galenus.de-parvae-pilae-exercitio 3
Ἀλλ’ εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν , μόνον ἐστὶ δικαιότατον κινοῦν πάντ’ αὐτῶν τὰ μόρια . τοῖς μὲν γὰρ προσιοῦσιν ἕτερα νεῦρα καὶ μύες , τοῖς δ’ ὑποβαίνουσιν ἕτερα διαπονεῖται πλέον , οὕτω δὲ καὶ τοῖς εἰς πλάγιον μεθισταμένοις ἄλλα . καὶ ὅστις καθ’ ἓν εἶδος κινήσεως κινεῖ τὰ σκέλη , καθάπερ οἱ θέοντες ἀνωμάλως , καὶ οὕτως ἀνίσως τὰ μέρη γυμνάζει τοῖς εἰς τὸ πλάγιον μεθισταμένοις . ἀλλὰ καὶ ὡς τοῖς σκέλεσιν , οὕτω καὶ χερσὶ τὸ γυμνάσιον τοῦτο δικαιότατον , ἐν παντὶ σχήματι λαμβάνειν ἐθιζομένων τὴν σφαῖραν . ἀνάγκη γὰρ ἐνταῦθα τὴν ποικιλίαν τῶν σχημάτων ἄλλοτ’ ἄλλους τῶν μυῶν τείνειν σφοδρότερον , ὥστε πάντας ἐν μέρει πονοῦντας ἴσην ἔχειν ἀνάπαυλαν τοῖς ἡσυχάζουσιν τὸν χρόνον τῶν ἐνεργούντων , καὶ αὕτως ἐν μέρει πάντας ἐνεργοῦντάς τε καὶ ἀναπαυομένους οὔτ’ ἀργοὺς μένειν τὸ πάμπαν , οὔτε κόποις ἁλίσκεσθαι μόνους πονοῦντας . ὄψιν δὲ ὅτι γυμνάζειν δεῖ , μαθεῖν ἔνεστιν ὑπομνησθέντας , ὡς , εἰ μή τις ἀκριβῶς τὴν ῥοπὴν τῆς σφαίρας , ὅποι φέροιτο , προαισθάνοιτο , διαμαρτάνειν τῆς λαβῆς ἀναγκαῖον αὐτῷ . ἐν τούτῳ δὲ καὶ τὴν γνώμην ἴσην τῇ φροντίδι τοῦ τε μὴ καταβαλεῖν καὶ τοῦ διακωλῦσαι τὸν μέσον , ἢ αὐτὸν ὑφαρπάσαι ἐν τούτῳ κατασταίη . φροντὶς δὲ μόνη καταλεπτύνει , μιχθεῖσα δέ τινι γυμνασίῳ καὶ φιλοτιμίᾳ εἰς ἡδονὴν τελευτήσασα τὰ μέγιστα τὸ σῶμα πρὸς ὑγίειαν καὶ τὴν ψυχὴν εἰς σύνεσιν ὀνίνησιν . οὐ σμικρὸν δὲ καὶ τοῦτο ἀγαθὸν , ὅταν ἄμφω τὸ γυμνάσιον ὠφελεῖν δύνηται , καὶ σῶμα , καὶ ψυχὴν , εἰς τὴν ἰδίαν ἑκατέρου ἀρετήν . ὅτι δ’ ἀσκεῖν ἄμφω δύναται τὰς μεγίστας ἀσκήσεις , ἃς μάλιστα μετιέναι τοῖς στρατηγικοῖς οἱ πόλεως βασιλεῖς νόμοι κελεύουσιν , οὐ χαλεπὸν κατιδεῖν . ἐπιθέσθαι γὰρ ἐν καιρῷ , καὶ λαθεῖν ἐπιθέμενον , καὶ ὀξυλαβῆσαι τὴν πρᾶξιν , καὶ σφετερίσασθαι τὰ τῶν ἐναντίων , ἢ βιασάμενον , ἢ ἐξ ἀδοκήτου ἐπιθέμενον , καὶ φυλάξαι τὰ κτηθέντα , τῶν ἀγαθῶν στρατηγῶν ἔργα · καὶ τὸ σύμπαν φάναι , φύλακά τε καὶ φῶρα δεινὸν εἶναι χρὴ τὸν στρατηγὸν , καὶ ταῦτα τῆς τέχνης αὐτῆς ὅλης τὸ κεφάλαιον . ἆρ’ οὖν ἄλλό τι γυμνάσιον οὕτω προεθίζειν ἱκανὸν , ἢ φυλάττειν τὸ κτηθὲν , ἢ ἀνασώζειν τὸ μεθιστάμενον , ἢ τῶν ἐναντίων τὴν γνώμην προαισθάνεσθαι ; θαυμάζοιμ’ ἂν , εἴ τις εἰπεῖν ἔχοι . τὰ πολλὰ γὰρ αὐτῶν αὐτὸ τοὐναντίον · ἀργοὺς γὰρ , καὶ ὑπνηλοὺς , καὶ βραδεῖς τὴν γνώμην ἐργάζεται . καὶ γὰρ καὶ ὅσοι κατὰ παλαίστραν πονοῦσιν , εἰς πολυσαρκίαν μᾶλλον ἢ ἀρετῆς ἄσκησιν φέρονται · πολλοὶ γοῦν οὕτως ἐπαχύνθησαν , ὡς δυσχερῶς ἀναπνεῖν . ἀγαθοὶ δ’ ἂν οὐδ’ οἱ τοιοῦτοι πολέμου γενέσθαι στρατηγοὶ , ἢ βασιλικῶν , ἢ πολιτικῶν πραγμάτων ἐπίτροποι · θᾶττον ἂν τοῖς γε συσὶν ἢ τούτοις τὶς ὁτιοῦν ἐπιτρέψειεν . ἴσως δὲ οἰήσει με δρόμον ἐπαινεῖν , καὶ τἄλλα ὅσα λεπτύνει τὸ σῶμα γυμνάσια τὸ δ’ οὐχ οὕτως ἔχει · τὴν γὰρ ἀμετρίαν ἐγὼ πανταχοῦ ψέγω , καὶ πᾶσαν τέχνην ἀσκεῖν φημι χρῆναι τὸ σύμμετρον , καὶ εἴ τι μέτρου στερεῖται , τοῦτ’ οὐκ εἶναι καλόν . οὐκοῦν οὐδὲ δρόμους ἐπαινῶ τῷ καταλεπτύνειν τὴν ἕξιν καὶ τῷ μηδεμίαν ἄσκησιν ἀνδρείας ἔχειν . οὐ γὰρ δὴ τῶν ὠκέως φευγόντων τὸ νικᾷν , ἀλλὰ καὶ τῶν συστάδην κρατεῖν δυναμένων · οὐδὲ διὰ τοῦτο Λακεδαιμόνιοι πλεῖστον ἐδύναντο , τῷ τάχιστα θεῖν , ἀλλὰ τῷ μένοντας ἀναιρεῖν . εἰ δὲ πρὸς ὑγίειαν ἐξετάζοις , ἐφ’ ὅσον ἀνίσως γυμνάζει τὰ μέρη τοῦ σώματος , ἐπὶ τοσοῦτον οὐδ’ ὑγιεινόν . ἀνάγκη γὰρ οὕτω τὰ μὲν ὑπερπονεῖν , τὰ δ’ ἀργεῖν παντελῶς . οὐδέτερον δ’ αὐτῶν ἀγαθὸν , ἀλλ’ ἄμφω καὶ νόσων ὑποτρέφει σπέρματα , καὶ δύναμιν ἄῤῥωστον ἐργάζεται .
Lemmas: ἀλλά εἰ χρή ἀληθής λέγω , μόνος εἰμί δίκαιος κινέω πᾶς αὐτός ὁ μόριον . ὁ μέν γάρ προσέρχομαι ἕτερος νεῦρον καί μῦς , ὁ δέ ὑποβαίνω ἕτερος διαπονέω πολύς , οὕτως δέ καί ὁ εἰς πλάγιον μεθίστημι ἄλλος . καί ὅστις κατά εἷς εἶδος κίνησις κινέω ὁ σκέλος , καθά ὁ θέω ἀνώμαλος , καί οὕτως ἄνισος ὁ μέρος γυμνάζω ὁ εἰς ὁ πλάγιος μεθίστημι . ἀλλά καί ὡς ὁ σκέλος , οὕτως καί χείρ ὁ γυμνάσιον οὗτος δίκαιος , ἐν πᾶς σχῆμα λαμβάνω ἐθίζω ὁ σφαῖρα . ἀνάγκη γάρ ἐνταῦθα ὁ ποικιλία ὁ σχῆμα ἄλλοτε ἄλλος ὁ μῦς τείνω σφοδρός , ὥστε πᾶς ἐν μέρος πονέω ἴσος ἔχω ἀνάπαυλα ὁ ἡσυχάζω ὁ χρόνος ὁ ἐνεργέω , καί αὔτως ἐν μέρος πᾶς ἐνεργέω τε καί ἀναπαύω οὔτε ἀργός μένω ὁ πάμπαν , οὔτε κόπος ἁλίσκομαι μόνος πονέω . ὄψις δέ ὅτι γυμνάζω δέω , μανθάνω ἔνειμι ὑπομιμνῄσκω , ὡς , εἰ μή τις ἀκριβής ὁ ῥοπή ὁ σφαῖρα , ὅποι φέρω , προαισθάνομαι , διαμαρτάνω ὁ λαβή ἀναγκαῖος αὐτός . ἐν οὗτος δέ καί ὁ γνώμη ἴσος ὁ φροντίς ὁ τε μή καταβάλλω καί ὁ διακωλύω ὁ μέσος , ἤ αὐτός ὑφαρπάζω ἐν οὗτος καθίστημι . φροντίς δέ μόνος καταλεπτύνω , μείγνυμι δέ τις γυμνάσιον καί φιλοτιμία εἰς ἡδονή τελευτάω ὁ μέγας ὁ σῶμα πρός ὑγίεια καί ὁ ψυχή εἰς σύνεσις ὀνίνημι . οὐ μικρός δέ καί οὗτος ἀγαθός , ὅταν ἄμφω ὁ γυμνάσιον ὠφελέω δύναμαι , καί σῶμα , καί ψυχή , εἰς ὁ ἴδιος ἑκάτερος ἀρετή . ὅτι δέ ἀσκέω ἄμφω δύναμαι ὁ μέγας ἄσκησις , ὅς μάλα μεθίημι ὁ στρατηγικός ὁ πόλις βασιλεύς νόμος κελεύω , οὐ χαλεπός καθοράω . ἐπιτίθημι γάρ ἐν καιρός , καί λανθάνω ἐπιτίθημι , καί ὀξυλαβέω ὁ πρᾶξις , καί σφετερίζω ὁ ὁ ἐναντίος , ἤ βιάζω , ἤ ἐκ ἀδόκητος ἐπιτίθημι , καί φυλάσσω ὁ κτάομαι , ὁ ἀγαθός στρατηγός ἔργον · καί ὁ σύμπας φημί , φύλαξ τε καί φώρ δεινός εἰμί χρή ὁ στρατηγός , καί οὗτος ὁ τέχνη αὐτός ὅλος ὁ κεφάλαιος . ἆρα οὖν ἄλλος τις γυμνάσιον οὕτως προεθίζω ἱκανός , ἤ φυλάσσω ὁ κτάομαι , ἤ ἀνασῴζω ὁ μεθίστημι , ἤ ὁ ἐναντίος ὁ γνώμη προαισθάνομαι ; θαυμάζω ἄν , εἰ τις λέγω ἔχω . ὁ πολύς γάρ αὐτός αὐτός ἐναντίος · ἀργός γάρ , καί ὑπνηλός , καί βραδύς ὁ γνώμη ἐργάζομαι . καί γάρ καί ὅσος κατά παλαίστρα πονέω , εἰς πολυσαρκία μάλα ἤ ἀρετή ἄσκησις φέρω · πολύς γοῦν οὕτως παχύνω , ὡς δυσχερής ἀναπνέω . ἀγαθός δέ ἄν οὐδέ ὁ τοιοῦτος πόλεμος γίγνομαι στρατηγός , ἤ βασιλικός , ἤ πολιτικός πρᾶγμα ἐπίτροπος · ταχύς ἄν ὁ γε ὗς ἤ οὗτος τις ὁστισοῦν ἐπιτρέπω . ἴσως δέ οἴομαι ἐγώ δρόμος ἐπαινέω , καί ἄλλος ὅσος λεπτύνω ὁ σῶμα γυμνάσιον ὁ δέ οὐ οὕτως ἔχω · ὁ γάρ ἀμετρία ἐγώ πανταχοῦ ψέγω , καί πᾶς τέχνη ἀσκέω φημί χρή ὁ σύμμετρος , καί εἰ τις μέτρον στερέω , οὗτος οὐ εἰμί καλός . οὐκοῦν οὐδέ δρόμος ἐπαινέω ὁ καταλεπτύνω ὁ ἕξις καί ὁ μηδείς ἄσκησις ἀνδρεία ἔχω . οὐ γάρ δή ὁ ὠκύς φεύγω ὁ νικάω , ἀλλά καί ὁ συστάδην κρατέω δύναμαι · οὐδέ διά οὗτος Λακεδαιμόνιος πολύς δύναμαι , ὁ ταχύς θέω , ἀλλά ὁ μένω ἀναιρέω . εἰ δέ πρός ὑγίεια ἐξετάζω , ἐπί ὅσος ἄνισος γυμνάζω ὁ μέρος ὁ σῶμα , ἐπί τοσοῦτος οὐδέ ὑγιεινός . ἀνάγκη γάρ οὕτως ὁ μέν ὑπερπονέω , ὁ δέ ἀργέω παντελής . οὐδέτερος δέ αὐτός ἀγαθός , ἀλλά ἄμφω καί νόσος ὑποτρέφω σπέρμα , καί δύναμις ἄρρωστος ἐργάζομαι .