galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 2.7
Ἐγὼ μὲν δή μοι δοκῶ τὸ κελευσθὲν ὑπὸ τοῦ Χρυσίππου πεπραχέναι ζητήσας , εἴτ’ ἀπὸ καρδίας ἐγκεφάλῳ δύναμίς τις , εἴτ’ ἀπ’ ἐγκεφάλου τῇ καρδίᾳ χορηγεῖται . Χρύσιππος δ’ αὐτὸς ὀλιγώρως ἐσχηκέναι φαίνεται περὶ τὴν τοῦ πράγματος ἔρευναν , ἰδὼν μὲν τὴν ὁδὸν , ᾗ χρὴ τὸ ζητούμενον ἁλῶναι , μὴ χρησάμενος δὲ αὐτῇ . μέμφομαι δ’ αὐτῷ καὶ διότι καθ’ ἓν βιβλίον ἐναντία λέγειν ὑπέμεινεν , οὐκ ἀπὸ μακροῦ διαστήματος ἀλλήλων ἔμπροσθεν μὲν ὡς ἀποδεικτικὸν γράψας τὸν τοῦ Ζήνωνος λόγον , ἐπὶ προήκοντι δὲ τῷ συγγράμματι δεικνὺς αὐτοῦ τὴν λύσιν . εὑρίσκω δ’ οὐχ ἥκιστα τὸν Χρύσιππον καὶ ἄλλας τινὰς ἐναντιολογίας ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ λόγῳ περὶ τοῦ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικοῦ πεποιημένον . ἐν ἀρχῇ γὰρ προειπὼν , ὡς τὰ μὲν ἄλλα μέρη τῆς ψυχῆς ἐν οἷς ἐστι τοῦ ζώου μορίοις ὁμολογεῖται , περὶ δὲ τοῦ ἡγεμονικοῦ μόνου ζητεῖται , διὰ τὸ μήτε αἴσθησιν ἐκφανῆ μηδεμίαν εἶναι αὐτοῦ , μήτ’ ἐναργές τι τεκμήριον , ὀλίγον ὕστερον ὡς περὶ φαινομένου τοῦ μέρους διαλέγεται . ἔχουσι δ’ αἱ ῥήσεις αὐτοῦ τόνδε τὸν τρόπον . οὕτω φαίνεται διαφεύγειν ὁ τόπος ἡμᾶς , οὔτε αἰσθήσεως ἐκφανοῦς γιγνομένης , ὅπερ ἐπὶ τῶν λοιπῶν συντέτευχεν , οὔτε τῶν τεκμηρίων , δι’ ὧν ἄν τις συλλογίσαιτο τοῦτο · οὐδὲ γὰρ ἂν οὐδ’ ἐπὶ τοσοῦτον ἀντιλογίας προῆλθεν ἰατροῖς τε καὶ φιλοσόφοις . ταῦτα προειπὼν ὁ Χρύσιππος ἐφεξῆς φησιν , ὡς ἅπαντες ἄνθρωποι τῶν τῆς διανοίας παθῶν αἰσθάνονται κατά τε τὸν θώρακα καὶ τὴν καρδίαν . ἔχει δὲ καὶ ἥδε ἡ ῥῆσις ᾧδε . κοινῇ δέ μοι δοκοῦσιν οἱ πολλοὶ φέρεσθαι ἐπὶ τοῦθ’ ὡσανεὶ αἰσθανόμενοι περὶ τὸν θώρακα αὐτοῖς τῶν κατὰ τὴν διάνοιαν παθῶν γιγνομένων , καὶ μάλιστα καθ’ ὃν ἡ καρδία τέτακται τόπον , οἷον μάλιστα ἐπὶ τῶν φόβων καὶ τῶν λυπῶν λέγω καὶ ἐπὶ τῆς ὀργῆς , καὶ μάλιστα τοῦ θυμοῦ . κατὰ τήνδε τὴν ῥῆσιν , εἰ καὶ μηδὲν ἄλλο , τὸ γοῦν ὡσανεὶ προσέθηκεν , οὐ τολμήσας ἄντικρυς εἰπεῖν , αἰσθάνεσθαι τοὺς ἀνθρώπους τῶν κατὰ τὴν διάνοιαν παθῶν ἐν τῷ θώρακι γιγνομένων . ὡσανεὶ γὰρ ἔφη συναισθανόμενοι , μικρὸν δ’ ὕστερον καὶ τὸ ὡσανεὶ περιελὼν οὑτωσὶ γράφει · ἡ γὰρ περὶ τὴν διάνοιαν γιγνομένη ταραχὴ καθ’ ἕκαστον τούτων αἰσθητῶς περὶ τοὺς θώρακάς ἐστιν . εἶτ’ ἐφεξῆς · τῆς μὲν γὰρ ὀργῆς γιγνομένης ἐνταῦθα εὔλογον καὶ τὰς λοιπὰς ἐπιθυμίας ἐνταῦθα εἶναι . καὶ πάλιν ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ συγγράμματος , καὶ τὰ τῶν ὀργιζομένων πάθη , φησὶ , φαίνεται περὶ τὸν θώρακα γιγνόμενα , καὶ τὰ τῶν ἐρώντων . καὶ λοιπὸν οὐκ ἔτι παύεται περὶ τῶν παθῶν διαλεγόμενος , ὡς ἔν τε τῷ θώρακι καὶ περὶ τὴν καρδίαν μάλιστα συνίστασθαι φαινομένων . ὥστ’ ἔγωγε θαυμάζω τἀνδρὸς , ὅτι τὸ κατ’ ἀρχὰς ὑφ’ ἑαυτοῦ γραφόμενον οὐκ ἐξήλειψεν , ἔνθα φησὶν , οὔτ’ αἴσθησιν οὐδεμίαν ἐμφανῆ γίγνεσθαι , ποῦ τὸ κύριον τῆς ψυχῆς μέρος , οὔτε τεκμήριον · οὐ γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον διενεχθῆναι ἂν πρὸς ἀλλήλους ἰατρούς τε καὶ φιλοσόφους . ἢ , εἴπερ ἀρέσκηται τῷδε τῷ λόγῳ , πῶς οὐκ ᾐδέσθη πάλιν ὲν τοῖς ἑξῆς αἰσθήσει γε κρίνων τὸ δόγμα , καὶ φαίνεται λέγων ; ἐγὼ δέ μοι δοκῶ , καθάπερ ὀλίγον ἔμπροσθεν ἔπραξα τὸν ἀληθέστερον ἑλόμενος λόγον , ὃν ὁ Χρύσιππος ἔγραψε πρὸς ἑαυτὸν ἐναντιολογούμενος , οὕτω καὶ νῦν ποιήσειν . οὐδεμία γὰρ αἴσθησις ἡμῖν γίγνεται τοῦ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικοῦ κατὰ τὴν καρδίαν ἢ τὸν θώρακα περιεχομένου , καὶ διὰ τοῦτ’ ἐπαινῶ μὲν τὰ πρῶτα τοῦ Χρυσίππου , δι’ ὧν ὁμολογεῖ τὸ ἀληθὲς , οὐκ ἐπαινῶ δὲ ἐν οἷς καταψεύδεται τῆς αἰσθήσεως . οὐ γὰρ ἓν ἔτ’ ἐνταῦθα δοκεῖ μοι σφάλλεσθαι κατὰ τὸν λόγον , ἀλλὰ δύο μεγάλα · πρῶτον μὲν , ὅτι , παντὸς τοῦ σώματος ἐν τοῖς τῆς ψυχῆς πάθεσιν ἐναργῶς ἀλλοιουμένου , καὶ ποτὲ μὲν ὠχριῶντός τε καὶ καταψυχομένου καὶ τρέμοντος , ὡς ἐν τοῖς φόβοις φαίνεται γιγνόμενον , ἔστιν ὅτε δ’ ἐρυθριῶντός τε καὶ θερμαινομένου καὶ σφοδρῶς ἐντεινομένου , καθάπερ ἐν τοῖς θυμοῖς , οὐδενὸς μὲν ἄλλου μέμνηται μορίου , μόνων δὲ τῶν κατὰ τὸν θώρακα · ἔπειτα δ’ , ὅτι , κᾂν συγχωρηθῇ μειζόνως ἡ καρδία τῶν ἄλλων τοῦ ζώου μορίων ἐξισταμένη τοῦ κατὰ φύσιν ἐν φόβοις τε καὶ λύπαις , ἀγωνίαις τε καὶ θυμοῖς , ἅπασί τε τοῖς ἄλλοις πάθεσιν , οὐ τὸ λογιζόμενον τῆς ψυχῆς , ﻿ ἀλλὰ τὸ θυμούμενον ἢ ἐπιθυμοῦν ἐνταῦθα ὑπάρχειν ἐνδείξεται · ὥστε πλέον θάτερον , ἢ ὅπερ αὐτὸς βούλεται , περαίνεσθαι διὰ τοῦ λόγου . εἰ γὰρ ἐν μὲν τῷ διανοεῖσθαί τε καὶ μανθάνειν ἢ διδάσκειν οὐδεμία κίνησις ἐξαίρετος ἐμφαίνεται κατὰ τὴν καρδίαν , ἐν ἅπασι δὲ τοῖς πάθεσιν ἐναργῶς φαίνεται , δῆλον , οἶμαι , γίγνεται , τὸ μὲν λογιζόμενον τῆς ψυχῆς οὐκ εἶναι κατὰ τὴν καρδίαν , τὸ δ’ ἀλόγιστόν τε καὶ παθητικὸν ὀνομαζόμενον ἐν αὐτῇ περιέχεσθαι · εἰ δ’ , ἔνθα τὸ πάσχον , ἐνταῦθά φησι καὶ τὸ λογιζόμενον ὑπάρχειν , αὐτὸ τὸ ζητούμενον ἀπ’ ἀρχῆς ἐξ ἑτοίμου λήψεται . πολλῷ δ’ ἦν ἄμεινον ἀπόδειξίν τινα ἡμᾶς διδάξαι τοῦ λαβεῖν ἐκ προχείρου τὸ ζητούμενον , ἀλλ’ οὔτ’ ἐν τῷ βιβλίῳ τῷ πρώτῳ περὶ ψυχῆς , οὔτ’ ἐν τοῖς περὶ παθῶν ἀπόδειξίν τινα εἶπε τοῦ χρῆναι πάντως , ἔνθα τὸ ἄλογόν ἐστιν , ἐνταῦθ’ εἶναι καὶ τὸ λογιζόμενον , ἀλλ’ ἑτοίμως τε κἀκ προχείρου πανταχοῦ λαμβάνει , καίτοι Πλάτωνος ἐνίας μὲν ἀποδείξεις ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς πολιτείας γράψαντος , ἐνίας δ’ αὖθις ἐρεῖν ἀναβαλομένου , περὶ ὧν ἐνδείκνυται κατὰ τὸν Τίμαιον , ἃς κᾀγὼ διὰ τῶν ἑξῆς ὑπομνημάτων ἁπάσας γράψω . νυνὶ δ’ οὔπω μοι πρόκειται τοῦτο δεικνύειν , ἀλλ’ ὅτι τὸ λογιζόμενον τῆς ψυχῆς , ὃ δὴ καὶ ἡγεμονικόν τε καὶ διάνοιαν καὶ κύριον αὐτὸς ὁ Χρύσιππος ὀνομάζει , κατὰ τὸν ἐγκέφαλόν ἐστι . τούτου γὰρ ἀποδειχθέντος , ἐάν τις ἑτέρα δύναμις ἐν τῇ καρδίᾳ φαίνηται περιεχομένη , μηδαμόθεν ἑτέρωθεν ὁρμωμένη , τὰς δύο μὲν ἀρχὰς ἤδη σαφῶς ἕξομεν , ἐφεξῆς δὲ καὶ τὴν τρίτην ὁμοίως ἐξευρήσομεν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν εἰς τὸν μέλλοντα λόγον ἀναβεβλήσθω . νυνὶ δ’ ἐπανέλθωμεν αὖθις ἐπ’ ἐκεῖνον τὸν λόγον , ὅθεν εἰς τοῦτον ἐξέβημεν , ὡς ἄρα ὁ Χρύσιππος ἐναντιολογούμενος ἑαυτῷ παρὰ πόδας οὐκ αἰσθάνεται , καθάπερ ἐπεδείξαμεν , διά τε τοῦ περὶ τῆς φωνῆς λόγου καὶ τοῦ φάσκειν , ἐνίοτε μὲν οὐδεμίαν αἴσθησιν ἡμῖν γίγνεσθαι τοῦ περιέχοντος τόπου τὸ ἡγεμονικὸν , ἐνίοτε δὲ φαίνεσθαι λέγειν αὐτόν . ἀλλὰ γὰρ οὐδὲ τοῦτ’ αὐτὸ πρόκειταί μοι νῦν ἀποδεικνύειν , ὅτι μὴ πάρεργον .
Lemmas: ἐγώ μέν δή ἐγώ δοκέω ὁ κελεύω ὑπό ὁ Χρύσιππος πράσσω ζητέω , εἴτε ἀπό καρδία ἐγκέφαλος δύναμις τις , εἴτε ἀπό ἐγκέφαλος ὁ καρδία χορηγέω . Χρύσιππος δέ αὐτός ὀλίγωρος ἔχω φαίνω περί ὁ ὁ πρᾶγμα ἔρευνα , ὁράω μέν ὁ ὁδός , ὅς χρή ὁ ζητέω ἁλίσκομαι , μή χράω δέ αὐτός . μέμφομαι δέ αὐτός καί διότι κατά εἷς βιβλίον ἐναντίος λέγω ὑπομένω , οὐ ἀπό μακρός διάστημα ἀλλήλων ἔμπροσθεν μέν ὡς ἀποδεικτικός γράφω ὁ ὁ Ζήνων λόγος , ἐπί προήκω δέ ὁ σύγγραμμα δείκνυμι αὐτός ὁ λύσις . εὑρίσκω δέ οὐ ἦκα ὁ Χρύσιππος καί ἄλλος τις ἐναντιολογία ἐν αὐτός οὗτος ὁ λόγος περί ὁ ὁ ψυχή ἡγεμονικός ποιέω . ἐν ἀρχή γάρ προλέγω , ὡς ὁ μέν ἄλλος μέρος ὁ ψυχή ἐν ὅς εἰμί ὁ ζῷον μόριον ὁμολογέω , περί δέ ὁ ἡγεμονικός μόνος ζητέω , διά ὁ μήτε αἴσθησις ἐκφανής μηδείς εἰμί αὐτός , μήτε ἐναργής τις τεκμήριον , ὀλίγος ὕστερον ὡς περί φαίνω ὁ μέρος διαλέγω . ἔχω δέ ὁ ῥῆσις αὐτός ὅδε ὁ τρόπος . οὕτως φαίνω διαφεύγω ὁ τόπος ἐγώ , οὔτε αἴσθησις ἐκφανής γίγνομαι , ὅς ἐπί ὁ λοιπός συντυγχάνω , οὔτε ὁ τεκμήριον , διά ὅς ἄν τις συλλογίζομαι οὗτος · οὐδέ γάρ ἄν οὐδέ ἐπί τοσοῦτος ἀντιλογία προέρχομαι ἰατρός τε καί φιλόσοφος . οὗτος προλέγω ὁ Χρύσιππος ἐφεξῆς φημί , ὡς ἅπας ἄνθρωπος ὁ ὁ διάνοια πάθος αἰσθάνομαι κατά τε ὁ θώραξ καί ὁ καρδία . ἔχω δέ καί ὅδε ὁ ῥῆσις ὧδε . κοινῇ δέ ἐγώ δοκέω ὁ πολύς φέρω ἐπί οὗτος ὡσανεί αἰσθάνομαι περί ὁ θώραξ αὐτός ὁ κατά ὁ διάνοια πάθος γίγνομαι , καί μάλα κατά ὅς ὁ καρδία τάσσω τόπος , οἷος μάλα ἐπί ὁ φόβος καί ὁ λύπη λέγω καί ἐπί ὁ ὀργή , καί μάλα ὁ θυμός . κατά ὅδε ὁ ῥῆσις , εἰ καί μηδείς ἄλλος , ὁ γοῦν ὡσανεί προστίθημι , οὐ τολμάω ἄντικρυς λέγω , αἰσθάνομαι ὁ ἄνθρωπος ὁ κατά ὁ διάνοια πάθος ἐν ὁ θώραξ γίγνομαι . ὡσανεί γάρ φημί συναισθάνομαι , μικρός δέ ὕστερον καί ὁ ὡσανεί περιαιρέω οὕτως γράφω · ὁ γάρ περί ὁ διάνοια γίγνομαι ταραχή κατά ἕκαστος οὗτος αἰσθητός περί ὁ θώραξ εἰμί . εἶτα ἐφεξῆς · ὁ μέν γάρ ὀργή γίγνομαι ἐνταῦθα εὔλογος καί ὁ λοιπός ἐπιθυμία ἐνταῦθα εἰμί . καί πάλιν ἐν ὁ ἑξῆς ὁ σύγγραμμα , καί ὁ ὁ ὀργίζω πάθος , φημί , φαίνω περί ὁ θώραξ γίγνομαι , καί ὁ ὁ ἐράω . καί λοιπός οὐ ἔτι παύω περί ὁ πάθος διαλέγω , ὡς ἐν τε ὁ θώραξ καί περί ὁ καρδία μάλα συνίστημι φαίνω . ὥστε ἐγώ θαυμάζω ἀνήρ , ὅτι ὁ κατά ἀρχή ὑπό ἑαυτοῦ γράφω οὐ ἐξαλείφω , ἔνθα φημί , οὔτε αἴσθησις οὐδείς ἐμφανής γίγνομαι , ποῦ ὁ κύριος ὁ ψυχή μέρος , οὔτε τεκμήριον · οὐ γάρ ἐπί τοσοῦτος διαφέρω ἄν πρός ἀλλήλων ἰατρός τε καί φιλόσοφος . ἤ , εἴπερ ἀρέσκω ὅδε ὁ λόγος , πῶς οὐ αἰδέομαι πάλιν εἰμί ὁ ἑξῆς αἴσθησις γε κρίνω ὁ δόγμα , καί φαίνω λέγω ; ἐγώ δέ ἐγώ δοκέω , καθά ὀλίγος ἔμπροσθεν πράσσω ὁ ἀληθής αἱρέω λόγος , ὅς ὁ Χρύσιππος γράφω πρός ἑαυτοῦ ἐναντιολογέω , οὕτως καί νῦν ποιέω . οὐδείς γάρ αἴσθησις ἐγώ γίγνομαι ὁ ὁ ψυχή ἡγεμονικός κατά ὁ καρδία ἤ ὁ θώραξ περιέχω , καί διά οὗτος ἐπαινέω μέν ὁ πρῶτος ὁ Χρύσιππος , διά ὅς ὁμολογέω ὁ ἀληθής , οὐ ἐπαινέω δέ ἐν ὅς καταψεύδομαι ὁ αἴσθησις . οὐ γάρ εἷς ἔτι ἐνταῦθα δοκέω ἐγώ σφάλλω κατά ὁ λόγος , ἀλλά δύο μέγας · πρῶτος μέν , ὅτι , πᾶς ὁ σῶμα ἐν ὁ ὁ ψυχή πάθος ἐναργής ἀλλοιόω , καί ποτέ μέν ὠχριάω τε καί καταψύχω καί τρέμω , ὡς ἐν ὁ φόβος φαίνω γίγνομαι , εἰμί ὅτε δέ ἐρυθριάω τε καί θερμαίνω καί σφοδρός ἐντείνω , καθά ἐν ὁ θυμός , οὐδείς μέν ἄλλος μιμνῄσκω μόριον , μόνος δέ ὁ κατά ὁ θώραξ · ἔπειτα δέ , ὅτι , ἔͅν συγχωρέω μέγας ὁ καρδία ὁ ἄλλος ὁ ζῷον μόριον ἐξίστημι ὁ κατά φύσις ἐν φόβος τε καί λύπη , ἀγωνία τε καί θυμός , ἅπας τε ὁ ἄλλος πάθος , οὐ ὁ λογίζομαι ὁ ψυχή , ﻿ ἀλλά ὁ θυμόω ἤ ἐπιθυμέω ἐνταῦθα ὑπάρχω ἐνδείκνυμι · ὥστε πολύς ἕτερος , ἤ ὅς αὐτός βούλομαι , περαίνω διά ὁ λόγος . εἰ γάρ ἐν μέν ὁ διανοέω τε καί μανθάνω ἤ διδάσκω οὐδείς κίνησις ἐξαιρετός ἐμφαίνω κατά ὁ καρδία , ἐν ἅπας δέ ὁ πάθος ἐναργής φαίνω , δῆλος , οἴομαι , γίγνομαι , ὁ μέν λογίζομαι ὁ ψυχή οὐ εἰμί κατά ὁ καρδία , ὁ δέ ἀλόγιστος τε καί παθητικός ὀνομάζω ἐν αὐτός περιέχω · εἰ δέ , ἔνθα ὁ πάσχω , ἐνταῦθα φημί καί ὁ λογίζομαι ὑπάρχω , αὐτός ὁ ζητέω ἀπό ἀρχή ἐκ ἑτοῖμος λαμβάνω . πολύς δέ εἰμί ἀγαθός ἀπόδειξις τις ἐγώ διδάσκω ὁ λαμβάνω ἐκ πρόχειρος ὁ ζητέω , ἀλλά οὔτε ἐν ὁ βιβλίον ὁ πρῶτος περί ψυχή , οὔτε ἐν ὁ περί πάθος ἀπόδειξις τις λέγω ὁ χρή πάντως , ἔνθα ὁ ἄλογος εἰμί , ἐνταῦθα εἰμί καί ὁ λογίζομαι , ἀλλά ἑτοῖμος τε ἐκ πρόχειρος πανταχοῦ λαμβάνω , καίτοι Πλάτων ἔνιοι μέν ἀπόδειξις ἐν ὁ τέταρτος ὁ πολιτεία γράφω , ἔνιοι δέ αὖθις λέγω ἀναβάλλω , περί ὅς ἐνδείκνυμι κατά ὁ Τίμαιος , ὅς ἐͅγώ διά ὁ ἑξῆς ὑπόμνημα ἅπας γράφω . νυνί δέ οὔπω ἐγώ πρόκειμαι οὗτος δείκνυμι , ἀλλά ὅτι ὁ λογίζομαι ὁ ψυχή , ὅς δή καί ἡγεμονικός τε καί διάνοια καί κύριος αὐτός ὁ Χρύσιππος ὀνομάζω , κατά ὁ ἐγκέφαλος εἰμί . οὗτος γάρ ἀποδείκνυμι , ἐάν τις ἕτερος δύναμις ἐν ὁ καρδία φαίνω περιέχω , μηδαμόθεν ἑτέρωθεν ὁρμάω , ὁ δύο μέν ἀρχή ἤδη σαφής ἔχω , ἐφεξῆς δέ καί ὁ τρίτος ὅμοιος ἐξευρίσκω . ἀλλά οὗτος μέν εἰς ὁ μέλλω λόγος ἀναβάλλω . νυνί δέ ἐπανέρχομαι αὖθις ἐπί ἐκεῖνος ὁ λόγος , ὅθεν εἰς οὗτος ἐκβαίνω , ὡς ἄρα ὁ Χρύσιππος ἐναντιολογέω ἑαυτοῦ παρά πούς οὐ αἰσθάνομαι , καθά ἐπιδείκνυμι , διά τε ὁ περί ὁ φωνή λόγος καί ὁ φάσκω , ἐνίοτε μέν οὐδείς αἴσθησις ἐγώ γίγνομαι ὁ περιέχω τόπος ὁ ἡγεμονικός , ἐνίοτε δέ φαίνω λέγω αὐτός . ἀλλά γάρ οὐδέ οὗτος αὐτός πρόκειμαι ἐγώ νῦν ἀποδείκνυμι , ὅτι μή πάρεργον .