galenus.de-placitis-hippocratis-et-platonis 8.2
Νῦν δὲ ποθοῦσιν ἔχειν ἤδη πολλοῖς τῶν φίλων τὰ κατάλοιπα τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογμάτων ἐνταῦθα τρέψομαι , ἀρχὴν ἀπὸ τῶν φυσικῶν στοιχείων ποιησάμενος . ὀνομάζεται μὲν οὖν στοιχεῖον , ὅπερ ἂν ἐλάχιστον ᾖ μέρος ἐκείνου τοῦ πράγματος , οὗπερ ἂν ᾖ στοιχεῖον · ἐκ γὰρ τοῦ τῆς πρός τι κατηγορίας ἐστὶν ἡ στοιχεῖον φωνὴ , καθάπερ καὶ τοῦ μέρους . τό τε γὰρ στοιχεῖον τινός ἐστι στοιχεῖον , τό τε μέρος τινός ἐστι μέρος . ὥσπερ οὖν τῆς φωνῆς ἡμῶν , ᾗ χρώμεθα διαλεγόμενοι πρὸς ἀλλήλους , τέτταρα καὶ εἴκοσί ἐστι στοιχεῖα , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἁπάντων τῶν γεννητῶν καὶ φθαρτῶν σωμάτων ἐλάχιστα μόρια γῆ καὶ ἀήρ ἐστιν ὕδωρ τε καὶ πῦρ , ἐλαχίστου δὲ λεγομένου τοῦ μηκέτι τομὴν ἐγχωροῦντος . ἡ μὲν γὰρ κατὰ τὸ μέγεθος τομὴ τοιοῦτον οὐδὲν ἐλάχιστον ἔχει , μόνη δὲ ἡ κατ’ εἶδος ἵσταταί ποτε , καθάπερ ἐπὶ τῆς φωνῆς . οὔσης γάρ τινος συνθέτου τοιᾶσδε , Μῆνιν ἄειδε , θεὰ , Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος , ὅλη μέν ἐστιν αὕτη , μέρη δὲ τὸ μῆνιν , καὶ τὸ ἄειδε , καὶ τὸ θεὰ , καὶ τὸ Πηληϊάδεω , καὶ τὸ Ἀχιλῆος . ἕκαστον δὲ τούτων πάλιν εἰς τὰς συλλαβὰς τέμνεται , καὶ τῶν συλλαβῶν αὖθις ἑκάστη διαίρεσιν εἰς τὰ στοιχεῖα λαμβάνει . τῆς γοῦν πρώτης συλλαβῆς τῆς μὴ συγκειμένης ἐκ δυοῖν στοιχείων , οὐδέτερον αὐτῶν εἰς ἄλλας ἑαυτοῦ φωνὰς ἐλάττους δύναται τμηθῆναι , καὶ διὰ τοῦτο τὴν μὴ φωνὴν ἐλαχίστην τε καὶ ἄτμητον εἷναί φαμεν , ὡς καὶ τὸν Δίωνα καλεῖν ἔθος ἐστὶ τοῖς φιλοσόφοις ἄτομον οὐσίαν . οὕτως δὲ καὶ λόγον βραχύτατον εἴρηκεν ὁ Πλάτων τὸν συγκείμενον ἐξ ὀνόματος καὶ ῥήματος , ὡς λόγον δηλονότι καλῶν βραχύτατον αὐτόν . ἕκαστον γὰρ τῶν κατ’ εἶδος λεγομένων τε καὶ νοουμένων , ὅταν μηκέτι χωρῇ τομὴν εἰς εἴδη πλείω , τοῖς τοιούτοις ὀνόμασι προσαγορεύομεν , βραχύτατον , ἄτμητον , στοιχεῖον . περὶ μὲν οὖν τοῦ στοιχεῖον ὀνόματος ὅλον ἔχεις γεγραμμένον βιβλίον ἐν τῇ τῶν ἰατρικῶν ὀνομάτων πραγματείᾳ . περὶ δὲ τῆς κατὰ μέγεθος τομῆς τῶν σωμάτων ἐπιδέδεικται τοῖς γεωμετρικοῖς ἀνδράσιν , ὡς οὐδέποτε στῆναι δυναμένης , ἀλλ’ αἰεὶ τοῦ τεμνομένου μικρότερον ἑαυτοῦ τὸ μέγεθος ἔχοντος . ἀπολειπομένης δὲ μόνης τῆς κατ’ εἶδος τομῆς , ὡμολόγηται πάλιν αὖθις περὶ τῆς καθ’ ἕκαστον γένος τῶν ὄντων , ἄτομον εἶδος εἶναί τι τοιοῦτον , ὁποῖόν ἐστιν ἐν τοῖς φυσικοῖς σώμασι στοιχεῖον , ἡ γῆ καὶ τὸ ὕδωρ ὅ τε ἀὴρ καὶ τὸ πῦρ . ἀποδείξεις δὲ τούτων οὐ δέομαι γράφειν ἐνταῦθα , φθάσαντος γραφῆναι ὑπομνήματος ἑτέρωθι περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην στοιχείων , ὃ σαφέστερον μὲν ἂν ἐγέγραπτο , καθάπερ καὶ ἄλλα πολλὰ , μὴ πρὸς μόνον ἀποβλέποντι τὸν λαμβάνοντά μου τὸ βιβλίον , ἀλλ’ ὡς καὶ τῶν ἀμαθεστέρων ἐκείνου μελλόντων ὁμιλήσειν αὐτῷ . πολλῶν δ’ ἔχειν φθασάντων , οὐκ ἔτ’ ἔδοξέ μοι γράφειν ἄλλο , τῷ εἶναι ὀλίγους τινὰς ἐν αὐτῷ λόγους μακροτέρας ἐξεργασίας δεομένους , ὧν οὐχ ἥκιστα καὶ οὗτος αὐτὸς ὁ νῦν εἰρημένος ὑπὲρ τῆς κατὰ τὸ στοιχεῖον ἐννοίας , ἐπὶ πλεῖστον μὲν ἐξειργασμένος , ὡς ἔφην , ἐν ἑνὶ βιβλίῳ · διὰ κεφαλαίων δὲ νῦν εἴρηται μὲν , ὅσα που μᾶλλον ἂν εἴρητο κᾀν τῷ περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην στοιχείων , εἴπερ αὐτῶν τῶν συλλαβῶν τὸ στοιχεῖον ἐδεῖτο . γεγραμμένου δὲ τῷ Ἱπποκράτει βιβλίου περὶ φύσεως ἀνθρώπου , προστεθέντος δ’ αὐτῷ καὶ τοῦ περὶ διαίτης μικροῦ βιβλιδίου , καί τινος παρεντεθείσης ἀνατομῆς φλεβῶν , ἣν ὁ διασκευάσας δοκεῖ μοι προσθεῖναι τῷ περὶ φύσεως ἀνθρώπου καὶ τῷ περὶ διαίτης , ἐξήγησίς ἐστι τὸ ἡμέτερον γράμμα τὸ περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην στοιχείων τοῦ γεγραμμένου περὶ φύσεως ἀνθρώπου . τὴν δὲ ἐξήγησιν οὐχ οὕτως ἔχει γεγονυῖαν , ὡς εἰώθασιν οἱ τὰς ἐξηγήσεις γράφοντες ποιεῖσθαι καθ’ ἑκάστην λέξιν , ἀλλὰ τῶν συνεχόντων τὸ δόγμα μόνων ἅμα ταῖς οἰκείαις ἀποδείξεσιν , ἃς εἴπερ ἐθέλεις μανθάνειν , ἐπ’ ἐκεῖνο μετάβηθι τὸ βιβλίον . ἐγὼ δ’ οὐκ εἴωθα πολλάκις τὰ αὐτὰ γράφειν ἐν διαφόροις ὑπομνήμασιν , ἀλλ’ ἐνταῦθα τὰς μόνου τοῦ Πλάτωνος παραγράψω ῥήσεις , ἐν αἷς ἠκολούθησε τῷ Ἱπποκράτει , τὰ σώματα ἡμῶν ἐκ γῆς καὶ πυρὸς ἀέρος τε καὶ ὕδατος συγκεῖσθαι λέγων . εἰρημένου δ’ αὐτοῦ τούτου καὶ κατὰ ἄλλα βιβλία , νῦν ἡμῖν ἀρκέσει τὴν ἐκ τοῦ Τιμαίου παραγράψαι ῥῆσιν ἔχουσαν ᾧδε . τεττάρων γὰρ ὄντων γενῶν , ἐξ ὧν συμπέπηγε τὸ σῶμα , γῆς , πυρὸς , ὕδατός τε καὶ ἀέρος , τούτων ἡ παρὰ φύσιν πλεονεξία καὶ ἔνδεια , καὶ τῆς χώρας μετάστασις ἐξ οἰκείας ἐπ’ ἀλλοτρίαν γιγνομένη , πυρός τ’ αὖ καὶ τῶν ἑτέρων , ἐπειδή γε πλέω ἑνὸς ὄντα τυγχάνει , τὸ μὴ προσῆκον ἕκαστον ἑαυτῷ προσλαμβάνει , καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα , στάσεις καὶ νόσους παρέχει . ἐν ταύτῃ τῇ ῥήσει σαφῶς ἐδήλωσεν ὁ Πλάτων , οὐ μόνον ἐκ γῆς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος καὶ πυρὸς γεγονέναι τὰ σώμαθ’ ἡμῶν , ἀλλὰ καὶ διότι διὰ ταῦτα μέτρῳ μὲν ἀλλήλοις κεκραμένα κατὰ φύσιν ἔχομεν , ὅπερ ταὐτόν ἐστι τῷ ὑγιαίνομεν , ἐλλείποντες δέ τινος , ἢ πλεονάσαντος , ἢ μεταστάντος εἰς ἀλλοτρίαν χώραν , νοσοῦμεν . ὅτι μὲν οὖν ἥ τε πλεονεξία καὶ ἡ ἔνδεια διαφθείρει τὴν εὐκρασίαν , ἐν ᾗ τῶν πρώτων σωμάτων ἡ ὑγίεια , πρόδηλον · πρόδηλον δ’ , ὅτι καὶ ἡ μετάστασις , ἐὰν ἐννοήσωμεν , ὡς , τοῖς κατὰ τὸν θώρακα καὶ τὰς τραχείας ἀρτηρίας ὀργάνοις αἵματος ἤ τινος ἄλλου χυμοῦ παρεμπεσόντος , συγχωρεῖσθαι τὴν ἄμεμπτον ὑγίειαν αὐτῶν , ἔν τε τοῖς κατὰ γαστέρα , καὶ ἔντερα , καὶ φλέβας , καὶ σάρκας , ἀερώδους οὐσίας ἀθροισθείσης . ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Πλάτων διὰ τῶν συνεχῶν τῇ προειρημένῃ ῥήσει διδάξει σε τοῦτο λέγων ὡδί · παρὰ φύσιν γὰρ ἑκάστου γιγνομένου καὶ μεθισταμένου , θερμαίνεται μὲν , ὅσα ἂν πρότερον ψύχηται , ξηρὰ δ’ ὄντα εἰς ὕστερον γίγνεται ὑγρότερα , καὶ κοῦφα δὴ καὶ βαρέα , καὶ πάσας πάντη μεταβολὰς δέχεται . μόνως γὰρ δή φαμεν κατὰ ταὐτὸν ταὐτὸ , καὶ ὡσαύτως ἀνάλογον προσγιγνόμενον καὶ ἀπογιγνόμενον ἐάσει ταὐτὸν ὂν αὑτῷ σῶον καὶ ὑγιὲς μένειν . ὃ δ’ ἂν πλημμελήσῃ τι τούτων ἐκτὸς ἀπιὸν ἢ προσιὸν , ἀλλοιότητας παμποικίλας καὶ νόσους φθοράς τε ἀπείρους παρέξεται . ὅτι μὲν οὖν ἐκ γῆς καὶ πυρὸς ἀέρος τε καὶ ὕδατος ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν ἐστι σύστασις , ὅτι τε διὰ τὴν τούτων ἔνδειαν , ἢ πλεονεξίαν , ἢ μετάστασιν αἱ νόσοι γίγνονται , σαφῶς ἐδήλωσε .
Lemmas: νῦν δέ ποθέω ἔχω ἤδη πολύς ὁ φίλος ὁ κατάλοιπος ὁ Ἱπποκράτης καί Πλάτων δόγμα ἐνταῦθα τρέπω , ἀρχή ἀπό ὁ φυσικός στοιχεῖον ποιέω . ὀνομάζω μέν οὖν στοιχεῖον , ὅς ἄν ἐλαχύς εἰμί μέρος ἐκεῖνος ὁ πρᾶγμα , ὅς ἄν εἰμί στοιχεῖον · ἐκ γάρ ὁ ὁ πρός τις κατηγορία εἰμί ὁ στοιχεῖον φωνή , καθά καί ὁ μέρος . ὁ τε γάρ στοιχεῖον τις εἰμί στοιχεῖον , ὁ τε μέρος τις εἰμί μέρος . ὥσπερ οὖν ὁ φωνή ἐγώ , ὅς χράω διαλέγω πρός ἀλλήλων , τέσσαρες καί εἴκοσι εἰμί στοιχεῖον , κατά ὁ αὐτός τρόπος ἅπας ὁ γεννητός καί φθαρτός σῶμα ἐλαχύς μόριον γῆ καί ἀήρ εἰμί ὕδωρ τε καί πῦρ , ἐλαχύς δέ λέγω ὁ μηκέτι τομή ἐγχωρέω . ὁ μέν γάρ κατά ὁ μέγεθος τομή τοιοῦτος οὐδείς ἐλαχύς ἔχω , μόνος δέ ὁ κατά εἶδος ἵστημι ποτέ , καθά ἐπί ὁ φωνή . εἰμί γάρ τις σύνθετος τοιόσδε , Μῆνις ἀείδω , θεά , Πηληϊάδης Ἀχιλλεύς , ὅλος μέν εἰμί οὗτος , μέρος δέ ὁ μῆνις , καί ὁ ἀείδω , καί ὁ θεά , καί ὁ Πηληϊάδης , καί ὁ Ἀχιλλεύς . ἕκαστος δέ οὗτος πάλιν εἰς ὁ συλλαβή τέμνω , καί ὁ συλλαβή αὖθις ἕκαστος διαίρεσις εἰς ὁ στοιχεῖον λαμβάνω . ὁ γοῦν πρῶτος συλλαβή ὁ μή σύγκειμαι ἐκ δύο στοιχεῖον , οὐδέτερος αὐτός εἰς ἄλλος ἑαυτοῦ φωνή ἐλαχύς δύναμαι τέμνω , καί διά οὗτος ὁ μή φωνή ἐλαχύς τε καί ἄτμητος ἵημι φημί , ὡς καί ὁ Δίων καλέω ἔθος εἰμί ὁ φιλόσοφος ἄτομος οὐσία . οὕτως δέ καί λόγος βραχύς λέγω ὁ Πλάτων ὁ σύγκειμαι ἐκ ὄνομα καί ῥῆμα , ὡς λόγος δηλονότι καλέω βραχύς αὐτός . ἕκαστος γάρ ὁ κατά εἶδος λέγω τε καί νοέω , ὅταν μηκέτι χωρέω τομή εἰς εἶδος πολύς , ὁ τοιοῦτος ὄνομα προσαγορεύω , βραχύς , ἄτμητος , στοιχεῖον . περί μέν οὖν ὁ στοιχεῖον ὄνομα ὅλος ἔχω γράφω βιβλίον ἐν ὁ ὁ ἰατρικός ὄνομα πραγματεία . περί δέ ὁ κατά μέγεθος τομή ὁ σῶμα ἐπιδείκνυμι ὁ γεωμετρικός ἀνήρ , ὡς οὐδέποτε ἵστημι δύναμαι , ἀλλά ἀεί ὁ τέμνω μικρός ἑαυτοῦ ὁ μέγεθος ἔχω . ἀπολείπω δέ μόνος ὁ κατά εἶδος τομή , ὁμολογέω πάλιν αὖθις περί ὁ κατά ἕκαστος γένος ὁ εἰμί , ἄτομος εἶδος εἰμί τις τοιοῦτος , ὁποῖος εἰμί ἐν ὁ φυσικός σῶμα στοιχεῖον , ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ ὁ τε ἀήρ καί ὁ πῦρ . ἀπόδειξις δέ οὗτος οὐ δέω γράφω ἐνταῦθα , φθάνω γράφω ὑπόμνημα ἑτέρωθι περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον , ὅς σαφής μέν ἄν γράφω , καθά καί ἄλλος πολύς , μή πρός μόνος ἀποβλέπω ὁ λαμβάνω ἐγώ ὁ βιβλίον , ἀλλά ὡς καί ὁ ἀμαθής ἐκεῖνος μέλλω ὁμιλέω αὐτός . πολύς δέ ἔχω φθάνω , οὐ ἔτι δοκέω ἐγώ γράφω ἄλλος , ὁ εἰμί ὀλίγος τις ἐν αὐτός λόγος μακρός ἐξεργασία δέω , ὅς οὐ ἦκα καί οὗτος αὐτός ὁ νῦν λέγω ὑπέρ ὁ κατά ὁ στοιχεῖον ἔννοια , ἐπί πολύς μέν ἐξεργάζομαι , ὡς φημί , ἐν εἷς βιβλίον · διά κεφάλαιος δέ νῦν λέγω μέν , ὅσος που μάλα ἄν λέγω εἰͅν ὁ περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον , εἴπερ αὐτός ὁ συλλαβή ὁ στοιχεῖον δέω . γράφω δέ ὁ Ἱπποκράτης βιβλίον περί φύσις ἄνθρωπος , προστίθημι δέ αὐτός καί ὁ περί δίαιτα μικρός βιβλίδιον , καί τις παρεντίθημι ἀνατομή φλέψ , ὅς ὁ διασκευάζω δοκέω ἐγώ προστίθημι ὁ περί φύσις ἄνθρωπος καί ὁ περί δίαιτα , ἐξήγησις εἰμί ὁ ἡμέτερος γράμμα ὁ περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον ὁ γράφω περί φύσις ἄνθρωπος . ὁ δέ ἐξήγησις οὐ οὕτως ἔχω γίγνομαι , ὡς εἴωθα ὁ ὁ ἐξήγησις γράφω ποιέω κατά ἕκαστος λέξις , ἀλλά ὁ συνέχω ὁ δόγμα μόνος ἅμα ὁ οἰκεῖος ἀπόδειξις , ὅς εἴπερ ἐθέλω μανθάνω , ἐπί ἐκεῖνος μεταβαίνω ὁ βιβλίον . ἐγώ δέ οὐ εἴωθα πολλάκις ὁ αὐτός γράφω ἐν διάφορος ὑπόμνημα , ἀλλά ἐνταῦθα ὁ μόνος ὁ Πλάτων παραγράφω ῥῆσις , ἐν ὅς ἀκολουθέω ὁ Ἱπποκράτης , ὁ σῶμα ἐγώ ἐκ γῆ καί πῦρ ἀήρ τε καί ὕδωρ σύγκειμαι λέγω . λέγω δέ αὐτός οὗτος καί κατά ἄλλος βιβλίον , νῦν ἐγώ ἀρκέω ὁ ἐκ ὁ Τιμαῖος παραγράφω ῥῆσις ἔχω ὧδε . τέσσαρες γάρ εἰμί γένος , ἐκ ὅς συμπήγνυμι ὁ σῶμα , γῆ , πῦρ , ὕδωρ τε καί ἀήρ , οὗτος ὁ παρά φύσις πλεονεξία καί ἔνδεια , καί ὁ χώρα μετάστασις ἐκ οἰκεῖος ἐπί ἀλλότριος γίγνομαι , πῦρ τε αὖ καί ὁ ἕτερος , ἐπειδή γε πολύς εἷς εἰμί τυγχάνω , ὁ μή προσήκω ἕκαστος ἑαυτοῦ προσλαμβάνω , καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος , στάσις καί νόσος παρέχω . ἐν οὗτος ὁ ῥῆσις σαφής δηλόω ὁ Πλάτων , οὐ μόνος ἐκ γῆ καί ὕδωρ καί ἀήρ καί πῦρ γίγνομαι ὁ σῶμα ἐγώ , ἀλλά καί διότι διά οὗτος μέτρον μέν ἀλλήλων κεράννυμι κατά φύσις ἔχω , ὅς αὐτός εἰμί ὁ ὑγιαίνω , ἐλλείπω δέ τις , ἤ πλεονάζω , ἤ μεθίστημι εἰς ἀλλότριος χώρα , νοσέω . ὅτι μέν οὖν ὁ τε πλεονεξία καί ὁ ἔνδεια διαφθείρω ὁ εὐκρασία , ἐν ὅς ὁ πρῶτος σῶμα ὁ ὑγίεια , πρόδηλος · πρόδηλος δέ , ὅτι καί ὁ μετάστασις , ἐάν ἐννοέω , ὡς , ὁ κατά ὁ θώραξ καί ὁ τραχύς ἀρτηρία ὄργανον αἷμα ἤ τις ἄλλος χυμός παρεμπίπτω , συγχωρέω ὁ ἄμεμπτος ὑγίεια αὐτός , ἐν τε ὁ κατά γαστήρ , καί ἔντερον , καί φλέψ , καί σάρξ , ἀερώδης οὐσία ἀθροίζω . ἀλλά καί αὐτός ὁ Πλάτων διά ὁ συνεχής ὁ προλέγω ῥῆσις διδάσκω σύ οὗτος λέγω ὡδί · παρά φύσις γάρ ἕκαστος γίγνομαι καί μεθιστάω , θερμαίνω μέν , ὅσος ἄν πρότερος ψύχω , ξηρός δέ εἰμί εἰς ὕστερον γίγνομαι ὑγρός , καί κοῦφος δή καί βαρύς , καί πᾶς πάντῃ μεταβολή δέχομαι . μόνος γάρ δή φημί κατά αὐτός αὐτός , καί ὡσαύτως ἀνάλογος προσγίγνομαι καί ἀπογίγνομαι ἐάω αὐτός εἰμί ἑαυτοῦ σῶς καί ὑγιής μένω . ὅς δέ ἄν πλημμελέω τις οὗτος ἐκτός ἀπέρχομαι ἤ προσέρχομαι , ἀλλοιότης παμποίκιλος καί νόσος φθορά τε ἄπειρος πάρειμι . ὅτι μέν οὖν ἐκ γῆ καί πῦρ ἀήρ τε καί ὕδωρ ὁ ὁ σῶμα ἐγώ εἰμί σύστασις , ὅτι τε διά ὁ οὗτος ἔνδεια , ἤ πλεονεξία , ἤ μετάστασις ὁ νόσος γίγνομαι , σαφής δηλόω .