galenus.de-parvae-pilae-exercitio 4
Μάλιστα οὖν ἐπαινῶ γυμνάσιον , ὃ καὶ σώματος ὑγίειαν ἐκπορίζει , καὶ μερῶν εὐαρμοστίαν , καὶ ψυχῆς ἀρετὴν παρὰ τούτοις · τοῦτο δὲ τὸ διὰ τῆς μικρᾶς σφαίρας ὑπάρχει . καὶ γὰρ εἰς πάντα ψυχὴν δυνατὸν ὠφελεῖν , καὶ τοῦ σώματος τὰ μέρη δι’ ἴσου μάλιστα γυμνάζει πάντα , ὃ καὶ μάλιστα εἰς ὑγείαν συμφέρει , καὶ συμμετρίαν ἕξεως ἐργάζεται , μήτ’ ἄμετρον πολυσαρκίαν , μήθ’ ὑπερβάλλουσαν ἰσχνότητα φέρον , ἀλλ’ εἴς τε τὰς ἰσχύος δεομένας πράξεις ἱκανὸν , καὶ ὅσαι τάχους χρῄζουσιν , ἐπιτήδειον . οὕτω μὲν οὖν , ὅσον ἐν αὐτῷ , σφοδρότητος οὐδενὶ τῶν πάντων κατ’ οὐδὲν ἐλλείπεται . τὸ δὲ πρᾳότατον ἴδωμεν αὖθις · ἔστι γὰρ ὅτε καὶ τούτου δεόμεθα , διά τε ἡλικίαν , ἢ μηδέπω φέρειν ἰσχυροὺς πόνους , ἢ μηκέτι δυναμένην , καὶ κάματον ἐπανεῖναι βουληθέντες , ἢ ἐκ νόσων ἀνακομιζόμενοι . δοκεῖ δέ μοι κᾀν τούτῳ πλέον ἔχειν ἑτέρου παντός · οὐδὲν γὰρ οὕτω πρᾷον , εἰ πρᾴως αὐτὸ μεταχειρίζοιο . δεῖ δὲ μέσως μένοντα τηνικαῦτα χρῆσθαι , μηδενὶ συμμέτρου ἀποστάντα , τὰ μὲν ἠρέμα προβαίνοντα , τὰ δὲ καὶ κατὰ χώραν μένοντα , μὴ πολλὰ διαγυμνασάμενον · ἐπὶ τῷδε τρίψεσι μαλακαῖς δι’ ἐλαίου καὶ λουτροῖς θερμοῖς χρῆσθαι . τοῦτο μὲν ἁπάντων ἐστὶ πρᾳότατον , ὥστε καὶ ἀναπαύεσθαι δεομένοις συμφορώτατον εἶναι καὶ ἄῤῥωστον δύναμιν ἀναλαβέσθαι δυνατώτατον , καὶ γέροντι καὶ παιδὶ συμφορώτατον . ὅσα δὲ τούτου μὲν ἰσχυρότερα , τοῦ δ’ ἄκρως σφοδροῦ πρᾳότερα , διὰ τῆς μικρᾶς σφαίρας ἐνεργεῖται , χρὴ καὶ ταῦτα γινώσκειν , ὅςτις γε ὀρθῶς βούλεται διὰ παντὸς αὐτὰ μεταχειρίζεσθαι . καὶ γὰρ εἴποτε δι’ ἀναγκαίων ἔργων , οἷα τὰ πολλὰ πολλάκις ἡμᾶς καταλαμβάνει , πονήσειας ἀμέτρως ἢ τοῖς ἄνω μέρεσιν ἢ τοῖς κάτω πᾶσιν , ἢ χερσὶ μόναις , ἢ ποσὶν , ἔνεστί σοι ἐκ τοῦδε τοῦ γυμνασίου τὰ μὲν ἀναπαῦσαι , τὰ πρότερον κεκμηκότα , τὰ δὲ εἰς τὴν ἴσην ἐκείνοις κίνησιν καταστῆσαι , τὰ πρότερον ἀργὰ παντελῶς μεμενηκότα . τὸ μὲν γὰρ ἐκ διαστήματος ἱκανοῦ βάλλειν εὐτόνως , ἢ οὐδὲν τοῖς σκέλεσιν , ἢ παντάπασιν ὀλίγον χρώμενον , ἀναπαύει μὲν τὰ κάτω , τὰ δ’ ἄνω κινεῖ σφοδρότερον · τὸ δ’ ἐπιπλέον διαθέοντα καὶ ὠκέως ἐκ πολλοῦ διαστήματος ὀλιγάκις τε προχρῆσθαι τῇ βολῇ τὰ κάτω μᾶλλον διαπονεῖ · καὶ τὸ μὲν ἠπειγμένον ἐν αὐτῷ καὶ ταχὺ χωρὶς συντονίας ἰσχυρᾶς τὸ πνεῦμα μᾶλλον γυμνάζει , τὸ δ’ ἕτερον , τὸ ἐν ταῖς ἀντιλήψεσι , καὶ βολαῖς , καὶ λαβαῖς , οὐ μὴν ταχύ γε , τὸ σῶμα μᾶλλον ἐντείνει τε καὶ ῥώννυσιν . εἰ δ’ εὔτονόν τε ἅμα καὶ ἠπειγμένον εἴη , διαπονήσει τοῦτο μεγάλως καὶ τὸ σῶμα καὶ τὸ πνεῦμα , καὶ πάντων ἔσται γυμνασίων σφοδρότατον . ἐφ’ ὅσον δὲ δεῖ καθ’ ἑκάστην χρείαν ἐπιτείνειν τε καὶ ἀνιέναι , γράψαι μὲν οὐχ οἷόν τε , ( τὸ γὰρ ἐν ἑκάστῳ ποσὸν ἄῤῥητον , ) ἐπ’ αὐτῶν δὲ τῶν ἔργων εὑρεῖν τε καὶ δεῖξαι δυνατὸν , ἐν ᾧ δὴ καὶ μάλιστα τὸ πᾶν κῦρος · οὐδὲ γὰρ ἡ ποιότης ἐστὶ χρήσιμος , εἰ τῷ ποσῷ διαφθείροιτο . τούτου μὲν δὴ τῷ παιδοτρίβῃ μετέστω , τῷ μέλλοντι τῶν γυμνασίων ὑφηγεῖσθαι .
Lemmas: μάλα οὖν ἐπαινέω γυμνάσιον , ὅς καί σῶμα ὑγίεια ἐκπορίζω , καί μέρος εὐαρμοστία , καί ψυχή ἀρετή παρά οὗτος · οὗτος δέ ὁ διά ὁ μικρός σφαῖρα ὑπάρχω . καί γάρ εἰς πᾶς ψυχή δυνατός ὠφελέω , καί ὁ σῶμα ὁ μέρος διά ἴσος μάλα γυμνάζω πᾶς , ὅς καί μάλα εἰς ὑγίεια συμφέρω , καί συμμετρία ἕξις ἐργάζομαι , μήτε ἄμετρος πολυσαρκία , μήτε ὑπερβάλλω ἰσχνότης φέρω , ἀλλά εἰς τε ὁ ἰσχύς δέω πρᾶξις ἱκανός , καί ὅσος τάχος χρῄζω , ἐπιτήδειος . οὕτως μέν οὖν , ὅσος ἐν αὐτός , σφοδρότης οὐδείς ὁ πᾶς κατά οὐδείς ἐλλείπω . ὁ δέ πρᾶος ὁράω αὖθις · εἰμί γάρ ὅτε καί οὗτος δέω , διά τε ἡλικία , ἤ μηδέπω φέρω ἰσχυρός πόνος , ἤ μηκέτι δύναμαι , καί κάματος ἐπανίημι βούλομαι , ἤ ἐκ νόσος ἀνακομίζω . δοκέω δέ ἐγώ εἰͅν οὗτος πολύς ἔχω ἕτερος πᾶς · οὐδείς γάρ οὕτως πρᾶος , εἰ πρᾶος αὐτός μεταχειρίζω . δέω δέ μέσος μένω τηνικαῦτα χράω , μηδείς σύμμετρος ἀφίστημι , ὁ μέν ἠρέμα προβαίνω , ὁ δέ καί κατά χώρα μένω , μή πολύς διαγυμνάζω · ἐπί ὅδε τρῖψις μαλακός διά ἔλαιον καί λουτρόν θερμός χράω . οὗτος μέν ἅπας εἰμί πρᾶος , ὥστε καί ἀναπαύω δέω σύμφορος εἰμί καί ἄρρωστος δύναμις ἀναλαμβάνω δυνατός , καί γέρων καί παῖς σύμφορος . ὅσος δέ οὗτος μέν ἰσχυρός , ὁ δέ ἄκρος σφοδρός πρᾶος , διά ὁ μικρός σφαῖρα ἐνεργέω , χρή καί οὗτος γιγνώσκω , ὅστις γε ὀρθός βούλομαι διά πᾶς αὐτός μεταχειρίζω . καί γάρ εἴποτε διά ἀναγκαῖος ἔργον , οἷος ὁ πολύς πολλάκις ἐγώ καταλαμβάνω , πονέω ἄμετρος ἤ ὁ ἄνω μέρος ἤ ὁ κάτω πᾶς , ἤ χείρ μόνος , ἤ πούς , ἔνειμι σύ ἐκ ὅδε ὁ γυμνάσιον ὁ μέν ἀναπαύω , ὁ πρότερος κάμνω , ὁ δέ εἰς ὁ ἴσος ἐκεῖνος κίνησις καθίστημι , ὁ πρότερος ἀργός παντελής μένω . ὁ μέν γάρ ἐκ διάστημα ἱκανός βάλλω εὔτονος , ἤ οὐδείς ὁ σκέλος , ἤ παντάπασι ὀλίγος χράω , ἀναπαύω μέν ὁ κάτω , ὁ δέ ἄνω κινέω σφοδρός · ὁ δέ ἐπιπολύ διαθέω καί ὠκύς ἐκ πολύς διάστημα ὀλιγάκις τε προχράω ὁ βολή ὁ κάτω μάλα διαπονέω · καί ὁ μέν ἐπείγω ἐν αὐτός καί ταχύς χωρίς συντονία ἰσχυρός ὁ πνεῦμα μάλα γυμνάζω , ὁ δέ ἕτερος , ὁ ἐν ὁ ἀντίληψις , καί βολή , καί λαβή , οὐ μήν ταχύς γε , ὁ σῶμα μάλα ἐντείνω τε καί ῥώννυμι . εἰ δέ εὔτονος τε ἅμα καί ἐπείγω εἰμί , διαπονέω οὗτος μέγας καί ὁ σῶμα καί ὁ πνεῦμα , καί πᾶς εἰμί γυμνάσιον σφοδρός . ἐπί ὅσος δέ δέω κατά ἕκαστος χρεία ἐπιτείνω τε καί ἀνίημι , γράφω μέν οὐ οἷος τε , ( ὁ γάρ ἐν ἕκαστος ποσός ἄρρητος , ) ἐπί αὐτός δέ ὁ ἔργον εὑρίσκω τε καί δείκνυμι δυνατός , ἐν ὅς δή καί μάλα ὁ πᾶς κῦρος · οὐδέ γάρ ὁ ποιότης εἰμί χρήσιμος , εἰ ὁ ποσός διαφθείρω . οὗτος μέν δή ὁ παιδοτρίβης μέτειμι , ὁ μέλλω ὁ γυμνάσιον ὑφηγέομαι .