galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 5.4
Νυνὶ δ’ , οὔτε γὰρ ἁπλῶς περὶ κάλλους , ἢ ὑγιείας , ἢ αἴσχους , ἢ νοσημάτων ὁ λόγος , οὔτε περὶ μόνων τῶν τοῦ σώματος , ἀλλὰ περὶ τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς ἡμῖν προὔκειτο , παραλείψω μὲν τἄλλα , τὸ προκείμενον δ’ αὐτὸ μόνον ἀναλήψομαι . πρόκειται δὲ δεικνύειν , ὡς οὔτε καθ’ ἓν μόριον τῆς ψυχῆς , οὔτε κατὰ μίαν αὐτῆς δύναμιν αἵ τε κρίσεις γίγνονται καὶ τὰ πάθη συνίσταται , καθάπερ ὁ Χρύσιππος ἔφασκεν , ἀλλὰ καὶ δυνάμεις πλείους αὐτῆς εἰσιν ἑτερογενεῖς , καὶ μόρια πλείω . τὸ μὲν δὴ τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς τρεῖς εἶναι τὸν ἀριθμὸν , αἷς ἐπιθυμοῦμέν τε καὶ θυμούμεθα καὶ λογιζόμεθα , καὶ Ποσειδώνιος ὁμολογεῖ , καὶ Ἀριστοτέλης · τὸ δὲ καὶ τοῖς τόποις αὐτὰς ἀλλήλων κεχωρίσθαι , καὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν μὴ μόνον ἔχειν ἐν ἑαυτῇ δυνάμεις πολλὰς , ἀλλὰ καὶ σύνθετον ἐκ μορίων ὑπάρχειν ἑτερογενῶν τε καὶ διαφερόντων ταῖς οὐσίαις , Ἱπποκράτους ἐστὶ καὶ Πλάτωνος δόγμα . καί μοι πολλὰ μὲν ἤδη περὶ νῆς ἀληθείας αὐτοῦ διὰ τῶν ἔμπροσθεν εἴρηται , πολλὰ δ’ ἐν τοῖς ἐφεξῆς εἰρήσεται . νυνὶ δ’ ἐπὶ τὸν Χρύσιππον αὖθις ἐπάνειμι , μήτε τὰς εἰρημένας δυνάμεις ὁμολογοῦντα κατὰ τὴν ψυχὴν ἡμῶν ὑπάρχειν , ἀλλὰ πᾶσαν ἐνέργειάν τε καὶ πάθος ἐν τῷ λογιστικῷ μόνῳ συνίστασθαι φάσκοντα , μήθ’ ὅπως ἰᾶσθαι χρὴ τὰ πάθη γενόμενα , μήθ’ ὅπως κωλῦσαι γενέσθαι διδάσκοντα . διηνέχθη μὲν οὖν καὶ περὶ τούτου πρὸς ἑαυτὸν , ὥσπερ καὶ περὶ παμπόλλων ἑτέρων , ἐν μὲν τῷ προτέρῳ περὶ ψυχῆς τιθέμενος , εἶναι ταύτας δυνάμεις τῆς ψυχῆς , ἃς ἐν τῷ πρὸ τούτου γράμματι παραθέμενος αὐτοῦ τὰς ῥήσεις ἐπέδειξα , κατὰ δὲ τὰ περὶ τῶν παθῶν βιβλία κρίσεις τινὰς ὑπάρχειν τὰ πάθη τοῦ λογιστικοῦ τῆς ψυχῆς ἀποφηνάμενος . ἀλλ’ ἡμεῖς , ἃ μὲν ἀληθῶς εἷπε , μαρτύρια τῶν Ἱπποκράτους τε καὶ Πλάτωνος δογμάτων οὐ τὰ τυχόντα νομίζομεν ὑπάρχειν , εἰρημένα τε πρὸς ἀνδρὸς οὐ συνετοῦ μόνον , ἀλλὰ καὶ σπεύδοντος ἅπαντι τρόπῳ τὸ παλαιὸν δόγμα διαβάλλειν . ἡ γὰρ περὶ τῶν τοιούτων μαρτυρία καταναγκαζομένων ὑπὸ τῆς ἀληθείας εἴωθε γίγνεσθαι . μεταβάντες δὲ πάλιν ἐφ’ ἕτερα τῶν ὑπ’ αὐτοῦ γεγραμμένων εἰς τὸ προκείμενον ἐπιδείξομεν , ὅπως καὶ τούτων ἔνια μὲν οἷς αὐτὸς εἶπεν οὐ συμφωνεῖ , ἔνια δ’ αὖ τοῖς ἐναργέσι μάχεται , τινὰ δὲ κατ’ ἄμφω πεπλημμέληται . καὶ πρῶτόν γε πάλιν ἀναλάβωμεν εἰς ὅπερ ἐτελεύτησεν ὁ προγεγραμμένος μοι λόγος , ὡς ὑγίεια καὶ νόσος , αἶσχός τε καὶ κάλλος ψυχῆς ἐν τοῖς μέρεσι γίγνεται αὐτῆς , καὶ ὡς τὰ μέρη ταῦτα ἔννοιαί τε καὶ προλήψεις εἰσὶ , συγχωρήσωμεν αὐτῷ τήν γε πρώτην . ὅτι μὲν γὰρ ὅλως οὐ χρὴ κατὰ τὰς ἐνεργείας τίθεσθαι νόσον ἢ ὑγίειαν , ἀλλ’ αἶσχος ἢ κάλλος μόνον , εἴρηταί μοι πρόσθεν · ὅτι δ’ οὐδ’ εἴτις οὕτω συγχωρήσειε , τὰ γοῦν ἑξῆς ὀρθῶς εἴρηται , νῦν ἐπιδεῖξαι πειράσομαι . εἴπερ γὰρ ἐν τῷ μάχεσθαι δύο κρίσεις ἀλλήλαις ἡ τῶν παθῶν ἐστι γένεσις , ἀνάγκη τῶν δύο τούτων κρίσεων ἤτοι τὴν ἑτέραν μὲν ὑπάρχειν ἀληθῆ , τὴν ἑτέραν δὲ ψευδῆ , ἢ ἀμφοτέρας ψευδεῖς , εἴ τις καὶ τοῦτο συγχωρήσειεν , ἔχει γάρ τινα ζήτησιν λογιστικήν . εἴτε δὲ ἀμφοτέρας ψευδεῖς , εἴτε τὴν ἑτέραν αὐτῶν ἀληθῆ φαίημεν ὑπάρχειν , οὐδαμῶς ἡ μάχη τῶν κρίσεων ἔσται τὸ πάθος . ἀλλ’ εἰ μὲν ἰσάζοιέν πως ἀλλήλαις αἱ κρίσεις ὡς πρὸς πίστιν , ἐπέχειν ἀναγκαῖον ἡμᾶς ἔσται περὶ τῆς τοῦ πράγματος ὑπάρξεως , εἰ δ’ ἡ ἑτέρα φαίνοιτο μακρῷ πιστοτέρα , συγκατατίθεσθαι μὲν καὶ πράττειν γέ τι κατὰ τὴν συγκατάθεσιν , οὐκ ἀπερισκέπτως δὲ , καθάπερ εἰ καί τις τὴν ἡδονὴν ἀγαθὸν οἰόμενος ὑπάρχειν ἔχοι τι βραχὺ περιέλκον εἰς τοὐναντίον , ἢ εἰ μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν ὑπολαμβάνων ὅμως ἔτι καὶ αὐτὸς ἀντισπῶσαν ἑτέραν ὑπόληψιν ἔχοι πρὸς τὸ μὴ διατεταμένως πιστεύειν , ἢ εἰ , καθάπερ ὁ Πύῤῥων , ἀμφοτέρας ὁμοτίμως τιθέμενος ἐπέχοι περὶ τῆς ἀποφάσεώς τε καὶ συγκαταθέσεως . ὲν οὐδενὶ γὰρ τῶν τοιούτων συνίσταται τὸ πάθος , ὥσπερ καὶ αὐτὸς ὁ Χρύσιππος ἐναργῶς ἐδήλωσε δι’ ὧν ἐν τῷ πρὸ τούτου γράμματι παρεθέμην ῥήσεων , ἐν αἷς φησιν , οὐχὶ διημαρτημένος φέρεται καὶ παριδών τι κατὰ τὸν λόγον , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα προσέγραψε συνίστασθαι τὸ πάθος , ἀλλ’ ὅταν ἀπειθὴς ἡ ὁρμὴ γίγνηται τῷ λόγῳ , ὥστε κᾀνταῦθα πάλιν ἐναντιολογίαν τινὰ εὑρίσκεσθαι τοῦ Χρυσίππου πρὸς ἑαυτὸν , εἴπερ ἀποχωρίσας τὸ πάθος τῶν διημαρτημένων κρίσεων αὖθις ἐν τῇ τῶν κρίσεων πρὸς ἀλλήλας ἐναντιολογίᾳ τά τε νοσήματα τῆς ψυχῆς καὶ τὰ πάθη συνίστασθαι λέγει . μὴ τοίνυν θαυμάζωμεν ἔτι μηδ’ ὅτι τὰς θεραπείας τῶν παθῶν ὀρθῶς μὲν ὁ Πλάτων ἔγραψεν , ὡς ὁ Ποσειδώνιος αὐτῷ μαρτυρεῖ , μοχθηρῶς δ’ ὁ Χρύσιππος . ὁ γὰρ μήτε πάσας τὰς αἰτίας τῶν παθῶν ἀποφήνασθαι τολμήσας , ἀλλ’ ἐν ταῖς κυριωτάταις ἀπορεῖν ὁμολογήσας , ὡς ἐν τῷ πρὸ τούτου δέδεικται γράμματι , μήτ’ ἐν αἷς ἐτόλμησεν εἰπεῖν τι καλῶς ἀποφηνάμενος , οὗτος οὐκ ἂν , οἶμαι , δύναιτο τὴν θεραπείαν αὐτῶν ποιήσασθαι κατὰ τρόπον . ἀλλ’ , ὅπερ εἶπον ἤδη καὶ πρόσθεν , εἴ τις ἐξελέγχοι τὰ τέσσαρα τοῦ Χρυσίππου βιβλία , πολὺ πλεόνων αὐτῷ δεήσει συγγραμμάτων .
Lemmas: νυνί δέ , οὔτε γάρ ἁπλῶς περί κάλλος , ἤ ὑγίεια , ἤ αἶσχος , ἤ νόσημα ὁ λόγος , οὔτε περί μόνος ὁ ὁ σῶμα , ἀλλά περί ὁ πάθος ὁ ψυχή ἐγώ πρόκειμαι , παραλείπω μέν ἄλλος , ὁ πρόκειμαι δέ αὐτός μόνος ἀναλαμβάνω . πρόκειμαι δέ δείκνυμι , ὡς οὔτε κατά εἷς μόριον ὁ ψυχή , οὔτε κατά εἷς αὐτός δύναμις ὁ τε κρίσις γίγνομαι καί ὁ πάθος συνίστημι , καθά ὁ Χρύσιππος φάσκω , ἀλλά καί δύναμις πολύς αὐτός εἰμί ἑτερογενής , καί μόριον πολύς . ὁ μέν δή ὁ δύναμις ὁ ψυχή τρεῖς εἰμί ὁ ἀριθμός , ὅς ἐπιθυμέω τε καί θυμόω καί λογίζομαι , καί Ποσειδώνιος ὁμολογέω , καί Ἀριστοτέλης · ὁ δέ καί ὁ τόπος αὐτός ἀλλήλων χωρίζω , καί ὁ ψυχή ἐγώ μή μόνος ἔχω ἐν ἑαυτοῦ δύναμις πολύς , ἀλλά καί σύνθετος ἐκ μόριον ὑπάρχω ἑτερογενής τε καί διαφέρω ὁ οὐσία , Ἱπποκράτης εἰμί καί Πλάτων δόγμα . καί ἐγώ πολύς μέν ἤδη περί νῆς ἀλήθεια αὐτός διά ὁ ἔμπροσθεν λέγω , πολύς δέ ἐν ὁ ἐφεξῆς λέγω . νυνί δέ ἐπί ὁ Χρύσιππος αὖθις ἐπανέρχομαι , μήτε ὁ λέγω δύναμις ὁμολογέω κατά ὁ ψυχή ἐγώ ὑπάρχω , ἀλλά πᾶς ἐνέργεια τε καί πάθος ἐν ὁ λογιστικός μόνος συνίστημι φάσκω , μήτε ὅπως ἰάομαι χρή ὁ πάθος γίγνομαι , μήτε ὅπως κωλύω γίγνομαι διδάσκω . διαφέρω μέν οὖν καί περί οὗτος πρός ἑαυτοῦ , ὥσπερ καί περί πάμπολυς ἕτερος , ἐν μέν ὁ πρότερος περί ψυχή τίθημι , εἰμί οὗτος δύναμις ὁ ψυχή , ὅς ἐν ὁ πρό οὗτος γράμμα παρατίθημι αὐτός ὁ ῥῆσις ἐπιδείκνυμι , κατά δέ ὁ περί ὁ πάθος βιβλίον κρίσις τις ὑπάρχω ὁ πάθος ὁ λογιστικός ὁ ψυχή ἀποφαίνω . ἀλλά ἐγώ , ὅς μέν ἀληθής λέγω , μαρτύριον ὁ Ἱπποκράτης τε καί Πλάτων δόγμα οὐ ὁ τυγχάνω νομίζω ὑπάρχω , λέγω τε πρός ἀνήρ οὐ συνετός μόνος , ἀλλά καί σπεύδω ἅπας τρόπος ὁ παλαιός δόγμα διαβάλλω . ὁ γάρ περί ὁ τοιοῦτος μαρτυρία καταναγκάζω ὑπό ὁ ἀλήθεια εἴωθα γίγνομαι . μεταβαίνω δέ πάλιν ἐπί ἕτερος ὁ ὑπό αὐτός γράφω εἰς ὁ πρόκειμαι ἐπιδείκνυμι , ὅπως καί οὗτος ἔνιοι μέν ὅς αὐτός λέγω οὐ συμφωνέω , ἔνιοι δέ αὖ ὁ ἐναργής μάχομαι , τις δέ κατά ἄμφω πλημμελέω . καί πρῶτος γε πάλιν ἀναλαμβάνω εἰς ὅς τελευτάω ὁ προγράφω ἐγώ λόγος , ὡς ὑγίεια καί νόσος , αἶσχος τε καί κάλλος ψυχή ἐν ὁ μέρος γίγνομαι αὐτός , καί ὡς ὁ μέρος οὗτος ἔννοια τε καί πρόληψις εἰμί , συγχωρέω αὐτός ὁ γε πρῶτος . ὅτι μέν γάρ ὅλος οὐ χρή κατά ὁ ἐνέργεια τίθημι νόσος ἤ ὑγίεια , ἀλλά αἶσχος ἤ κάλλος μόνος , λέγω ἐγώ πρόσθεν · ὅτι δέ οὐδέ ἕτιςς οὕτως συγχωρέω , ὁ γοῦν ἑξῆς ὀρθός λέγω , νῦν ἐπιδείκνυμι πειράω . εἴπερ γάρ ἐν ὁ μάχομαι δύο κρίσις ἀλλήλων ὁ ὁ πάθος εἰμί γένεσις , ἀνάγκη ὁ δύο οὗτος κρίσις ἤτοι ὁ ἕτερος μέν ὑπάρχω ἀληθής , ὁ ἕτερος δέ ψευδής , ἤ ἀμφότερος ψευδής , εἰ τις καί οὗτος συγχωρέω , ἔχω γάρ τις ζήτησις λογιστικός . εἴτε δέ ἀμφότερος ψευδής , εἴτε ὁ ἕτερος αὐτός ἀληθής φημί ὑπάρχω , οὐδαμῶς ὁ μάχη ὁ κρίσις εἰμί ὁ πάθος . ἀλλά εἰ μέν ἰσάζω πως ἀλλήλων ὁ κρίσις ὡς πρός πίστις , ἐπέχω ἀναγκαῖος ἐγώ εἰμί περί ὁ ὁ πρᾶγμα ὕπαρξις , εἰ δέ ὁ ἕτερος φαίνω μακρός πιστός , συγκατατίθημι μέν καί πράσσω γε τις κατά ὁ συγκατάθεσις , οὐ ἀπερίσκεπτος δέ , καθά εἰ καί τις ὁ ἡδονή ἀγαθός οἴομαι ὑπάρχω ἔχω τις βραχύς περιέλκω εἰς ἐναντίος , ἤ εἰ μόνος ὁ καλός ἀγαθός ὑπολαμβάνω ὅμως ἔτι καί αὐτός ἀντισπάω ἕτερος ὑπόληψις ἔχω πρός ὁ μή διατεταμένως πιστεύω , ἤ εἰ , καθά ὁ Πύρρων , ἀμφότερος ὁμότιμος τίθημι ἐπέχω περί ὁ ἀπόφασις τε καί συγκατάθεσις . εἰμί οὐδείς γάρ ὁ τοιοῦτος συνίστημι ὁ πάθος , ὥσπερ καί αὐτός ὁ Χρύσιππος ἐναργής δηλόω διά ὅς ἐν ὁ πρό οὗτος γράμμα παρατίθημι ῥῆσις , ἐν ὅς φημί , οὐ διαμαρτάνω φέρω καί παροράω τις κατά ὁ λόγος , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος προσγράφω συνίστημι ὁ πάθος , ἀλλά ὅταν ἀπειθής ὁ ὁρμή γίγνομαι ὁ λόγος , ὥστε ᾀνταῦθη πάλιν ἐναντιολογία τις εὑρίσκω ὁ Χρύσιππος πρός ἑαυτοῦ , εἴπερ ἀποχωρίζω ὁ πάθος ὁ διαμαρτάνω κρίσις αὖθις ἐν ὁ ὁ κρίσις πρός ἀλλήλων ἐναντιολογία ὁ τε νόσημα ὁ ψυχή καί ὁ πάθος συνίστημι λέγω . μή τοίνυν θαυμάζω ἔτι μηδέ ὅτι ὁ θεραπεία ὁ πάθος ὀρθός μέν ὁ Πλάτων γράφω , ὡς ὁ Ποσειδώνιος αὐτός μαρτυρέω , μοχθηρός δέ ὁ Χρύσιππος . ὁ γάρ μήτε πᾶς ὁ αἰτία ὁ πάθος ἀποφαίνω τολμάω , ἀλλά ἐν ὁ κύριος ἀπορέω ὁμολογέω , ὡς ἐν ὁ πρό οὗτος δείκνυμι γράμμα , μήτε ἐν ὅς τολμάω λέγω τις καλός ἀποφαίνω , οὗτος οὐ ἄν , οἴομαι , δύναμαι ὁ θεραπεία αὐτός ποιέω κατά τρόπος . ἀλλά , ὅς λέγω ἤδη καί πρόσθεν , εἰ τις ἐξελέγχω ὁ τέσσαρες ὁ Χρύσιππος βιβλίον , πολύς πολύς αὐτός δέω σύγγραμμα .