ἁπλῶς γε τοῦτο εἰπεῖν μόνον αὔταρκες ὑπολαβεῖν . ὅθεν , ὃ ἐν τῷ τρίτῳ περὶ τῶν ἐν τοῖς ζώοις μορίων ἔγραψεν , οὐδαμῶς ἦν πρέπον Ἀριστοτέλει . παραγράψω δὲ τὴν ῥῆσιν αὐτήν . Ἔχει δὲ καὶ νεύρων πλῆθος ἡ καρδία , καὶ τοῦτο εὐλόγως · ἀπὸ ﻿ ταύτης γὰρ αἱ κινήσεις . περαίνονται δὲ διὰ τοῦ θ’ ἕλκειν καὶ ἀνιέναι . δεῖ οὖν τοιαύτης ὑπηρεσίας τε καὶ ἰσχύος . ὅτι μὲν γὰρ δεῖ τοιαύτης ὑπηρεσίας τε καὶ ἰσχύος ἐκείνῳ τῷ μέλει τοῦ σώματος , ὃ τὴν ἀρχὴν τῆς ψυχῆς ἐν ἑαυτῷ περιέχει , πρόδηλον ἅπαντι · τὸ μέντοι τὴν καρδίαν τοῦτ’ εἶναι τὸ μέλος , οὐ μόνον οὐκ ἀπέδειξεν ὁ Ἀριστοτέλης , ἀλλ’ οὐδὲ πιθανῶς ἐπεχείρησεν , εἰ μὴ ἄρα τὸ νεύρων ἔχειν πλῆθος αὐτὴν ἱκανὸν εἶναι γνώρισμα νομίζει τοῦ νεύρων ὑπάρχειν ἀρχήν . ἀλλ’ οὕτω γε καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας ἀρχὰς ὑποληψόμεθα νεύρων . ἂν γὰρ ἱκανὸν εἶναι νομίσωμεν , ἔνθα ᾖ νεῦρα πολλὰ , τοῦτ’ ἀρχὴν τίθεσθαι νεύρων , οὐδὲν ἡμᾶς κωλύσει καὶ ταῦτα τὰ μόρια νεύρων ἀρχὰς ὑπολαβεῖν . οὕτω δὲ καὶ τὸ τῷ δικτύῳ παραπλήσιον πλέγμα τὸ ὑπὸ τῇ παχείᾳ μήνιγγι τῶν ἀρτηριῶν ἀρχὴν ἐροῦμεν , οὐ τὴν καρδίαν · ἀναρίθμητον γάρ τι πλῆθος ἀρτηριῶν ἐστι κατ’ ἐκεῖνο τὸ πλέγμα . ταυτὶ μὲν οὖν ἐκ περιουσίας εἰρήσθω μοι πρὸς τὸ μηδ’ εἰ πολλὰ κατὰ τὴν καρδίαν ἐφαίνετο νεῦρα , πάντως ἄν τιν’ ἐκ τούτων τίθεσθαι δικαίως ἀρχὴν ἁπάντων τῶν κατὰ τὸ σῶμα τοῦ ζώου νεύρων . ἐπεὶ δ’ οὐδ’ ἔχει νεῦρα πολλὰ , μεῖζον ἂν ἔτι γίγνοιτο τῷ Ἀριστοτέλει τὸ ἄτοπον . εἰσὶ μὲν γάρ τινες ἐν αὐτῇ νευρώδεις διαφύσεις , οὐ μὴν ἤδη γέ πω καὶ νεῦρα . δειχθείη δὲ ἂν οὐ διὰ μακρῶν τοῦτο κατ’ αὐτὸν τὸν Ἀριστοτέλη . οὗτος γοῦν ἐστιν ὁ διδάξας ἡμᾶς εἰς τὴν ἐνέργειάν τε καὶ χρείαν ἀποβλέπειν ἑκάστου τῶν ὀργάνων , οὐκ εἰς τὴν κατασκευὴν , ἐπειδὰν , ὅ τί ποτέ ἐστιν αὐτὸ τὸ εἶναι , σκοπώμεθα . τῷ γοῦν ὀφθαλμῷ ἵνα ᾖ , τί ποτέ ἐστιν ἐρωτηθέντες , ἀποκριναίμεθα ὀργάνῳ ὀπτικῷ . οὐ γὰρ δὴ τό γ’ ἐκ τοσούτων τε καὶ τοιούτων ὑγρῶν χιτώνων τε καὶ ὑμένων καὶ μυῶν ὡδί πως συγκειμένων κατεσκευάσθαι τὴν οὐσίαν αὐτὴν εἶναι βούλεται τῶν ὀφθαλμῶν ὁ Ἀριστοτέλης , ὀρθότατα γινώσκων , ὡς καὶ πρὸς ἡμῶν ἐν ἑτέροις ἐπιδέδεικται . νυνὶ δ’ οἶμαι δεῖσθαι εἴς γε τὰ παρόντα τῆς παρ’ ἡμῶν ἀποδείξεως αὐτοῦ τοῦ Ἀριστοτέλους δοξάζοντος οὕτως . εἰ μὲν γὰρ πρὸς ἄλλον τινὰ τὸν λόγον ἐποιούμην , ἐπειρώμην ἂν ἐπιδεικνύειν , ὡς ταῖς ἐνεργείαις τε καὶ χρείαις ἕκαστον τῶν μορίων , οὐ τῇ τοῦ σώματος ἰδέᾳ , κρίνεται . ἐπειδὴ δὲ πρὸς Ἀριστοτέλη διαλέγομαι , τὸν αὐτὸν οὕτως γινώσκοντα πολὺ πρότερον ἡμῶν , ἀναμνῆσαι χρὴ μόνον ὧν αὐτὸς ἔν τε τῷ δευτέρῳ περὶ ψυχῆς κᾀν τῷ περὶ μορίων ἀπεφήνατο , τὸ ταὐτὸν καὶ τὸ ἕτερον ὄργανον ἐκ τῶν ἐνεργειῶν , οὐκ ἐκ τῆς τοῦ σώματος ἰδέας , κρίνεσθαι βουλόμενος . εἰ μὲν γὰρ ὀπτικὸν εἴη τὸ ὄργανον , ὀφθαλμός ἐστι , κᾂν ἑτέρως ἔχῃ κατεσκευασμένον ἄνθρωπός τε καὶ καρκῖνος · εἰ δὲ βαδιστικὸν , σκέλος , ἄν τ’ ἐλέφαντος , ἄν τ’ αἰγὸς , ἄν τ’ οἰὸς , ἄν τ’ ἀνθρώπου τύχῃ . εἰ δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχει , κρινέσθω σοι τὸ νεῦρον , Ἀριστότελες φίλτατε , μὴ τῇ τοῦ σώματος ἰδέᾳ , καθάπερ τοῖς πολλοῖς καὶ ἀγυμνάστοις περὶ λόγον , ἀλλ’ ἐνεργείᾳ τε καὶ χρείᾳ .
Lemmas: καταλείπω οὖν ἤδη ὁ Πραξαγόρας ἀναίσχυντος σοφίζω , αὖθις ἐπί ὁ Ἀριστοτέλης μεταβαίνω , ἐπειδή καί αὐτός ἐκ ὁ καρδία φύω φημί ὁ νεῦρον . συγκεχυμένως δέ λέγω καί ἀδιόριστος δίς πρός αὐτός περί ὁ ὁ νεῦρον ἀρχή . χρή γάρ , οἴομαι , ὁ ἀπό καρδία αὐτός φύω φάσκω δείκνυμι , πῶς εἰς ἕκαστος ὁ ζῷον μόριον ἀπό αὐτός ἔρχομαι ὁ νεῦρον , ὥσπερ ἐγώ ὀλίγος ἔμπροσθεν ἐπιδείκνυμι ἀρτηρία , οὐ ὁ ἁπλῶς γε οὗτος λέγω μόνος αὐτάρκης ὑπολαμβάνω . ὅθεν , ὅς ἐν ὁ τρίτος περί ὁ ἐν ὁ ζῷον μόριον γράφω , οὐδαμῶς εἰμί πρέπω Ἀριστοτέλης . παραγράφω δέ ὁ ῥῆσις αὐτός . ἔχω δέ καί νεῦρον πλῆθος ὁ καρδία , καί οὗτος εὔλογος · ἀπό ﻿ οὗτος γάρ ὁ κίνησις . περαίνω δέ διά ὁ τε ἕλκω καί ἀνίημι . δέω οὖν τοιοῦτος ὑπηρεσία τε καί ἰσχύς . ὅτι μέν γάρ δέω τοιοῦτος ὑπηρεσία τε καί ἰσχύς ἐκεῖνος ὁ μέλος ὁ σῶμα , ὅς ὁ ἀρχή ὁ ψυχή ἐν ἑαυτοῦ περιέχω , πρόδηλος ἅπας · ὁ μέντοι ὁ καρδία οὗτος εἰμί ὁ μέλος , οὐ μόνος οὐ ἀποδείκνυμι ὁ Ἀριστοτέλης , ἀλλά οὐδέ πιθανός ἐπιχειρέω , εἰ μή ἄρα ὁ νεῦρον ἔχω πλῆθος αὐτός ἱκανός εἰμί γνώρισμα νομίζω ὁ νεῦρον ὑπάρχω ἀρχή . ἀλλά οὕτως γε καί ὁ χείρ καί ὁ πούς ἀρχή ὑπολαμβάνω νεῦρον . ἐάν γάρ ἱκανός εἰμί νομίζω , ἔνθα εἰμί νεῦρον πολύς , οὗτος ἀρχή τίθημι νεῦρον , οὐδείς ἐγώ κωλύω καί οὗτος ὁ μόριον νεῦρον ἀρχή ὑπολαμβάνω . οὕτως δέ καί ὁ ὁ δίκτυον παραπλήσιος πλέγμα ὁ ὑπό ὁ παχύς μῆνιγξ ὁ ἀρτηρία ἀρχή λέγω , οὐ ὁ καρδία · ἀναρίθμητος γάρ τις πλῆθος ἀρτηρία εἰμί κατά ἐκεῖνος ὁ πλέγμα . οὗτος μέν οὖν ἐκ περιουσία λέγω ἐγώ πρός ὁ μηδέ εἰ πολύς κατά ὁ καρδία φαίνω νεῦρον , πάντως ἄν τις ἐκ οὗτος τίθημι δίκαιος ἀρχή ἅπας ὁ κατά ὁ σῶμα ὁ ζῷον νεῦρον . ἐπεί δέ οὐδέ ἔχω νεῦρον πολύς , μέγας ἄν ἔτι γίγνομαι ὁ Ἀριστοτέλης ὁ ἄτοπος . εἰμί μέν γάρ τις ἐν αὐτός νευρώδης διάφυσις , οὐ μήν ἤδη γε πω καί νεῦρον . δείκνυμι δέ ἄν οὐ διά μακρός οὗτος κατά αὐτός ὁ Ἀριστοτέλης . οὗτος γοῦν εἰμί ὁ διδάσκω ἐγώ εἰς ὁ ἐνέργεια τε καί χρεία ἀποβλέπω ἕκαστος ὁ ὄργανον , οὐ εἰς ὁ κατασκευή , ἐπειδάν , ὅς τίς ποτέ εἰμί αὐτός ὁ εἰμί , σκοπέω . ὁ γοῦν ὀφθαλμός ἵνα εἰμί , τίς ποτέ εἰμί ἐρωτάω , ἀποκρίνω ὄργανον ὀπτικός . οὐ γάρ δή ὁ γε ἐκ τοσοῦτος τε καί τοιοῦτος ὑγρός χιτών τε καί ὑμήν καί μῦς ὡδί πως σύγκειμαι κατασκευάζω ὁ οὐσία αὐτός εἰμί βούλομαι ὁ ὀφθαλμός ὁ Ἀριστοτέλης , ὀρθός γιγνώσκω , ὡς καί πρός ἐγώ ἐν ἕτερος ἐπιδείκνυμι . νυνί δέ οἴομαι δέω εἰς γε ὁ πάρειμι ὁ παρά ἐγώ ἀπόδειξις αὐτός ὁ Ἀριστοτέλης δοξάζω οὕτως . εἰ μέν γάρ πρός ἄλλος τις ὁ λόγος ποιέω , πειράω ἄν ἐπιδείκνυμι , ὡς ὁ ἐνέργεια τε καί χρεία ἕκαστος ὁ μόριον , οὐ ὁ ὁ σῶμα ἰδέα , κρίνω . ἐπειδή δέ πρός Ἀριστοτέλης διαλέγω , ὁ αὐτός οὕτως γιγνώσκω πολύς πρότερος ἐγώ , ἀναμιμνῄσκω χρή μόνος ὅς αὐτός ἐν τε ὁ δεύτερος περί ψυχή εἰͅν ὁ περί μόριον ἀποφαίνω , ὁ αὐτός καί ὁ ἕτερος ὄργανον ἐκ ὁ ἐνέργεια , οὐ ἐκ ὁ ὁ σῶμα ἰδέα , κρίνω βούλομαι . εἰ μέν γάρ ὀπτικός εἰμί ὁ ὄργανον , ὀφθαλμός εἰμί , ἔͅν ἕτερος ἔχω κατασκευάζω ἄνθρωπος τε καί καρκῖνος · εἰ δέ βαδιστικός , σκέλος , ἐάν τε ἐλέφας , ἐάν τε αἴξ , ἐάν τε ὄις , ἐάν τε ἄνθρωπος τυγχάνω . εἰ δέ οὗτος οὕτως ἔχω , κρίνω σύ ὁ νεῦρον , Ἀριστοτέλης φίλος , μή ὁ ὁ σῶμα ἰδέα , καθά ὁ πολύς καί ἀγύμναστος περί λόγος , ἀλλά ἐνέργεια τε καί χρεία .