galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 7.2
Μεταβῶμεν δ’ ἑξῆς ἐπὶ τὸ διημαρτημένον . ἔστι γὰρ οὐδ’ αὐτὸ μακρὸν ἀνδρὶ κατὰ φύσιν ἔχοντι . νομίσας γοῦν ὁ Ἀρίστων , μίαν εἶναι τῆς ψυχῆς δύναμιν , ᾗ λογιζόμεθα , καὶ τὴν ἀρετὴν τῆς ψυχῆς ἔθετο μίαν , ἐπιστήμην ἀγαθῶν καὶ κακῶν . ὅταν μὲν οὖν αἱρεῖσθαί τε δέη τἀγαθὰ καὶ φεύγειν τὰ κακὰ , τὴν ἐπιστήμην τήνδε καλεῖ σωφροσύνην · ὅταν δὲ πράττειν μὲν τἀγαθὰ , μὴ πράττειν δὲ τὰ κακὰ , φρόνησιν · ἀνδρείαν δ’ , ὅταν τὰ μὲν θαῤῥῇ , τὰ δὲ φεύγῃ · ὅταν δὲ τὸ κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ νέμῃ , δικαιοσύνην . ἑνὶ δὲ λόγῳ γινώσκουσα μὲν ἡ ψυχὴ χωρὶς τοῦ πράττειν τἀγαθά τε καὶ κακὰ σοφία τ’ ἐστὶ καὶ ἐπιστήμη , πρὸς δὲ τὰς πράξεις ἀφικνουμένη τὰς κατὰ τὸν βίον ὀνόματα πλείω λαμβάνει τὰ προειρημένα , φρόνησίς τε καὶ σωφροσύνη καὶ δικαιοσύνη καὶ ἀνδρεία καλουμένη . τοιαύτη μέν τις ἡ Ἀρίστωνος δόξα περὶ τῶν τῆς ψυχῆς ἀρετῶν . ὅ γε μὴν Χρύσιππος οὐκ οἶδ’ ὅπως ἀντιλέγειν ἐπιχειρεῖ τἀνδρὶ , τὴν κοινὴν πρὸς ἑαυτὸν ὑπόθεσιν ἀκριβῶς διαφυλάττοντι . καλῶς γὰρ ἅπαντα γιγνωσκόντων τε καὶ πραττόντων ἡμῶν ἂν ὁ βίος διοικοῖτο κατ’ ἐπιστήμην , κακῶς δὲ καὶ ψευδῶς γιγνωσκόντων τε καὶ πραττόντων κατ’ ἄγνοιαν , ὡς αὐτὸς ὁ Χρύσιππος βούλεται . καὶ διὰ ταῦτα μία μὲν ἀρετὴ γίγνοιτ’ ἂν ἡ ἐπιστήμη , μία δ’ ὡσαύτως καὶ ἡ κακία , προσαγορευομένη καὶ ἥδε ποτὲ μὲν ἄγνοια , ποτὲ δ’ ἀνεπιστημοσύνη . ἐὰν οὖν τις τὸν θάνατον , ἢ τὴν πενίαν , ἢ τὴν νόσον ὡς κακὰ δεδιὼς ᾖ , δέον θαῤῥεῖν , ὡς ἐπὶ ἀδιαφόροις , ἐνδείᾳ μὲν ἐπιστήμης αὐτὸν τίθενται ἀγνοεῖν τἀληθὲς , ὡς ἂν Ἀρίστων τε καὶ Χρύσιππος εἴποι , κακίαν δ’ ἔχει ψυχῆς , ἢν ὀνομάζουσι δειλίαν · οἷς ἐναντίαν ἀρετὴν αὐτοί φασιν εἶναι τὴν ἀνδρείαν ἐπιστήμην οὖσαν , ὧν χρὴ θαῤῥεῖν , ἢ μὴ θαῤῥεῖν , τουτέστιν ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν τῶν ὄντως δηλονότι τοιούτων , οὐ κατὰ ψευδῆ δόξαν ὑπειλημμένων , οἷά πέρ ἐστιν ὑγίεια , καὶ πλοῦτος , καὶ νόσος , καὶ πενία . τούτων γὰρ οὐδὲν οὔτ’ ἀγαθὸν οὔτε κακὸν εἶναί φασιν , ἀλλ’ ἀδιάφορα πάντα . καὶ τοίνυν , εἰ τὸ μὲν ἡδὺ νομίσας τις ἀγαθὸν , τὸ δ’ ἀνιαρὸν κακὸν , ἀκολουθῶν τῇ δόξῃ τῇδε , τοῦ μὲν τὴν αἵρεσιν ποιοῖτο , τοῦ δὲ τὴν φυγὴν , ἀμαθής ἐστιν οὐσίας ἀγαθοῦ , καὶ διὰ ταῦτ’ ἀκόλαστος . ἐν ἁπάσαις γὰρ πράξεσιν αἱρουμένων ἡμῶν τὸ φαινόμενον ἀγαθὸν , φευγόντων δὲ τὸ φαινόμενον κακὸν , ἐχόντων δὲ φύσει τὰς ὁρμὰς ταύτας ἐφ’ ἑκάτερον , ἡ φιλοσοφία διδάσκουσα τὸ κατ’ ἀλήθειαν ἀγαθόν τε καὶ κακὸν , ἀναμαρτήτους ἐργάζεται . Χρύσιππος δὲ οὐκ οἶδ’ ὅπως , ὥσπερ οἱ ἰδιῶται λόγων , τῇ διαφορᾷ τῶν φωνῶν , οὐ τοῖς τυγχάνουσιν αὐταῖς πράγμασι προσέχει τὸν νοῦν , ἕτερόν τι νομίζων δηλοῦσθαι καθ’ ἑκάστην τῶνδε τῶν φωνῶν , αἱρετέον , ποιητέον , θαῤῥητέον ἀγαθόν . ἔστι δ’ οὐχ ἕτερον , ἀλλ’ ἐν ἁπάσαις ταὐτὸν , ὅπερ ἐκ τῆς ἀγαθὸν δηλοῦται . τοῦτο γάρ ἐστι μόνον , ὅπερ ἂν ἕλοιτό τις , ἢ πράξειεν , ἢ θαῤῥήσειεν , ὥσπερ γε καὶ τὸ κακὸν , ὃ μήτε ἂν ἕλοιτο , μήτε πράξειε , μήτε θαῤῥήσειεν , ὡς οὖν ὁ λέγων , ἔχειν ἡμᾶς ὀφθαλμοὺς , οὐχ ἕτερόν τι λέγει τοῦ φάσκοντος , ἔχειν ἡμᾶς ὦπας , ἢ ὄμματα , καθάπερ οὐδ’ εἰ τούτων ἀποχωρήσας τῶν ὀνομάτων ἡμᾶς ἔχειν φαίη μόριον ὀπτικὸν , ἢ μόριον ὁρατικὸν , ἢ ὄργανον ὁρατικὸν , οὕτως ὁ λέγων , ἔχειν ἡμᾶς ἐπιστήμην ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν , οὐχ ἕτερόν τι λέγει φάσκοντος ἐπιστήμην αἱρετέων καὶ οὐχ αἱρετέων , ἢ ποιητέων καὶ οὐ ποιητέων , ἢ θαῤῥαλέων καὶ οὐ θαῤῥαλέων ἔχειν ἡμᾶς . ἁπάσαις γὰρ ταύταις ταῖς λέξεσιν ἀγαθὸν καὶ κακὸν λέγει καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν Χρύσιππον , εἴ γε δὴ τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ μόνον ἐστὶν αἱρετέον , καὶ ποιητέον , καὶ θαῤῥητέον . ὥστε τὴν τῶν ἀγαθῶν ἐπιστήμην ἐν διαφόροις ὕλαις ἢ πράξεσιν ἐργαζομένην ὀνόματα πλείω λαμβάνειν , ἕκαστον ἐν τῷ πρός τι κατὰ τὴν ὕλην ἢ τὴν πρᾶξιν ὑφιστάμενον . ὥσπερ οὖν τὸν περὶ τῆς ψυχῆς ἡμῶν μερῶν λόγον ὁ Πλάτων ἑνὶ λόγῳ βραχεῖ περιέλαβεν ἐπιστημονικῷ κατὰ τὸ τέταρτον τῆς Πολιτείας , οὕτω καὶ περὶ τῶν ἀρετῶν αὐτῆς ἐφεξῆς ἐδίδαξε διὰ βραχέων . ἐν δέ γε τῷ Λάχητι παρέγραψεν · εἴ τις ἐπιστήμας εἶναι νομίζει τὰς ἀρετὰς , οὐ πολλαὶ γίνοιντ’ ἂν , ἀλλὰ καὶ μία γνῶσις ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν . οὐκοῦν οὔτε Πλάτων οὔτ’ ἐγὼ πολυλογίας αἴτιος , καθάπερ οὐδ’ Ἀρίστων , ἀλλ’ ὁ μακροὺς μὲν ἀποτείνων λόγους ἐκ λημμάτων ἀρχομένους ἤτοι διαλεκτικῶν μόνον , οὐ μὴν ἐπιστημονικῶν , ἢ οὐδὲ τοιούτων , ἀλλ’ ἤτοι ῥητορικῶν , ἢ σοφιστικῶν . ἐπιδέδεικται δέ μοι τοῦτο κατὰ τὸ δεύτερον ὑπόμνημα τῆσδε τῆς πραγματείας , δεικνύντι τὴν διαφορὰν τῶν λημμάτων , ὅπερ οὐ τοῦ προκειμένου ἐστὶ σκέμματος . οὕτως οὖν κᾀν τοῖς περὶ τῆς τῶν ἀρετῶν διαφορᾶς ὁ Χρύσιππος ἀποχωρῶν τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ ἀποδεικτικῶν λημμάτων ἐν τοῖς ὑπολοίποις ἀλᾶται τρισὶ γένεσιν , ὡς ἔν γε τῷ ποιὰς εἶναι τὰς ἀρετὰς ἐπιστημονικῶν μᾶλλον ἅπτεται , καταβαλλόντων μὲν ὄντως τὸν Ἀρίστωνος λόγον , οὐ μὴν τῇ γε οἰκείᾳ πρεπόντων ὑποθέσει .
Lemmas: μεταβαίνω δέ ἑξῆς ἐπί ὁ διαμαρτάνω . εἰμί γάρ οὐδέ αὐτός μακρός ἀνήρ κατά φύσις ἔχω . νομίζω γοῦν ὁ Ἀρίστων , εἷς εἰμί ὁ ψυχή δύναμις , ὅς λογίζομαι , καί ὁ ἀρετή ὁ ψυχή τίθημι εἷς , ἐπιστήμη ἀγαθός καί κακός . ὅταν μέν οὖν αἱρέω τε δέος ἀγαθός καί φεύγω ὁ κακός , ὁ ἐπιστήμη ὅδε καλέω σωφροσύνη · ὅταν δέ πράσσω μέν ἀγαθός , μή πράσσω δέ ὁ κακός , φρόνησις · ἀνδρεία δέ , ὅταν ὁ μέν θαρσέω , ὁ δέ φεύγω · ὅταν δέ ὁ κατά ἀξία ἕκαστος νέμω , δικαιοσύνη . εἷς δέ λόγος γιγνώσκω μέν ὁ ψυχή χωρίς ὁ πράσσω ἀγαθός τε καί κακός σοφία τε εἰμί καί ἐπιστήμη , πρός δέ ὁ πρᾶξις ἀφικνέομαι ὁ κατά ὁ βίος ὄνομα πολύς λαμβάνω ὁ προλέγω , φρόνησις τε καί σωφροσύνη καί δικαιοσύνη καί ἀνδρεία καλέω . τοιοῦτος μέν τις ὁ Ἀρίστων δόξα περί ὁ ὁ ψυχή ἀρετή . ὁ γε μήν Χρύσιππος οὐ οἶδα ὅπως ἀντιλέγω ἐπιχειρέω ἀνήρ , ὁ κοινός πρός ἑαυτοῦ ὑπόθεσις ἀκριβής διαφυλάσσω . καλός γάρ ἅπας γιγνώσκω τε καί πράσσω ἐγώ ἄν ὁ βίος διοικέω κατά ἐπιστήμη , κακός δέ καί ψευδής γιγνώσκω τε καί πράσσω κατά ἄγνοια , ὡς αὐτός ὁ Χρύσιππος βούλομαι . καί διά οὗτος εἷς μέν ἀρετή γίγνομαι ἄν ὁ ἐπιστήμη , εἷς δέ ὡσαύτως καί ὁ κακία , προσαγορεύω καί ὅδε ποτέ μέν ἄγνοια , ποτέ δέ ἀνεπιστημοσύνη . ἐάν οὖν τις ὁ θάνατος , ἤ ὁ πενία , ἤ ὁ νόσος ὡς κακός δείδω εἰμί , δέω θαρσέω , ὡς ἐπί ἀδιάφορος , ἔνδεια μέν ἐπιστήμη αὐτός τίθημι ἀγνοέω ἀληθής , ὡς ἄν Ἀρίστων τε καί Χρύσιππος λέγω , κακία δέ ἔχω ψυχή , ἐάν ὀνομάζω δειλία · ὅς ἐναντίος ἀρετή αὐτός φημί εἰμί ὁ ἀνδρεία ἐπιστήμη εἰμί , ὅς χρή θαρσέω , ἤ μή θαρσέω , τουτέστι ἀγαθός τε καί κακός ὁ ὄντως δηλονότι τοιοῦτος , οὐ κατά ψευδής δόξα ὑπολαμβάνω , οἷος περ εἰμί ὑγίεια , καί πλοῦτος , καί νόσος , καί πενία . οὗτος γάρ οὐδείς οὔτε ἀγαθός οὔτε κακός εἰμί φημί , ἀλλά ἀδιάφορος πᾶς . καί τοίνυν , εἰ ὁ μέν ἡδύς νομίζω τις ἀγαθός , ὁ δέ ἀνιαρός κακός , ἀκολουθέω ὁ δόξα ὅδε , ὁ μέν ὁ αἵρεσις ποιέω , ὁ δέ ὁ φυγή , ἀμαθής εἰμί οὐσία ἀγαθός , καί διά οὗτος ἀκόλαστος . ἐν ἅπας γάρ πρᾶξις αἱρέω ἐγώ ὁ φαίνω ἀγαθός , φεύγω δέ ὁ φαίνω κακός , ἔχω δέ φύσις ὁ ὁρμή οὗτος ἐπί ἑκάτερος , ὁ φιλοσοφία διδάσκω ὁ κατά ἀλήθεια ἀγαθός τε καί κακός , ἀναμάρτητος ἐργάζομαι . Χρύσιππος δέ οὐ οἶδα ὅπως , ὥσπερ ὁ ἰδιώτης λόγος , ὁ διαφορά ὁ φωνή , οὐ ὁ τυγχάνω αὐτός πρᾶγμα προσέχω ὁ νόος , ἕτερος τις νομίζω δηλόω κατά ἕκαστος ὅδε ὁ φωνή , αἱρέω , ποιέω , θαρσητέον ἀγαθός . εἰμί δέ οὐ ἕτερος , ἀλλά ἐν ἅπας αὐτός , ὅς ἐκ ὁ ἀγαθός δηλόω . οὗτος γάρ εἰμί μόνος , ὅς ἄν αἱρέω τις , ἤ πράσσω , ἤ θαρσέω , ὥσπερ γε καί ὁ κακός , ὅς μήτε ἄν αἱρέω , μήτε πράσσω , μήτε θαρσέω , ὡς οὖν ὁ λέγω , ἔχω ἐγώ ὀφθαλμός , οὐ ἕτερος τις λέγω ὁ φάσκω , ἔχω ἐγώ ὤψ , ἤ ὄμμα , καθά οὐδέ εἰ οὗτος ἀποχωρέω ὁ ὄνομα ἐγώ ἔχω φημί μόριον ὀπτικός , ἤ μόριον ὁρατικός , ἤ ὄργανον ὁρατικός , οὕτως ὁ λέγω , ἔχω ἐγώ ἐπιστήμη ἀγαθός τε καί κακός , οὐ ἕτερος τις λέγω φάσκω ἐπιστήμη αἱρετέος καί οὐ αἱρετός , ἤ ποιητής καί δέ ποιητέος , ἤ θαρσαλέος καί οὐ θαρσαλέος ἔχω ἐγώ . ἅπας γάρ οὗτος ὁ λέξις ἀγαθός καί κακός λέγω καί κατά αὐτός ὁ Χρύσιππος , εἰ γε δή ὁ ἀγαθός αὐτός μόνος εἰμί αἱρέω , καί ποιέω , καί θαρρέω . ὥστε ὁ ὁ ἀγαθός ἐπιστήμη ἐν διάφορος ὕλη ἤ πρᾶξις ἐργάζομαι ὄνομα πολύς λαμβάνω , ἕκαστος ἐν ὁ πρός τις κατά ὁ ὕλη ἤ ὁ πρᾶξις ὑφίστημι . ὥσπερ οὖν ὁ περί ὁ ψυχή ἐγώ μέρος λόγος ὁ Πλάτων εἷς λόγος βραχύς περιλαμβάνω ἐπιστημονικός κατά ὁ τέταρτος ὁ Πολιτεία , οὕτως καί περί ὁ ἀρετή αὐτός ἐφεξῆς διδάσκω διά βραχύς . ἐν δέ γε ὁ Λάχης παραγράφω · εἰ τις ἐπιστήμη εἰμί νομίζω ὁ ἀρετή , οὐ πολύς γίγνομαι ἄν , ἀλλά καί εἷς γνῶσις ἀγαθός τε καί κακός . οὐκοῦν οὔτε Πλάτων οὔτε ἐγώ πολυλογία αἴτιος , καθά οὐδέ Ἀρίστων , ἀλλά ὁ μακρός μέν ἀποτείνω λόγος ἐκ λῆμμα ἄρχω ἤτοι διαλεκτικός μόνος , οὐ μήν ἐπιστημονικός , ἤ οὐδέ τοιοῦτος , ἀλλά ἤτοι ῥητορικός , ἤ σοφιστικός . ἐπιδείκνυμι δέ ἐγώ οὗτος κατά ὁ δεύτερος ὑπόμνημα ὅδε ὁ πραγματεία , δείκνυμι ὁ διαφορά ὁ λῆμμα , ὅς οὐ ὁ πρόκειμαι εἰμί σκέμμα . οὕτως οὖν εἰͅν ὁ περί ὁ ὁ ἀρετή διαφορά ὁ Χρύσιππος ἀποχωρέω ὁ ἐπιστημονικός καί ἀποδεικτικός λῆμμα ἐν ὁ ὑπόλοιπος ἀλάομαι τρεῖς γένεσις , ὡς ἐν γε ὁ ποιός εἰμί ὁ ἀρετή ἐπιστημονικός μάλα ἅπτω , καταβάλλω μέν ὄντως ὁ Ἀρίστων λόγος , οὐ μήν ὁ γε οἰκεῖος πρέπω ὑπόθεσις .