galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 8.8
Ἐν μέντοι τῇ περὶ ἀναπνοῆς δόξῃ διηνέχθη πρὸς ἑαυτὸν οὐ σμικρὰ , πρῶτον μὲν τῷ διαπνοῆς μᾶλλον αἰτίαν εἰπεῖν , οὐκ ἀναπνοῆς , εἶτ’ οὐδὲ ταύτης ἀμέμπτως , ἀναιρεῖ γὰρ ὁλκὴν , ᾗ πρὸς πολλὰ τῶν φυσικῶν ἔργων ὁ Ἱπποκράτης χρῆται . διὰ τοῦτ’ ἠναγκάσθη τῶν ἐνεργειῶν ἐνίας οὐκ ἄνευ τῆς ὁλκῆς γιγνομένας εἰς περίωσιν ἀναφέρειν . ὁποῖον μὲν οὖν τι τῆς ὁλκῆς ἐστιν , ἔνεστί σοι μαθεῖν , αὐλίσκου τὸ μὲν ἕτερον στόμιον εἰς ὕδωρ καθέντι , τὸ δὲ ἕτερον περιλαβόντι τοῖς χείλεσιν . ἕλκοντι γὰρ καὶ μυζῶντι διὰ τῶν χειλέων τὸν ἐκ τοῦ αὐλίσκου ἀέρα , συνακολουθήσει τὸ ὕδωρ . οὕτως δὲ καὶ τὰ παιδία τῇ παρενθέσει τῶν χειλέων ἔκ τε τῶν τιτθῶν ἕλκει τὸ γάλα κᾀκ τῶν βομβυλίων τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτοῖς ὑγρόν . ἀλλὰ καὶ αἱ τῶν χαλκέων φύσαι διαστελλόμεναι τὸν ἔξωθεν ἀέρα διὰ τῶν προσκειμένων αὐταῖς αὐλίσκων ἕλκουσιν ἐκπληρώσαντα τὴν διαστολήν . ὁμοίως δὲ καὶ τοῖς ζώοις ὁ θώραξ διαστελλόμενος ἕλκει διὰ τῆς τραχείας ἀρτηρίας ἀναγκαίως εἰς τὸ στόμα τὸν ἔξωθεν ἀέρα , μικρὸν δ’ ὕστερον ἐκθλίβει συστελλόμενος ἐν ταῖς ἐκπνοαῖς . τουτὶ μὲν τὸ ἔργον ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ μυῶν κινήσεως ἐδείχθη προαιρετικόν . τὸ δὲ ἕτερον , ὃ καλεῖται σφυγμὸς , ὑπό τε τῆς καρδίας καὶ τῶν ἀρτηριῶν γίγνεται , τῇ μὲν διαστολῇ διὰ τῶν εἰς τὸ δέρμα καθηκόντων στομάτων ἑλκουσῶν τῶν ἀρτηριῶν εἰς τὸ σῶμα τὸν ἔξωθεν ἀέρα τριῶν ἕνεκα χρειῶν , ἐμψύξεως , ῥιπίσεως , γενέσεως πνεύματος ψυχικοῦ , τῇ συστολῇ δ’ ἐκθλιβουσῶν ὅσον αἰθαλῶδες ἢ καπνῶδες ἐγεννήθη κατ’ αὐτὰς τῶν χυμῶν . ἀποδέδεικται δὲ περὶ μὲν ἀναπνοῆς ἐν τῷ περὶ χρείας σφυγμῶν . ὅτι δ’ ὁ θώραξ διαστελλόμενος ἕλκει τὸν ἔξωθεν ἀέρα , κατὰ τὰ περὶ θώρακος καὶ πνεύμονος κινήσεως ὑπομνήματα δέδεικται . τίνες δ’ εἰσὶν οἱ διαστέλλοντες αὐτὰ μῦς ἢ τίνες οἱ συστέλλοντες , ἐν τοῖς περὶ τῶν τῆς ἀναπνοῆς αἰτίων ἐδείχθη . τὰ δ’ ἕκαστον τούτων τῶν μυῶν νεῦρα κινοῦντα πάντ’ ἐκ τοῦ νωτιαίου πέφυκεν , οὐ κατ’ ἐμὲ μόνον , ἀλλὰ καὶ κατὰ πάντας τοὺς ἀνατομικοὺς , αὐτὸς δ’ ὁ νωτιαῖος ἐξ ἐγκεφάλου , ὥστ’ ἐκείνου διὰ μέσου τοῦ νωτιαίου τὰ νεῦρα τὰ καθ’ ὁρμὴν κίνησιν ἐπιφέρει τοῖς τοῦ θώρακος μυσὶν , ὑφ’ ὧν διαστελλόμενος ἕλκει τὸν ἔξωθεν ἀέρα διὰ τοῦ λάρυγγός τε καὶ τῆς τραχείας ἀρτηρίας εἰς τὸν πνεύμονα , συστελλόμενος δ’ ἐκθλίβει διὰ τῶν αὐτῶν . ἥμαρτεν οὖν ὁ Πλάτων μὴ βουληθεὶς ἀκολουθῆσαι τῷ Ἱπποκράτει λέγοντι κατὰ τὸ περὶ φύσεως ἀνθρώπου βιβλίον · καὶ ταῦτα ποιήσει σοι πάντα πάσην ἡμέρην καὶ νύκτα , καὶ χειμῶνα καὶ θέρος , μέχρις ἂν δυνατὸς ᾖ τὸ πνεῦμα ἕλκειν εἰς ἑωυτὸν καὶ πάλιν μεθιέναι . ἕλκει μὲν οὖν ἐς ἑωυτὸν ὁ ἄνθρωπος τὸν ἔξωθεν ἀέρα διὰ τοῦ στόματος εἰς τὸν πνεύμονα , διὰ δὲ τοῦ δέρματος εἰς τὰς ἀρτηρίας , ἀντεκπέμπει δὲ δι’ ὧν ἔλαβεν αὖθις . ἡ μὲν οὖν ἑτέρα τῶν ἐνεργειῶν ἀναπνοὴ καλεῖται , διαπνοὴ δ’ ἡ διὰ τοῦ δέρματος . ἃς ἀμφοτέρας εἰς ἓν συναγαγὼν ὁ Πλάτων , οὔτε συνημμένας ἀλλήλαις , οὔθ’ ὑπὸ μιᾶς δυνάμεως γιγνομένας , ὡς ἐπιδέδεικται δι’ ὧν εἶπον ἀρτίως ὑπομνημάτων , τὸν περὶ τῆς ἀναπνοῆς λόγον ἐν Τιμαίῳ συνέθηκεν ἔχοντα κατὰ λέξιν ᾧδε . πάλιν δὲ τὸ τῆς ἀναπνοῆς ἴδωμεν πάθος , αἷς χρώμενον αἰτίαις τοιοῦτον γέγονεν , οἷον τανῦν ἐστιν . ᾧδ’ οὖν , ἐπειδὴ κενὸν οὐδέν ἐστιν , εἰς ὃ τῶν φερομένων δύναιτ’ ἂν εἰσελθεῖν τι , τὸ δὲ πνεῦμα φέρεται παρ’ ἡμῶν ἔξω , τὸ μετὰ τοῦτο ἤδη παντὶ δῆλον , ὡς οὐκ εἰς κενὸν , ἀλλὰ τὸ πλησίον ἐκ τῆς ἕδρας ὠθεῖ . τὸ δὲ ὠθούμενον ἐξελαύνει τὸ πλησίον ἀεὶ , καὶ κατὰ ταύτην τὴν ἀνάγκην πᾶν περιελαυνόμενον εἰς τὴν ἕδραν , ὅθεν ἐξῆλθε τὸ πνεῦμα , εἰσιὸν ἐκεῖσε καὶ ἀναπληροῦν αὐτὴν συνέπεται τῷ πνεύματι , καὶ τοῦτο ἅμα πᾶν οἷον τροχοῦ περιαγομένου γίγνεται , διὰ τὸ κενὸν μηδὲν εἶναι . διὸ δὴ τὸ τῶν στηθῶν καὶ τοῦ πνεύμονος ἔξω μετιὸν τὸ πνεῦμα , πάχιον ὑπὸ τοῦ περὶ τὸ σῶμα ἀέρος εἴσω διὰ μανῶν τῶν σαρκῶν δυόμενον καὶ περιελαυνόμενον γίγνεται πλῆρες . αὖθις δ’ ἀποτρεπόμενος ὁ ἀὴρ καὶ διὰ τοῦ σώματος ἔξω ἰὼν ἔσω τὴν ἀναπνοὴν περιωθεῖ κατὰ τὴν τοῦ σώματος καὶ τὴν τῶν μυκτήρων δίοδον . τὴν τοῦ τροχοῦ περιαγωγὴν οὐχ ἁπλῆν δεῖ νοεῖν , ἀλλ’ ἐξ ἐναντίων κινήσεων συγκειμένην , ὅταν μὲν ἐπὶ τὸ δέρμα τὸ ἔμφυτον ὁρμήσῃ θερμὸν , ὠθουμένου τε καὶ περιελαυνομένου τοῦ ἐκτὸς ἀέρος εἰς τὸ σῶμα διὰ τοῦ στόματος , ὅταν δ’ αὖ πάλιν ὁρμήσῃ διὰ τοῦ στόματος ἔξω φέρεσθαι , περιωθουμένου τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος εἰς τὸ σῶμα διὰ τοῦ δέρματος , ὡς ἐνέργειαν μὲν εἶναι διὰ τῆς φύσεως ἡμῶν τὴν ἐκπνοὴν καὶ διαπνοὴν , πάθος δὲ τὴν εἰσπνοὴν , οὐ μόνον τὴν διὰ τοῦ στόματος , ἀλλὰ καὶ τὴν διὰ τοῦ δέρματος . ἐν οὐδετέρᾳ δ’ αὐτῶν ὁ Πλάτων προσχρῆται τῇ προαιρέσει , καίτοι φανερῶς ἐν ἡμῖν ὄντος καὶ τοῦ θᾶττον καὶ βραδύτερον ἔλαττόν τε καὶ πλέον καὶ πυκνότερον εἰσπνεῦσαί τε καὶ ἐκπνεῦσαι . ἔτι γ’ οὖν ὁ λόγος τοῦ Πλάτωνος ἐλέγχεται , καὶ ὅτι μετὰ τὴν συστολὴν τῶν ἀρτηριῶν ἐχρῆν εὐθέως εἰσπνοὴν γίγνεσθαι , μετὰ δὲ τὴν ἐκπνοὴν εὐθέως διαστολὴν τῶν ἀρτηριῶν . φαίνεται δ’ οὐχ οὕτω συμβαῖνον , ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν ἐπισχεῖν πλέονι χρόνῳ τὴν ἀναπνοὴν , εὐθέως αἱ ἀρτηρίαι μετὰ τῆς καρδίας κινοῦνται . καὶ μέντοι καὶ διαστέλλονται μὲν εἰσπνεόντων ἐνίοτε , συστέλλονται δ’ ἐκπνεόντων , καὶ κατὰ μιᾶς ἀναπνοῆς χρόνον ἑπτάκις , ἢ ὀκτάκις , ἢ καὶ δεκάκις ἡ καρδία μετὰ τῶν ἀρτηριῶν φαίνεται διαστελλομένη τε καὶ συστελλομένη . ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ τῆς περιώσεως λόγος ἄτοπος , ὑπὸ γὰρ τῆς ἐκπνοῆς περιελαυνόμενον τὸν ἀέρα φέρεσθαι πάλιν ἔσω διὰ τοῦ δέρματος οὐκ ἀναγκαῖον . ἑπομένης γὰρ τῆς ἐκπνοῆς τῇ συστολῇ τῶν ἀναπνευστικῶν , ἐκείνῃ τῇ συστολῇ ἀκολουθῶν ὁ περικεχυμένος ἡμῖν ἀὴρ χώραν παρέχει τῷ ἐκπνεομένῳ . ὅτι δὲ καὶ τἄλλα , ὅσα τὴν ὁλκὴν ἀναιρῶν εἶπεν ὁ Πλάτων , ἀτόπως ἐπικεχείρηται , κατὰ τὴν ἐξήγησιν αὐτῶν εἰρήσεται .
Lemmas: ἐν μέντοι ὁ περί ἀναπνοή δόξα διαφέρω πρός ἑαυτοῦ οὐ μικρός , πρῶτος μέν ὁ διαπνοή μάλα αἰτία λέγω , οὐ ἀναπνοή , εἶτα οὐδέ οὗτος ἄμεμπτος , ἀναιρέω γάρ ὁλκή , ὅς πρός πολύς ὁ φυσικός ἔργον ὁ Ἱπποκράτης χράω . διά οὗτος ἀναγκάζω ὁ ἐνέργεια ἔνιοι οὐ ἄνευ ὁ ὁλκή γίγνομαι εἰς περίωσις ἀναφέρω . ὁποῖος μέν οὖν τις ὁ ὁλκή εἰμί , ἔνειμι σύ μανθάνω , αὐλίσκος ὁ μέν ἕτερος στόμιον εἰς ὕδωρ καθίημι , ὁ δέ ἕτερος περιλαμβάνω ὁ χεῖλος . ἕλκω γάρ καί μυζάω διά ὁ χεῖλος ὁ ἐκ ὁ αὐλίσκος ἀήρ , συνακολουθέω ὁ ὕδωρ . οὕτως δέ καί ὁ παιδίον ὁ παρένθεσις ὁ χεῖλος ἐκ τε ὁ τιτθός ἕλκω ὁ γάλα ἐͅκ ὁ βομβύλιον ὁ περιέχω ἐν αὐτός ὑγρός . ἀλλά καί ὁ ὁ χαλκεύς φῦσα διαστέλλω ὁ ἔξωθεν ἀήρ διά ὁ πρόσκειμαι αὐτός αὐλίσκος ἕλκω ἐκπληρόω ὁ διαστολή . ὅμοιος δέ καί ὁ ζῷον ὁ θώραξ διαστέλλω ἕλκω διά ὁ τραχύς ἀρτηρία ἀναγκαῖος εἰς ὁ στόμα ὁ ἔξωθεν ἀήρ , μικρός δέ ὕστερον ἐκθλίβω συστέλλω ἐν ὁ ἐκπνοή . οὗτος μέν ὁ ἔργον ἐν ὁ δεύτερος περί μῦς κίνησις δείκνυμι προαιρετικός . ὁ δέ ἕτερος , ὅς καλέω σφυγμός , ὑπό τε ὁ καρδία καί ὁ ἀρτηρία γίγνομαι , ὁ μέν διαστολή διά ὁ εἰς ὁ δέρμα καθήκω στόμα ἕλκω ὁ ἀρτηρία εἰς ὁ σῶμα ὁ ἔξωθεν ἀήρ τρεῖς ἕνεκα χρεώ , ἔμψυξις , ῥίπισις , γένεσις πνεῦμα ψυχικός , ὁ συστολή δέ ἐκθλίβω ὅσος αἰθαλώδης ἤ καπνώδης γεννάω κατά αὐτός ὁ χυμός . ἀποδείκνυμι δέ περί μέν ἀναπνοή ἐν ὁ περί χρεία σφυγμός . ὅτι δέ ὁ θώραξ διαστέλλω ἕλκω ὁ ἔξωθεν ἀήρ , κατά ὁ περί θώραξ καί πνεύμων κίνησις ὑπόμνημα δείκνυμι . τίς δέ εἰμί ὁ διαστέλλω αὐτός μῦς ἤ τίς ὁ συστέλλω , ἐν ὁ περί ὁ ὁ ἀναπνοή αἴτιος δείκνυμι . ὁ δέ ἕκαστος οὗτος ὁ μῦς νεῦρον κινέω πᾶς ἐκ ὁ νωτιαῖος φύω , οὐ κατά ἐγώ μόνος , ἀλλά καί κατά πᾶς ὁ ἀνατομικός , αὐτός δέ ὁ νωτιαῖος ἐκ ἐγκέφαλος , ὥστε ἐκεῖνος διά μέσος ὁ νωτιαῖος ὁ νεῦρον ὁ κατά ὁρμή κίνησις ἐπιφέρω ὁ ὁ θώραξ μῦς , ὑπό ὅς διαστέλλω ἕλκω ὁ ἔξωθεν ἀήρ διά ὁ λάρυγξ τε καί ὁ τραχύς ἀρτηρία εἰς ὁ πνεύμων , συστέλλω δέ ἐκθλίβω διά ὁ αὐτός . ἁμαρτάνω οὖν ὁ Πλάτων μή βούλομαι ἀκολουθέω ὁ Ἱπποκράτης λέγω κατά ὁ περί φύσις ἄνθρωπος βιβλίον · καί οὗτος ποιέω σύ πᾶς πάσος ἡμέρα καί νύξ , καί χειμών καί θέρος , μέχρι ἄν δυνατός εἰμί ὁ πνεῦμα ἕλκω εἰς ἑαυτοῦ καί πάλιν μεθίημι . ἕλκω μέν οὖν εἰς ἑαυτοῦ ὁ ἄνθρωπος ὁ ἔξωθεν ἀήρ διά ὁ στόμα εἰς ὁ πνεύμων , διά δέ ὁ δέρμα εἰς ὁ ἀρτηρία , ἀντεκπέμπω δέ διά ὅς λαμβάνω αὖθις . ὁ μέν οὖν ἕτερος ὁ ἐνέργεια ἀναπνοή καλέω , διαπνοή δέ ὁ διά ὁ δέρμα . ὅς ἀμφότερος εἰς εἷς συνάγω ὁ Πλάτων , οὔτε συνάπτω ἀλλήλων , οὔτε ὑπό εἷς δύναμις γίγνομαι , ὡς ἐπιδείκνυμι διά ὅς λέγω ἄρτιος ὑπόμνημα , ὁ περί ὁ ἀναπνοή λόγος ἐν Τίμαιος συντίθημι ἔχω κατά λέξις ὧδε . πάλιν δέ ὁ ὁ ἀναπνοή ὁράω πάθος , ὅς χράω αἰτία τοιοῦτος γίγνομαι , οἷος τανῦν εἰμί . ὧδε οὖν , ἐπειδή κενός οὐδείς εἰμί , εἰς ὅς ὁ φέρω δύναμαι ἄν εἰσέρχομαι τις , ὁ δέ πνεῦμα φέρω παρά ἐγώ ἔξω , ὁ μετά οὗτος ἤδη πᾶς δῆλος , ὡς οὐ εἰς κενός , ἀλλά ὁ πλησίον ἐκ ὁ ἕδρα ὠθέω . ὁ δέ ὠθέω ἐξελαύνω ὁ πλησίος ἀεί , καί κατά οὗτος ὁ ἀνάγκη πᾶς περιελαύνω εἰς ὁ ἕδρα , ὅθεν ἐξέρχομαι ὁ πνεῦμα , εἴσειμι ἐκεῖσε καί ἀναπληρόω αὐτός συνέπομαι ὁ πνεῦμα , καί οὗτος ἅμα πᾶς οἷος τροχός περιάγω γίγνομαι , διά ὁ κενός μηδείς εἰμί . διό δή ὁ ὁ στῆθος καί ὁ πνεύμων ἔξω μετέρχομαι ὁ πνεῦμα , πάχιον ὑπό ὁ περί ὁ σῶμα ἀήρ εἴσω διά μανός ὁ σάρξ δύω καί περιελαύνω γίγνομαι πλήρης . αὖθις δέ ἀποτρέπω ὁ ἀήρ καί διά ὁ σῶμα ἔξω ἔρχομαι ἔσω ὁ ἀναπνοή περιωθέω κατά ὁ ὁ σῶμα καί ὁ ὁ μυκτήρ δίοδος . ὁ ὁ τροχός περιαγωγή οὐ ἁπλόος δέω νοέω , ἀλλά ἐκ ἐναντίος κίνησις σύγκειμαι , ὅταν μέν ἐπί ὁ δέρμα ὁ ἔμφυτος ὁρμάω θερμός , ὠθέω τε καί περιελαύνω ὁ ἐκτός ἀήρ εἰς ὁ σῶμα διά ὁ στόμα , ὅταν δέ αὖ πάλιν ὁρμάω διά ὁ στόμα ἔξω φέρω , περιωθέω ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ εἰς ὁ σῶμα διά ὁ δέρμα , ὡς ἐνέργεια μέν εἰμί διά ὁ φύσις ἐγώ ὁ ἐκπνοή καί διαπνοή , πάθος δέ ὁ εἰσπνοή , οὐ μόνος ὁ διά ὁ στόμα , ἀλλά καί ὁ διά ὁ δέρμα . ἐν οὐδέτερος δέ αὐτός ὁ Πλάτων προσχράομαι ὁ προαίρεσις , καίτοι φανερός ἐν ἐγώ εἰμί καί ὁ ταχύς καί βραδύς ἐλαχύς τε καί πολύς καί πυκνός εἰσπνέω τε καί ἐκπνέω . ἔτι γε οὖν ὁ λόγος ὁ Πλάτων ἐλέγχω , καί ὅτι μετά ὁ συστολή ὁ ἀρτηρία χρή εὐθύς εἰσπνοή γίγνομαι , μετά δέ ὁ ἐκπνοή εὐθύς διαστολή ὁ ἀρτηρία . φαίνω δέ οὐ οὕτως συμβαίνω , ἀλλά ἐάν ἐθέλω ἐπέχω πολύς χρόνος ὁ ἀναπνοή , εὐθύς ὁ ἀρτηρία μετά ὁ καρδία κινέω . καί μέντοι καί διαστέλλω μέν εἰσπνέω ἐνίοτε , συστέλλω δέ ἐκπνέω , καί κατά εἷς ἀναπνοή χρόνος ἑπτάκις , ἤ ὀκτάκις , ἤ καί δεκάκις ὁ καρδία μετά ὁ ἀρτηρία φαίνω διαστέλλω τε καί συστέλλω . ἀλλά καί αὐτός ὁ ὁ περίωσις λόγος ἄτοπος , ὑπό γάρ ὁ ἐκπνοή περιελαύνω ὁ ἀήρ φέρω πάλιν ἔσω διά ὁ δέρμα οὐ ἀναγκαῖος . ἕπομαι γάρ ὁ ἐκπνοή ὁ συστολή ὁ ἀναπνευστικός , ἐκεῖνος ὁ συστολή ἀκολουθέω ὁ περιχέω ἐγώ ἀήρ χώρα παρέχω ὁ ἐκπνέω . ὅτι δέ καί ἄλλος , ὅσος ὁ ὁλκή ἀναιρέω λέγω ὁ Πλάτων , ἄτοπος ἐπιχειρέω , κατά ὁ ἐξήγησις αὐτός λέγω .